Orca: Sàn giao dịch phi tập trung "mượt mà nhất" trong hệ sinh thái Solana, sắp ra mắt tạo lập thị trường thanh khoản tập trung
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Orca: Sàn giao dịch phi tập trung "mượt mà nhất" trong hệ sinh thái Solana, sắp ra mắt tạo lập thị trường thanh khoản tập trung
Whirlpools mang lại những thay đổi gì?
Chuyên sâu báo cáo Web3Bạn đã biết đến ORCA như thế nào?
Có người biết vì nền tảng tài chính mạnh mẽ của nó: do Polychain, Placeholder và Three Arrows Capital dẫn đầu vòng gọi vốn, với sự tham gia từ Sino Global, Coinbase Ventures và Solana Capital.
Có người biết bởi những con số ấn tượng, khi lượng người dùng liên tục dẫn đầu hệ sinh thái Solana.
Cũng có người bắt đầu quan tâm vì được các nhân vật nổi tiếng trong lĩnh vực tiền mã hóa tình cờ nhắc đến, ví dụ như người sáng lập Continue Capital từng viết trên Twitter rằng: "Orca là DEX có trải nghiệm tương tác tốt nhất".
Tóm lại, Orca là một sàn giao dịch phi tập trung (DEX) sử dụng cơ chế AMM tự động tạo lập thị trường trên hệ sinh thái Solana. Với triết lý "DEX dành cho con người, không phải dành cho chương trình", đội ngũ phát triển đã nhanh chóng đưa Orca vươn lên vị trí hàng đầu trong hệ sinh thái Solana.
Theo dữ liệu từ DeFiLlama, Tổng giá trị bị khóa (TVL) của Orca đạt 434 triệu USD, đứng thứ hai trong các AMM sau Raydium.
Bên cạnh đội ngũ phát triển vững chắc và nền tảng tài chính mạnh, Orca tiếp tục phát triển theo lộ trình Roadmap, bắt đầu thử nghiệm vào cuối tháng Ba mô hình AMM tạo lập thị trường chủ động tập trung thanh khoản tương tự Uniswap V3 – Whirlpools (bể xoáy), chính thức ra mắt công chúng vào ngày 25 tháng 4.
Whirlpools là gì? Nó sẽ mang lại thay đổi như thế nào?
Whirlpools: Thanh khoản tập trung
DeFi là một ngành kinh doanh về hiệu suất sử dụng vốn.
Phần lớn mọi người đều đồng ý rằng mô hình tạo lập thị trường chủ động tập trung thanh khoản do Uniswap V3 khởi xướng có hiệu quả sử dụng vốn cao hơn so với mô hình CPMM (Constant Product Market Makers) cổ điển dựa trên công thức x*y=k.
Trong mô hình mới, các nhà cung cấp thanh khoản (LPs) có thể chọn tập trung thanh khoản trong một khoảng giá nhất định, thay vì phân bổ đều dọc đường cong từ 0 đến vô cực. Điều này giúp tập trung phần lớn thanh khoản vào vùng giá giao dịch sôi động nhất, tăng mạnh hiệu suất sử dụng vốn và thu về lợi nhuận tạo lập thị trường cao hơn.
Tuy nhiên, đa số các AMM vẫn chưa theo kịp bước tiến của Uniswap V3 mà vẫn dùng mô hình tạo lập thị trường cơ bản nhất. Một mặt, việc tạo lập thị trường chủ động tập trung thanh khoản đòi hỏi công thức phức tạp hơn để tích hợp các vị trí thanh khoản ở các khoảng giá khác nhau của người dùng, đặc biệt khó phát triển bằng ngôn ngữ Rust trên các chuỗi phi EVM như Solana, nơi không thể fork trực tiếp.
Thứ hai, Uniswap rút ra bài học từ các cuộc "tấn công hút máu" (vampire attack) do các AMM như Sushiswap phát động, nên đã chủ động áp dụng biện pháp bảo vệ. Mã nguồn cốt lõi của Uniswap V3 được bảo hộ bởi giấy phép Business Source License (BSL), giới hạn việc sử dụng thương mại trong vòng 2 năm. Việc phát triển khó khăn và không thể fork khiến mô hình tạo lập thị trường chủ động tập trung thanh khoản trở nên cực kỳ khan hiếm, nổi bật lên thành tựu kỹ thuật cao của Orca khi tiên phong phát triển Whirlpools - sản phẩm ứng dụng thanh khoản tập trung trên hệ sinh thái phi EVM.
