TVL vượt mốc 4 tỷ USD, Stargate có thể trở thành cầu nối liên chuỗi hàng đầu mới không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
TVL vượt mốc 4 tỷ USD, Stargate có thể trở thành cầu nối liên chuỗi hàng đầu mới không?
Một số quan điểm và đánh giá dựa trên dữ liệu on-chain của Stargate và diễn biến thị trường gần đây.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: planD (Twitter: @crosschaindude)
Là một cây cầu nối chuỗi chỉ mới ra mắt khoảng hai tuần, đến thời điểm bài viết này, Stargate đã đạt mức TVL (Total Value Locked – Tổng giá trị bị khóa) khoảng 4 tỷ USD, trở thành dự án nổi bật thu hút sự chú ý trên thị trường gần đây. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ lần lượt xem lại giao thức nền tảng và thuật toán cốt lõi của Stargate, sau đó kết hợp với dữ liệu on-chain của Stargate và các xu hướng thị trường gần đây để đưa ra một số quan điểm và đánh giá về triển vọng tương lai của Stargate.
Lưu ý: Bài viết này không bao gồm bất kỳ lời khuyên đầu tư nào.
Giao thức nền tảng của Stargate: LayerZero
Hiện tại, các giải pháp chuyển tài sản giữa các chuỗi trên thị trường có thể được chia thành ba loại: cơ chế "người làm chứng", "trung gian chuyển tiếp" và "khóa thời gian băm":
Cơ chế "người làm chứng" hay còn gọi là "xác thực bên thứ ba", tức là sử dụng bên thứ ba để xác minh việc chuyển tài sản, vai trò người xác thực do những tổ chức uy tín đảm nhận, đồng thời sử dụng các công nghệ như đa chữ ký để giảm thiểu rủi ro tập trung quá mức. Các cây cầu nối chuỗi hiện nay áp dụng cơ chế này bao gồm Multichain, Synapse, AllBridge, v.v.
Cơ chế "trung gian chuyển tiếp" hay còn gọi là "xác thực bản địa", tức là bên trung gian theo dõi thông tin trên chuỗi nguồn, sau đó đóng gói bằng chứng mã hóa cùng khối dữ liệu gửi đến chuỗi đích. Các cây cầu nối chính thức do các blockchain phát triển thường ưa chuộng phương pháp xác thực bản địa, ví dụ như Rainbow Bridge của Near, Avalanche Bridge của Avalanche, Terra Bridge của Terra, v.v.
Cơ chế Khóa Thời Gian Băm (Hashed Time Lock Contract - HTLC), ghép nối những người dùng có nhu cầu chuyển tài sản giữa các chuỗi, sử dụng thuật toán HTLC để đảm bảo tính nhất quán và đồng thời trong việc giải phóng tài sản, từ đó loại bỏ chi phí tin tưởng vào bên thứ ba. Các cây cầu nối sử dụng cơ chế HTLC hiện nay bao gồm cBridge, Hop Finance, Meson, v.v.
Stargate thuộc nhóm cơ chế "trung gian chuyển tiếp" — chính xác hơn, giao thức nền tảng mà nó dựa vào, LayerZero, thuộc nhóm này. Trước khi tìm hiểu sâu về Stargate, ta hãy xem xét LayerZero: Với tư cách là giao thức truyền tải thông tin giữa các blockchain, LayerZero định vị giống như giao thức TCP ở tầng truyền tải trong mạng Internet, cho phép xây dựng nhiều DApp khác nhau trên nền tảng này. Nguyên lý hoạt động có thể tóm tắt như sau: Client trên chuỗi A đóng gói thông tin cần truyền tới đầu cuối LayerZero, sau đó một Relayer (bên trung gian) độc lập và Oracle (dự báo) sẽ cung cấp riêng biệt bằng chứng về thông tin và bằng chứng cập nhật khối. Cụ thể như hình dưới:
Sơ đồ nguyên lý giao thức LayerZero. Nguồn ảnh: Whitepaper LayerZero
(Bước 1~3 trong hình) UA (User Application – Ứng dụng người dùng, có thể hiểu là hợp đồng DApp sử dụng LayerZero) trên chuỗi A đóng gói thông tin cần truyền và ID chuỗi đích rồi gửi đến đầu cuối của LayerZero trên chuỗi A;
(Bước 4~5 trong hình) Đầu cuối trên chuỗi A gửi thông tin cho Relayer được chỉ định, đồng thời gửi ID khối hiện tại đến Oracle;
(Bước 6~7 trong hình) Relayer nhận bằng chứng giao dịch liên quan từ chuỗi A (giao dịch ở đây mang nghĩa rộng), trong khi Oracle lấy tiêu đề khối từ chuỗi A;
(Bước 8 trong hình) Sau khi xác nhận khối đã được xác thực vài lần trên chuỗi A, Oracle gửi tiêu đề khối đến đầu cuối trên chuỗi B;
(Bước 9~13 trong hình) Đầu cuối trên chuỗi B dùng tiêu đề khối hỏi Relayer, từ đó nhận được thông tin khởi tạo bởi UA trên chuỗi A kèm bằng chứng giao dịch.
