Phân tích sâu trên nhiều khía cạnh về sự khác biệt thị trường giữa sưu tập kỹ thuật số và NFT
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích sâu trên nhiều khía cạnh về sự khác biệt thị trường giữa sưu tập kỹ thuật số và NFT
So sánh và phân tích sự giống và khác nhau giữa NFT và tài sản số từ các khía cạnh chính sách, công nghệ và vận hành.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Liễu Diệp Kinh Hồng, cây bút chính của Versemann Note
Do một vài mối quan hệ nhất định, dạo gần đây tôi liên tục điều tra nghiên cứu về hai lĩnh vực sưu tầm kỹ thuật số và NFT, trao đổi với nhiều chuyên gia trong giới, người chơi lâu năm cũng như các nền tảng, thu hoạch được rất nhiều điều. Vì vậy, tôi định viết một bài để chia sẻ về sưu tầm kỹ thuật số (digital collectibles) và NFT, chủ yếu tập trung vào sự khác biệt giữa hai thị trường này, hy vọng có thể giúp ích cho những bạn đang theo dõi hai lĩnh vực trên.
Bài viết sẽ phân tích từ góc nhìn vĩ mô về hai thị trường, cũng như về công nghệ, vận hành và nhiều khía cạnh khác. Nhiều nội dung ở giữa được lấy từ thông tin do người khác cung cấp, chưa qua phân tích dữ liệu cẩn trọng, do đó tất cả nội dung trong bài chỉ mang tính tham khảo (thêm nữa, dạo gần đây tôi đặc biệt hứng thú với việc thực hiện các phân tích ngành mang tính vĩ mô hơn một chút, nếu độc giả nào có tài liệu hoặc tin tức chất lượng, xin vui lòng gửi cho tôi một bản).
Nội dung chính
Sưu tầm kỹ thuật số và NFT về bản chất là cùng một nhà, nhưng do bị ảnh hưởng bởi chính sách, đã bị ép chia tách thành hai thị trường riêng biệt. Và theo thời gian, hướng phát triển của hai thị trường này dần trở nên khác biệt hoàn toàn, dẫn đến hình thành hai thị trường độc lập.
Xét một cách nghiêm ngặt, sưu tầm kỹ thuật số là một tập con thuộc về NFT, là một loại đơn lẻ dựa trên công nghệ NFT. Vậy nguyên nhân gì khiến thị trường sưu tầm kỹ thuật số và NFT trở thành hai thị trường riêng biệt? Dưới đây sẽ phân tích từng điểm.
Định hướng chính sách thúc đẩy sự phân chia thị trường
Sưu tầm kỹ thuật số lần đầu xuất hiện trong mắt công chúng tại Trung Quốc, tôi nhớ mờ mờ là vào đầu năm ngoái khi Alipay ra mắt skin mã thanh toán. Hợp tác với IP Đôn Hoàng, phát hành sưu tầm kỹ thuật số trên Ant Chain, chức năng dùng làm skin cho mã thanh toán Alipay. Nhưng lúc đó hoàn toàn không có chuyện lưu thông thứ cấp, nên sản phẩm chưa tạo thành hiện tượng.
Nhưng quay lại năm 2022, truyền thông nhà nước Trung Quốc liên tục đăng bài mạnh mẽ quảng bá khái niệm sưu tầm kỹ thuật số, đồng thời khuyến khích phát hành và phát triển sưu tầm kỹ thuật số, từ đó thúc đẩy thị trường sưu tầm kỹ thuật số trong nước phát triển cực kỳ sôi động. (Lúc này thị trường quốc tế đang chơi NFT)
Do thị trường sưu tầm kỹ thuật số còn quá sớm và hoang dã, nhiều quy tắc chưa được hình thành văn bản, phần lớn tồn tại dưới dạng quy tắc ngầm. Tôi sẽ lấy vài ví dụ điển hình để minh họa.
Trong nước kêu gọi sưu tầm kỹ thuật số nhưng không cho phép NFT
Quy tắc ngầm này lan truyền rộng rãi trong các nền tảng sưu tầm kỹ thuật số. Hiện tại không có luật pháp hay thông báo chính thức nào làm bằng chứng xác thực, nhưng trong thực tế vận hành và quảng bá nền tảng sưu tầm kỹ thuật số, mọi người đều tuân thủ quy tắc này.
