Blockchain còn giá trị không? Tìm lời giải chung từ lịch sử phát triển ngành công nghiệp ô tô
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Blockchain còn giá trị không? Tìm lời giải chung từ lịch sử phát triển ngành công nghiệp ô tô
Tiền mã hóa sẽ thay đổi thế giới theo cách riêng biệt của nó.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Shlok Khemani & michaellwy
Biên dịch: TechFlow
Bài viết hôm nay cung cấp một khung suy nghĩ dành cho các nhà khởi nghiệp, giúp họ hiểu được vai trò của blockchain và những trường hợp ứng dụng tốt nhất để giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị. Nếu bạn là một người sáng lập startup đang phát triển một doanh nghiệp có thể hưởng lợi độc đáo từ công nghệ mã hóa, chúng tôi rất mong được trao đổi với bạn.
Xin chào!
Tuần trước, hình ảnh ấn tượng về Mechazilla thành công bắt lại tên lửa đẩy đã khiến cả thế giới kinh ngạc. Sự kiện này xảy ra trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) đã thâm nhập sâu rộng vào xã hội. Biểu hiện trên thị trường chứng khoán của NVIDIA trong vài tháng gần đây khiến người ta nhớ đến đợt bùng nổ năm 2021 khi các công ty đua nhau thêm từ "blockchain" vào tên mình. Tuy nhiên, lần này cơn sốt thực sự có nội dung phía sau. Với tư cách là một ngành công nghiệp, AI đang thu hút lượng lớn sự chú ý, vốn đầu tư và nhân tài.
Ngược lại, ngành công nghiệp blockchain (hay tiền mã hóa) dường như đang lạc lối trong một mớ hỗn độn đầy thuật ngữ và pha trộn thêm một số tài sản kiểu "biểu tượng cảm xúc". Thật khó để không cảm thấy rằng việc tiếp tục nỗ lực trong lĩnh vực này là lãng phí thời gian. Dĩ nhiên, thỉnh thoảng cũng có những giai đoạn thị trường tăng trưởng mạnh, và giá cả (hoặc thị trường) chính là động lực quan trọng thúc đẩy mọi người tiếp tục làm việc trong ngành. Có thể chúng ta đang ở tiền tuyến của tương lai internet, hoặc đang trải qua một thí nghiệm tâm lý khổng lồ nghiên cứu điều gì sẽ xảy ra khi cá nhân có thể biến bất kỳ thứ gì thành một thị trường.
Có lẽ cả hai điều trên đều đúng.
Bài viết hôm nay được viết chung với Monad và Michael, nhằm khám phá một câu hỏi then chốt: Vì sao blockchain quan trọng? Là một hệ thống đổi mới, liệu chúng có tầm quan trọng tương đương với thám hiểm không gian hay trí tuệ nhân tạo? Chúng ta có đang lãng phí thời gian không? Để tìm câu trả lời, chúng ta hãy nhìn lại lịch sử, đặc biệt là lịch sử ngành công nghiệp ô tô.
Từ Ford đến Toyota
Trước khi Henry Ford thành lập Công ty Ô tô Ford vào năm 1903, ô tô là món đồ xa xỉ chỉ dành cho giới giàu có. Xe thường được chế tạo thủ công, dẫn đến hiệu suất sản xuất thấp và thiếu hụt lao động lành nghề. Sáng kiến của Ford nằm ở việc giới thiệu dây chuyền lắp ráp di động, nơi mỗi công nhân thực hiện một nhiệm vụ cụ thể khi chiếc xe di chuyển qua. Bằng cách chia nhỏ công việc thành những hành động đơn giản, có thể lặp lại, Ford có thể thuê những công nhân tay nghề thấp để hoàn thành nhiều nhiệm vụ. Điều này nâng cao đáng kể hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và khiến ô tô trở nên trong tầm với của tầng lớp trung lưu.
Dây chuyền lắp ráp của Ford (Nguồn)
Việc phổ cập ô tô trên diện rộng đã thay đổi xã hội theo nhiều phương diện. Những chiếc xe ngựa – phương tiện giao thông chính trước đó – nhanh chóng bị loại bỏ. Con người có thể đi xa hơn vì công việc và giải trí. Vô số cơ hội việc làm mới xuất hiện, không chỉ trong ngành ô tô mà còn ở các ngành liên quan như cao su, thép và dầu mỏ. Các con đường bộ thay đổi cảnh quan địa lý, và những chiếc Ford được cải tiến để dùng làm máy kéo, làm tăng năng suất nông nghiệp đáng kể.
Sự trỗi dậy của Ford trở thành một bước ngoặt nổi bật trong lịch sử loài người.
