Người tạo nên huyền thoại và kẻ phá hủy: Người sáng tạo và người hủy diệt cộng đồng
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Người tạo nên huyền thoại và kẻ phá hủy: Người sáng tạo và người hủy diệt cộng đồng
Cộng đồng được sinh ra từ huyền thoại, cũng vì huyền thoại mà tan rã, và sự tồn tại của huyền thoại phụ thuộc vào những người sáng tạo huyền thoại – những người gánh vác trọng trách thúc đẩy sự phát triển của nó.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: DeFi Dave
Biên dịch: Block unicorn
Truyền thuyết là những câu chuyện, biểu tượng và ký ức tập thể mà một cộng đồng cùng sở hữu, gắn kết cộng đồng lại với nhau. Truyền thuyết không thể mua được; để duy trì sự sống lâu dài, cần có một cộng đồng toàn tâm toàn ý với quá trình phát triển của nó. Những truyền thuyết mạnh mẽ nhất chính là lời mời gọi công khai gửi đến cộng đồng để cùng tạo nên sứ mệnh và định mệnh, và những anh hùng vô danh bảo vệ tất cả điều đó chính là những người kiến tạo truyền thuyết. Động cơ của họ rất khác nhau; một số người chỉ đơn giản làm vì "vui", trong khi những người khác lại bị thúc đẩy bởi cảm giác sứ mệnh sâu sắc trong lòng. Dù lý do là gì, điểm chung giữa mọi người kiến tạo truyền thuyết là họ xem những truyền thuyết mình xây dựng như một đóng góp cho điều gì đó vượt lên trên bản thân họ.
Đồng thời, cũng tồn tại những kẻ phá hoại truyền thuyết – đối lập hoàn toàn với những người kiến tạo. Kẻ phá hoại bị thúc đẩy bởi cái tôi cá nhân, xem truyền thuyết như một nguồn năng lượng để khai thác chứ không phải nơi để cống hiến. Họ có thể bề ngoài trông giống người kiến tạo, nhưng theo thời gian, động cơ thật sự sẽ lộ rõ. Kẻ phá hoại không coi mình là một phần của câu chuyện, mà cho rằng chính họ *là* câu chuyện, và sẽ không ngần ngại phản bội truyền thuyết nếu điều đó phục vụ lợi ích cá nhân.
Vì khái niệm "kiến tạo truyền thuyết" còn mới, chúng ta cần cảnh giác và xác định rõ ranh giới giữa người kiến tạo và kẻ phá hoại. Bằng cách thiết lập những ranh giới này, khi chúng bị vi phạm, chúng ta sẽ dễ dàng phân biệt hơn – đó cũng là động lực chính để viết bài viết này. Trong tất cả các đặc điểm cấu thành hai lực lượng đối lập này, điều quan trọng nhất cần nhớ là: người kiến tạo truyền thuyết thành công là những người bảo vệ văn hóa, xây dựng ký ức văn hóa bền vững; còn kẻ phá hoại là ký sinh trùng, không nhìn thấy giới hạn của ham muốn bản thân, hút lấy sức sống từ truyền thuyết cho đến khi nó mất đi sự sống.
Người kiến tạo truyền thuyết là ai?
Người kiến tạo truyền thuyết là những cá nhân lắng nghe, hiện thân và cùng cộng đồng mở rộng thần thoại. Như tôi đã nói trong bài viết trước, người kiến tạo truyền thuyết «nhận diện những ý tưởng mới nổi, hiểu bối cảnh lịch sử của chúng, đồng thời tiếp nhận cảm xúc tập thể, dệt nên một câu chuyện mạch lạc và hấp dẫn, rồi mời gọi người khác cùng đóng góp». Họ là những nhà tiên tri của truyền thuyết. Người kiến tạo truyền thuyết giỏi không ép buộc hay định hướng; họ lắng nghe, hành xử như người quản gia trung thành với truyền thuyết, đồng thời luôn phản ứng linh hoạt với quá trình phát triển tự nhiên của nó. Cần nhấn mạnh rằng, người kiến tạo không phải là người ồn ào nhất hay nổi bật nhất trong phòng; họ thận trọng với lời nói và hành động, thường làm việc âm thầm phía sau hậu trường, giữ ngọn lửa cháy dù không ai chú ý. Hành vi của họ đa dạng, nhưng đều bắt rễ từ một số đặc tính chung.