Khi quảng bá sưu tầm kỹ thuật số, hầu như không đề cập đến việc mình là NFT, đặc biệt là các nền tảng hàng đầu, trước đây từng sử dụng từ ngữ như NFT để quảng bá, nhưng sau một thời điểm nhất định thì đồng loạt gỡ bỏ mọi nội dung liên quan đến NFT, chỉ dùng "sưu tầm kỹ thuật số" để quảng bá.
Ở nhiều nền tảng nhỏ sau này cũng cố ý tránh liên kết với NFT. Sau khi trao đổi với một số nền tảng sưu tầm kỹ thuật số, tôi nhận được phản hồi: một mặt, dùng từ NFT để quảng bá chi phí giáo dục người dùng quá cao; mặt khác, dễ bị hạn chế lưu lượng khi quảng bá, đồng thời nếu ứng dụng (app) chứa nội dung liên quan NFT thì khó duyệt lên cửa hàng.
Do đó, có thể thấy rằng sưu tầm kỹ thuật số hiện nay là mô hình khám phá và thể hiện việc bản địa hóa, hợp pháp hóa NFT một cách ngấm ngầm.
Trong nước không cho phép giao dịch thứ cấp đối với sưu tầm kỹ thuật số
Cũng không có quy định rõ ràng nào cấm giao dịch thứ cấp đối với sưu tầm kỹ thuật số, nhưng đã từng xảy ra tình trạng cơ quan quản lý ra tay trừng trị mạnh tay với thị trường thứ cấp ban đầu, thêm vào đó gần đây nền tảng WeChat cũng tiến hành phong tỏa các bên liên quan đến giao dịch thứ cấp hoặc thông tin giao dịch thứ cấp của sưu tầm kỹ thuật số, từ đó hình thành quy tắc ngầm.
Tất nhiên, cũng chính vì vậy mà các nền tảng sưu tầm kỹ thuật số trong nước bị chia thành hai loại: một loại có thị trường giao dịch thứ cấp, một loại không có thị trường thứ cấp hoặc có giới hạn chuyển nhượng. Dù chọn phương án nào, trước khi có chính sách rõ ràng, quản lý vẫn như thanh kiếm Damocles treo lơ lửng trên đầu.
Ngược lại, thị trường NFT hoàn toàn không lo lắng vấn đề này. Cũng chính nhờ sự tự do trong giao dịch NFT, khiến định hướng chính sách trong nước phải cắt đứt mối liên hệ giữa sưu tầm kỹ thuật số và NFT, chỉ giữ lại phần có thể kiểm soát.
Trong nước coi trọng bản quyền IP đối với sưu tầm kỹ thuật số
Dường như cũng không có quy định rõ ràng, nhưng từ các bài viết quảng bá của truyền thông nhà nước có thể thấy rõ, sưu tầm kỹ thuật số được kêu gọi tại Trung Quốc cần phải có bản quyền IP, tức là giấy phép ủy quyền hợp pháp nghiêm ngặt về mặt pháp lý.
Điểm này lại tạo ra sự rạn nứt lớn với NFT. Hiện tại, dù trong phát hành NFT mọi người thiên về có IP được cấp phép, nhưng đây không phải điều kiện bắt buộc của thị trường NFT. Thiếu bản quyền IP vẫn có thể phát hành và giao dịch tự do. Chính vì thị trường NFT quá tự do, dẫn đến việc trong nước dùng biện pháp định hướng chính sách để cắt đứt mối liên hệ giữa sưu tầm kỹ thuật số và NFT, cuối cùng hình thành trạng thái hai thị trường độc lập như hiện nay.
Hướng công nghệ thúc đẩy sự đóng cửa của thị trường
Điểm này gần như không được nhắc đến trong các bài viết hay tài liệu trên mạng. Sau khi tìm hiểu từ một số bạn làm sản phẩm và công nghệ, tôi phát hiện ra rằng hướng công nghệ trong lĩnh vực sưu tầm kỹ thuật số gần như đình trệ.
