StarkWare: Đánh giá hơn 2 tỷ USD, được V神 đầu tư, cơ hội tiếp theo có nằm ở Layer2 không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
StarkWare: Đánh giá hơn 2 tỷ USD, được V神 đầu tư, cơ hội tiếp theo có nằm ở Layer2 không?
Câu chuyện đằng sau sự ra đời và phát triển của StarkWare là như thế nào? Những điểm nghẽn hiện tại của Ethereum và bài toán mở rộng quy mô qua L2 đang mang lại những cơ hội gì? Hành trình khởi nghiệp của những kỹ sư này có ý nghĩa tham khảo ra sao đối với các founder xuất thân từ kỹ thuật?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: A Pháp Thỏ
Tại sao nên nghiên cứu công ty này?
Một số đặc điểm nổi bật của StarkWare:
-
Thứ nhất, mặc dù là công ty định hướng khoa học kỹ thuật, nhưng CEO lại có năng lực mạnh trong việc giao thiệp với các quỹ VC, đồng thời sở hữu khả năng PR và tổ chức đội ngũ tốt;
-
Thứ hai, nhóm sáng lập nhìn nhận chiến lược phát triển khá rõ ràng và dài hạn, không vội vàng ICO ngay từ đầu, mà dành nhiều thời gian để xây dựng cộng đồng nhà phát triển;
-
Thứ ba, công ty sớm bắt đầu cân nhắc mô hình kinh doanh mang lại lợi nhuận, đạt được sự cân bằng tốt giữa công nghệ và thương mại hóa. Vitalik Buterin – người sáng lập Ethereum – là nhà đầu tư thiên thần của StarkWare, đồng thời tham gia chỉnh sửa nhiều bài báo khoa học do StarkWare công bố sau này.
Câu chuyện khởi nghiệp và phát triển của StarkWare rốt cuộc là như thế nào? Những khó khăn hiện tại của Ethereum và giải pháp mở rộng L2 đang tạo ra những cơ hội gì? Hành trình khởi nghiệp của những kỹ sư này có ý nghĩa tham khảo nào? Đây là một vài vấn đề mà bài viết này muốn thảo luận.
Ghi chú: Kênh này không cung cấp bất kỳ lời khuyên đầu tư nào, cũng không nhận yêu cầu PR. Bài viết này không cấu thành bất kỳ lời khuyên đầu tư nào.
*Bài viết trên kênh này được hoan nghênh chia sẻ, vui lòng ghi rõ nguồn khi tái đăng.
Cấu trúc bài viết
1. Nỗi đau thị trường & Giới thiệu công ty
-
Một bộ dữ liệu vĩ mô: Giới hạn tiềm năng thực sự cao đến đâu?
-
Nỗi đau thị trường
-
Giới thiệu công ty
-
Zero-Knowledge Proof (ZKP) là gì?
-
ZKP – Bằng chứng kiến thức không tiết lộ thông tin, có tác dụng gì?
-
Tiểu sử nhóm sáng lập: Định hướng công nghệ + Bổ trợ năng lực
-
Tại sao nói StarkWare là công ty khởi nghiệp định hướng khoa học?
2. Nhóm sáng lập
-
Tiểu sử nhóm sáng lập: Định hướng công nghệ + Bổ trợ năng lực
-
Tại sao nói StarkWare là công ty khởi nghiệp định hướng khoa học?
3. Hành trình gọi vốn & Dữ liệu kinh doanh
-
Nhà đầu tư vòng hạt giống: Vitalik Buterin – người sáng lập Ethereum
-
Người dùng & Dữ liệu kinh doanh của StarkWare
4. Mô hình kinh doanh & Sản phẩm chính
-
Đáp ứng nhu cầu nào?
-
Sản phẩm cốt lõi: StarkEx & StarkNet
5. Hành trình phát triển công ty
-
Xuất phát từ giải quyết các vấn đề kỹ thuật và đáp ứng nhu cầu
-
Vừa nắm chắc đội ngũ toán học kỹ thuật, vừa phát triển sản phẩm và marketing
-
StarkPay
-
Mở rộng ranh giới kinh doanh, tiến vào lĩnh vực NFT/GameFi
6. Quan điểm của các tổ chức đầu tư
-
Hạ tầng hoàn thiện thúc đẩy quy mô giao dịch tăng trưởng, tạo ra cơ hội
7. Đánh giá khác
-
Các vấn đề tiềm tàng có thể tồn tại
8. Đặc điểm con đường khởi nghiệp
-
Bước nhỏ chạy nhanh, nhanh chóng lặp lại, chú trọng xây dựng cộng đồng nhà phát triển
1. Nỗi đau thị trường & Giới thiệu công ty
Một bộ dữ liệu vĩ mô: Giới hạn tiềm năng thực sự cao đến đâu?
Theo số liệu từ công ty nghiên cứu Markets and Market, thị trường công nghệ và dịch vụ blockchain sẽ tăng từ 4,9 tỷ USD năm 2021 lên 67,4 tỷ USD vào năm 2026.
