Làm thế nào để tìm GEMS bằng cách đọc whitepaper tiền mã hóa?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làm thế nào để tìm GEMS bằng cách đọc whitepaper tiền mã hóa?
Làm thế nào để đọc hiểu sách trắng?
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết này được biên dịch từ video của Coin Bureau, một blogger tiền mã hóa có hơn một triệu người theo dõi trên YouTube với tựa đề “Reading Crypto White Papers: How To Find GEMS”. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là hiện nay ngày càng nhiều dự án thậm chí không còn phát hành sách trắng. Dù vậy, điều này cũng tạo ra cơ hội để những dự án thực sự nghiêm túc trong việc viết sách trắng bộc lộ giá trị khác biệt của mình.
Cho đến nay, bước quan trọng nhất để hiểu rõ một dự án là đọc sách trắng của nó.
Khi nghiên cứu về tiền mã hóa, một trong những nguồn thông tin quan trọng nhất chính là sách trắng của dự án. Vấn đề duy nhất là sách trắng có thể rất khó hiểu, đặc biệt khi bạn chưa biết mình cần tìm gì. Chính vì vậy hôm nay tôi sẽ giải thích rõ sách trắng là gì, bạn nên chú ý điều gì khi đọc, và làm thế nào để tận dụng thông tin này nhằm tối đa hóa lợi nhuận trong lĩnh vực tiền mã hóa.
Giải thích về Sách trắng
Trước tiên, sách trắng là gì? Nói ngắn gọn, sách trắng là bản tóm tắt về một dự án tiền mã hóa. Nó bao gồm mục đích, thiết kế, đội ngũ sáng lập, nguồn vốn và lộ trình phát triển của dự án.
Sách trắng thường là sản phẩm đầu tiên mà một dự án tiền mã hóa công bố, ngay sau trang web và tài khoản mạng xã hội. Vì lý do này, nhiều người cho rằng sách trắng chủ yếu phục vụ mục đích tiếp thị, bởi chúng thường được thiết kế để thu hút nhà đầu tư. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc vào từng dự án cụ thể, nhưng đây là điểm bạn cần luôn ghi nhớ khi phân tích sách trắng.
Sách trắng có nhiều hình dạng và kích cỡ khác nhau — một số chứa rất nhiều hình ảnh, một số thì không. Tương tự, có những sách trắng rất dài, tùy thuộc vào mức độ phức tạp của dự án. Rõ ràng, các dự án càng phức tạp thì sách trắng càng dài. Sách trắng cũng có thể sử dụng nhiều màu sắc khác nhau.
Sách vàng (Yellow Paper) cung cấp chi tiết kỹ thuật đằng sau dự án tiền mã hóa, nổi bật nhất là Sách vàng Ethereum do tiến sĩ Gavin Wood — đồng sáng lập Ethereum và người sáng lập Polkadot — viết. Ngoài ra còn có sách be (Beige Paper), về cơ bản là phiên bản đơn giản hóa của sách vàng, dễ hiểu hơn đối với đại chúng. Một chức năng khác của nó là giúp bạn đọc nhanh nội dung tổng quan về dự án tiền mã hóa, có thể dài một trang hoặc vài trang.
Trước khi tôi bắt đầu phân tích, bạn cần lưu ý một điểm: sách trắng không nên là phương pháp duy nhất để bạn đánh giá một dự án.
Ai là tác giả và thời điểm viết?
Điều đầu tiên cần tìm trong sách trắng là ai đã viết và khi nào được viết. Bởi vì các dự án tiền mã hóa thường thay đổi theo thời gian, một số dự án đã phát hành nhiều phiên bản sách trắng kể từ khi thành lập. Do đó, điều cực kỳ quan trọng là phải đảm bảo bạn đang đọc phiên bản mới nhất.
Thông thường, sách trắng được đăng tải trên trang web hoặc phần tài liệu của dự án tiền mã hóa. Nếu bạn không tìm thấy sách trắng trên website hay tài liệu của dự án, hãy thử truy cập trang whitepaper.io.
Trang web này còn có tính năng cho phép bạn xem tất cả các phiên bản sách trắng mà dự án đã phát hành. Nếu bạn muốn biết một dự án đã thay đổi như thế nào theo thời gian, tính năng này sẽ rất hữu ích.