Thứ nhất, thị trường sưu tầm kỹ thuật số rất vô cảm với công nghệ, thậm chí công nghệ không thể trở thành điểm nhấn marketing. Cuối cùng, trên thị trường sưu tầm kỹ thuật số hình thành hai loại nền tảng.
Một loại sử dụng chuỗi liên minh như Ant Chain, Zhixin Chain, Zhizhen Chain, BSN...; loại còn lại hoàn toàn không dùng chuỗi, phát hành sưu tầm kỹ thuật số bằng phương thức tập trung hoàn toàn.
Do đó, qua khảo sát thực tế, tôi rút ra vài nguyên nhân chứng minh thị trường sưu tầm kỹ thuật số là một thị trường vô cảm với công nghệ.
Chuỗi liên minh không cung cấp dịch vụ cho người dùng cuối (C端)
Điều này có thể khiến một số bạn khó hiểu: Chuỗi liên minh chỉ phục vụ doanh nghiệp (B端), không phục vụ người dùng cá nhân (C端) chẳng phải là chuyện bình thường sao? Nhưng tìm hiểu sâu hơn sẽ thấy, việc chuỗi liên minh không phục vụ C端 quá triệt để, đến mức ngay cả dịch vụ tra cứu cơ bản cũng không hỗ trợ.
Nói cách khác, bạn mua sưu tầm kỹ thuật số trên một chuỗi liên minh nào đó, dù hệ thống trả về cho bạn một giá trị hash, nhưng bạn không thể tự kiểm chứng. Chuỗi liên minh không cung cấp công cụ tương tự trình duyệt Ethereum cho người dùng C端, người dùng không thể tra cứu xem mình có thật sự sở hữu ví chuỗi liên minh tương ứng hay không, giao dịch có thật sự lên chuỗi hay không, cũng không tra cứu được thông tin tương ứng của sưu tầm kỹ thuật số trên chuỗi.
Thứ mà người dùng thực sự nhận được chỉ là hình ảnh sưu tầm kỹ thuật số và một giá trị hash không thể tự kiểm chứng.
Cơ sở hạ tầng công nghệ sưu tầm kỹ thuật số quá sơ sài
Về mã nguồn, các chuỗi liên minh lớn không thân thiện với nhà phát triển như Ethereum hay Polygon, do đó nhiều chức năng cần nền tảng sưu tầm kỹ thuật số tự phát triển. Nhưng thị trường sưu tầm kỹ thuật số rất phụ thuộc vào "thời điểm vàng", môi trường chuỗi liên minh không thân thiện với nhà phát triển đã kìm hãm sự phát triển về mặt công nghệ của sưu tầm kỹ thuật số.
Diễn đạt đơn giản, theo hiểu biết của tôi, nhiều nền tảng sưu tầm kỹ thuật số dùng chuỗi liên minh thực tế không sử dụng công nghệ liên quan đến NFT —— tức là chuẩn ERC721 hoặc 1155. Phần lớn dùng chuỗi liên minh như kho lưu trữ đám mây, tải hình ảnh lên chuỗi liên minh, trả về giá trị hash duy nhất, như vậy là hoàn tất phát hành sưu tầm kỹ thuật số.
Dù phần lớn chuỗi liên minh hỗ trợ chuẩn X721, X1155, nhưng logic thực thi thực tế lại khó hiểu. Lấy BSN làm ví dụ, trên BSN, X721, X1155 được đổi tên thành DDC721, DDC1155. Nhưng bất kể ai phát hành, phát hành bao nhiêu sưu tầm kỹ thuật số, tất cả đều được phát hành từ cùng một hợp đồng.
Ví dụ, giả sử có 10 công ty sưu tầm kỹ thuật số muốn phát hành 20 bộ sưu tầm kỹ thuật số khác nhau, dự định dùng chuẩn DDC721. Vậy 20 bộ sưu tầm kỹ thuật số khác nhau của 10 công ty này sẽ đều được phát hành từ cùng một hợp đồng DDC721.
Toàn bộ hệ sinh thái BSN chỉ có một hợp đồng thông minh DDC721 chung duy nhất.