Nỗi đau thị trường
Khi thế giới tiền mã hóa ngày càng sôi động, Ethereum trở thành một trong những hệ sinh thái phổ biến nhất. Theo Báo cáo thị trường Dapp năm 2020 do Dapp.com công bố, riêng trong quý II/2020, Ethereum đã tăng 32% về số lượng người dùng độc lập và 97% về số lượng người dùng hoạt động, đạt tổng cộng 4,5 triệu người dùng và 1,25 triệu người dùng hoạt động - con số này vẫn đang tiếp tục tăng trưởng.
Tuy nhiên, mạng lưới Ethereum hiện tại khó đáp ứng áp lực tải giao dịch toàn cầu. Để tăng tốc độ và giảm chi phí giao dịch trên Ethereum, các nhà phát triển đang tìm kiếm các giải pháp lớp 2 (L2) – lớp giải pháp được xây dựng trên nền tảng mạng Ethereum (L1).
Chúng ta có thể hiểu L2 là giải pháp mở rộng cho Ethereum, tức là một lớp thực thi có thể chạy code độc lập, vận hành trên nền tảng Ethereum L1.
StarkWare chủ yếu tận dụng hệ thống ZKP (bằng chứng kiến thức không tiết lộ thông tin) nhằm giải quyết tình trạng tắc nghẽn hiện tại của Ethereum, mong muốn giảm tải tính toán đồng thời vẫn ghi dữ liệu giao dịch vào mạng chính.
Giới thiệu công ty
StarkWare được thành lập vào năm 2018, trụ sở tại Israel. StarkWare hướng tới việc cải thiện khả năng mở rộng và quyền riêng tư của blockchain thông qua công nghệ STARK – một loại hệ thống ZKP được thương mại hóa, được gọi là STARKs, cung cấp bằng chứng mã hóa không cần thiết lập đáng tin cậy (no need for a trusted setup), minh bạch và an toàn trước máy tính lượng tử (post-quantum secure).
StarkWare sẽ phát triển đầy đủ ngăn xếp chứng minh, cả phần mềm lẫn phần cứng đều hỗ trợ phương pháp tạo và xác minh nhanh chóng, đáng tin cậy các bằng chứng tính toàn vẹn cho mọi phép tính tổng quát (software and hardware to support fast and reliable generation and verification of computational integrity proofs for general computations).
Zero-Knowledge Proof (ZKP) là gì?
Hiện nay ZKPs đang được sử dụng rộng rãi, dạng phổ biến nhất là mật mã khóa công khai – thành phần then chốt của internet hiện đại và tiền mã hóa. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ phạm vi ứng dụng của các ZKP hiện tại còn tương đối hẹp: thường chỉ cho phép một người chứng minh họ sở hữu khóa riêng liên quan đến một khóa công khai nhất định, chưa thể mở rộng sang bất kỳ phép tính phức tạp tùy ý nào.
Tuy nhiên, các ZKP phổ quát đang được cải tiến và phát triển, mặc dù phạm vi vẫn còn hạn chế. Hai ví dụ nổi bật nhất là các tiền mã hóa tập trung vào quyền riêng tư: Zcash và Monero. Zcash sử dụng một dạng ZKP khác gọi là SNARK, cho phép người dùng Zcash gửi tiền ẩn danh khắp nơi. Monero sử dụng một dạng ZKP khác có tên Bulletproofs để hoàn thành nhiệm vụ tương tự.
ZKP – Bằng chứng kiến thức không tiết lộ thông tin, có tác dụng gì?
Khi công nghệ ZKP phổ quát trưởng thành, chúng có thể được ứng dụng rộng rãi.
Tăng cường khả năng mở rộng của blockchain: ZKPs có thể giúp blockchain mở rộng theo nhiều cấp độ. Có hai cách tiếp cận chung: xử lý hàng loạt ngoài chuỗi (off-chain batching), và tổ hợp đệ quy ZKPs. Trong năm phương pháp cơ bản để mở rộng blockchain, các phương pháp dựa trên ZKP có thể mang lại kết quả tốt nhất (ZKPs can be used to help scale blockchains by many orders of magnitude. There are two general approaches here: off-chain batching, and recursively composing ZKPs. Of the five fundamental ways to scale blockchains, the ZKP-based approaches can deliver the best results.)
Cung cấp năng lực tính toán cho các hoạt động bên ngoài chuỗi trong Web3 Stack, đồng thời nâng cao hiệu suất dịch vụ tài chính: Sau khủng hoảng tài chính năm 2008, các tổ chức tài chính vận hành nền kinh tế toàn cầu phải tuân thủ các ngưỡng rủi ro. Sử dụng ZKPs, các tổ chức này có thể chứng minh với kiểm toán viên, chính phủ, khách hàng và công chúng rằng họ tuân thủ các ngưỡng rủi ro mà không cần tiết lộ thông tin bí mật trong sổ sách kế toán của mình.
2. Nhóm sáng lập
Công ty giải pháp hạ tầng Crypto định hướng khoa học.
