Nhà nghiên cứu Delphi: Con đường phát triển và thu thập giá trị của nền kinh tế tác nhân AI
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Nhà nghiên cứu Delphi: Con đường phát triển và thu thập giá trị của nền kinh tế tác nhân AI
Tương lai, các tác nhân AI sẽ xuất hiện khắp mọi nơi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Robbie Petersen, Nhà nghiên cứu tại Delphi Digital
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Một khung phân tích để hiểu thành công của Internet là xem xét nó dưới góc độ điều phối. Về bản chất, ta có thể quy thành công của các ứng dụng Internet giá trị nhất vào khả năng tinh vi hơn trong việc điều phối ý định con người. Amazon điều phối ý định thương mại, Facebook, Instagram và Twitter điều phối ý định xã hội, Uber và Doordash điều phối ý định gọi xe và giao hàng, còn Google thì điều phối ý định tìm kiếm thông tin bằng cách khớp các truy vấn với nội dung web liên quan.
Một xu hướng rõ ràng là các tác nhân AI (Agents) đại diện cho bước tiến hóa logic tiếp theo trong điều phối quy mô lớn. Trong khi hiện nay "ý định" của chúng ta được thực hiện bằng cách tìm kiếm trên Internet, tải xuống và tương tác với các ứng dụng, thì hợp lý khi giả định rằng trong tương lai gần, "ý định" của chúng ta sẽ được thực thi bởi một mạng lưới các tác nhân AI hành động thay mặt mình.
Quan trọng là, sự chuyển đổi này sang nền kinh tế điều phối qua tác nhân đặt ra một câu hỏi cơ bản: loại hạ tầng nào cuối cùng sẽ hỗ trợ cho sự phát triển này?
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ (1) khám phá các trường hợp tăng giá và giảm giá đối với việc các tác nhân AI giao dịch bằng tiền mã hóa; (2) phác họa lộ trình hợp lý cho việc áp dụng tác nhân AI; (3) tìm hiểu về việc thu thập giá trị trong nền kinh tế tác nhân mới nổi này.
Vai trò của tiền mã hóa
Có rất nhiều suy đoán về lý do tại sao blockchain có thể trở thành nền tảng kinh tế cho nền kinh tế tác nhân. Tuy nhiên, giống như hầu hết các lĩnh vực ngách mới nổi trong ngành tiền mã hóa, lập luận tăng giá đã bị đơn giản hóa thành một câu chuyện phổ biến thiếu sắc thái. Hiện nay, luận điểm phổ biến cho rằng "tác nhân không thể có tài khoản ngân hàng, nên họ sẽ dùng ví tiền mã hóa", dường như bỏ qua đề xuất giá trị cốt lõi của tiền mã hóa. Việc truy cập không phải là vấn đề, vì về mặt kỹ thuật, các tác nhân hoàn toàn có thể có tài khoản ngân hàng dưới cấu trúc tài khoản FBO (For Benefit Of). Ví dụ, các công ty như PayPal đã quản lý hàng triệu tài khoản phụ dưới một cấu trúc FBO duy nhất. Họ có thể quản lý các tác nhân AI theo cách tương tự: mỗi tác nhân có một tài khoản phụ ảo riêng, được nền tảng theo dõi nhưng được gộp lại ở cấp độ ngân hàng. Đáng chú ý, Stripe gần đây đã thông báo rằng họ sẽ hỗ trợ giao dịch cho các tác nhân dưới cấu trúc tương tự.
https://twitter.com/jeff_weinstein/status/1857161398943642029
Hơn nữa, lập luận rằng "điều này làm mất tính tự chủ của tác nhân AI" cũng khá đơn giản hóa. Cuối cùng, ai đó sẽ quản lý khóa riêng của tác nhân AI, vì vậy chúng vốn dĩ không hoàn toàn tự chủ. Dù về lý thuyết khóa riêng của tác nhân AI có thể được lưu trữ trong Môi trường Thực thi Đáng tin cậy (TEE), nhưng điều này vừa đắt đỏ vừa không khả thi về vận hành. Và ngay cả khi cho phép tác nhân tự chủ 100%, thì cũng không mang lại sự giải phóng thực tiễn nào – rốt cuộc, chúng vẫn cần phục vụ con người.
