Meta chi 90 tỷ USD để khép lại kỷ nguyên vũ trụ ảo, và chi 2 tỷ USD để đưa AI vào máy tính của bạn
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Meta chi 90 tỷ USD để khép lại kỷ nguyên vũ trụ ảo, và chi 2 tỷ USD để đưa AI vào máy tính của bạn
Vũ trụ ảo và AI có thể là cùng một dạng FOMO.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Kulì, TechFlow
Ngày 28 tháng 10 năm 2021, Mark Zuckerberg đứng bên cạnh một nhân vật ảo không có chân và tuyên bố đổi tên công ty từ Facebook thành Meta.
Lúc đó, ông nói rằng metaverse sẽ tiếp cận 1 tỷ người trong vòng 10 năm, tạo ra hàng trăm tỷ đô la Mỹ giá trị thương mại kỹ thuật số và cung cấp việc làm cho hàng triệu nhà sáng tạo và nhà phát triển.
Năm ấy, metaverse là khái niệm “gây nghiện” nhất trên Trái Đất.
Microsoft tuyên bố sẽ xây dựng phiên bản metaverse của Teams; NVIDIA ra mắt nền tảng Omniverse; Nike mở cửa hàng ảo trên Roblox… Không ai muốn bỏ lỡ tấm vé lên con tàu này.
Meta không chỉ mua vé, mà còn mua luôn cả con tàu.
Sản phẩm Horizon Worlds hiện nay có thể được xem là bằng chứng then chốt cho câu chuyện đổi tên của Meta— bạn đeo kính thực tế ảo (VR), bước vào một thế giới ảo, cùng các nhân vật hoạt hình của người khác dạo chơi, vui đùa và họp hành.
Khi ra mắt cuối năm 2021, đây là sản phẩm chủ lực do chính Zuckerberg đích thân quảng bá. Nhưng đã hơn bốn năm rưỡi trôi qua, chưa hề có 1 tỷ người bước vào trải nghiệm.
Vào ngày 17 tháng 3, Meta đăng một thông báo trên diễn đàn cộng đồng: phiên bản VR của Horizon Worlds sẽ chính thức ngừng hoạt động vào ngày 15 tháng 6, ứng dụng sẽ bị gỡ khỏi thiết bị kính thực tế ảo Quest và thế giới ảo sẽ không còn khả dụng. Phiên bản di động vẫn được duy trì vận hành.
Điều này giống như một nhà hàng đóng cửa khu vực ăn tại chỗ, chỉ giữ lại dịch vụ giao đồ ăn — dù ban đầu nhà hàng ấy được xây dựng hoàn toàn để phục vụ ăn tại chỗ.
Bộ phận chịu chi phí cho dự án này mang tên Reality Labs. Trong bảy năm, khoản lỗ kinh doanh tích lũy gần đạt 90 tỷ USD. Riêng quý gần nhất, bộ phận này thua lỗ 6 tỷ USD trong khi doanh thu chưa đến 1 tỷ USD — tức chưa bù nổi một phần sáu khoản lỗ.
Tháng 1 năm nay, bộ phận này sa thải hơn 1.000 nhân sự, đóng cửa nhiều studio nội dung VR và hủy bỏ hầu hết các dự án thế giới ảo đang trong giai đoạn phát triển.
Tấm vé mà năm 2021 ai cũng sợ bỏ lỡ, giờ đây con tàu đã chìm, nhưng vé vẫn còn nắm chặt trong tay.
Giữa tháng 3, Reuters đưa tin Meta đang lên kế hoạch sa thải khoảng 20% nhân sự — tương đương gần 15.000 người. Nếu kế hoạch được thực hiện, đây sẽ là đợt cắt giảm nhân sự lớn nhất kể từ năm 2022.
Cùng lúc đó, ngân sách chi tiêu vốn (capex) của Meta trong năm nay dự kiến từ 115 đến 135 tỷ USD, gần như toàn bộ đều đổ dồn vào cơ sở hạ tầng AI.
Đóng cửa thế giới ảo, sa thải một phần năm nhân sự, dùng số tiền và vị trí tiết kiệm được để dồn hết vào AI.
Ngày tin tức này được công bố, cổ phiếu Meta vẫn tăng 3%. Cũng vậy, khi Zuckerberg tuyên bố năm 2021 sẽ đặt cược toàn lực vào metaverse, thị trường tài chính cũng đã vỗ tay hoan nghênh như thế.