Khoảng 50 năm sau, vào thời điểm kết thúc Thế chiến II, hãng sản xuất ô tô Nhật Bản Toyota đang bên bờ phá sản. Chính phủ từ chối cứu trợ, 1600 công nhân bị sa thải, người sáng lập Sakichi Toyoda từ chức. Công ty chỉ tồn tại nhờ đơn đặt hàng xe quân sự từ quân đội Mỹ trong Chiến tranh Triều Tiên. Trong giai đoạn này, Eiji Toyoda (anh em họ của người sáng lập) và Taiichi Ohno đã bắt đầu tưởng tượng lại cách vận hành dây chuyền lắp ráp ô tô. Họ lấy cảm hứng từ các siêu thị ở Mỹ để phát triển các hệ thống như sản xuất đúng lúc (just-in-time), sản xuất tinh gọn (lean manufacturing) và hệ thống Kanban.
Trong nhà máy Toyota, bảng hiển thị vấn đề Andon sẽ sáng lên để nhắc nhở công nhân về các sự cố bất thường (Nguồn)
Những cải tiến này giúp quy trình sản xuất của Toyota trở nên hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí đồng thời nâng cao chất lượng xe hơi. Một công ty từng bên bờ vực phá sản nay đã phát triển thành một trong những nhà sản xuất ô tô lớn nhất toàn cầu, nổi tiếng với độ tin cậy cao.
Theo thời gian, “Cách thức Toyota” đã trở thành tiêu chuẩn vận hành trong ngành ô tô và nhiều lĩnh vực khác — từ chăm sóc sức khỏe, bán lẻ đến sản xuất chip và phát triển phần mềm. Dù sự trỗi dậy của Toyota không nhanh chóng hay gây ấn tượng mạnh như Ford, nhưng nó đã thay đổi thế giới theo cách tinh tế, dần dần và sâu sắc.
Sự đổi mới tồn tại dưới nhiều hình thức.
Góc nhìn Schumpeter, bắt nguồn từ tác phẩm của nhà kinh tế học Joseph Schumpeter, coi đổi mới là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Schumpeter đưa ra khái niệm “phá hủy sáng tạo”, mô tả cách công nghệ mới và các đổi mới lật đổ và thay thế những thứ lỗi thời, từ đó thúc đẩy tiến bộ kinh tế.
Đơn giản nói, những bước tiến đột phá này làm tăng mạnh năng suất của con người và giải phóng tiềm năng kinh tế khổng lồ. Điều này bao gồm dây chuyền lắp ráp của Henry Ford, máy in, vi xử lý, internet và trí tuệ nhân tạo.
Ngược lại, góc nhìn Coase, dựa trên lý thuyết của nhà kinh tế học Ronald Coase, nhấn mạnh chi phí giao dịch và vai trò của các tổ chức trong việc giảm thiểu chi phí này nhằm thúc đẩy hoạt động kinh tế. Coase cho rằng sự tồn tại của các hệ thống và tổ chức kinh tế chủ yếu nhằm giảm chi phí giao dịch và phối hợp giữa cá nhân và tổ chức.
Góc nhìn Coase nhấn mạnh vào những cơ sở hạ tầng ít nổi bật nhưng không kém phần quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế. Mặc dù lợi ích kinh tế từ việc cải thiện các khung thể chế này có thể không hiển hiện ngay lập tức, nhưng về dài hạn thì rất đáng kể. Tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) là một ví dụ điển hình cho đổi mới theo nghĩa Coase.
Những đổi mới sản xuất của Toyota ban đầu thay đổi vận mệnh công ty, sau đó thay đổi cấu trúc kinh tế ngành ô tô, và cuối cùng ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, sự chuyển đổi này diễn ra từng bước, và tác động của nó chỉ rõ ràng khi nhìn lại, chứ không phải ngay trong quá trình chuyển đổi.
Những ví dụ khác như hệ thống kế toán kép, sở giao dịch chứng khoán, phần mềm mã nguồn mở và khả năng tái sử dụng tên lửa đẩy cũng là minh chứng cho tiến bộ kỹ thuật theo nghĩa Coase. Dù những đổi mới này có thể không mang tính kịch tính như kiểu Schumpeter, nhưng chúng vẫn quan trọng không kém trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế và thúc đẩy tiến bộ xã hội loài người.
Vậy còn tiền mã hóa thì sao?
Hãy suy nghĩ về những lĩnh vực mà tiền mã hóa đã hoặc sắp đạt được sự phù hợp với thị trường.