Trong quá trình này, Oracle của LayerZero sử dụng dịch vụ Chainlink bên thứ ba, còn Relayer là dịch vụ off-chain bất kỳ ai cũng có thể vận hành. Có thể thấy rằng, Relayer đóng vai trò "sứ giả" truyền tải thông tin, còn Oracle là "giám sát viên" kiểm soát thông điệp mà Relayer truyền đi — miễn là đảm bảo tính độc lập giữa hai vai trò này, thì độ an toàn của LayerZero có thể được đảm bảo. Oracle Chainlink mà LayerZero lựa chọn hiện là nhà cung cấp dự báo trưởng thành nhất thị trường, khả năng cấu kết với Relayer là rất thấp.
Giao thức LayerZero cho phép các hợp đồng thông minh giao tiếp xuyên chuỗi, ứng dụng của nó vượt xa hơn chức năng đơn thuần là một “cầu nối” chuyển tài sản. Trong tương lai, chúng ta có thể kỳ vọng vào các DApp như cho vay xuyên chuỗi, bộ tổng hợp lợi nhuận đa chuỗi, chia sẻ trạng thái,… nhằm tối ưu hiệu quả vốn. Người dùng trên mọi chuỗi đều có thể tận hưởng hệ sinh thái toàn bộ các chuỗi khác, còn các nhà phát triển cũng không cần phải mất công triển khai dự án từng chuỗi một.
Tuy nhiên, trước khi điều đó xảy ra, hãy tạm gác lại tương lai và tập trung vào DApp đầu tiên xây dựng trên LayerZero — Stargate.
Vũ khí thanh khoản của Stargate: Delta Bridge
Điểm nổi bật nhất của Stargate chính là tận dụng đặc tính truyền tải thông tin của LayerZero để kết nối các "hồ thanh khoản" bị cô lập trên các chuỗi riêng lẻ, qua đó nâng cao hiệu suất sử dụng vốn của hệ thống. Cụ thể, người dùng chỉ cần cung cấp thanh khoản trên một chuỗi duy nhất, còn thuật toán Delta Bridge của Stargate sẽ phân bổ linh hoạt lượng thanh khoản này sang các chuỗi khác, đồng thời vẫn đảm bảo "tính nhất quán tức thời", "tài sản gốc" và "thanh khoản thống nhất". Ba thuộc tính này được Stargate gọi là "Trilemma" (bẫy ba chiều) trong whitepaper, cụ thể như sau:
"Tính nhất quán tức thời" (Instant guaranteed finality): Giao dịch thành công trên chuỗi nguồn thì phải được đảm bảo ghi nhận ngay lập tức trên chuỗi đích. Với các cầu nối trước đây, có thể xảy ra tình huống: Người dùng trên chuỗi A và B đồng thời chuyển tiền đến chuỗi C, nhưng thanh khoản trên C chỉ đủ phục vụ một yêu cầu; vì A và B không biết về yêu cầu của nhau, cả hai đều nghĩ rằng thanh khoản C đủ đáp ứng. Khi yêu cầu từ chuỗi B đến C, mới phát hiện thanh khoản đã cạn do A dùng trước, dẫn đến giao dịch bị từ chối — tất cả chỉ vì tốc độ xác nhận khối của B chậm hơn A.