Người kiến tạo truyền thuyết mang bản năng trực giác và cảm nhận mạnh mẽ. Họ hiểu bối cảnh lịch sử của truyền thuyết và những sức mạnh quá khứ khiến nó trở nên liên quan và mạnh mẽ. Họ đọc được cảm xúc và tâm trạng xung quanh, dùng thông tin đó để định hướng hành động, và nhận biết điều gì có thể thúc đẩy người khác hành động một cách ý nghĩa. Người kiến tạo cảm nhận bằng trực giác bản chất của thần thoại, nhận ra những khoảnh khắc và hành động lớn nhỏ sâu sắc và khuếch đại chúng. Bản chất cảm nhận của người kiến tạo được thúc đẩy bởi một tầm nhìn: họ xem truyền thuyết như một câu chuyện sống động đang diễn ra qua chiều dài thời gian.
Người kiến tạo truyền thuyết thiên về sự vị tha và phẩm chất cao đẹp. Họ gác bỏ cái tôi, hành động với tư cách là người quản gia khiêm tốn của cộng đồng, phục vụ cho truyền thuyết chứ không biến truyền thuyết phụng sự mình. Họ hiểu rằng truyền thuyết là nỗ lực tập thể của nhiều người, luôn thay đổi dưới ảnh hưởng của các dòng chảy kể chuyện và cảm xúc rộng lớn hơn. Họ biết rằng hành động quan trọng hơn lời nói; tiếng tăm không quan trọng, họ để những đóng góp của mình tự nói lên.
Người kiến tạo truyền thuyết chủ động hành động. Họ không chờ đợi chỉ đạo mà tự mình hành động, cảm thấy trách nhiệm thúc đẩy sự phát triển của truyền thuyết. Hành động chủ động có nhiều hình thức: biểu tượng (tạo meme, cố định biểu tượng), kể chuyện (viết lách, ghi chép khoảnh khắc quan trọng, tạo nhân vật), ý thức hệ (phát biểu lập trường, giá trị) hoặc nghi lễ (sự kiện, thói quen, cử chỉ lặp lại). Người kiến tạo giỏi luôn biết rõ khi nào cần hành động tích cực, khi nào cần lùi bước. Chủ động không có nghĩa là ép buộc truyền thuyết; nó có nghĩa là đứng lên đúng lúc. Càng nhiều hành động sáng tạo được thực hiện, mật độ truyền thuyết càng cao, và càng phong phú.
Người kiến tạo truyền thuyết kiên nhẫn và bền bỉ, nhận thức rõ rằng truyền thuyết cần thời gian để đâm rễ vào trái tim cộng đồng. Mọi truyền thuyết hay đều bắt nguồn từ những trải nghiệm gắn bó với nhau – dù là niềm vui, khó khăn hay chiến thắng. Không có con đường tắt để xây dựng truyền thuyết; nó không thể xảy ra trong một đêm. Nó phải được xây dựng từng viên gạch, từng bước một, theo thời gian, để tạo thành một pháo đài đủ sức chống chọi mọi điều kiện khắc nghiệt nhất.
Cuối cùng, bất kể họ làm gì hay hành xử thế nào, người kiến tạo truyền thuyết luôn xem mình là một phần của truyền thuyết – như một nốt nhạc trong bản giao hưởng lớn hay một mũi kim trong tấm thảm thần thoại, khi nhìn riêng thì chẳng đáng kể, nhưng lại cực kỳ quan trọng với hình hài tổng thể.