Tiểu sử nhóm sáng lập: Đội ngũ định hướng công nghệ + bổ trợ năng lực
Các nhà sáng lập Michael Riabzev, Eli Ben-Sasson và Uri Kolodny
Nguồn ảnh: Trang web chính thức của StarkWare
CEO và đồng sáng lập Uri Kolodny tốt nghiệp ngành Khoa học Máy tính tại Đại học Hebrew, sau đó học MBA tại MIT Sloan. Là một doanh nhân liên tục khởi nghiệp, Uri từng sáng lập vài công ty công nghệ, bao gồm OmniGuide (công ty công nghệ được MIT hỗ trợ, chuyên về phẫu thuật nội soi) và Mondria (công ty phát triển công cụ trực quan hóa dữ liệu lớn). Trước đó, Uri từng làm EIR (Doanh nhân tại vị trí) tại hai quỹ đầu tư mạo hiểm Israel, và từng là chuyên viên phân tích tại công ty tư vấn McKinsey.
Uri có năng lực mạnh trong việc giao thiệp với các quỹ đầu tư mạo hiểm. Ông có khả năng xây dựng đội ngũ khởi nghiệp, đồng thời sở hữu năng lực PR tốt (chúng ta thấy StarkWare rất sớm đã xây dựng blog kỹ thuật của riêng mình, luôn cập nhật với cộng đồng bên ngoài về định hướng và kết quả nghiên cứu khoa học của mình – thậm chí Vitalik Buterin – người sáng lập Ethereum – thường xuyên góp ý cho các bài báo của StarkWare), kinh nghiệm khởi nghiệp phong phú giúp Uri sớm định rõ tầm nhìn cho công ty, đồng thời triển khai hiệu quả lộ trình sản phẩm toàn công ty.
Tại sao nói Starkware là công ty định hướng khoa học kỹ thuật?
Trước hết, đội ngũ kỹ thuật do Eli Ben-Sasson (tốt nghiệp Học viện Công nghệ Technion, Einstein là Chủ tịch đầu tiên của hiệp hội học thuật trường này), Alessandro Chiesa (UC Berkeley) và Michael Riabzev (Technion) dẫn dắt.Alessandro Chiesa là đồng sáng lập và nhà khoa học trưởng của StarkWare, trước khi gia nhập StarkWare, ông là đồng tác giả của giao thức Zerocash, đồng thời là đồng sáng lập của Zcash – như đã đề cập trước đó.
Vào tháng 3 năm 2021, cố vấn khoa học của Starkware – Avi Wigderson (đồng thời là thầy hướng dẫn tiến sĩ của Eli Ben-Sasson) – đã giành được Giải thưởng Abel (giải thưởng do Quốc vương Na Uy trao hàng năm cho một hoặc nhiều nhà toán học xuất sắc, được đặt theo tên nhà toán học Na Uy Niels Henrik Abel).
Đội ngũ kỹ thuật đã có hơn mười năm kinh nghiệm trong hệ thống ZKP, cùng nhau công bố bài báo về STARK, đội ngũ này sở hữu kinh nghiệm nghề nghiệp phong phú và nền tảng học thuật chuyên sâu.
3. Hành trình gọi vốn & Dữ liệu kinh doanh
Nhà đầu tư vòng hạt giống: Vitalik Buterin – người sáng lập Ethereum
Nguồn ảnh: Trang web chính thức của StarkWare
-
Tháng 1 năm 2018, StarkWare huy động được 6 triệu USD trong vòng hạt giống, nhà đầu tư bao gồm Vitalik Buterin (V God), Paradigm, Pantera Capital, PolyChain;
-
Tháng 7 năm 2018, Quỹ Ethereum đầu tư 12 triệu USD vào StarkWare;
-
Tháng 10 năm 2018, vòng A huy động 30 triệu USD, Sequoia, Paradigm, Scalar Capital, Multichain Capital, Intel Capital, Semantic Ventures, Pantera cùng tham gia đầu tư;
-
Ngày 24 tháng 3 năm 2021, vòng B huy động 75 triệu USD, Sequoia, Wing Venture Capital, Paradigm, Pantera Capital tiếp tục tham gia, cùng với Three Arrows Capital, DCVC và các quỹ khác;
-
Tháng 11 năm 2021, vòng C huy động 50 triệu USD, định giá 2 tỷ USD, do Sequoia dẫn dắt, IOSG và các quỹ khác tham gia.
Người dùng & Dữ liệu kinh doanh của StarkWare
Vào tháng 11 năm 2021, trong một cuộc phỏng vấn, CEO và người sáng lập Uri Kolodny cho biết công ty hiện đã có lợi nhuận, vòng C chủ yếu để tiếp tục mở rộng đội ngũ và phát triển hệ sinh thái. Một số khách hàng của StarkWare bao gồm ConsenSys, Immutable, dYdX và Sorare.
Thông qua StarkWare, người dùng có thể nhận được dịch vụ gas với chi phí thấp nhất có thể,mức phí gas cao trên Ethereum hiện tại là một nỗi đau thị trường cố hữu.Theo tháng 11 năm 2021, giá trị giao dịch được thanh toán qua StarkEx đã vượt quá 200 tỷ USD, khoảng 50 triệu giao dịch được thực hiện trên StarkEx, số lượng người dùng đạt hàng chục vạn.
Về kinh doanh và tính độc đáo, đồng sáng lập Eli Ben-Sasson trả lời trong một cuộc phỏng vấn rằng StarkWare dẫn đầu về tổng giá trị giao dịch và khối lượng xử lý trong tất cả các giải pháp L2, do đó có lợi thế đi đầu. “Thông qua StarkWare, đã thanh toán hơn 200 tỷ USD, xử lý hơn 50 triệu giao dịch.”