Sau Uniswap V3, Orca Whirlpools trở thành một trong số ít AMM toàn mạng hỗ trợ thanh khoản tập trung, nơi các nhà cung cấp thanh khoản (LPs) có thể thiết lập phạm vi giá họ cảm thấy thoải mái, tăng độ sâu giao dịch ở mức giá trung tâm, từ đó kiếm được phí giao dịch cao hơn và thêm phần thưởng khuyến khích với cùng quy mô thanh khoản.
Hơn nữa, Whirlpools của Orca hoạt động trên Solana còn có ưu thế riêng: chi phí điều chỉnh lại vị trí thanh khoản (repositioning) khi thị trường biến động thấp hơn nhiều so với Uniswap V3 trên Ethereum, và gần như không cần lo lắng về tổn thất do phí gas.
Vào ngày 25 tháng 4, Whirlpools chính thức mở cửa cho tất cả mọi người, ngay lập tức Giám đốc Truyền thông của Solana đăng bài chia sẻ, trong ảnh cho thấy Orca hiện là địa chỉ hợp đồng tương tác sôi động thứ ba trên toàn mạng Solana.
Xét về số lượng địa chỉ thanh toán phí trên chuỗi độc lập, số lượng tương tác với Orca liên tục tăng và đã đạt mức tăng trưởng theo cấp số nhân vào tháng 4.
Đội ngũ và nền tảng tài chính
Đội ngũ phát triển cốt lõi của Orca gồm 20 người, với hai đồng sáng lập Yutaro Mori và Grace Kwan (được cộng đồng gọi là Ori) lần lượt dẫn dắt đội phát triển và đội chiến lược.
Yutaro là một lập trình viên tiền mã hóa giàu kinh nghiệm, từng tham gia phát triển client Golang cho ETH 2.0 và giao thức tài sản tổng hợp nổi tiếng UMA. Cùng với Yutaro, đội phát triển Orca gồm 6 lập trình viên, phần lớn tốt nghiệp các trường đại học hàng đầu Bắc Mỹ chuyên về máy tính, từng làm việc tại các công ty internet lớn như Amazon và Google.
Ori tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ khoa học máy tính tại Đại học Stanford, từng là nhà thiết kế tương tác tại công ty thiết kế hàng đầu IDEO Tokyo. Chính cô là người vẽ nên biểu tượng cá voi nhỏ dễ thương của Orca. Cùng với Ori, đội chiến lược Orca gồm 6 thành viên, phần lớn từng làm việc tại các tổ chức tư vấn và thiết kế hàng đầu như McKinsey.
Năm 2021, Orca hoàn thành vòng gọi vốn A Series 18 triệu USD, nhận được sự ủng hộ từ nhiều tổ chức tên tuổi, bao gồm các đơn vị dẫn đầu là Polychain, Placeholder và Three Arrows Capital, cùng các đơn vị tham gia khác như Sino Global, Collab+Currency, Coinbase Ventures và Solana Capital.
Vào ngày 25 tháng 4, Authur, đối tác tại DeFiance Capital, đăng tweet cho biết: "Token của DEX hàng đầu trên một trong những blockchain nổi tiếng nhất có FDV dưới 200 triệu USD". Xét đến đà tăng trưởng và năng lực đội ngũ (Crypto Native và tốt nghiệp ngành Khoa học Máy tính tại Stanford), chắc chắn họ có thể gây quỹ 500 triệu USD ở thị trường sơ cấp, nhưng một số quỹ mới nổi hàng tỷ USD vẫn chưa nhận ra điều này, họ vẫn đang đầu tư vào các DEX L1 chưa ra mắt với định giá hàng trăm triệu USD.
DEX hàng đầu trên L1, FDV khoảng 200 triệu USD, người sáng lập lần lượt là người trong ngành Crypto Native và cử nhân Khoa học Máy tính Stanford... điều này gần như đã điểm mặt trực tiếp Orca.