Ngược lại, những đau điểm thực sự thúc đẩy giao dịch tác nhân trong lĩnh vực truyền thống và trên blockchain như sau:
-
Thời gian thanh toán: Các phương thức thanh toán truyền thống gặp tình trạng chậm trễ vài ngày và giới hạn xử lý theo lô, đặc biệt trong giao dịch xuyên biên giới. Việc thiếu khả năng thanh toán tức thời này gây cản trở nghiêm trọng đến các tác nhân AI cần phản hồi thời gian thực để hoạt động hiệu quả. Giải pháp blockchain: Blockchain công cộng cung cấp khả năng kết thúc thanh toán gần như tức thời thông qua giao dịch nguyên tử, cho phép tương tác giữa các tác nhân theo thời gian thực mà không có rủi ro đối tác. Các giao dịch này được xử lý 24/7, không bị giới hạn bởi vị trí địa lý hay giờ làm việc ngân hàng.
-
Khả năng tiếp cận toàn cầu: Hạ tầng ngân hàng truyền thống tạo ra rào cản lớn cho nhà phát triển toàn cầu, 70% nhà phát triển ngoài nước Mỹ gặp khó khăn khi sử dụng kênh thanh toán. Giải pháp blockchain: Hạ tầng blockchain công cộng vốn vô biên giới và không cần xin phép, cho phép triển khai tác nhân toàn cầu mà không cần ngân hàng truyền thống. Bất kỳ ai có kết nối Internet đều có thể tham gia mạng, bất kể vị trí địa lý.
-
Kinh tế học đơn vị: Cấu trúc phí của hệ thống thanh toán truyền thống (3% + phí cố định) khiến các giao dịch nhỏ không khả thi về mặt kinh tế, tạo rào cản cho các tác nhân AI cần thực hiện giao dịch nhỏ thường xuyên. Giải pháp blockchain: Blockchain hiệu suất cao cho phép thực hiện các giao dịch nhỏ với chi phí tối thiểu, giúp các tác nhân thực hiện hiệu quả các giao dịch tần suất cao, giá trị thấp.
-
Khả năng truy cập kỹ thuật: Hạ tầng thanh toán truyền thống thiếu API lập trình và yêu cầu tuân thủ PCI nghiêm ngặt. Các hệ thống được thiết kế cho tương tác người-máy qua biểu mẫu Web và nhập liệu thủ công tạo ra rào cản lớn đối với hoạt động tự động hóa của tác nhân. Giải pháp blockchain: Hạ tầng blockchain cung cấp quyền truy cập lập trình gốc thông qua API chuẩn hóa và hợp đồng thông minh, không cần biểu mẫu hay nhập liệu thủ công. Điều này cho phép tương tác tự động đáng tin cậy, tránh chi phí tuân thủ PCI.
-
Khả năng mở rộng đa tác nhân: Các hệ thống truyền thống khó quản lý nhiều tác nhân AI cần tài chính và tài khoản độc lập, dẫn đến chi phí cao do mối quan hệ ngân hàng và yêu cầu kế toán phức tạp. Giải pháp blockchain: Địa chỉ blockchain có thể dễ dàng tạo lập theo chương trình, cho phép cô lập tài chính hiệu quả và kiến trúc đa tác nhân. Hợp đồng thông minh cung cấp khả năng quản lý tài chính linh hoạt, có thể lập trình, không cần phí quản lý từ ngân hàng truyền thống.
Lộ trình áp dụng
Dù lợi thế kỹ thuật của tiền mã hóa thực sự nổi bật, nhưng chúng chưa chắc là điều kiện tiên quyết cho làn sóng thương mại tác nhân. Dù các phương thức thanh toán truyền thống có hạn chế, chúng lại hưởng lợi từ hiệu ứng mạng khổng lồ. Bất kỳ hạ tầng mới nào cũng cần mang lại lợi thế thuyết phục để thúc đẩy việc áp dụng, chứ không chỉ là cải tiến biên.