4. Mô hình kinh doanh & Sản phẩm chính
Đáp ứng nhu cầu nào?
Đóng góp chính của StarkWare là tiến bộ công nghệ trong lĩnh vực học thuật về zero-knowledge và tính toán: Đầu tiên, nhóm StarkWare đã phát triển STARKs (Scalable Transparent Arguments of Knowledge).
STARKs là một dạng bằng chứng hiệu lực không cần thiết lập đáng tin cậy, thông qua phương pháp này, mọi tính toán trên chuỗi có thể được chuyển sang một máy chứng minh (prover) STARK riêng biệt ngoài chuỗi. Sau đó, máy chứng minh phải sử dụng một bộ xác minh STARK (STARK Verifier) trên chuỗi để xác minh tính toàn vẹn và độ tin cậy của các tính toán liên quan (hãy nhớ ý nghĩa của STARK, chúng ta sẽ nhắc đến nó nhiều lần sau này).
“Nhìn vào blockchain, chúng tôi thấy thứ gì đó vô cùng hữu ích và tiềm năng nhưng lại bị giới hạn nghiêm trọng về quy mô,” Ben-Sasson – Chủ tịch StarkWare nói. “Nó cần được mở rộng một cách mạnh mẽ và theo cấp số nhân, và phải làm điều đó dưới cùng các nguyên tắc phi tập trung và cởi mở.”
Sản phẩm cốt lõi: StarkEx & StarkNet
Hiện nay trên thị trường chủ yếu có hai loại rollup: ZK rollup (dựa vào bằng chứng kiến thức không tiết lộ thông tin) và Optimistic rollup. Rollup là một phương pháp cho phép thực hiện giao dịch Ethereum bên ngoài chuỗi, chỉ lưu trữ dữ liệu giao dịch trên chuỗi, nhờ đó giảm tắc nghẽn mạng, tăng tốc độ và giảm tối đa phí gas.
StarkEx
StarkEx là động cơ mở rộng L2 do StarkWare phát triển, thông qua ngôn ngữ Cairo tương tự Assembly, có thể thực hiện chức năng này trong môi trường zero-knowledge. StarkEx hỗ trợ giải pháp sẵn sàng dữ liệu hỗn hợp trên chuỗi/dưới chuỗi, rút tiền nhanh chóng, ERC-721 và ERC-20, đảm bảo sẵn sàng dữ liệu.
Còn có thểtạo bằng chứng hiệu lực để đảm bảo mọi tính toán ngoài chuỗi được thực hiện đầy đủ, bằng chứng STARK trước tiên được xác minh trên chuỗi, sau đó mới gửi lên mạng chính Ethereum.
StarkNet
StarkNet là một L2 – ZK-Rollup phi tập trung, không cần giấy phép, được xây dựng dựa trên bằng chứng zero-knowledge Stark của đội ngũ StarkWare trên Ethereum. Nó có khả năng Turing hoàn chỉnh, cung cấp chức năng tương thích EVM thông qua trình biên dịch Solidity -> Cairo.
Cairo là gì? Cairo là một ngôn ngữ có khả năng Turing hoàn chỉnh. StarkNet dựa trên Cairo, hỗ trợ các phép tính tổng quát trên Ethereum. Các nhà phát triển có thể phát triển và triển khai ứng dụng trên StarkNet, người dùng có thể khởi tạo và thực hiện giao dịch trên StarkNet, thông qua cơ chế khuyến khích để đảm bảo mạng nút vận hành bình thường.
Tất cả các giao dịch trên StarkNet được đóng gói định kỳ thành một bằng chứng, được xác minh trên Ethereum, mọi dữ liệu xây dựng StarkNet được công bố trên chuỗi (on-chain).
5. Hành trình phát triển công ty
Xuất phát từ giải quyết các vấn đề kỹ thuật và đáp ứng nhu cầu
Giải pháp mở rộng đặc biệt của StarkWarethông qua nghiên cứu và phát triển từ góc độ kỹ thuật và khoa học, bao gồm mật mã học và tính toán toán học, đảm bảo mọi thứ phù hợp trước khi phát hành. Các giải pháp ZKP khác yêu cầu nhiều công việc tính toán hơn, nhưng kiến trúc an toàn hơn khiến nhiều nhà phát triển tin rằng đây là tương lai về khả năng mở rộng của mạng Ethereum.
Nhóm sáng lập đã sớm suy nghĩ rõ ràng về chiến lược của mình. Từ sớm đã cân nhắc cách thức tạo lợi nhuận, trong blog năm 2018 của họ, họ nêu rõ mục tiêu và lộ trình chiến lược:
"Hướng tới việc xây dựng một doanh nghiệp có doanh thu định kỳ — chúng tôi theo cách cổ điển. Để đạt được doanh thu định kỳ này đòi hỏi một bước quan trọng đầu tiên: phát triển công nghệ và tạo ra nhu cầu." (We’re aiming to set up a business with recurring revenues — we’re old-school that way. Getting to those recurring revenues requires an important first step: developing technology and generating demand.)