Ngay ngày hôm trước khi Horizon Worlds tuyên bố đóng cửa, câu trả lời đã rõ ràng ngay trên bàn.
Thế giới ảo đóng cửa, máy tính cá nhân xuất hiện
Ngày 16 tháng 3, Manus — startup từng được Meta mua lại với giá 2 tỷ USD — ra mắt phiên bản dành cho máy tính để bàn (desktop).
Tính năng mang tên «My Computer» cho phép AI rời khỏi đám mây và trực tiếp thâm nhập vào máy tính cục bộ của bạn: đọc tập tin, khởi chạy ứng dụng, thực thi lệnh dòng lệnh (terminal command).
Sự kiện này xảy ra ngay ngày hôm trước khi Horizon Worlds thông báo đóng cửa.
Năm Horizon Worlds ra mắt, trải nghiệm là như sau:
Bạn chi hai ba nghìn Nhân dân tệ để mua một chiếc kính thực tế ảo Quest, đeo vào, điều chỉnh khoảng cách giữa hai mắt (IPD), vẽ ranh giới an toàn, rồi bước vào một sảnh ảo phong cách hoạt hình. Tất cả những người trong sảnh đều không có chân, di chuyển bằng cách “lơ lửng”. Bạn có thể tham quan các thế giới chủ đề, chơi các trò chơi nhỏ hoặc trò chuyện với các nhân vật ảo của người lạ.
Chơi khoảng nửa tiếng, kính bắt đầu đè lên mặt; sau một giờ, một số người bắt đầu cảm thấy chóng mặt.
Meta đã đầu tư bốn năm và 90 tỷ USD vào “sảnh ảo” này. Kết quả? Họ chưa từng công bố số lượng người dùng hoạt động. Không phải vì giữ bí mật, mà vì con số ấy quá khó coi.
Trải nghiệm của Manus Desktop thì như sau:
Bạn tải về một ứng dụng, mở ra và nhập một câu lệnh. Ví dụ: «Hãy sắp xếp hàng nghìn tập tin trong thư mục Download của tôi theo loại». Hệ thống sẽ quét ổ cứng của bạn, tự động tạo thư mục con và phân loại, lưu trữ đầy đủ — toàn bộ quá trình bạn không cần chạm vào bàn phím.
Trong đoạn demo, có người yêu cầu hệ thống phát triển một ứng dụng macOS từ con số 0 trong môi trường phát triển cục bộ — và chỉ mất 20 phút. Đừng quên rằng Manus trước đó đã ra mắt được tám tháng, đạt hơn một triệu người dùng trả phí và doanh thu thường niên vượt một trăm triệu USD.
Khi dư luận cho rằng Meta mua Manus với giá không xứng đáng, hãy thử so sánh với dự án metaverse vừa bị đóng cửa — Horizon Worlds.
Một sản phẩm tiêu tốn 90 tỷ USD để mời bạn bước vào thế giới ảo — nhưng chẳng ai chịu bước vào. Một sản phẩm chỉ tốn 2 tỷ USD để bước vào máy tính thật của bạn — lại có doanh thu thực và tình huống sử dụng cụ thể. Nếu là bạn, bạn sẽ chọn cái nào?
Cùng một công ty, trong cùng một tuần: đóng cái trước, đặt cược toàn lực vào cái sau.
Trước đây, Meta tạo ra một thế giới để bạn đến; giờ đây, AI xuyên qua màn hình để tiến về phía bạn.
Nhưng hướng đi đúng không đồng nghĩa với việc con đường sẽ thuận lợi. Sau khi chuyển hướng, Meta trông cũng chẳng thoải mái hơn chút nào.
Metaverse và AI có thể chỉ là cùng một dạng FOMO
Nếu chỉ đọc tiêu đề tin tức, Meta giờ đây trông giống hệt một công ty liên tiếp mắc sai lầm.
Metaverse tiêu tốn 90 tỷ USD, rồi bị đóng cửa. Mô hình AI chủ lực Avocado dự kiến ra mắt vào tháng 3, nhưng sau kiểm thử nội bộ, khả năng suy luận và lập trình bị đánh giá kém hơn các sản phẩm cùng thời của Google, OpenAI và Anthropic — nên đã hoãn sang tháng 5.