Satoshi Nakamoto: Mẫu mực của người kiến tạo truyền thuyết
Satoshi Nakamoto không chỉ là người sáng lập Bitcoin, ông còn đặt ra tiêu chuẩn cho mọi người kiến tạo truyền thuyết sau này. Dù về mặt kỹ thuật Bitcoin ấn tượng đến đâu, nếu thiếu truyền thuyết thu hút một nhóm người tin tưởng kiên định sau khi ra đời, Bitcoin cũng không thể tồn tại.
Satoshi nhận thức rõ bối cảnh lịch sử khi tạo ra Bitcoin. Phong trào mật mã học (cypherpunk) những năm 90 đã đặt nền tảng ý thức hệ cho Bitcoin, gieo mầm giấc mơ về tự do thông qua mã hóa, và niềm tin rằng mật mã là công cụ cho chủ quyền cá nhân và tập thể. Từ thời đại đó, các dự án như b-money và Bit Gold đã đặt nền móng khái niệm cho tiền tệ kỹ thuật số, tuy nhiên, chỉ khi giải quyết được vấn đề chi tiêu kép, Bitcoin mới khả thi về mặt tính toán và kinh tế. Bằng cách kết hợp mọi tiến bộ trong mật mã học và hệ thống phân tán, đồng thời trung thành với tinh thần mật mã học, Satoshi đã có đầy đủ yếu tố để tạo ra giao thức chuyển giá trị kỹ thuật số tự chủ, không cần tin cậy. Tiếp theo, ông chỉ cần một chất xúc tác phù hợp.
Khủng hoảng tài chính 2008 trở thành cơ hội. Chính phủ cứu trợ các tập đoàn tài chính lớn thay vì người dân thường, in hàng nghìn tỷ USD thông qua nới lỏng định lượng. Những hành động này gây ra sự thất vọng lan rộng và cơ chế khuyến khích méo mó; lợi nhuận được tư nhân hóa, trong khi tổn thất lại bị xã hội hóa. Hệ thống tài chính và niềm tin của công chúng vào các thể chế rộng lớn hơn sụp đổ nghiêm trọng, tạo điều kiện lý tưởng để Satoshi công bố whitepaper vào Halloween năm 2008.
Tầm nhìn của Satoshi rất rõ ràng: tạo ra một giải pháp thay thế phi tập trung, ngang hàng cho tiền tệ do nhà nước kiểm soát. Không có ngân hàng, chính phủ hay trung gian, chỉ có con người giao dịch thông qua sự tin cậy mã hóa. Không có máy chủ trung tâm, không ai phải chịu trách nhiệm cá nhân, chỉ có một mạng mã nguồn mở vượt biên giới, nơi ai cũng có thể tham gia.
Sự tham gia này không chỉ giới hạn ở công việc kỹ thuật như vận hành nút đầy đủ hay đóng góp mã, mà còn bao gồm việc tích cực tham gia vào cộng đồng và khía cạnh xã hội của Bitcoin. Ví dụ, diễn đàn Bitcoin Talk là nơi khởi đầu của Satoshi, nơi ông không chỉ chia sẻ suy nghĩ và lập luận của mình, mà còn bắt đầu định hướng cộng đồng xung quanh, cùng xây dựng các chuẩn mực văn hóa và hoàn thiện các nguyên tắc cốt lõi của Bitcoin.
Triết lý nền tảng mà Satoshi tuyên truyền và mức độ cộng đồng chấp nhận nó quan trọng không kém, thậm chí còn hơn cả mã nguồn của ông. Giới hạn cứng 21 triệu Bitcoin được cài cắm tạo nên một nền văn hóa khan hiếm, mãi mãi bảo vệ cộng đồng khỏi ách bá quyền của tiền pháp định và việc in tiền của ngân hàng trung ương mà không có sự đồng thuận của người dân. Ngoài ra, các nguyên tắc như không cần tin cậy, chủ quyền, không cần cấp phép, trung lập, chống giòn và chủ nghĩa thực dụng sớm được cắm rễ trong văn hóa Bitcoin, đặt nền móng cho sự phát triển của nó trong nhiều năm sau.