Mô hình kinh doanh của Starkware chủ yếu xem xét giá trị mà nó mang lại cho người dùng, thứ hai là lấy việc tái tạo toàn bộ hệ sinh thái blockchain làm tầm nhìn.
Hơn nữa,khác biệt với nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp Crypto vội vàng thực hiện ICO, Starkware ngay từ đầu năm 2018 đã tuyên bố sẽ không thực hiện ICO ngay lập tức. Họ cho rằng có thể khám phá một con đường mới có tên Tech4Tokens (T4T).
Điều này có thể liên quan đến kinh nghiệm đầu tư mạo hiểm của người sáng lập Uri.
Chúng tôi giải thích T4T là gì: Các công ty đầu tư mạo hiểm đầu tư vào doanh nghiệp, đổi lại họ có cơ hội giá trị tăng trưởng. Starkware đầu tư vào công nghệ của chính mình cũng có thể nhận được lợi nhuận tương tự. Hãy tưởng tượng nhóm như các chuyên gia đầu tư công nghệ, khám phá việc trở thành một quỹ công nghệ mã hóa (Tech Crypto Fund) đầu tư công nghệ để đổi lấy Token, do đó là T4T.
Nếu Starkware trở thành một quỹ công nghệ mã hóa, chính họ sẽ là nhà đầu tư sơ kỳ: càng sớm đầu tư công nghệ, tác động đến giá trị Token càng lớn. Chúng tôi không quan tâm đến chi phí cộng lợi nhuận thông thường, mà muốn thu được lợi ích tương xứng từ giá trị mà chính chúng tôi tạo ra.
Trong hệ sinh thái blockchain tương lai, nhân tài sẽ khan hiếm hơn tiền mặt, lợi nhuận từ danh mục đầu tư Token của các chuyên gia công nghệ thành công sẽ phản ánh sự khan hiếm này.
Token của Starkware có một vài nguồn tiềm năng: một số quỹ, các cơ chế khác nhau để tăng nguồn cung Token. Starkware cho rằng, nếu Token muốn trở thành công cụ bồi thường hiệu quả cho các nhà phát triển công nghệ, thì nguồn cung Token sẽ trở thành yếu tố cốt lõi trong quản trị blockchain.
Một trong những tầm nhìn của Stark là trở thành nhà cung cấp dịch vụ tư vấn, tập hợp các kỹ sư giỏi, có thể huy động nguồn vốn lớn hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, xây dựng đội ngũ lớn hơn và đa dạng hơn, và trong tương lai cung cấp hỗ trợ kỹ thuật đầy đủ cho khách hàng.
Vừa nắm chắc đội ngũ toán học kỹ thuật, vừa phát triển sản phẩm và marketing
Cuối năm 2018, Starkware đã phát triển đến 20 người, sở hữu đội ngũ tài năng mạnh mẽ về toán học và kỹ thuật, cùng với đội ngũ sản phẩm và marketing linh hoạt.
Đồng thời, tiếp tục tối ưu hóa chiến lược phát triển, tập trung vào việc lớn. STARKs của Starkware sẽ cải thiện sâu sắc hai vấn đề cấp bách nhất của blockchain phi tập trung: khả năng mở rộng và quyền riêng tư. Starkware quyết định tập trung chủ yếu vào khả năng mở rộng, còn quyền riêng tư sẽ xếp thứ hai.
Di chuyển tính toán và lưu trữ ra ngoài chuỗi, xây dựng dịch vụ ngoài chuỗi, tạo bằng chứng tính toàn vẹn của tính toán Stark. Sau đó, bằng chứng sẽ được đưa trở lại chuỗi để xác minh, thông qua việc hoàn thành phần lớn công việc tính toán ngoài chuỗi, tiết kiệm không gian, đồng thời duy trì tính toàn vẹn của tính toán và giả định không cần tin cậy.
Tóm lại: Toàn bộ năm 2018, về mặt kỹ thuật, đội ngũ kỹ thuật Starkware đã xây dựng từ đầu một ngăn xếp phần mềm có hàm lượng kỹ thuật rất cao, cải thiện hiệu suất của bộ xác minh và bộ kiểm tra, đồng thời giảm kích thước bằng chứng ít nhất một bậc độ (và vẫn đang tiếp tục tăng).
Những thành tựu này giúp Starkware gần đây thành công trình diễn hệ thống bằng chứng STARK hoàn chỉnh, hệ thống này có thể chạy trên trình duyệt và điện thoại thông minh thông qua WASM. Đối với một hệ thống bằng chứng minh bạch, điều này mang tính đột phá.
Vào mùa hè năm 2018, Starkware nhận được tài trợ từ Quỹ Ethereum.
Tháng 3 năm 2019: Starkware ra mắt StarkPay, một động cơ mở rộng thanh toán dựa trên công nghệ STARK, giải quyết nhiều điểm yếu của Lightning – giải pháp thanh toán L2. Mạng Lightning được thành lập năm 2016 nhằm mở rộng quy mô Bitcoin. Lightning là một trong những giải pháp Layer-2 đầu tiên, khéo léo đề xuất di chuyển giao dịch ra khỏi chuỗi, đồng thời vẫn dựa vào tính bảo mật của blockchain. Nó hứa hẹn không chỉ mở rộng quy mô thanh toán, mà còn thực hiện với độ trễ thấp và chi phí tối thiểu.