Mô hình Llama 4 thế hệ trước ra mắt năm ngoái gây phản ứng nhạt nhẽo, chẳng tạo được tiếng vang nào trong cộng đồng nhà phát triển. Theo báo cáo, ngay cả trong nội bộ công ty, người ta còn thảo luận phương án cấp phép tạm thời mô hình Gemini của Google để “đắp vá” cho sản phẩm của mình — một công ty vừa chi 135 tỷ USD xây dựng cơ sở hạ tầng AI, giờ lại phải mượn mô hình của người khác để dùng.
Yann LeCun, Giám đốc Khoa học AI của Meta, đã rời công ty để khởi nghiệp; Alexandr Wang — người mới được tuyển về với mức lương 14,3 tỷ USD từ Scale AI để đảm nhiệm vai trò người đứng đầu AI — vẫn chưa đưa ra được bất kỳ thành tích nào...
Sa thải 20%, đóng cửa metaverse, hoãn ra mắt mô hình — những tin tức này xuất hiện chỉ trong vòng một tuần, khiến công ty trông như chẳng biết mình thực sự muốn làm gì.
Nhưng nếu bạn rời mắt khỏi Meta và nhìn rộng ra toàn ngành, bạn sẽ nhận ra một điều:
Tất cả đều đang làm đúng một việc: ôm trọn AI với toàn bộ sức lực.
Tháng 2 năm nay, Jack Dorsey — CEO của Block — thông báo sa thải 4.000 người, gần một nửa tổng nhân sự công ty. Trong thư gửi nhân viên, ông không vòng vo, thẳng thắn viết rằng các công cụ thông minh hóa đã thay đổi cách thức xây dựng và vận hành doanh nghiệp, giúp đội ngũ nhỏ hơn đạt được hiệu quả cao hơn. Cổ phiếu công ty tăng 25% ngay trong đêm đó.
CEO của Shopify gửi thông báo mới tới toàn bộ nhân viên: từ nay, nếu muốn đề nghị bổ sung nhân sự, trước tiên phải chứng minh rằng AI không thể làm việc đó.
Amazon cắt giảm 16.000 vị trí vào tháng 1, rồi lại tái cấu trúc bộ phận robot vào tháng 3. Atlassian sa thải 1.600 người, tuyên bố dồn mọi nguồn lực vào phần mềm doanh nghiệp dựa trên AI.
Trong 74 ngày đầu năm 2026, 166 công ty công nghệ đã sa thải gần 56.000 người.
Bạn có thấy khung cảnh này quen thuộc không?
Năm 2021 cũng vậy. Sau khi Zuckerberg đổi tên thành Meta, Microsoft tuyên bố làm phiên bản metaverse của Teams; NVIDIA tung ra Omniverse; Nike mở cửa hàng ảo trên Roblox; Disney thành lập bộ phận metaverse; Thượng Hải và Seoul lần lượt công bố chiến lược metaverse...
Tất cả đều chạy theo cùng một hướng — tất cả đều sợ bỏ lỡ.
Năm năm trôi qua, hướng đi đã thay đổi, nhưng cách chạy thì vẫn y nguyên.
Lần trước, sự đồng thuận là «metaverse là nền tảng điện toán tiếp theo», và Meta đã tiêu 90 tỷ USD để chứng minh rằng sự đồng thuận ấy là sai. Lần này, sự đồng thuận là «AI có thể thay thế mọi thứ», và tất cả các công ty đều đang cắt giảm nhân sự, cắt ngân sách, rồi đổ số tiền tiết kiệm được vào AI.
Chỉ có một điểm khác biệt: lần trước, sự đồng thuận đã bị bác bỏ; lần này thì chưa.
Nhưng «sự đồng thuận» chính là như vậy — đặc điểm của nó là tất cả cùng tin, rồi tất cả cùng nhận ra rằng mình đã sai. Khoảng thời gian ở giữa chính là tốc độ mà tiền bị đốt cháy.
Meta không phải một công ty ngốc hơn người khác. Nó chỉ luôn đặt cược lớn hơn người khác, nên mỗi khi sự đồng thuận đảo chiều, cú ngã của nó cũng vang động nhất.
Năm 2021, cả ngành cùng đặt cược vào metaverse — Meta thậm chí đổi luôn tên công ty. Năm 2026, cả ngành cùng đặt cược vào AI — Meta sa thải một phần năm nhân sự.
Năm năm sau, khi nhìn lại, liệu làn sóng AI lần này có đúng hay không?
Không ai biết. Nhưng chúng ta đều biết rằng, năm 2021, khi đặt cùng câu hỏi ấy, câu trả lời của tất cả mọi người cũng là: «Tất nhiên là đúng rồi».
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