"Tài sản gốc" (Native asset transaction): Tài sản nhận được trên chuỗi đích có phải là tài sản gốc hay không. Để đảm bảo tính nhất quán tức thời, một số cầu nối khi thiếu thanh khoản sẽ phát hành "kỳ phiếu", ví dụ giải pháp của Multichain: Nếu người dùng chuyển USDC mà chuỗi đích thiếu thanh khoản, trước tiên họ nhận được anyUSDC theo tỷ lệ 1:1, chờ khi USDC dồi dào mới đổi lại. Đây là điển hình hy sinh "tài sản gốc" để đảm bảo "tính nhất quán tức thời", vì người dùng cầm anyUSDC phải chịu thêm chi phí tin tưởng Multichain và mất cơ hội dùng USDC tham gia DeFi;
"Thanh khoản thống nhất" (Unified liquidity): Thanh khoản trên các chuỗi có thể được sử dụng chung hay không. Khi muốn giữ cả "tính nhất quán tức thời" và "tài sản gốc", nếu không có thuật toán phân bổ thanh khoản linh hoạt, buộc phải tạo một pool thanh khoản riêng cho mỗi cặp chuỗi, khiến số lượng pool tăng theo bình phương số lượng chuỗi — rõ ràng điều này làm giảm hiệu quả vốn.
Stargate tuyên bố rằng thuật toán Delta Bridge của họ có thể thỏa mãn đồng thời cả ba yếu tố trên mà không cần đánh đổi. Stargate chỉ tạo một pool thanh khoản cho mỗi chuỗi, sau đó phân bổ ảo thanh khoản từ pool này đến các chuỗi khác theo trọng số đã định sẵn, tuân theo hai nguyên tắc:
Nếu kênh nào trên chuỗi A thiếu hụt thanh khoản, lượng thanh khoản mới sẽ được ưu tiên bù đắp vào chỗ trống đó ("kênh" ở đây là "pool thanh khoản ảo" dành cho một chuỗi khác);
Sau khi bù đắp, phần dư thừa sẽ được phân bổ theo trọng số đã thiết lập.
Tuy nhiên, nguyên tắc thứ hai khó thực hiện trực tiếp — vì nếu người dùng chuyển tài sản từ chuỗi A sang B, yêu cầu này chỉ liên quan đến A và B, các chuỗi khác không biết rằng "A đang dư thanh khoản"; nếu phát tán thông tin dư thừa này đến mọi chuỗi, sẽ gây lãng phí tài nguyên on-chain nghiêm trọng. Do đó, Delta Bridge thiết kế một cơ chế "bộ nhớ đệm", tạm lưu trữ lượng thanh khoản dư thừa cần phân bổ từ A sang các chuỗi khác ngay trên chuỗi A; chỉ khi có yêu cầu chuyển tiền từ A đến một chuỗi nào đó, bộ đệm này mới được xử lý (flush).
Sơ đồ cập nhật trạng thái Delta Bridge. Nguồn: Whitepaper Delta Bridge
Hình trên mô tả trạng thái các tham số trên các chuỗi khi xảy ra một giao dịch chuyển tiền từ chuỗi X sang Y. Mỗi chuỗi lưu trữ các tham số sau:
$lp_x$ (liquidity provided): Số lượng tài sản người dùng gửi tiết kiệm trên chuỗi X;
$a_x$ (asset): Số lượng tài sản thực tế hiện có trong pool thanh khoản X;
$b_{x,y}$ (balance): Thanh khoản X phân bổ cho Y sử dụng;
$lkb_{y,x}$ (last known balance): Thanh khoản Y phân bổ cho X sử dụng mà X biết được — thông tin này do Y gửi cho X và lưu trên X;
$c_{x,y}$ (credit): Số lượng thanh khoản X thông báo cho Y được phép phân bổ trong lần chuyển tiếp theo — chính là "bộ nhớ đệm" đã nói ở trên.
Bản thân thuật toán Delta Bridge chính là cơ chế cập nhật các tham số nhằm đảm bảo hai nguyên tắc đã nêu. Đối với một giao dịch từ X sang Y, Delta Bridge nhờ LayerZero chỉ truyền hai giá trị: "số lượng chuyển" và "bộ nhớ đệm", còn tất cả tham số khác đều tự động cập nhật theo thuật toán. Chi tiết các bước khá phức tạp, bạn đọc quan tâm có thể tham khảo whitepaper của Stargate để tìm hiểu sâu hơn.
Vậy, liệu cơ chế và thuật toán tinh vi có giúp Stargate mở ra hướng đi mới cho các cầu nối chuỗi? Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain để xem lựa chọn của cộng đồng DeFi.
