Trào lưu Meme tôn giáo cực đoan đang lan rộng, nhìn thấu tâm lý "bù đắp cảm xúc" đằng sau cơn sốt này
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Trào lưu Meme tôn giáo cực đoan đang lan rộng, nhìn thấu tâm lý "bù đắp cảm xúc" đằng sau cơn sốt này
Một người càng bị người khác từ chối, niềm tin của họ lại càng trở nên sâu sắc hơn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: hitesh.eth
Biên dịch: TechFlow
Dẫn nhập
Gần đây, song hành cùng sự trỗi dậy của Murad - vị vua mới nổi trong giới hô hào đầu tư Meme, bạn có lẽ cũng thường xuyên bắt gặp một cụm từ xuất hiện lặp đi lặp lại:
"Cult đồng Meme" (Memecoin Cults).
"Cult" dĩ nhiên là một ẩn dụ thú vị, chủ yếu chỉ đến một hiện tượng đang diễn ra trong cộng đồng tiền mã hóa, bao gồm nhưng không giới hạn ở: sự nhận dạng nhóm mạnh mẽ, niềm tin phi lý, hình thức tuyên truyền như truyền giáo và sự sùng bái các nhà lãnh đạo hô hào đầu tư.
Tương ứng, các đồng Meme kiểu "cult" này đều ghi nhận mức tăng giá khá tốt. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, tại sao một loại logic tưởng chừng như mê tín, quê mùa và hời hợt này lại có thể thu hút được lượng lớn "tín đồ"?
Bên cạnh động cơ đơn thuần là theo đuổi lợi nhuận, việc các "Cult đồng Meme" trở nên phổ biến có thể còn phức tạp hơn nhiều.
Bài viết này phân tích hiện tượng "cult Meme" thịnh hành hiện nay dưới góc nhìn tâm lý học bổ khuyết, giúp bạn hiểu rõ hơn cách mọi người đã từng bước "nghi ngờ Meme, hiểu Meme và ôm trọn Meme", từ đó hình thành một vòng tròn đồng thuận bền chặt như thế nào trong chu kỳ siêu tăng trưởng hiện tại.
Sự hình thành của "Cult đồng Memecoin" tuân theo các quá trình tâm lý và xã hội tương tự như các cult khác. Tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay, nó bị thúc đẩy bởi tổn thất tài chính, sự gắn bó cảm xúc và xác nhận xã hội thông qua thị trường tiền mã hóa và các cộng đồng trực tuyến.
Dưới đây là phân tích chi tiết các giai đoạn tư duy khác nhau trong quá trình hình thành Cult đồng Memecoin:
Sự tan vỡ của các token tiện ích – Tổn thất và mất niềm tin
Các nhà đầu tư nhỏ lẻ bước vào thế giới tiền mã hóa thường bắt đầu bằng việc thua lỗ khi đầu tư vào các token tiện ích hoặc các dự án được VC hậu thuẫn – và đây chính là nơi diễn ra sự chuyển biến tâm lý ban đầu:
Rối loạn nhận thức (Cognitive Dissonance) – Người ta tin rằng các token này có giá trị sử dụng hoặc tiềm năng dài hạn, nhưng sau khi chịu tổn thất tài chính, tư tưởng rơi vào mâu thuẫn. Họ tin rằng các tài sản này sẽ mang lại kết quả, nhưng thực tế lại trái ngược với kỳ vọng.
Mất niềm tin – Người ta cảm thấy thất vọng trước những lời hứa hẹn từ các token tiện ích. Tổn thất tài chính dẫn đến việc mất lòng tin vào hệ thống (các dự án được VC hỗ trợ hay tập trung vào tiện ích), từ đó tạo ra nhu cầu tâm lý cần tìm một câu chuyện khác để giải thích vì sao họ đã sai.
Tìm kiếm cứu rỗi – Sau thất vọng, tâm trí trở nên cởi mở hơn với những ý tưởng mới, đặc biệt là những ý tưởng hứa hẹn sinh lợi nhanh chóng hoặc kịch tính hơn. Sự cởi mở này đặt nền móng cho việc họ cuối cùng chuyển sang đầu tư đồng Meme.
Thành công với đồng Meme – Củng cố niềm tin thông qua lợi nhuận
Tiếp theo, cá nhân kiếm được tiền nhờ đầu tư đồng Meme, điều này khiến tâm lý họ trải qua một bước chuyển đổi cảm xúc:
Sự nhẹ nhõm và xác nhận – Sau khi thua lỗ với các đồng tiện ích, việc kiếm được lợi nhuận từ đồng Meme giống như một phép xác nhận. Người ta bắt đầu liên hệ đồng Meme với thành công, từ đó kích hoạt thiên kiến xác nhận (confirmation bias): họ bắt đầu tin rằng đồng Meme không chỉ sinh lời mà còn là lựa chọn thay thế hợp lệ cho các đồng tiện ích.