Cá nhân tôi thường tìm kiếm trong các phiên bản sách trắng trước đó để xem liệu dự án tiền mã hóa có tiếp tục sử dụng cùng một kịch bản qua nhiều năm hay đã liên tục thay đổi để theo kịp đối thủ cạnh tranh. Tôi cũng chú ý đến sự khác biệt giữa các tác giả cũ và mới, bởi vì đội ngũ khác nhau có thể đồng nghĩa với tương lai khác biệt của dự án, và điều này cũng có thể ám chỉ những vấn đề tiềm ẩn phía sau hậu trường — một tín hiệu xấu đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, dù dưới hình thức nào. Các thành viên trong đội ngũ nên gần như đều là tác giả của sách trắng; nếu không phải, đây là một dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng.
Mặc dù học vị và kinh nghiệm của đội ngũ thường thu hút nhiều sự chú ý, nhưng lịch sử hợp tác giữa các thành viên cốt lõi còn quan trọng hơn bất kỳ bằng cấp hay kinh nghiệm làm việc nào. Gala Games là một ví dụ điển hình, khi các nhà sáng lập đã từng cộng tác thành công trong các doanh nghiệp trước đó. Thú vị thay, Gala Games lại không có sách trắng.
Vị trí dự án và các đối tác
Điều thứ hai cần lưu tâm trong sách trắng là địa điểm đặt trụ sở của dự án và danh tính các đối tác, nhà hỗ trợ. Có vài lý do quan trọng. Hiện tại, nhiều dự án tiền mã hóa đặt tại các quốc gia như Mỹ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc khởi động so với các dự án ở khu vực pháp lý thân thiện hơn với tiền mã hóa. Như chúng ta đã thấy ở các dự án như Stacks, việc đặt trụ sở tại khu vực pháp lý không thuận lợi thường gây rủi ro cho việc phát hành token và niêm yết trên sàn, ngay cả khi đội ngũ đã tuân thủ đúng mọi cam kết trong sách trắng.
May mắn cho Stacks là họ nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các tổ chức, điều này có nghĩa là dự án có đủ nguồn lực tài chính để đáp ứng mọi yêu cầu pháp lý cần thiết, nhờ đó STX có thể được niêm yết trên Coinbase.
Việc STX được niêm yết trên sàn giao dịch Mỹ phù hợp với lợi ích của nhà đầu tư, và đây cũng là một lý do đặc biệt quan trọng nữa, nhất là đối với các công ty đầu tư mạo hiểm (VC).
Ngược lại với quan điểm phổ biến, tôi cho rằng sự tham gia của các VC có thể là một tín hiệu tích cực, bởi vì về lâu dài, nhiều nhà đầu tư mạo hiểm thực sự quan tâm đến dự án, đặc biệt là những người đầu tư lớn sau khi dự án ra mắt. Hơn nữa, một số công ty VC tiền mã hóa lớn nhất lại là công ty con của các sàn giao dịch tiền mã hóa, ví dụ như Coinbase Ventures. Nếu bạn thấy loại VC này trong sách trắng, có thể giả định rằng token sẽ được niêm yết trên sàn giao dịch liên quan trong tương lai.
Vì cùng lý do, các mối quan hệ đối tác cũng rất quan trọng. Bạn có thể thấy tên một số đối tác trong sách trắng. Tất nhiên, chất lượng của các mối quan hệ này phụ thuộc vào chất lượng của các dự án tiền mã hóa khác mà họ hợp tác, và điều này có thể mất thời gian để đánh giá.
Nếu có thời gian, bạn có thể đi sâu vào sách trắng của các dự án mà họ từng hợp tác, hoặc kiểm tra xem token của các dự án đó còn hoạt động hay không và có được niêm yết trên các sàn giao dịch tiền mã hóa uy tín như Binance, Coinbase, FTX hay KuCoin hay không.
Mặc dù sách trắng tiền mã hóa hiếm khi đề cập đến các đối tác truyền thống vì chúng được phát hành quá sớm, đôi khi bạn vẫn có thể dự đoán các đối tác tương lai bằng cách xem xét tiểu sử các thành viên đội ngũ và tổ chức liên quan của họ.