Nhìn về tương lai, chúng tôi dự đoán việc áp dụng tác nhân sẽ trải qua ba giai đoạn khác biệt, mỗi giai đoạn mức độ tự chủ của tác nhân ngày càng tăng:
Giai đoạn 1: Giao dịch giữa con người và tác nhân (hiện tại)
Chúng ta đang ở trong giai đoạn đầu tiên. Tính năng «Mua với Pro» mới ra mắt của Perplexity cho thấy cách con người ngày càng giao dịch nhiều hơn với các tác nhân AI. Hệ thống của họ cho phép robot AI tích hợp với thẻ tín dụng truyền thống và ví số như Apple Pay, sau đó nghiên cứu sản phẩm, so sánh và thực hiện mua hàng thay mặt người dùng.
Dù về mặt lý thuyết quy trình này có thể tận dụng tiền mã hóa, nhưng dường như không có lợi ích rõ ràng nào. Luke Saunders chỉ ra rằng câu hỏi về việc liệu tiền mã hóa có cần thiết hay không có thể được rút gọn thành mức độ tự chủ mà tác nhân đòi hỏi. Hiện tại, các tác nhân này chưa đủ tự chủ. Chúng không tự quản lý tài nguyên, chịu rủi ro hay thanh toán cho các dịch vụ khác; chúng chỉ là trợ lý nghiên cứu, hỗ trợ bạn trước khi bạn quyết định mua. Phải đến các giai đoạn áp dụng tác nhân sau, những hạn chế của kênh truyền thống mới thực sự bộc lộ.
Giai đoạn 2: Giao dịch giữa tác nhân và con người (đang hình thành)
Giai đoạn tiếp theo là các tác nhân tự khởi xướng giao dịch với con người. Điều này đã bắt đầu ở quy mô nhỏ: các hệ thống giao dịch AI thực hiện giao dịch, hệ thống nhà thông minh mua điện theo giá chia theo thời gian để đạt giá tốt nhất, hệ thống quản lý tồn kho tự động đặt đơn hàng bổ sung dựa trên dự báo nhu cầu.
Tuy nhiên, theo thời gian, ta có thể thấy nhiều trường hợp kinh doanh người-máy phức tạp hơn xuất hiện, có thể bao gồm:
-
Thanh toán và ngân hàng: Tác nhân AI tối ưu hóa việc thanh toán hóa đơn và dòng tiền, phát hiện gian lận và tranh chấp phí, tự động phân loại chi phí, đồng thời tối đa hóa lãi suất và giảm chi phí thông qua quản lý tài khoản thông minh.
-
Mua sắm và tiêu dùng: Giám sát giá và mua hàng tự động, tối ưu hóa đăng ký, yêu cầu hoàn tiền tự động và quản lý tồn kho thông minh cho vật dụng gia đình.
-
Đi lại và giao thông: Giám sát giá vé máy bay và đặt lại chuyến, quản lý đậu xe thông minh, tối ưu hóa đi chung xe và xử lý yêu cầu bảo hiểm du lịch tự động.
-
Quản gia thông minh: Điều chỉnh nhiệt độ thông minh, lên kế hoạch bảo trì dự đoán và tự động bổ sung vật tư tiêu hao dựa trên mô hình sử dụng.
-
Tài chính cá nhân: Tối ưu thuế tự động, tái cân bằng danh mục đầu tư và đàm phán hóa đơn với nhà cung cấp dịch vụ.
Quan trọng là, mặc dù khi tác nhân bắt đầu quản lý tài nguyên và đưa ra quyết định tự chủ thay mặt con người, các trường hợp sử dụng này chắc chắn sẽ bắt đầu bộc lộ điểm yếu của các kênh truyền thống, nhưng phần lớn các giao dịch này về mặt lý thuyết vẫn có thể được thực hiện trong các kiến trúc như SDK Agent của Stripe.