Củng cố định kiến – Ở giai đoạn này, tâm trí bắt đầu xây dựng một câu chuyện rằng đồng Meme sẽ khó mà thất bại. Định kiến của con người nghiêng về đồng Meme như một con đường mới để đạt được thành công tài chính, dù thiếu cơ sở cơ bản. Não bộ không cần thiết phải có tính hữu dụng sâu sắc từ đồng Meme; lợi nhuận và hiệu ứng giảm căng thẳng cảm xúc đã đủ để tạo ra sự xác nhận.
Thất bại trong giao tiếp xã hội – Nỗ lực thuyết phục người khác
Cá nhân bắt đầu quảng bá niềm tin mới của mình về đồng Meme cho người khác, nhưng gặp phải sự phản kháng:
Không thể làm rõ tầm nhìn – Dù cá nhân tin vào tiềm năng của đồng Meme, họ lại khó truyền đạt hiệu quả tầm nhìn đó cho người khác. Điều này có thể do thiếu một lý luận mạch lạc đằng sau đồng Meme, khiến niềm tin của họ chỉ mang tính cảm xúc chứ không mang tính logic.
Xung đột xã hội – Sự phản đối từ người khác gây ra cảm giác thất vọng. Tâm trí tìm kiếm sự xác nhận xã hội cho niềm tin vừa tìm thấy, nhưng nếu thiếu sự công nhận từ đồng đẳng, niềm tin vẫn chỉ là cá nhân và nội tại. Điều này thúc đẩy họ củng cố niềm tin mạnh mẽ hơn và tiếp tục tích cực quảng bá đồng Meme trên mạng xã hội.
Củng cố nhận thức – Cá nhân càng bị từ chối bởi người khác, niềm tin của họ càng ăn sâu hơn. Ở giai đoạn này, tâm trí bắt đầu tìm kiếm lý do bên ngoài để giải thích vì sao người khác không hiểu được điều mà họ "thấy".
Gặp gỡ nhà lý luận Meme đầy sức hút – Gắn kết cảm xúc
Điểm ngoặt xảy ra khi cá nhân gặp một nhân vật quyến rũ, người đưa ra một lập luận thuyết phục về tương lai của đồng Meme:
Yếu tố cảm xúc – Các nhà lý luận quyến rũ cung cấp khuôn khổ tri thức mà cá nhân thiếu để củng cố niềm tin của mình. Những lý thuyết này giải thích thế giới hỗn loạn, đầu cơ của đồng Meme và lý giải vì sao chúng có thể là tương lai.
Sự đồng cảm – Khi nghiên cứu về nhân vật quyến rũ, cá nhân nhận ra điểm tương đồng trong câu chuyện của họ, từ đó tạo nên mối liên kết cảm xúc. Câu chuyện đời của nhà lý luận gây tiếng vang vì nó phản chiếu chính hành trình của cá nhân – tổn thất kinh tế, sự thất vọng và sự cứu rỗi thông qua đồng Meme. Mối liên kết cảm xúc này củng cố niềm tin vào các ý tưởng của nhà lý luận.
Khép kín nhận thức – Cuối cùng, tâm trí cảm nhận được sự hoàn thiện. Lập luận của nhân vật quyến rũ giải quyết xung đột nội tâm (giữa tổn thất quá khứ và lợi nhuận hiện tại) và cung cấp một cấu trúc để giải thích vì sao đồng Meme là tương lai. Khung lý luận của nhà lý luận trở thành trụ cột tri thức mới trong hệ niềm tin cá nhân.
Truyền giáo trên mạng xã hội – Cú hích dopamine
Khi cá nhân bắt đầu lan tỏa các ý tưởng của nhà lý luận quyến rũ trên mạng xã hội, ảnh hưởng của họ bắt đầu mở rộng, tạo ra sự củng cố tâm lý mạnh mẽ:
Vòng phản hồi dopamine – Mỗi khi cá nhân nhận được lượt thích, bình luận hay người theo dõi mới trên mạng xã hội, não bộ được kích thích bởi dopamine. Hệ thống phần thưởng này củng cố hành vi lan tỏa lý thuyết, khiến người ta cảm thấy được công nhận từ bên ngoài.