Lightning cũng có một vài điểm yếu, trước hết là người gửi tiền phải trực tuyến để thanh toán – người nhận cũng phải trực tuyến để ký giao dịch bằng khóa riêng của họ, hiệu quả vốn tương đối thấp. An ninh vận hành cũng đối mặt với thách thức.
StarkPay
Mục tiêu của StarkPay là cung cấp một giải pháp thanh toán mở rộng, hiệu quả vốn cao, không ủy thác, không yêu cầu trực tuyến (StarkPay aims to offer a scalable capital-efficient non-custodial payment solution, with no liveness requirements.)
So với mạng Lightning, StarkPay có một số ưu điểm:
Trước hết là khả năng mở rộng, tài nguyên tính toán mà StarkPay tiêu thụ tăng theo số lượng người gửi và số lượng thanh toán. Hiệu quả vốn tương đối cao, bộ xử lý thanh toán và người xác minh không yêu cầu thanh khoản, việc cập nhật số dư của người nhận không cần phải trực tuyến. Gửi tiền, rút tiền và thanh toán), giao dịch có thể thực hiện ngoại tuyến, sau đó gửi lên blockchain/bộ xử lý thanh toán.
Tuy nhiên,StarkPay cũng tồn tại một số nhược điểm rõ ràng, bao gồm sẵn sàng dữ liệu. Để thực sự hưởng lợi từ khả năng mở rộng logarit trên chuỗi của STARKs, dữ liệu được lưu trữ ngoài chuỗi, điều này tạo ra thách thức về sẵn sàng dữ liệu. (Sẵn sàng dữ liệu giải thích đơn giản là: dữ liệu có thể bị hư hại theo nhiều cách, nhà cung cấp dữ liệu có thể tránh được bao nhiêu hư hại, tránh được càng nhiều thì độ tin cậy càng cao)
Một hướng đi tương lai khả thi là: hình thành liên minh các bên chứng kiến sẵn sàng dữ liệu, họ sẽ ký vào các bằng chứng cụ thể gửi đến bộ xác minh trên chuỗi, xác nhận dữ liệu sẵn sàng ngoài chuỗi. Bộ xác minh trên chuỗi sẽ không chấp nhận các bằng chứng thiếu chữ ký này.
Mở rộng ranh giới kinh doanh, tiến vào lĩnh vực NFT/GameFi
Năm 2020, Starkware chính thức công bố hợp tác với Immutable. Immutable là đội ngũ sáng lập trò chơi thẻ bài Gods Unchained trên ETH. Mang động cơ mở rộng StarkEx của StarkWare vào lĩnh vực trò chơi blockchain và NFT. Kế hoạch sử dụng STARKs để chứng minh tính toàn vẹn của mọi logic trò chơi tính toán ngoài chuỗi, đồng thời chứng minh về mặt chiến lược rằng đội ngũ sáng lập Starkware đánh giá cao tiềm năng khổng lồ trong lĩnh vực trò chơi và sưu tầm.
Trò chơi thẻ bài Gods Unchained đã đạt được một số thành công nhất định trong hệ sinh thái trò chơi trên blockchain năm 2020, tạo ra doanh thu gần 6 triệu USD trong giai đoạn thử nghiệm, và leo lên vị trí đầu bảng xếp hạng NFT trong vòng 24 giờ sau khi ra mắt thị trường.
Tuy nhiên, trên Ethereum, giới hạn thông lượng gốc 4 giao dịch mỗi giây hạn chế mọi ứng dụng muốn mở rộng thêm.Tuy nhiên, đối với NFT, nút thắt thông lượng thật sự đáng sợ, thiếu khả năng mở rộng trở thành rào cản tăng trưởng của dự án.
Tuy nhiên, giải pháp StarkEx cung cấp hỗ trợ cho Immutable với ERC-20 và ERC-721, hỗ trợ giao dịch và đúc NFT, đồng thời như hình vẽ, StarkEx có thể cung cấp hơn 9.000 giao dịch không ủy thác mỗi giây.
Tháng 8 năm 2020, ra mắt Cairo, hệ thống STARK cấp sản phẩm hoàn chỉnh về mặt Turing do StarkWare phát triển
Tháng 12 năm 2020, nhanh chóng ra mắt phiên bản nâng cấp StarkEx2.0, chuyển sang khung ngôn ngữ Cairo phổ quát, cho phép mọi người viết mã hiệu quả hơn để kiểm tra các phép tính phức tạp, tốn kém, nâng cao khả năng mở rộng. Một ví dụ ứng dụng là chứng minh bằng cách kiểm tra Merkle sub-tree thay vì kiểm tra nhiều Merkle path cá nhân.