Tuy nhiên, giai đoạn này sẽ đánh dấu sự khởi đầu của một sự thay đổi căn bản hơn: khi các tác nhân tối ưu chi tiêu theo thời gian thực, ta sẽ chứng kiến sự chuyển dịch sang định giá chi tiết theo mức sử dụng, thay vì phí dịch vụ cố định hàng tháng hoặc hàng năm. Nói cách khác, trong một thế giới mà các tác nhân ngày càng tự chủ, chúng sẽ cần thanh toán cho các chi phí như tài nguyên tính toán, phí truy vấn truy cập API, chi phí suy luận LLM, phí giao dịch và các dịch vụ bên ngoài định giá theo mức sử dụng khác.
Khi các khiếm khuyết về kinh tế học đơn vị của thanh toán thẻ dần lộ rõ, tiền mã hóa chuyển từ cải tiến biên thành một bước nhảy vọt vượt trội hơn hẳn các kênh truyền thống.
Giai đoạn 3: Giao dịch tác nhân với tác nhân (tương lai)
Giai đoạn cuối cùng đại diện cho sự thay đổi trong cách giá trị di chuyển trong nền kinh tế số. Các tác nhân sẽ giao dịch trực tiếp với các tác nhân khác, tạo ra các mạng lưới thương mại tự chủ phức tạp. Mặc dù những nỗ lực này mới chỉ xuất hiện ở góc nhỏ đầu cơ thị trường tiền mã hóa, ta sẽ thấy các trường hợp sử dụng phức tạp hơn xuất hiện:
-
Thị trường tài nguyên: Tác nhân tính toán đàm phán với tác nhân lưu trữ về vị trí dữ liệu tối ưu, tác nhân năng lượng giao dịch công suất lưới điện theo thời gian thực với tác nhân tiêu thụ, tác nhân băng thông đấu giá dung lượng mạng cho tác nhân phân phối nội dung, tác nhân tài nguyên đám mây thực hiện chênh lệch giá theo thời gian thực giữa các nhà cung cấp.
-
Tối ưu hóa dịch vụ: Tác nhân cơ sở dữ liệu đàm phán với tác nhân tính toán về dịch vụ tối ưu truy vấn, tác nhân an ninh mua thông tin đe dọa từ tác nhân giám sát, tác nhân bộ nhớ đệm trao đổi không gian với tác nhân dự đoán nội dung, tác nhân cân bằng tải phối hợp với tác nhân mở rộng.
-
Nội dung và dữ liệu: Tác nhân tạo nội dung xin giấy phép tài sản từ tác nhân quản lý phương tiện, tác nhân dữ liệu huấn luyện đàm phán với tác nhân tối ưu mô hình, tác nhân đồ thị tri thức giao dịch thông tin đã xác minh, tác nhân phân tích mua dữ liệu thô từ tác nhân thu thập.
-
Vận hành doanh nghiệp: Tác nhân chuỗi cung ứng phối hợp với tác nhân hậu cần, tác nhân tồn kho đàm phán với tác nhân mua hàng, tác nhân chăm sóc khách hàng ký hợp đồng với tác nhân hỗ trợ chuyên môn.
-
Dịch vụ tài chính: Tác nhân đánh giá rủi ro giao dịch bảo hiểm với tác nhân bảo lãnh, tác nhân tài chính tối ưu lợi nhuận với tác nhân đầu tư, tác nhân xếp hạng tín dụng bán tài liệu xác minh cho tác nhân cho vay, tác nhân thanh khoản phối hợp hợp tác với tác nhân tạo lập thị trường.
Giai đoạn này đòi hỏi hạ tầng được thiết kế từ gốc rễ dành cho hoạt động thương mại máy-với-máy. Các hệ thống tài chính truyền thống xây dựng trên xác thực và giám sát thủ công vốn dĩ cản trở nền kinh tế lấy giao dịch tác nhân-với-tác nhân làm trung tâm. Ngược lại, stablecoin với tính năng lập trình được, vô biên giới, thanh toán tức thời và hỗ trợ giao dịch vi mô, trở thành hạ tầng thiết yếu.