Thông thường khi mint hợp đồng 721, bạn phải trả phí gas + phí mint (tất nhiên có thể miễn phí), còn ở DDC phải trả "năng lượng" + phí dịch vụ, và chỉ các thương gia đã đăng ký mới được gọi hợp đồng.
Vì vậy về mặt logic, DDC721 của BSN không cho phép người dùng tự triển khai hợp đồng, chỉ cho phép người dùng trả phí để gọi hợp đồng DDC721 chính thức. Cũng chính vì vậy, ngoài phí Gas fee (trên BSN gọi là năng lượng), còn phải trả thêm phí dịch vụ hợp đồng. Ví dụ bạn phát hành 10.000 sưu tầm kỹ thuật số, thì phải trả phí dịch vụ bổ sung 10.000 tệ theo lượt.
Dữ liệu giữa các chuỗi liên minh không thể lưu thông
Thực tế phía sau sưu tầm kỹ thuật số, giữa các chuỗi liên minh tồn tại một vấn đề nghiêm trọng: các chuỗi liên minh khác nhau, dữ liệu và tài sản không thể lưu thông lẫn nhau.
Khác với các chuỗi công khai đang phát triển mạnh mẽ hiện nay, các chuỗi công khai đã vượt qua giai đoạn "đảo dữ liệu", hiện nay dù là cầu nối chéo (cross-chain bridge), Layer2, Layer3 hay layer 0, đều có nhiều giải pháp giải quyết vấn đề giao tiếp chéo chuỗi, nhưng chuỗi liên minh vẫn còn quá manh mún, về mặt logic kinh doanh việc trao đổi dữ liệu là không thực tế. Ví dụ mong Ant Chain của Alibaba tương thích với Zhixin Chain của Tencent, tôi thà mong được dùng WeChat Pay trên Taobao còn thực tế hơn.
Tóm lại, do công nghệ không hoàn thiện, khiến nhiều trò chơi NFT không thể thực hiện trong lĩnh vực sưu tầm kỹ thuật số. Hiện tại thị trường sưu tầm kỹ thuật số không giống như suy nghĩ của nhiều người rằng chỉ cần áp dụng các trò chơi NFT xuống là có thể quét sạch thị trường.
Công nghệ sưu tầm kỹ thuật số quá yếu, không có cơ sở hạ tầng để thực hiện các trò chơi thiên về kỹ thuật như trên NFT, chỉ có thể để lập trình viên tự làm bánh xe (reinvent the wheel) xây dựng cơ sở hạ tầng mới chơi được. Nhưng sưu tầm kỹ thuật số nói đến tốc độ, do đó trong các chiến dịch quảng bá, mọi người chọn lọc bỏ qua mặt công nghệ của sưu tầm kỹ thuật số, lâu dần khiến người dùng sưu tầm kỹ thuật số trở thành người dùng vô cảm với công nghệ.
Đáng chú ý, hiện tại các nền tảng sưu tầm kỹ thuật số hoặc dùng chuỗi liên minh, hoặc dùng phương thức tập trung, rất ít làm sưu tầm kỹ thuật số trên chuỗi công khai. Nguyên nhân căn bản là một khi làm sưu tầm kỹ thuật số trên chuỗi công khai, đồng nghĩa với việc lưu thông hoàn toàn mở, chẳng khác nào tự tìm đường chết.
Chiến lược vận hành khác nhau dẫn đến chân dung người dùng khác nhau
Tôi cho rằng sự khác biệt trong vận hành thể hiện rất rõ rệt. Nhờ độ tự do cực cao, thị trường NFT có vô số cách vận hành sáng tạo, và có nhiều phương pháp kiếm lợi nhuận, không chỉ dựa vào doanh số bán hàng đơn lẻ.
Xét về vĩ mô, các dự án NFT, đặc biệt là các dự án NFT blue-chip, trong cùng một thời điểm thường chỉ vận hành một dự án NFT. Còn việc phát hành sưu tầm kỹ thuật số thì khác, trong điều kiện lý tưởng về huy động nguồn lực, có thể phát hành tới ba lần mỗi ngày.