Bằng cách đặt ra tiêu chuẩn cao nhất cho chính mình, Satoshi trở thành hình mẫu để người khác noi theo. Ông giữ ẩn danh, không bao giờ tìm kiếm sự chú ý cho bản thân. Câu khẩu hiệu «Chúng ta đều là Bitcoin» trở nên phổ biến không phải ngẫu nhiên; đó chính xác là điều Satoshi mong muốn: mỗi người đều tham gia vào sự phát triển của nó, Bitcoin vĩ đại hơn bất kỳ cá nhân nào. Khi ông trao Bitcoin cho cộng đồng, ông đã mở ra không gian cho những người kiến tạo truyền thuyết mới để đưa Bitcoin tiến về tương lai.
1 triệu Bitcoin chưa từng được chạm vào trong ví của Satoshi là tuyên ngôn mạnh mẽ nhất của ông; dù trị giá hàng chục tỷ USD, điều đó cũng không quan trọng, vì nó được so sánh với chiếc tàu thoát hiểm ông đã tạo ra – một hệ thống tiền tệ pháp định. Nếu bán số 1 triệu Bitcoin đó, ông sẽ đi ngược lại lý tưởng của mình, hủy diệt Bitcoin, và trở thành một kẻ phá hoại truyền thuyết.
Kể từ khi Satoshi lặng lẽ rời bỏ Bitcoin và xã hội, ông đã trở thành nhân vật thần thoại đối với hàng trăm triệu người trên toàn thế giới, những người tìm kiếm chỉ dẫn từ hành động của ông và cuối cùng coi ông là hình mẫu cho mọi người kiến tạo truyền thuyết kế tiếp.
Kẻ phá hoại truyền thuyết và hậu quả của chúng
Kẻ phá hoại truyền thuyết là những cá nhân khai thác và bóp méo truyền thuyết vì lợi ích riêng, thao túng cộng đồng để đạt mục đích. Chúng là những nhà tiên tri giả, ngụy trang thành vị cứu tinh, tự trình bày bản thân gần như theo kiểu thần thoại, nhưng cuối cùng sụp đổ một cách kịch tính. Lĩnh vực tiền mã hóa đã nhiều lần chứng minh con người dễ bị ảnh hưởng bởi những kẻ phá hoại truyền thuyết. Bản năng con người luôn khao khát theo đuổi «vị cứu tinh», ai cũng muốn tìm một thứ để theo đuổi, và xu hướng này thường bị lợi dụng. Nếu chúng ta mong ngành nghề này trưởng thành và tiến hóa, chúng ta phải nhận diện kẻ phá hoại truyền thuyết một cách sắc bén hơn và có can đảm để vạch mặt chúng.
Kẻ phá hoại truyền thuyết lấy bản thân làm trung tâm, ưu tiên lợi ích cá nhân. Chúng bị thúc đẩy bởi vinh quang cá nhân, quan tâm nhất đến việc người khác nghĩ gì về mình. Tư duy của chúng xoay quanh «tôi» chứ không phải «chúng ta», ngôn ngữ đầy những từ chỉ bản thân. Ví dụ, chúng sẽ nói «Nhìn tôi này, tôi là một người có tầm nhìn», thay vì «Hãy xem chúng ta đang cùng xây dựng điều gì».
Kẻ phá hoại truyền thuyết là những cơ hội chủ nghĩa ngắn hạn và lính đánh thuê độc hại. Chúng chỉ theo đuổi truyền thuyết khi nó có lợi cho bản thân, và sẽ nhanh chóng phản bội khi có cơ hội tốt hơn. Kẻ phá hoại không có nguyên tắc hay niềm tin vững chắc, sẵn sàng nói bất cứ điều gì để lấy lòng đám đông. Chúng không xây dựng trên thần thoại, mà lợi dụng nó, cướp đoạt truyền thuyết để phục vụ lợi ích cá nhân.