Theta là một ví dụ điển hình, khi Steve Chen — đồng sáng lập YouTube — là một trong những cố vấn đầu tiên của dự án. Sau đó, Theta tiếp tục hợp tác với Google — công ty mẹ của YouTube — và gần đây, Theta Labs được bổ nhiệm làm thành viên của nhóm tài sản kỹ thuật số thuộc Google Cloud. Vì vậy, việc token Theta tăng 200 lần từ năm 2020 đến 2021 cũng không có gì ngạc nhiên.
Điểm khác biệt của dự án
Điều thứ ba cần tìm trong sách trắng là mục đích cụ thể của dự án tiền mã hóa và điểm khác biệt so với đối thủ cạnh tranh. Thông tin này thường được đưa ra ngay đầu sách trắng. Nếu sách trắng mở đầu bằng một câu chuyện dài dòng về việc Bitcoin được tạo ra năm 2009, đó là một dấu hiệu xấu.
Bằng chứng cho thấy loại sách trắng này được viết nhằm thu hút các nhà đầu tư tiền mã hóa thiếu kinh nghiệm, do đó rất có thể đây không phải là một dự án chất lượng cao.
Lý tưởng nhất, sách trắng nên đi thẳng vào vấn đề, giống như: “Chúng tôi đang xây dựng một loại tiền mã hóa hợp đồng thông minh như Ethereum, nhưng nhanh hơn, và đây là cách nó hoạt động.” Một ví dụ tốt là sách trắng của Terra, khi nó giới thiệu ngắn gọn vấn đề cần giải quyết, liệt kê rõ ba yếu tố cần thiết để giải quyết vấn đề, rồi giải thích cách dự án đạt được ba điều đó.
Tốt hơn nữa nếu tác giả có thể xác định mục đích dự án mà không cần nhắc đến đối thủ cạnh tranh. Việc dành quá nhiều thời gian nói về các dự án tiền mã hóa khác trong cùng lĩnh vực là một tín hiệu xấu.
Ngược lại, nếu bạn gặp một dự án nghe có vẻ hoàn toàn mới lạ, thì hoặc bạn vừa tìm thấy một viên ngọc quý, hoặc bạn vừa vớ phải một đồng coin rác. Một nguyên tắc đơn giản tôi dùng là kiểm tra xem tiền mã hóa này có được xây dựng từ đầu hay chỉ là một bản fork (phân nhánh) của dự án cũ.
Theo logic, một tiền mã hóa được xây dựng từ đầu có tiềm năng lớn hơn nhiều so với một bản fork của dự án cũ.
Cơ chế hoạt động?
Điều thứ tư cần tìm trong sách trắng có liên quan đến điều thứ ba: kiến trúc của tiền mã hóa. Cấu trúc tiêu chuẩn của một tiền mã hóa phụ thuộc vào việc nó là tiền tệ hay token. Tiền tệ là loại tiền mã hóa gốc (native) trên blockchain. Ví dụ đơn giản gồm BTC của Bitcoin và ETH của Ethereum. Ngược lại, token tiền mã hóa được xây dựng trên nền tảng blockchain và có thể tồn tại trên nhiều blockchain khác nhau. Ví dụ điển hình là các stablecoin như USDT và USDC.
Kiến trúc của tiền mã hóa gồm ba phần:
1- Cơ chế đồng thuận đảm bảo an toàn giao dịch.
2- Các validator hoặc thợ đào tham gia vào cơ chế đồng thuận.
3- Bất kỳ công nghệ bổ sung nào, ví dụ như máy ảo cho hợp đồng thông minh.
Bắt đầu từ cơ chế đồng thuận, hai loại phổ biến nhất là Proof of Work (PoW - Bằng chứng công việc) và Proof of Stake (PoS - Bằng chứng cổ phần), loại thứ hai gần đây đặc biệt phổ biến. Khi bạn xác định được blockchain tiền mã hóa sử dụng cơ chế đồng thuận nào, hãy cố gắng tìm hiểu xem có giới hạn số lượng validator tham gia hay không.