Sự khác biệt người dùng giữa sưu tầm kỹ thuật số và NFT
Người dùng sưu tầm kỹ thuật số, về động lực cơ bản giống người dùng NFT, tức là động lực đầu cơ lợi nhuận. Nhưng về chi tiết lại có sự phân biệt rõ rệt.
So với NFT, ngưỡng mua sưu tầm kỹ thuật số cực kỳ thấp, đơn giản hóa chỉ cần đăng ký điện thoại, xác thực danh tính, là có thể bắt đầu mua. Nhưng với NFT thì hoàn toàn khác, NFT liên quan đến việc sử dụng metamask, nạp/rút tiền tiền mã hóa lần đầu, sử dụng OpenSea hoặc LooksRare. Nếu muốn trở thành OG trong cộng đồng NFT, còn phải tham gia Discord của dự án làm tình nguyện viên, tham gia các hoạt động whitelist.
Quan trọng hơn, muốn trở thành một NFT Native, rào cản ngôn ngữ cũng là một thử thách lớn. Sưu tầm kỹ thuật số đã tạo ra cơ hội đầu cơ cho những người không thể vượt qua các rào cản này.
Sự khác biệt về trọng tâm vận hành giữa sưu tầm kỹ thuật số và NFT
Về mặt vận hành cụ thể của nền tảng sưu tầm kỹ thuật số, cũng rất khác so với NFT. Vận hành sưu tầm kỹ thuật số thực chất chủ yếu tập trung vào quảng bá bán hàng, bán được nhiều sưu tầm kỹ thuật số hơn, tăng doanh số nền tảng mới là trọng tâm. Còn trong vận hành NFT, diện tích sử dụng rộng lớn hơn, độ phủ sóng truyền bá lớn hơn mới là trọng tâm.
Nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự khác biệt giữa hai thị trường thực ra là nguồn thu nhập khác nhau.
Trong NFT, lợi nhuận từ việc phát hành thực ra chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Hiện nay rất nhiều dự án mới có giá 0.1e hoặc 0.05e, thậm chí free mint cũng rất phổ biến, giá bán thấp cộng thêm nhiều cái tặng quà sự kiện, nên lợi nhuận từ khâu này không cao.
Phần lớn các bên phát hành NFT kỳ vọng biến dự án của mình thành NFT blue-chip, sau khi giá tăng thì kiếm tiền từ phí bản quyền thị trường thứ cấp. Lấy BAYC làm ví dụ, phí bản quyền của họ là 2,5%, giá sàn một con khỉ khoảng 91e, mỗi giao dịch thu được 2,25e. So với thời điểm BAYC phát hành trước đây giá 0,08e mà chẳng ai mua, hiện nay thu nhập từ phí bản quyền mới là nguồn lợi chính của cả dự án.
Nhưng sưu tầm kỹ thuật số thì khác, dù trên thị trường thứ cấp sưu tầm kỹ thuật số cũng có khái niệm phí bản quyền, nhưng do bị quản lý siết chặt, khó có thể xuất hiện giá bán hàng chục ngàn tệ cho một sản phẩm, phần lớn chỉ bán từ vài trăm đến vài ngàn tệ, do đó giá đơn vị thấp, thu nhập từ phí bản quyền cũng không cao. Chính vì vậy, nguồn thu của nền tảng sưu tầm kỹ thuật số chủ yếu đến từ việc phát hành.
Về hình thức thể hiện cụ thể, qua quan sát có thể thấy: dù là loại hoạt động gì, bản chất sưu tầm kỹ thuật số đều xoay quanh các hoạt động kích thích mua hàng. Bao gồm phiếu giảm giá sưu tầm kỹ thuật số, quyền mua ưu tiên... bản chất đều nhằm thúc đẩy doanh số bán hàng.
Do đó tôi cá nhân định nghĩa sưu tầm kỹ thuật số giống như một nền tảng thương mại điện tử. Bán hàng mới là cốt lõi của sưu tầm kỹ thuật số. Các tính năng bổ trợ cho sưu tầm kỹ thuật số cũng nhằm mục tiêu tăng doanh số.