StarkEx2.0 sở hữu cơ chế kết nối nhanh L1-L2, cho phép người dùng StarkEx trên chuỗi rút tiền nhanh chóng và thực hiện các tương tác L2-L1 khác. Sàn giao dịch phi tập trung DeversiFi sử dụng L2 Validium để thực hiện giao dịch riêng tư đã lên kế hoạch sử dụng tính năng này.Đồng thời, StarkEx 2.0 hỗ trợ ERC-721, cũng sẵn sàng hỗ trợ giao dịch token không thể thay thế (NFT) tuân theo định dạng ERC-721 (bao gồm chức năng đúc hàng loạt sắp ra mắt).Tính năng này phục vụ cho ImmutableX, cũng như các khách hàng StarkEx trong lĩnh vực sưu tầm, trò chơi trong tương lai. Giao diện hợp đồng được cải tiến thêm, người dùng hiện có thể gửi tiền vào bất kỳ tài khoản L2 nào và rút tiền về bất kỳ địa chỉ L1 nào.
Ví dụ, Bob có thể gửi tiền trực tiếp vào tài khoản L2 của Alice. Alice có thể rút tiền trực tiếp về địa chỉ ví lạnh Ethereum của cô ấy, hoặc gửi tiền đến địa chỉ Ethereum của Bob. Ngoài ra, người dùng hiện có thể đăng ký vào StarkEx thông qua bất kỳ địa chỉ nào (ví dụ như chính bản thân nhà vận hành), cho phép ứng dụng loại bỏ bước đăng ký khỏi quy trình onboard người dùng, người dùng đăng ký trực tiếp vào L2. Ít ma sát hơn, hiệu quả chuyển đổi tốt hơn. StarkEx2.0 cũng hỗ trợ khôi phục khóa hợp đồng thông minh, nghĩa là mỗi địa chỉ Ethereum của người dùng hiện có thể có nhiều tài khoản L2, cho phép ví hợp đồng thông minh khôi phục khóa của nó, đồng thời cho phép trader lưu trữ tiền của họ trong các tài khoản khác nhau dưới chuỗi.
Tháng 12 năm 2020, phát hành chuỗi công cụ Cairo, bao gồm trình biên dịch, máy ảo Cairo, trình gỡ lỗi mã Tracer, tiện ích mở rộng môi trường phát triển tích hợp, ví dụ như tiện ích mở rộng Vim và Visual Studio Code cung cấp tô sáng cú pháp cho Cairo, bắt đầu xây dựng cộng đồng nhà phát triển thông qua việc ra mắt Cairo.
Tháng 1 năm 2021, dựa trên nền tảng trước đó, bắt đầu xây dựng chính thức StarkNet. Starknet là một L2 ZK-Rollup phi tập trung, được điều khiển bởi STARK, hỗ trợ tính toán trên Ethereum. Nó dựa trên Cairo có khả năng Turing hoàn chỉnh.
Như hình vẽ, các nhà phát triển, người dùng và nút StarkNet trong StarkNet có thể xây dựng và triển khai các ứng dụng thực hiện logic kinh doanh riêng của họ, người dùng có thể gửi giao dịch đến StarkNet để thực thi, giống như họ tương tác với Ethereum ngày nay. Các nút và người tham gia StarkNet sẽ được khuyến khích bằng mô hình kinh tế mã hóa để đảm bảo mạng lưới vận hành hiệu quả và công bằng
Tất cả giao dịch StarkNet sẽ được xử lý theo lô định kỳ, tính hiệu lực của chúng sẽ được chứng minh trong bằng chứng STARK và được xác minh trên Ethereum. Do khối lượng công việc tính toán cần thiết để xác minh bằng chứng STARK tăng theo cấp số mũ so với tính toán đã được xác minh, StarkNet sẽ mở rộng Ethereum theo cấp độ.
Do mọi chuyển đổi trạng thái StarkNet đều được xác minh bởi STARK, Ethereum chỉ chấp nhận các chuyển đổi trạng thái hợp lệ. Tất cả dữ liệu cần thiết để tái tạo trạng thái StarkNet đầy đủ sẽ được công bố trên chuỗi. Bất kỳ ai cũng có thể chạy nút StarkNet riêng của mình. Những thuộc tính này sẽ khiến StarkNet an toàn và không cần giấy phép như Ethereum.
Cách làm việc của StarkWare là trước tiên giải quyết các vấn đề khó khăn, xây dựng cốt lõi công nghệ, sau đó theo phương pháp bước nhỏ chạy nhanh, dần dần áp dụng vào môi trường phát triển sản xuất.
Tháng 4 năm 2021, đề xuất một thiết kế AMM do L2 Ethereum điều khiển, thanh khoản được giữ trên L1, trong khi người dùng giao dịch trên L2 (dAMM is an L2-powered AMM. It allows liquidity to be bridged on L2 while remaining unfragmented, on L1.) (AMM là Nhà tạo lập thị trường tự động – Automated Market Maker, không cần sổ lệnh, khi người dùng tạo cặp giao dịch và thêm vào dự án, người cung cấp được gọi là "nhà cung cấp thanh khoản")
Tháng 4 năm 2021, sau vài tháng hợp tác chặt chẽ với đội ngũ dYdX, hiện tại Starkware đã chuyển nền tảng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn của dYdX sang động cơ mở rộng L2 StarkEx để vận hành. Cùng tháng đó, sau khi công bố hợp tác với Immutable X, Immutable X được hỗ trợ bởi StarkEx hiện đã chính thức cung cấp chức năng đúc và giao dịch quy mô lớn NFT trên mạng chính Ethereum.