Bởi vì giới hạn validator đồng nghĩa với khả năng tập trung hóa cao, đặc biệt nếu các validator phải nộp KYC cho công ty tạo ra tiền mã hóa.
Blockchain tiền mã hóa tập trung hóa có thể nhanh hơn, trừ khi các dự án phi tập trung sử dụng công nghệ tốt hơn. Điều này liên quan đến các thành phần công nghệ bổ sung, có thể trở nên rất kỹ thuật.
Điều tôi quan tâm trong khía cạnh kỹ thuật là blockchain tiền mã hóa đang sử dụng máy ảo hiện có (như EVM của Ethereum) để thực hiện hợp đồng thông minh, hay đang dùng một máy ảo hoàn toàn mới. Đây lại là một sự đánh đổi: nếu blockchain chỉ dùng EVM, không những nó sao chép một dự án khác, mà hợp đồng thông minh của nó cũng có thể bị giới hạn về số lượng giao dịch xử lý mỗi giây.
Mặt khác, nếu blockchain đang dùng một máy ảo mới, chức năng hợp đồng thông minh của nó có thể không tốt bằng đối thủ, điều này là rủi ro rất lớn trong ngành tiền mã hóa đầy cạnh tranh.
Các công nghệ bổ sung khác bao gồm sharding (phân mảnh), tức là chia blockchain thành nhiều phần nhỏ gọi là shard để tăng tốc độ. Cách này thực hiện bằng cách gán một số giao dịch nhất định cho từng nhóm validator. Công nghệ này gần đây cũng rất phổ biến — hãy lưu ý điểm này.
Đối với token tiền mã hóa, cấu trúc của chúng ít chuẩn hóa hơn nhiều.
Theo thời gian, bạn sẽ nhận thấy các thành phần giống nhau được sử dụng cho các tiền mã hóa thuộc cùng một loại, dù là tiền tệ hay token, điều này giúp giữ yếu tố kỹ thuật ở mức tối thiểu.
Kinh tế học Token
Điều thứ năm cần tìm trong sách trắng tiền mã hóa là kinh tế học token, nguồn cung cụ thể và các yếu tố thúc đẩy nhu cầu. Các nguồn cung bao gồm:
1- Lạm phát hàng năm của tiền tệ hoặc token.
2- Phân bổ ban đầu.
3- Lịch trình phát hành.
Lạm phát là khái niệm dễ hiểu. Nếu lạm phát quá cao, tiền mã hóa sẽ khó duy trì giá trị, giống như đồng đô la Mỹ. Điều thú vị là, phân bổ USD cũng không cân bằng. Đây có thể là vấn đề đối với tiền mã hóa: nếu phần lớn nguồn cung ban đầu được phân bổ cho đội ngũ và các bên liên quan, áp lực bán ra từ các nhóm này có thể kìm hãm giá tiền mã hóa, đặc biệt nếu họ đã thu được lợi nhuận lớn.
Tuy nhiên, điều này phụ thuộc vào mức độ "mạnh tay" của kế hoạch phân bổ. Nếu lịch trình phát hành dài và ổn định, áp lực bán ra sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến giá. Ngược lại, nếu lịch trình phát hành ngắn, giá có thể giảm mạnh.
Hy vọng từ một kế hoạch phân bổ mạnh tay là bạn sẽ nắm rõ thời điểm giá tiền mã hóa có thể sụp đổ trong tương lai, điều này có nghĩa là nếu bạn tin tưởng dự án, bạn có thể mua vào lúc giá thấp.
Ở phía bên kia của phương trình kinh tế, chúng ta có các yếu tố thúc đẩy nhu cầu, bao gồm việc thanh toán phí và phần thưởng staking, cũng như các lợi ích khác khiến người bình thường có lý do để mua và nắm giữ tiền mã hóa, chứ không chỉ đơn thuần là đầu cơ giá. Theo tôi, yếu tố thúc đẩy nhu cầu mạnh nhất là khi token cần thiết để thanh toán mọi loại phí trên blockchain tương ứng. Đây là lý do tôi rất lạc quan về các blockchain lớp 1. Nếu đội ngũ đứng sau dự án có thể thúc đẩy việc người dùng chấp nhận blockchain của họ bằng cách xây dựng các ứng dụng phi tập trung (dApp) và trải nghiệm mới, thì token tương ứng có khả năng tăng giá cao, vì người dùng cần tương tác với các dApp và hợp đồng thông minh mới này. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là yếu tố thúc đẩy nhu cầu đối với token là không quan trọng. Một số token như MANA của Decentraland được dùng làm phương tiện thanh toán trong thị trường metaverse, và lượng sử dụng đã tăng vọt trong năm qua. Về dài hạn, từ đáy đến đỉnh, MANA đã tăng gần 500 lần kể từ năm 2020.