Củng cố hiệu suất đồng Memecoin – Nếu giá đồng Memecoin tăng trong thời gian này, cá nhân nhận thêm sự xác nhận, từ đó củng cố thêm niềm tin vào đồng tiền và các ý tưởng của nhà lý luận. Não bộ bắt đầu liên hệ thành công kinh tế với việc truyền bá tư tưởng, tạo ra một vòng phản hồi mạnh mẽ giữa phần thưởng kinh tế và xã hội.
Chuyển đổi danh tính xã hội – Khi ảnh hưởng trên mạng xã hội mở rộng, cá nhân bắt đầu coi mình là người truyền bá hay người thúc đẩy đồng Meme. Nhận diện bản thân của họ đan xen với thành công của đồng Meme và các ý tưởng của nhà lý luận quyến rũ.
Hình thành cult Meme – Nhà lãnh đạo và niềm tin chung
Cuối cùng, khi những người khác có định kiến và thất vọng tương tự tìm thấy cùng một nhà lý luận quyến rũ, niềm tin cá nhân trở thành một phần của phong trào rộng lớn hơn:
Tìm thấy thủ lĩnh cult – Những người yêu thích đồng Meme khác, cũng mất niềm tin vào các đồng tiền truyền thống và có xu hướng tăng giá với đồng Meme, cuối cùng tìm thấy nhà lãnh đạo đầy sức hút tương tự. Điều này tạo ra lượng lớn người theo dõi quanh câu chuyện của nhà lãnh đạo, và cá nhân nhận ra họ là một phần của thứ gì đó lớn lao hơn bản thân.
Hệ niềm tin chung – Cult đồng Meme hình thành quanh niềm tin chung về các ý tưởng của nhà lý luận, khả năng sinh lời của đồng Meme và thành công tài chính, cảm xúc mà chúng hứa hẹn. Nhà lãnh đạo quyến rũ trở thành trung tâm của hệ niềm tin này, cung cấp xác nhận cả về mặt trí tuệ lẫn cảm xúc cho định kiến tập thể của nhóm.
Phòng vọng âm và củng cố nhóm – Khi ngày càng nhiều người tham gia phong trào, nhóm trở thành một phòng vọng âm, nơi các thành viên liên tục củng cố niềm tin của nhau vào đồng Meme. Lý thuyết của nhà lãnh đạo quyến rũ gần như trở nên thiêng liêng, việc đặt câu hỏi bị ngăn cản. Tư duy cá nhân giờ vận hành trong một hệ thống đóng kín, các ý kiến trái chiều bị bác bỏ, niềm tin tập thể vào đồng Meme ngày càng vững chắc.
Hành vi kiểu cult – Cam kết và nhận thức đầy đủ
Ở giai đoạn này, cá nhân cam kết hoàn toàn với phong trào đồng Meme:
Tư duy nhóm trong – nhóm ngoài – Cá nhân giờ đây coi các tín đồ đồng Meme là "nhóm trong", còn bất kỳ ai nghi ngờ đồng Meme đều là "nhóm ngoài". Tâm trí bắt đầu bảo vệ hệ niềm tin của cult, bác bỏ các hoài nghi và tăng cường tập trung vào câu chuyện đồng Meme.
Củng cố nhận thức và danh tính xã hội – Danh tính cá nhân giờ đây gắn liền mật thiết với phong trào đồng Meme. Họ tìm thấy giá trị bản thân từ ảnh hưởng trên mạng xã hội và hiệu suất của đồng Meme, các ý tưởng của nhà lãnh đạo quyến rũ được xem là chân lý tuyệt đối.
Phần thưởng dopamine liên tục – Cá nhân tiếp tục nhận được kích thích dopamine định kỳ từ tương tác mạng xã hội và biến động giá đồng Meme, khiến họ ngày càng khó thoát khỏi hệ niềm tin.
Trong quá trình này, tư duy cá nhân chuyển từ sự thất vọng kinh tế sang gắn kết cảm xúc với nhà lãnh đạo quyến rũ, sau đó là xác nhận trí tuệ cho định kiến của họ, và cuối cùng là cam kết nhận thức và xã hội đầy đủ với cult đồng Meme.
Vòng lặp này được thúc đẩy bởi sự củng cố cảm xúc, xã hội và kinh tế, biến nó thành một vòng phản hồi mạnh mẽ khó phá vỡ.
Cult đồng Meme vận hành như một hệ niềm tin chung, mang lại hy vọng kinh tế và cảm giác thuộc về xã hội, tất cả đều do nhà lý luận trung tâm đầy sức hút thúc đẩy.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
hitesh.eth