Còn với NFT, định hướng vận hành sẽ chú trọng hơn vào sáng tạo, thiết kế, công nghệ. Ví dụ như NFT PASS, phương án phân mảnh NFT, phương án thanh khoản NFT, phương án cho vay NFT... NFT là một lĩnh vực thị trường lớn hơn, toàn diện hơn, nơi giao thoa giữa công nghệ và marketing, hòa quyện giữa đầu cơ và cảm xúc, một thị trường tự do.
Còn sưu tầm kỹ thuật số là thị trường thương mại điện tử hàng sưu tầm ảo dưới một loại đất đai đặc biệt. Vì vậy tôi cho rằng trong tương lai, nhân sự vận hành sưu tầm kỹ thuật số nên tuyển từ lĩnh vực thương mại điện tử, chứ không phải từ NFT.
Tổng kết thị trường sưu tầm kỹ thuật số và NFT
Tôi rất may mắn khi không có thành kiến khinh thường sưu tầm kỹ thuật số, điều đó khiến tôi có thể đi sâu điều tra nghiên cứu thị trường này. Do đó, tôi xin đưa ra kết luận chủ quan của cá nhân, kết luận chỉ giới hạn trong thị trường Trung Quốc.
Thị trường sưu tầm kỹ thuật số sẽ lớn hơn thị trường NFT (giới hạn trong Trung Quốc đại lục)
Như đã mô tả ở trên, ngưỡng vào sưu tầm kỹ thuật số thấp đến đáng sợ. Ngoài vấn đề ngưỡng sử dụng công nghệ, ngưỡng giáo dục người dùng cũng cực kỳ thấp. Bản thân sưu tầm kỹ thuật số đã là một thị trường rất bản địa hóa, bao gồm nhóm người dùng, tên sản phẩm v.v. Ví dụ:
-
Người dùng NFT chủ yếu dùng Twitter, Discord; người dùng sưu tầm kỹ thuật số dùng WeChat, QQ;
-
Người dùng NFT cần cài đặt và sao lưu metamask, dùng website tiếng Anh hoàn toàn như opensea, looksrare; người dùng sưu tầm kỹ thuật số chỉ cần tải app nền tảng từ cửa hàng hoặc thậm chí dùng小程序 H5;
-
Người dùng NFT cần dùng DEX, CEX làm KYC để nạp/rút tiền; người dùng sưu tầm kỹ thuật số chỉ cần thanh toán qua WeChat Pay hoặc Alipay;
-
NFT gọi là whitelist; sưu tầm kỹ thuật số gọi là mua ưu tiên;
Các ví dụ bản địa hóa như vậy quá nhiều, do đó trong phạm vi giới hạn Trung Quốc, tôi cho rằng thị trường sưu tầm kỹ thuật số sẽ rất lớn, vượt xa NFT. Ngay cả 1,4 tỷ người chỉ có 5% sở hữu sưu tầm kỹ thuật số, cũng đã có thị trường 70 triệu người dùng. (không tính doanh số, chỉ tính người sở hữu), và cùng với sự phổ cập của thế hệ trẻ, nhu cầu với đồ chơi thời thượng, tôi tin rằng tỷ lệ này chắc chắn sẽ tiếp tục tăng trong vòng 5 năm tới.
Thị trường sưu tầm kỹ thuật số có hào moat tự nhiên (giới hạn trong Trung Quốc đại lục)
Nói rộng ra, thị trường sưu tầm kỹ thuật số thuộc về định hướng phát triển được quốc gia kêu gọi, dù hiện tại còn rất đầu cơ, hoang dã. Có thể dự đoán, cơ quan quản lý liên quan遲早 sẽ ban hành chính sách quản lý và chế độ cấp phép.
Lúc đó, thị trường sưu tầm kỹ thuật số sẽ có hào moat tự nhiên, được bảo vệ bởi pháp luật, và chế độ cấp phép sẽ như thanh kiếm thượng phương. Nói thẳng hơn, khi thị trường bị quản lý, các nền tảng sưu tầm kỹ thuật số có sức mạnh đỏ sẽ trở thành hào moat lợi hại nhất trên mảnh đất đỏ, thứ mà công nghệ hay vận hành không thể so sánh được.
Còn với thị trường NFT toàn cầu, không cần nói gì nhiều, NFT im lặng quét sạch tất cả.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