Dữ liệu on-chain: Liệu Stargate có thể duy trì mức APY 20%?
Cơ chế Delta Bridge cho phép người dùng chỉ cần gửi một stablecoin trên một chuỗi duy nhất, đồng thời trợ cấp ban đầu bằng token $STG (token của Stargate) khiến lợi suất hàng năm (APY) của một stablecoin đơn lẻ từng lên tới 20%. Sự tiện lợi và lợi suất cao đã thu hút đông đảo người dùng DeFi, đẩy TVL của Stargate lên 3,5 tỷ USD. Đến thời điểm viết bài, APY tại các farm của Stargate vẫn dao động quanh mức 15–18%, như hình:
Lợi nhuận Farming của Stargate.
Xét ví dụ USDC trên Ethereum, thanh khoản là 602 triệu USD, APY là 14,48%, ta có thể tính số phần thưởng phân bổ mỗi ngày cho pool này:
Mặt khác, ta muốn thống kê khối lượng giao dịch và giá trị giao dịch hàng ngày của Stargate để ước tính doanh thu cầu nối. Dù Stargate chưa có explorer riêng, nhưng tài liệu chính thức cung cấp địa chỉ Router trên từng chuỗi, cho phép ta thống kê các giao dịch tương tác với nó để suy ra khối lượng và giá trị.
Ta dùng chức năng truy vấn cơ sở dữ liệu trên Dune Analytic để thực hiện. Tuy nhiên, do cơ sở dữ liệu của các blockchain không chung nhau, và Dune cũng không hỗ trợ toàn bộ các chuỗi, nên ta quyết định chỉ dùng dữ liệu từ Ethereum. Giá trị và số lượng giao dịch hàng ngày từ Ethereum của Stargate như sau, mã truy vấn đã được công khai trên Dune Analytic:
Khối lượng giao dịch hàng ngày của Stargate
Từ số lượng giao dịch, ta thấy lượng giao dịch hàng ngày của Stargate không lớn — trên Ethereum, trung bình mỗi ngày chỉ khoảng 100 giao dịch chuyển ra; dù nhân con số này với 7 chuỗi mà Stargate hỗ trợ, tổng ~700 giao dịch/ngày vẫn thấp hơn rất nhiều so với các cầu nối khác: Multichain ~12.000, cBridge ~2.400 giao dịch/ngày. Hơn nữa, ta phát hiện số lượng người dùng gọi hàm “Swap” trong hợp đồng Stargate ít hơn hẳn so với người gọi “Add Liquidity”, cho thấy phần lớn người dùng chỉ là thợ đào DeFi tranh phần thưởng ban đầu chứ không phải người thật sự có nhu cầu chuyển tiền.
Những dấu hiệu này cho thấy, số lượng người dùng thật sự sử dụng Stargate như một giải pháp nối chuỗi là rất ít — công nghệ Delta Bridge cũng không phải yếu tố then chốt đứng sau mức TVL cao của Stargate.
Mặt khác, Stargate cung cấp công cụ Gas Estimator thời gian thực trên website, như hình:
Ước tính phí gas chuyển tiền của Stargate.
Giá trị phí ước tính thay đổi lớn theo thời điểm, phí chuyển từ Ethereum sang các chuỗi khác dao động từ 20–100 USD. Giả sử mỗi giao dịch chuyển tiền từ Ethereum kiếm được trung bình 50 USD phí, và mỗi ngày có khoảng 100 giao dịch (theo biểu đồ), thì lợi nhuận phí cầu nối Stargate trên Ethereum mỗi ngày là:
Con số này cực kỳ nhỏ so với phần thưởng khai thác (mining rewards) mà Stargate phát hành mỗi ngày trên Ethereum. Thực tế, tỷ lệ giữa lợi nhuận phí và phần thưởng khai thác hàng ngày là:
Tức là, 98% phần thưởng khai thác đến từ trợ cấp của Stargate.
Chúng tôi có cơ sở để nghi ngờ rằng mức APR trên 15% là không thể duy trì lâu dài; nếu trước khi trợ cấp cao kết thúc, Stargate vẫn chưa tích lũy đủ người dùng và duy trì khối lượng giao dịch hàng ngày ở mức vài nghìn trở lên, thì người dùng có thể sẽ không còn lý do để tiếp tục chọn Stargate về dài hạn.