Thu thập giá trị trong nền kinh tế tác nhân
Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tác nhân chắc chắn sẽ tạo ra người thắng và kẻ thua. Trong khuôn khổ mới này, một số lớp công nghệ khác nhau trong stack trở thành điểm then chốt để thu thập giá trị:
-
Lớp giao diện: Tương tự như cạnh tranh giành người dùng cuối trong môi trường thanh toán truyền thống, những người tham gia này có thể cạnh tranh giành quyền kiểm soát lớp giao diện nơi người dùng cuối thể hiện «ý định tác nhân». Những frontend này sẽ dần phát triển từ công cụ thanh toán đơn giản thành các nền tảng tổng hợp tích hợp danh tính, xác thực và chức năng giao dịch. Một số đối tượng có thể thu thập giá trị bao gồm: (1) Các nhà sản xuất thiết bị như Apple nhờ tính năng bảo mật phần cứng và tích hợp danh tính; (2) Các siêu ứng dụng fintech tiêu dùng như PayPal và Cash App của Block nhờ có lượng người dùng lớn và mạng thanh toán khép kín sẵn có; (3) Các giao diện gốc AI như ChatGPT, Claude, Gemini và Perplexity vì giao dịch tác nhân là sự mở rộng hợp lý tự nhiên từ chatbot hiện tại của họ; (4) Các ví tiền mã hóa hiện có, có thể tận dụng lợi thế tiên phong nhờ bản chất gốc tiền mã hóa (dù khả năng này thấp hơn).
-
Lớp danh tính: Thách thức then chốt trong nền kinh tế tác nhân là phân biệt người tham gia là con người hay máy móc. Điều này đặc biệt quan trọng trong một thế giới mà các tác nhân bắt đầu quản lý tài nguyên quý giá và đưa ra quyết định tự chủ một cách không cân xứng. Dù Apple có lợi thế trong lĩnh vực này, Worldcoin đang tiên phong với giải pháp thú vị thông qua phần cứng Orb và giao thức World ID. Bằng cách cung cấp bằng chứng xác minh nhân cách, Worldcoin gián tiếp có thể trở thành một trong những người thắng lớn nhất trong xu hướng này, cung cấp cho các nhà phát triển một nền tảng đảm bảo mọi người dùng đều là con người. Dù giá trị này có thể khó thấy hiện tại, nhưng sẽ ngày càng rõ ràng trong tương lai.
-
Lớp thanh toán (blockchain): Nếu blockchain có thể thay thế các kênh truyền thống làm lớp thanh toán tiêu chuẩn cho các tác nhân AI, thì các blockchain thúc đẩy giao dịch tác nhân sẽ thu thập được giá trị quy mô lớn.
-
Lớp phát hành stablecoin: Xét đến hiệu ứng mạng thanh khoản, hợp lý khi giả định rằng stablecoin nào được tác nhân sử dụng sẽ thu thập được giá trị. USDC hiện đang ở vị trí thuận lợi nhất, vì Circle đang ra mắt ví và hạ tầng stablecoin do nhà phát triển kiểm soát nhằm hỗ trợ giao dịch tác nhân.
Cuối cùng, những người thua lớn nhất có thể là các ứng dụng không thể thích nghi nhanh chóng với nền kinh tế tác nhân. Trong một thế giới mà các giao dịch do tác nhân (thay vì con người) thúc đẩy, các hào moat truyền thống sẽ biến mất. Con người ra quyết định dựa trên sở thích chủ quan, lòng trung thành thương hiệu và trải nghiệm người dùng, trong khi các tác nhân ra quyết định thuần túy vì hiệu suất và kết quả kinh tế. Điều này có nghĩa là khi ranh giới giữa ứng dụng và tác nhân ngày càng mờ nhạt, giá trị sẽ chảy về các công ty cung cấp dịch vụ hiệu quả và hiệu suất tốt nhất, chứ không phải các công ty tạo ra giao diện người dùng tốt nhất hay thương hiệu mạnh nhất.
Khi cuộc cạnh tranh chuyển từ khác biệt chủ quan sang các chỉ số hiệu suất khách quan, người dùng (bao gồm cả con người và tác nhân) sẽ là những người hưởng lợi nhiều nhất.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Delphi Digital