Đầu tiên là Bitcoin, đã phát triển thành một tài sản trị giá hàng nghìn tỷ đô la và khẳng định vị thế là phương tiện lưu trữ giá trị hợp pháp, được thể chế hóa. Bitcoin sở hữu hầu hết các đặc tính của vàng — độ khan hiếm, độ bền, tính di động, khả năng chia nhỏ và tính trơ. Thời gian sẽ chứng minh liệu nó có thể vượt qua vàng để trở thành phương tiện lưu trữ giá trị thực tế hay không. Nếu có thể, đó là vì nó hiện thực hóa các đặc tính này hiệu quả hơn. Bitcoin thậm chí đã có ETF riêng, ít nhất là theo nhận định của Phố Wall, nó là một tài sản đáng để quan tâm.
Tiếp theo là stablecoin, cung cấp một phương thức thanh toán xuyên biên giới rẻ hơn và nhanh hơn so với các kênh truyền thống. Nhu cầu thị trường đối với stablecoin rất mạnh mẽ, điều này được chứng minh bằng việc tổng cung stablecoin tăng từ 500 triệu lên 168 tỷ đô la.
Điều đáng bàn là tại sao điều này lại xảy ra. Việc chuyển tiền pháp định xuyên quốc gia thường liên quan đến nhiều trung gian như ngân hàng, chính phủ và các dịch vụ như Western Union. Mỗi trung gian tồn tại nhằm cung cấp dịch vụ tin cậy và do đó thu phí (bằng tiền hay thời gian). Blockchain, với tư cách là một sổ cái an toàn cao, minh bạch và phi tập trung, đã giảm mạnh chi phí tin cậy. Stablecoin rẻ hơn và nhanh hơn vì mức độ tin cậy của blockchain Ethereum thậm chí còn sánh ngang, nếu không muốn nói là vượt trội hơn, so với sự kết hợp các tổ chức mà tiền pháp định dựa vào.
Tình huống này cũng đúng với các lĩnh vực như tài chính phi tập trung (DeFi) và nghệ thuật số (NFT). Trong DeFi, việc tương tác với hợp đồng thông minh hiệu quả hơn nhiều so với giao dịch thông qua các trung gian như ngân hàng, công ty môi giới và sàn giao dịch. Trước khi có NFT, các nhà đấu giá là cầu nối tin cậy giữa nhà sưu tập và nghệ sĩ. Nghệ sĩ vô danh khó có thể bán tác phẩm với giá cao nếu không có sự bảo chứng từ nhà đấu giá. Trong khi đó, Ethereum cung cấp mức đảm bảo tin cậy tương đương (thậm chí tốt hơn), đồng thời nhanh hơn và tiết kiệm chi phí hơn.
Gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự trỗi dậy của nhiều loại mạng DePIN. Liệu những mạng lưới này có đang tạo ra các dịch vụ hoàn toàn mới? Thực tế là không. Dữ liệu di động, điện năng, GPU, dữ liệu vệ tinh và bản đồ số vốn không phụ thuộc vào blockchain để tồn tại. Tuy nhiên, cách thức thương mại hóa và phân phối của chúng hoặc là kém hiệu quả, hoặc phụ thuộc vào các tổ chức tập trung. Các mạng DePIN đang cố gắng thực hiện cách phối hợp hiệu quả hơn.
Bản chất, tiền mã hóa là một công nghệ theo nghĩa Coase. Dù xét về mặt tài chính, tiền mã hóa thực sự mang lại nhiều thay đổi mang tính bước ngoặt, nhưng nhìn ở góc độ rộng hơn, tài chính bản thân nó là phương tiện để thúc đẩy sự phối hợp và năng suất của con người — và chính tài chính lại mang đặc tính Coase.
Không giống AI hay tên lửa, tiền mã hóa sẽ không thay đổi thế giới một cách triệt để, bởi nó vốn không được thiết kế để làm như vậy. Thay vào đó, tiền mã hóa đảm nhận một vai trò khác biệt. Nó sẽ giúp chúng ta thu thập dữ liệu để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), và cung cấp phương tiện chuyển giá trị giữa các tác nhân AI. Nó sẽ thúc đẩy tốc độ hình thành các mạng lưới mới, thậm chí có thể giúp Elon Musk tiếp theo di cư từ một nước đang phát triển sang Mỹ. Nhưng riêng bản thân tiền mã hóa có lẽ sẽ không lật đổ cấu trúc xã hội theo cách mà chúng ta kỳ vọng. Nó giống như màu vẽ, chứ không phải là tấm vải nền; bức tranh nào sẽ được vẽ lên còn cần thời gian để chứng kiến.
Khi công nghệ tiếp tục tiến bộ theo quỹ đạo hàm mũ, tiền mã hóa sẽ bôi trơn bánh xe phát triển, mở đường cho đổi mới và củng cố những cây cầu kết nối.
Chính bằng cách riêng của mình, tiền mã hóa sẽ thay đổi thế giới.
Thưởng thức cuộc tranh luận giữa Ethereum và Solana trên CT,
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@joel_john95