Một số token tiền mã hóa (ví dụ như MANA) cũng có thêm yếu tố thúc đẩy nhu cầu từ các nhà đầu tư tổ chức, mặc dù điều này có thể không được đề cập trong sách trắng của họ. Dù sao đi nữa, như kinh tế học cơ bản chỉ ra, nếu nhu cầu liên tục vượt quá cung, giá sẽ tăng lên — dù trong ngắn hạn điều này không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhưng về dài hạn thì chắc chắn đúng.
Lộ trình phát triển
Điều thứ sáu cần tìm trong sách trắng tiền mã hóa là lộ trình phát triển. Lộ trình này nên kéo dài ít nhất vài năm và bao gồm các mục tiêu cụ thể, khả thi trong khung thời gian hợp lý.
Ví dụ về các mục tiêu khả thi bao gồm: ra mắt testnet hoặc mainnet, phát hành ví tiền mã hóa, niêm yết trên sàn giao dịch, nâng cấp khả năng mở rộng hoặc riêng tư, và các đối tác cụ thể trong vòng ba năm.
Hãy ghi chú lại bất kỳ mốc thời gian cụ thể nào, bởi vì khi các cột mốc đến gần, giá tiền tệ hoặc token có khả năng tăng. Ngược lại, việc đặt mục tiêu thu hút 1 tỷ người dùng trong một năm là không thực tế.
Tuy nhiên, không phải tất cả sách trắng đều bao gồm lộ trình. Có thể vì dự án thực sự chưa có lộ trình, hoặc lộ trình nằm trong một tài liệu hoặc trang riêng trên website, hoặc cũng có thể vì lý do pháp lý mà dự án không thể công bố lộ trình. Điều này đặc biệt liên quan đến các dự án ở khu vực pháp lý không thân thiện, và bạn có thể nhận biết điều này qua các tuyên bố miễn trừ trách nhiệm dày đặc trong tài liệu.
Trong trường hợp này, nếu đội ngũ hoặc công ty đứng sau dự án phát hành lộ trình, họ sẽ bị coi là người tạo ra kỳ vọng lợi nhuận cho nhà đầu tư — điều này sẽ thu hút sự chú ý đặc biệt từ cơ quan quản lý.
Tài liệu tham khảo, nguồn và chú thích
Điều cuối cùng cần tìm trong sách trắng — và ít người để ý đến — là tài liệu tham khảo, nguồn hoặc chú thích. Bởi vì chi tiết mới là yếu tố quyết định.
Tài liệu tham khảo thường tiết lộ liệu tác giả sách trắng có thực sự là người tài năng hay không. Việc trích dẫn các trang web phổ thông như Wikipedia hoặc các sách trắng tiền mã hóa khác không phải là dấu hiệu tốt, và việc hoàn toàn không có nguồn tham khảo cũng là một tín hiệu xấu.
Các nguồn chất lượng cao bao gồm các bài báo khoa học công khai, hoặc thậm chí là các tác phẩm chuyên sâu về mật mã học từ những người tiên phong như David Chaum và Adam Back.
Ngoài việc cung cấp nội dung đọc thú vị, các tài liệu tham khảo chất lượng còn có thể dẫn bạn đến các dự án tiền mã hóa khác, thậm chí truyền cảm hứng để bạn tự tạo ra dự án riêng. Các chú thích cũng vậy, đôi khi có thể chứa thông tin then chốt về dự án bạn đang đọc. Đó là lý do vì sao bạn nên đọc kỹ sách trắng tiền mã hóa từ đầu đến cuối, ngay cả khi bạn không hoàn toàn hiểu hết các chi tiết kỹ thuật.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@coinbureau