Vị thế cạnh tranh và lợi thế của Orca
Trong hệ sinh thái DeFi của Solana, Orca không tích hợp vào hệ sinh thái Serum Project – hệ sinh thái lớn nhất trên Solana, không dựa vào các liên minh chiến lược cồng kềnh, mà độc lập tập trung tối ưu hóa công nghệ và dịch vụ AMM DEX đến mức tối đa, với giao diện UI/UX mượt mà, trực quan và dễ dùng, hướng tới mục tiêu vượt mặt Raydium – AMM hàng đầu trong hệ sinh thái Solana.
Tỷ lệ khối lượng giao dịch 24 giờ/trên thanh khoản của các nhóm thanh khoản truyền thống Raydium là 7,5%.
Tỷ lệ khối lượng giao dịch 24 giờ/trên thanh khoản của các bể Whirlpools tập trung thanh khoản Orca lên tới 47%, cho thấy lợi thế rất rõ rệt về hiệu suất vốn so với các nhóm thanh khoản AMM truyền thống.
Hiện tại, Orca xếp thứ ba về TVL trong các DEX thuộc hệ sinh thái Solana, đồng thời tỷ lệ Marketcap/TVL nằm trong khoảng 0,08-0,09, cho thấy tiềm năng tăng trưởng.
Whirlpools đã mở ra không gian tăng trưởng mới về TVL và khối lượng giao dịch cho Orca.
Đánh giá từ cộng đồng
FTX Tseng – Quản trị viên cộng đồng Solana TW
Tôi bắt đầu sử dụng Orca từ quý II năm ngoái, luôn là người ủng hộ Orca.
Giao diện (UI) và trải nghiệm người dùng (UX) của Orca là xuất sắc nhất trong toàn bộ hệ sinh thái Solana.
Thiết kế UI tuyệt vời: Ngoài tốc độ phản hồi nhanh và trang web đẹp mắt, chi tiết, Orca cho phép bạn xem tài sản trong ví ngay ở thanh bên sau khi kết nối ví, không cần phải vào Phantom để kiểm tra danh sách tài sản, giảm bớt thao tác cho người dùng.
Trải nghiệm người dùng: Từ DeFi 2020 đến nay, hầu hết các hoạt động khai thác thanh khoản đều yêu cầu tạo LP rồi mới stake để nhận phần thưởng, hành động “stake” phụ này rất ảnh hưởng đến trải nghiệm. Đội ngũ Orca đã vượt qua giới hạn này, phát triển hợp đồng thông minh cho phép người dùng bắt đầu kiếm lợi nhuận ngay khi in ra LP (ở các pool thường) hoặc NFT (ở Whirlpool). Sáng kiến thân thiện này mang lại trải nghiệm liền mạch hơn, Orca thực sự đã làm được tinh thần “lấy con người làm trung tâm, tiện lợi dễ dùng”, điều này khiến tôi rất ngưỡng mộ.
Trải nghiệm cung cấp thanh khoản trên Orca Whirlpools rất thuận lợi, có hướng dẫn và video giáo dục giúp ích rất nhiều cho người mới chưa quen với AMM thanh khoản tập trung (Uniswap V3), đồng thời có gợi ý hệ thống về thiết lập khoảng giá.
Với người dùng swap, sau khi Whirlpools ra mắt thực sự cung cấp mức trượt giá cạnh tranh hơn.
Về tương lai, tôi mong Orca trở thành AMM có TVL và khối lượng giao dịch lớn nhất trên chuỗi Solana. Cụ thể, hiệu suất sử dụng vốn cao của Whirlpool có thể giúp Orca thu hút lượng lớn TVL từ stablecoin.
Một khía cạnh khác, tôi hy vọng cộng đồng Orca sẽ tích cực tham gia thảo luận diễn đàn và quản trị giao thức (ví dụ như thiết kế cơ chế khóa), tương lai của dự án không chỉ do đội ngũ phát triển quyết định, mà cần có cộng đồng sôi động. Và cuối cùng, tôi mong Orca sẽ quay lại mức ATH trong năm nay!
Brave Song – Người sáng lập cộng đồng Solana nói tiếng Trung
Tôi là người dùng Stepn nặng ký, mỗi ngày đều chạy bộ để kiếm tiền, và không thể tránh khỏi việc phải giao dịch với Orca, vì Orca là DEX có khối lượng giao dịch GST (phần thưởng Stepn) lớn nhất toàn mạng.