Tháng 7 năm 2021, StarkEx3.0 chính thức ra mắt. Hợp đồng thông minh Ethereum lần đầu tiên có thể trở thành chủ sở hữu tài sản trên StarkEx và giao dịch tài sản này với người dùng L2 thông qua Vaults L1. Điều này cung cấp cho người dùng StarkEx (L2) một cơ chế chi phí thấp để tương tác với logic bên ngoài (và thanh khoản) trên L1. Cùng thời điểm, StarkNet Alpha 1 cũng được ra mắt, đặc điểm chính là tính tương tác giữa L1 và L2, cũng như lưu trữ dữ liệu trên chuỗi.
Tháng 11 năm 2021, StarkWare gọi vốn vòng C, lúc này StarkWare đã có lợi nhuận, việc gọi vốn chủ yếu để tiếp tục mở rộng đội ngũ và phát triển hệ sinh thái.
Tháng 12 năm 2021, StarkNet chính thức phát hành StarkNet Alpha trên mạng chính; trước đó vào mùa hè năm 2021, StarkWare đã phát hành StarkNet Alpha trên mạng thử nghiệm công cộng. Phiên bản này hỗ trợ hợp đồng thông minh tính toán tổng quát hoàn toàn không cần giấy phép. Sau đó, StarkWare đã nâng cấp nó hai lần: lần đầu tiên lên Alpha 1, cung cấp dịch vụ truyền tin nhắn L1<>L2 và dịch vụ sẵn sàng dữ liệu trên chuỗi, sau đó tiếp tục nâng cấp lên Alpha 2, hỗ trợ tính kết hợp.
Tháng 2 năm 2021, lượng tải xuống thư viện StarkNET.JS đã đạt 6,9 nghìn
StarkNet Alpha được phát hành lên mạng thử nghiệm công cộng vào tháng 6 và lên mạng chính vào tháng 11. Khi triển khai lên mạng chính, StarkNet đã cung cấp tính toán tổng quát giống như trạng thái Ethereum, tốc độ lộ trình nghiên cứu và phát triển công nghệ khá nhanh.
6. Quan điểm của các tổ chức đầu tư
Multichain Capital tham gia đầu tư vào Starkware, phía đầu tư cho rằng khi ngày càng nhiều người dùng và nhà phát triển ứng dụng sử dụng mạng Ethereum, các quỹ đầu tư mạo hiểm cũng bắt đầu đổ thêm vốn vào các công ty khởi nghiệp hạ tầng, chủ yếu để tăng cường khả năng mở rộng của Ethereum, thu hút thêm người dùng và thúc đẩy quy mô giao dịch tăng trưởng.
Sequoia Capital đã đầu tư vào StarkWare từ năm 2018, đây cũng là một trong những cược sớm của Sequoia. Theo báo chí, vào năm 2021, khoảng một phần tư khoản đầu tư của Sequoia được dành cho các công ty khởi nghiệp Crypto.
7. Đánh giá khác
Các vấn đề tiềm tàng có thể tồn tại của StarkWare
Đối với những người quan tâm đến ZKPs (bằng chứng kiến thức không tiết lộ thông tin),ngành công nghiệp có một sự đồng thuận rằng do độ phức tạp toán học kỹ thuật, STARKs còn cần một khoảng thời gian nữa mới có thể thương mại hóa, kinh nghiệm lịch sử cho thấy, sự phát triển của mật mã khóa công khai và STARKs thực sự mất nhiều năm mới có thể thương mại hóa.
8. Con đường khởi nghiệp
Xét về tổng thể lộ trình kinh doanh của StarkWare, tư duy của nhóm sáng lập khá rõ ràng, trước tiên tập trung vào chức năng quan trọng nhất, ngay khi thử nghiệm khả dụng thì lập tức phát hành, đồng thời chia sẻ quá trình lặp lại với toàn bộ cộng đồng.
Mặc dù ban đầu StarkNet chưa đầy đủ chức năng, nhưng qua quá trình lặp lại liên tục, các nhà phát triển đã có thể xây dựng các ứng dụng có ý nghĩa và phức tạp. Tính đến tháng 2 năm 2022, đã có hàng trăm nhà phát triển xây dựng hàng chục dApp trên StarkNet, cùng với hơn một chục đội ngũ bên ngoài phát triển công cụ và hạ tầng cho hệ sinh thái StarkNet.
Chú trọng xây dựng cộng đồng nhà phát triển, cộng đồng liên tục phản hồi cho StarkNet. Sau này, sau khi đáp ứng điều kiện khả dụng cơ bản, trọng tâm chiến lược chuyển sang cải thiện hiệu suất hệ thống.
Sau đó, Starkware đang chuẩn bị mở rộng phần mềm tạo chuỗi và xác minh cho công chúng. Ai cũng có thể tham gia làm bộ tạo chuỗi (sequencer) hoặc người chứng minh (prover) trên StarkNet.
Từ thái độ của đội ngũ đối với việc khởi nghiệp, họ giữ tâm thế cởi mở, cải tiến liên tục, lắng nghe tiếng nói của cộng đồng, tầm nhìn là cùng nhau định hình tương lai các giải pháp mở rộng Crypto.
Bạn nghĩ sao về tương lai của Layer 2?
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