Hành vi của kẻ phá hoại truyền thuyết mang vẻ gượng gạo và không chân thành. Lời nói của chúng như robot, trống rỗng và hời hợt, thiếu nội dung thực chất. Chúng tối ưu hóa quá mức các chỉ số và hiệu ứng kịch tính, thay vì chú ý đến bản chất hay lắng nghe tự nhiên hướng đi của truyền thuyết. Cuối cùng, kẻ phá hoại cố gắng khai thác tài nguyên từ thần thoại càng nhanh càng tốt, để lại cộng đồng trong đống đổ nát và hỗn loạn. Trong khi đó, người kiến tạo truyền thuyết xây dựng thần thoại theo chiều dài thời gian, để cộng đồng đủ kiên nhẫn cùng phát triển và thăng hoa.
SBF: Kẻ phá hoại truyền thuyết tối thượng
Trong những năm gần đây, không ai là kẻ phá hoại truyền thuyết nổi tiếng hơn Sam Bankman-Fried, viết tắt là SBF. Nhìn từ khung kiến tạo truyền thuyết, anh ta đã làm nhiều điều đúng đắn để xây dựng truyền thuyết cho bản thân và FTX/Alameda. Anh ta xuất thân từ MIT và Jane Street, ban đầu gia nhập lĩnh vực tiền mã hóa bằng cách arbitrage Bitcoin tại châu Á. Anh ta thể hiện hình ảnh nhà sáng lập thiên tài luộm thuộm, ngủ trên ghế bao đậu, sống tiết kiệm – nhưng tất cả chỉ là màn trình diễn được dàn dựng kỹ lưỡng. Khung triết lý hiệu quả vị tha (effective altruism) của SBF nhấn mạnh làm điều thiện lớn nhất bằng mọi cách, đặt anh ta và hành động của mình vào vị trí cao cả về mặt đạo đức. Theo sau anh ta và truyền thuyết anh ta xây dựng là vô số meme và sự kiện biểu tượng, như việc anh ta «cứu» Sushiswap khỏi khủng hoảng của Chef Nomi, hay tuyên bố «muốn mua hết tất cả SOL với giá 3 đô la».
SBF huy động hàng trăm triệu USD từ các quỹ VC như SoftBank, Sequoia Capital, Paradigm, Temasek, Blackstone để mang lại sự công nhận bên ngoài cho FTX, xác lập bản thân là đại diện hợp pháp trước các thể chế quyền lực. Anh ta gặp gỡ cơ quan quản lý, làm chứng trước Quốc hội, tự định vị mình là «khuôn mặt dễ chấp nhận» của tiền mã hóa. Cộng đồng Twitter về tiền mã hóa bị mê hoặc bởi thần thoại của anh ta, các tài khoản như Autism Capital nhiều năm trời tô vẽ hình ảnh và nỗ lực của anh ta.
Tuy nhiên, dấu hiệu phá hoại truyền thuyết đã sớm xuất hiện. Trước tiên, SBF tái tạo trong hoạt động kinh doanh và chính trị hệ thống mà Bitcoin và tiền mã hóa vốn nhằm lật đổ, đồng thời xây dựng giáo phái cá nhân lấy bản thân làm trung tâm. Mỉa mai thay, anh ta lại thân cận với những thể chế mà Satoshi cố gắng tách rời, nhưng nhiều người vì bị cuốn hút bởi sức hút của anh ta hoặc vì lợi ích cá nhân nên chọn làm ngơ. Các giao dịch và cấu trúc của SBF thiếu minh bạch, đặc biệt là mối quan hệ giữa Alameda và FTX, thực chất là cùng một thực thể.