Ấn tượng lớn nhất của tôi về Orca là sự mượt mà, thẩm mỹ cao, tiến bộ hơn về tính nhân văn trên nền tảng dễ dùng, dễ tiếp cận – điều mà hiện tại các sản phẩm WEB3.0 còn thiếu nhất: thẩm mỹ sản phẩm và trải nghiệm người dùng. Trong khía cạnh này, cả Stepn và Orca đều rất xuất sắc.
Hiện tại, tỷ suất lợi nhuận tạo lập thị trường trên Whirlpools rất hấp dẫn tôi, ngoài lợi nhuận LP còn có thưởng từ Orca. Nếu có góp ý, tôi mong token được tích hợp thêm nhiều tiện ích, thay vì chỉ lạm phát mãi, ví dụ như kết hợp với NFT, hoặc áp dụng cơ chế kinh tế "Ve Token" đang thịnh hành, để tăng khả năng thu giữ giá trị cho token, đồng thời mang lại lợi ích lớn hơn cho những người nắm giữ dài hạn.
Phụ lục: Hướng dẫn chi tiết từng bước sử dụng Whirlpools
Website của Orca rất đơn giản, minh bạch và trực quan cao, sử dụng cũng rất thân thiện và mượt mà, không cần như nhiều giao thức DeFi khác phải vào app riêng, Orca cho phép chọn và thao tác trực tiếp các pool khác nhau ngay trên giao diện web.
Hãy cùng trải nghiệm quy trình thao tác cực kỳ thoải mái của Orca Whirlpools.
Sau khi vào trang chủ, bạn thấy ở góc trái phía trên có lựa chọn giữa Pool (pool truyền thống) và Whirlpools (bể xoáy – thanh khoản tập trung). Chọn Whirlpool, bạn sẽ thấy phần Settings ở bên phải, tại Display Options có thể hiển thị APR hàng năm và phí pool chi tiết hơn.
Ở mục Explore, bạn thấy biểu đồ tròn phân bổ lợi nhuận thanh khoản rất rõ ràng cho từng pool, dễ dàng thấy tỷ lệ phần trăm đến từ lợi nhuận giao dịch thanh khoản, phần thưởng staking hệ sinh thái từ ORCA, MNDE, WLDO, và phần thưởng tạo lập thị trường.
Hiện tại, pool SOL/USDC có quy mô vốn lớn nhất, với tới 71% lợi nhuận đến từ tạo lập thị trường. Whirlpools hiện chỉ có hai mức phí: 0,01% cho giao dịch giữa các loại tiền tương tự (ví dụ các stablecoin USD khác nhau hay token cùng loại), và 0,2% cho các cặp tiền không tương tự.
Nhấn Deposit tại pool muốn thêm thanh khoản (dưới đây lấy ví dụ pool SOL/USDC), bạn sẽ vào trang thiết lập khoảng giá, với ba lựa chọn lần lượt là Conservative (bảo thủ), Standard (tiêu chuẩn) và Custom (tùy chỉnh):
Lựa chọn mặc định tích cực (Active) cung cấp khoảng giá hẹp hơn: giới hạn dưới là mức thấp nhất 30 ngày chia cho 1,75, giới hạn trên là mức cao nhất 30 ngày nhân 1,75.
Lựa chọn mặc định thụ động (Passive) cung cấp khoảng giá rộng hơn: giới hạn dưới là mức thấp nhất 30 ngày chia cho 2,5, giới hạn trên là mức cao nhất 30 ngày nhân 2,5.
Dự án hiện vẫn đang điều chỉnh cách tính khoảng giá mặc định dựa trên phản hồi người dùng, vì vậy khuyến khích người dùng quen thuộc với việc cung cấp thanh khoản chọn phương án thứ ba (Custom) để tự tùy chỉnh. Dưới đây ta chọn Custom để minh họa.
Trong trang tùy chỉnh, bạn thấy trạng thái phân bố thanh khoản, giá hiện tại, tỷ lệ vốn cần thiết cho khoảng giá này, đòn bẩy (leverage) và APR ước tính. Khoảng giá càng hẹp, đòn bẩy càng cao, được phân bổ nhiều phần thưởng hơn, nhưng đồng thời cũng chịu rủi ro lớn hơn về tổn thất khi giá ra ngoài khoảng (out of range).
Lưu ý rằng các khoảng giá này không thể đặt tùy ý: người dùng phải chọn trong một tập các mốc rời rạc được phân bố đều, với đơn vị nhỏ nhất là 1% toàn bộ pool.