Rủi ro tiềm ẩn đằng sau cơ chế trung gian chuyển tiếp
Ngoài nguy cơ mất người dùng do lợi suất cao không bền vững, Stargate còn đối mặt với rủi ro sâu xa hơn — đó là mối lo ngại về an ninh đằng sau cơ chế trung gian chuyển tiếp. Ngày 28/3/2022, đội ngũ LayerZero đã cập nhật hợp đồng xác minh dùng cho việc nối chuỗi, và sau khi so sánh mã nguồn, đội an ninh Cobo phát hiện bản cập nhật này nhằm vá một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng trước đó — mã nguồn bị lộ lỗ hổng nằm ở phần xác minh giao dịch MPT, là phần cốt lõi nhất của giao thức LayerZero, là nền tảng cho sự vận hành ổn định của toàn bộ LayerZero và các giao thức lớp trên. Đội an ninh Cobo cho biết, mặc dù LayerZero đã vá lỗ hổng hiện tại, nhưng không loại trừ khả năng tồn tại các lỗ hổng khác. Trước ngày 28/3, Stargate – như một "tòa nhà đầu tiên" xây trên LayerZero – nếu bị hacker tấn công rút sạch thanh khoản khổng lồ, hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng.
Ở một nơi khác trong thế giới blockchain, sidechain Ronin của Axie Infinity đã không may mắn như vậy — ngày 29/3/2022, cầu nối Ronin bị hacker tấn công, thiệt hại tích lũy lên tới 620 triệu USD. Hiện tại, Ronin chain được vận hành bởi 9 nút xác thực, để xác nhận sự kiện nạp/rút tiền cần 5 trong 9 chữ ký; kẻ tấn công đã chiếm quyền kiểm soát 4 nút xác thực Ronin và một nút xác thực bên thứ ba do Axie DAO vận hành.
Ta có thể thấy rằng, trong cơ chế "trung gian chuyển tiếp" đại diện bởi LayerZero, sự tồn tại của Relayer tiềm ẩn rủi ro an ninh; còn trong cơ chế "người làm chứng" đại diện bởi Ronin, rủi ro còn phổ biến hơn — các sự cố tấn công gần đây liên tiếp xảy ra với Multichain, O3 Swap, Wormhole cũng khẳng định điều này. Đồng thời, các cầu nối dùng cơ chế "khóa thời gian băm" như cBridge, Hop Finance, Meson lại hiếm khi gặp sự cố an ninh — nguyên nhân cốt lõi là người dùng không phải chịu chi phí tin tưởng vào bên thứ ba, dù đó là cá mập, nhà phát triển, tổ chức hay sàn giao dịch. Chúng tôi mong muốn trong thế giới blockchain sẽ xuất hiện thêm nhiều ý tưởng giải quyết vấn đề tin tưởng từ gốc rễ như "khóa thời gian băm".
Trong thời đại cạnh tranh đa chuỗi ngày càng gay gắt, cầu nối chuỗi đã trở thành hạ tầng thiết yếu. Chúng tôi mong muốn các cầu nối duy trì sự cạnh tranh lành mạnh, đặt an toàn tài sản người dùng lên hàng đầu, chứ không chỉ chạy theo các xu hướng thị trường nhất thời — vô số dự án trước đây đã chứng minh rằng, trong thế giới blockchain tôn thờ triết lý “code is law”, chỉ những dự án thực sự phù hợp với tinh thần phi tập trung mới có thể tồn tại lâu dài.
Tài liệu tham khảo:
[1] Mã thống kê DTV của Stargate trên Dune Analytics: https://dune.xyz/queries/545642
[2] Whitepaper LayerZero và Delta Bridge: https://layerzero.network/pdf/LayerZero_Whitepaper_Release.pdf , https://www.dropbox.com/s/gf3606jedromp61/Delta-Solving.The.Bridging-Trilemma.pdf?dl=0
[3] Dữ liệu on-chain của cBridge và Multichain: https://anyswap.net/ , https://cbridge-analytics.celer.network/
[4] Farming và Gas Estimator của Stargate: https://stargate.finance/farm , https://stargate.finance/transfer/gas
Lưu ý: Do khoảng cách giữa thời điểm viết và thời điểm đăng bài, một số hình ảnh trong bài chỉ phản ánh dữ liệu tại thời điểm đó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