Từ việc đặt tên sân vận động ở Miami đến dán đầy khuôn mặt anh ta lên các biển quảng cáo ở San Francisco với dòng chữ «Đầu tư vào tiền mã hóa để tạo ảnh hưởng tích cực toàn cầu», SBF bắt chước sự hợp pháp trong khi phá hủy thần thoại mà tiền mã hóa đang xây dựng. Anh ta gói ghém bản thân bằng ngôn ngữ vị tha, phi tập trung và đạo đức, như một lớp ngụy trang để thúc đẩy mục tiêu cá nhân và chính trị.
Là một kẻ phá hoại truyền thuyết, SBF xem tiền mã hóa như một ngành để khai thác tài nguyên, chứ không phải một không gian cần xây dựng. Anh ta lợi dụng truyền thuyết để trao quyền cho bản thân và phe cánh, nhưng vào tháng 11 năm 2022, khi FTX nộp đơn phá sản, anh ta khiến vô số người rơi vào cảnh phá sản. SBF bị kết án nhiều tội danh, hiện đang thụ án 25 năm tù liên bang và bị lệnh tịch thu hơn 11 tỷ USD tài sản, do đã挪用 hàng chục tỷ USD tiền gửi khách hàng của FTX để hỗ trợ Alameda, mua bất động sản, quyên góp chính trị, v.v. Chúng ta may mắn khi anh ta bị bắt; nếu SBF tiếp tục, anh ta có thể trở thành con ngựa thành Troy phá hủy mọi thứ mà không gian này đã xây dựng.
Kết luận
Cộng đồng sống nhờ truyền thuyết, cũng chết vì truyền thuyết, và sự tồn tại của truyền thuyết phụ thuộc vào những người gánh vác trách nhiệm thúc đẩy nó – những người kiến tạo truyền thuyết. Việc kiến tạo truyền thuyết luôn tồn tại; chỉ là bây giờ chúng ta bắt đầu định nghĩa nó, và vẫn đang phân biệt người kiến tạo với kẻ phá hoại. Truyền thuyết là mạch sống của cộng đồng, người kiến tạo là bậc hiền nhân thổi sức sống vào nó, còn kẻ phá hoại là ma cà rồng hút cạn sinh lực của nó.
Truyền thuyết không bao giờ trung lập; nó luôn ở trạng thái bị cộng đồng định hình và nắn nót. Nếu không có những người kiến tạo xuất sắc bảo vệ, nó dễ bị lợi dụng. Tương lai của bất kỳ dự án nào không được thúc đẩy bởi mã nguồn hay vốn huy động, mà bởi những người tận tụy xây dựng thần thoại của nó.
Ngày nay, hình ảnh người khởi nghiệp được lãng mạn hóa như một vận động viên. Nhưng chúng ta không cần thêm những người khởi nghiệp huy động hàng trăm triệu hay các quỹ VC cố gắng tài trợ cho họ. Chúng ta cần thêm những người quản gia và người dệt truyền thuyết, những người bảo vệ thần thoại và những người chăn cừu khiêm tốn, thực hiện trách nhiệm của mình để giữ cho truyền thuyết sống động, chống lại các lực lượng bên ngoài muốn cướp đoạt nó. Để làm được điều này, không cần phải xuất hiện theo cách rực rỡ nhất, tôi thậm chí không khuyến khích điều đó; để trở thành người kiến tạo truyền thuyết, bạn chỉ cần quan tâm và đảm nhận vai trò của mình một cách tương xứng.
Cuối cùng, sự tiếp nối của mọi truyền thuyết không phải vì nó được kể to, mà vì đủ nhiều người âm thầm chọn gìn giữ và bảo vệ nó khỏi những kẻ phá hoại truyền thuyết. Như một nhịp tim, truyền thuyết tiếp tục đập qua cộng đồng, meme, biểu tượng, hình ảnh và những khoảnh khắc kinh điển, vươn tới tương lai.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@DeFiDave22