Người dùng có thể nhập trực tiếp giá giới hạn trên và dưới, hệ thống sẽ tự động nhảy đến khoảng phần trăm gần nhất, hoặc kéo thanh màu vàng điều chỉnh phần trăm khoảng giá một cách trực quan. Ở đây tôi kéo về khoảng ±1% so với giá hiện tại. Bạn sẽ thấy APR và LEVERAGE thay đổi rõ ràng, tỷ lệ hai loại tiền cần cung cấp cũng khác đi. Khoảng giá nhỏ hơn sẽ cho APR và trọng số phần thưởng cao hơn.
Bước tiếp theo là thiết lập số tiền cung cấp thanh khoản trong điều kiện này. Nhập vào một ô, các ô còn lại sẽ tự động điều chỉnh theo tỷ lệ đã thiết lập, tránh sai sót. Có thể nhấn Max bên phải để tự động tối đa hóa số tiền thanh khoản theo số dư hiện tại trong ví. Ở đây tôi nhập 50 vào ô tổng, rồi nhấn Preview để sang bước tiếp theo.
Tiếp theo vào trang xem trước, chọn xác nhận ủy quyền giao dịch.
Sau khi xác thực giao dịch qua ví, cơ bản hoàn tất, bạn có thể bắt đầu nhận lợi nhuận tạo lập thị trường.
Sau đó bạn sẽ nhận được thông báo hoàn tất giao dịch và nhận một NFT Whirlpool làm LP. NFT này có thể chuyển nhượng, nhưng việc chuyển nhượng cũng đồng nghĩa với việc chuyển quyền rút thanh khoản.
Thiết kế thú vị của NFT Whirlpool là người dùng có thể chọn không thiêu hủy NFT khi rút thanh khoản, để lưu lại cài đặt khoảng giá. Sau này có thể tái sử dụng mà không cần thiết lập lại, giống như hình dưới đây: đã rút toàn bộ thanh khoản nhưng vẫn giữ lại LP NFT, do đó vẫn hiện trong danh mục Portfolio.
Người dùng cũng có thể lưu giữ hoặc bán NFT LP Whirlpool đã hết thanh khoản, tuy nhiên các LP này không có thiết kế hình ảnh cá nhân hóa, tất cả đều trông giống nhau.
Sau khi thao tác xong, người dùng có thể kiểm tra hoặc điều chỉnh thanh khoản đang cung cấp tại trang Portfolio, với khoảng giá hiển thị rõ ràng. Di chuột vào Balance sẽ hiện tỷ lệ vốn hiện tại, làm căn cứ khi rút. Di chuột vào Pending Yield sẽ hiện tỷ lệ phần thưởng theo loại tiền. Lợi nhuận thanh khoản có thể rút cùng lúc khi rút vốn, hoặc chọn Harvest Yield trực tiếp tại trang Portfolio.
Thanh khoản mới thêm vào sẽ tuân theo điều kiện thiết lập ban đầu.
Khi rút, cần chú ý tỷ lệ vốn hiện tại. Ví dụ với cặp SOL/USDC, nếu giá thị trường cao hơn khoảng giá thiết lập, bạn sẽ rút được USDC; nếu giá thị trường thấp hơn khoảng giá, bạn sẽ rút được SOL.
Giới thiệu đến đây, rõ ràng có thể cảm nhận được thái độ minh bạch, trực quan của Orca trong việc cung cấp trải nghiệm người dùng tuyệt vời, lấy con người làm trung tâm.
Cần đặc biệt lưu ý rằng đặc điểm của mô hình tạo lập thị trường chủ động tập trung thanh khoản là tập trung thanh khoản vào một khoảng giá nhất định. Khoảng giá càng hẹp thì hiệu suất lợi nhuận càng cao, nhưng nếu thị trường ra ngoài khoảng này, LP sẽ không nhận được lợi nhuận. Vì vậy, để tối ưu hóa lợi thế, chiến lược tốt nhất có lẽ là thiết lập khoảng giá hẹp và theo dõi sát biến động thị trường, điều chỉnh lại khoảng giá khi cần. Phí gas thấp trên Solana khiến chi phí điều chỉnh thường xuyên vẫn ở mức có thể bỏ qua.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
