Nga thông qua dự luật thanh toán xuyên biên giới bằng tiền ảo, phương pháp mới cho thương mại Trung-Nga?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Nga thông qua dự luật thanh toán xuyên biên giới bằng tiền ảo, phương pháp mới cho thương mại Trung-Nga?
Gấu tức giận nhảy ra khỏi tường, liệu có thể lập bếp lò khác?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Luật sư Lưu Hồng Lâm, Văn phòng luật Shanghai Manqin
Nga: Nhẫn nhịn đến cực điểm, không cần phải nhẫn nữa
Theo thông tin từ TASS, vào ngày 30 tháng 7 năm 2024, Duma Quốc gia Nga đã chính thức thông qua hai đạo luật: đạo luật về thanh toán xuyên biên giới bằng tiền kỹ thuật số và đạo luật hợp pháp hóa khai thác tiền mã hóa. Nội dung cốt lõi của đạo luật thanh toán xuyên biên giới là cho phép sử dụng tiền kỹ thuật số để thực hiện thanh toán xuyên biên giới và giao dịch trên sàn giao dịch trong khuôn khổ chế độ pháp lý thí điểm (EPR), bắt đầu từ ngày 1 tháng 9 năm 2024. Ngoài ra, việc khai thác tiền mã hóa sẽ được quy định các thủ tục và điều kiện cụ thể, đồng thời được hợp pháp hóa từ tháng 11. Động thái này mang ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tài chính quốc tế hiện nay, đặc biệt đối với Nga – quốc gia đang chịu áp lực nặng nề từ các lệnh trừng phạt kinh tế của phương Tây.
Trong những năm gần đây, do bị trừng phạt nghiêm khắc từ các nước phương Tây, Nga gặp rất nhiều trở ngại khi sử dụng hệ thống tài chính truyền thống để thực hiện thanh toán xuyên biên giới.
Các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Nga có thể bắt nguồn từ năm 2014, khi đó do sự kiện Crimea, Mỹ và EU bắt đầu áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế nhằm vào Nga. Ban đầu, các biện pháp trừng phạt tập trung chủ yếu vào đóng băng tài sản và cấm đi lại đối với các quan chức cấp cao của Nga, nhưng khi hành động của Nga tại xung đột Ukraine leo thang, các biện pháp trừng phạt cũng được tăng cường và mở rộng sang các ngành then chốt như năng lượng, tài chính và quốc phòng, hạn chế khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế của các doanh nghiệp và ngân hàng Nga. Giai đoạn này đánh dấu lần đầu tiên Nga phải đối mặt với một cuộc phong tỏa tài chính quy mô lớn; các nước phương Tây cố gắng làm suy yếu nền tảng kinh tế của Nga bằng cách cắt đứt con đường tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu.
Năm 2017, Mỹ thông qua Đạo luật CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act), tăng cường mạnh mẽ các biện pháp trừng phạt chống Nga, bao gồm áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt hơn đối với các ngân hàng lớn, công ty năng lượng và các doanh nghiệp liên quan đến quân sự của Nga.
Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào năm 2022, Mỹ cùng các đồng minh tiếp tục nâng cấp các biện pháp trừng phạt đối với Nga. Chính sách trừng phạt của Mỹ nhằm gây sức ép bằng công cụ tài chính, khiến Nga bị cô lập trong các vấn đề quốc tế, làm suy yếu sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng quốc tế. Một bước ngoặt lớn trong đợt trừng phạt này là việc loại bỏ các ngân hàng chủ chốt của Nga khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT. SWIFT là mạng lưới cốt lõi cho các giao dịch thanh toán xuyên biên giới toàn cầu; việc bị loại khỏi hệ thống này đồng nghĩa với việc các ngân hàng Nga không thể thực hiện giao dịch xuyên biên giới thông qua kênh này, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thương mại quốc tế của Nga. Thông qua biện pháp này, các nước phương Tây gần như đã cắt đứt hoàn toàn liên kết giữa Nga và thị trường tài chính toàn cầu, không chỉ hạn chế khả năng chuyển tiền của Nga trên thị trường quốc tế mà còn gây tổn hại nghiêm trọng đến sự ổn định kinh tế. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Nga, tình trạng chậm thanh toán đã trở thành thách thức chính đối với nền kinh tế Nga, trực tiếp dẫn đến mức giảm 8% trong nhập khẩu quý II năm 2024. Việc thanh toán xuyên biên giới của doanh nghiệp ngày càng khó khăn, liên quan đến nhiều mặt hàng rộng rãi từ nguyên vật liệu đến thiết bị công nghệ, không chỉ làm chậm chuỗi cung ứng mà còn đẩy chi phí vận hành lên đáng kể.
Trong bối cảnh đó, việc Nga sử dụng tiền kỹ thuật số để thanh toán xuyên biên giới là một nỗ lực quan trọng nhằm vượt qua các lệnh trừng phạt của phương Tây, khôi phục tính tự chủ kinh tế trên thị trường quốc tế – rõ ràng là một bước thử nghiệm quan trọng trong đổi mới tài chính và đối phó với các biện pháp trừng phạt. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga, bà Nabiullina, bày tỏ sự lạc quan về động thái này. Bà tiết lộ rằng Nga dự kiến sẽ lần đầu tiên thử nghiệm sử dụng tiền mã hóa để thanh toán xuyên biên giới vào cuối năm 2024, nhằm vượt qua tình thế khó khăn hiện tại. Bà Nabiullina cho biết: "Hiện tại, Duma Quốc gia đang xem xét một đạo luật cho phép sử dụng tiền mã hóa để thanh toán trong chế độ thí điểm. Chúng tôi đã bắt đầu thảo luận với các bộ, cơ quan và doanh nghiệp về các điều khoản thí điểm, và dự kiến sẽ thực hiện các khoản thanh toán đầu tiên trong năm nay." Đồng thời, bà nhấn mạnh rằng các cơ quan quản lý sẽ duy trì sự "linh hoạt", cho thấy thái độ thận trọng và thực tế của Nga trong quá trình triển khai chính sách này.
Phản ứng và tác động đối với cộng đồng quốc tế
Thuật ngữ "tàu chạy nhanh nhờ đầu kéo". Hành động của Nga thông qua đạo luật thanh toán xuyên biên giới đã thu hút sự chú ý và tranh luận rộng rãi trên toàn cầu, đặc biệt là từ các quốc gia từng lâu dài chịu trừng phạt tương tự từ Mỹ và phương Tây.
Tiền mã hóa đang trở thành công cụ quan trọng trong đấu trường chính trị toàn cầu và bảo vệ an ninh tài chính quốc gia. Động thái của Nga cung cấp một góc nhìn mới cho các quốc gia bị trừng phạt khác – đó là khả năng sử dụng tiền kỹ thuật số để vượt qua các biện pháp trừng phạt tài chính truyền thống. Nếu mô hình này được áp dụng rộng rãi, hiệu quả của các lệnh trừng phạt phương Tây có thể bị suy yếu. Từ góc nhìn này, vai trò của tiền mã hóa không còn giới hạn ở đổi mới tài chính, mà dần trở thành chiến trường mới trong cuộc đấu quyền lực giữa các quốc gia. Các chính phủ nhận ra rằng, bằng cách kiểm soát và tận dụng tiền mã hóa, họ không chỉ tìm được lối thoát trong các biện pháp trừng phạt kinh tế quốc tế, mà còn tranh giành được quyền tự chủ lớn hơn trong cấu trúc tài chính toàn cầu. Đặc biệt trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu hiện nay vẫn do đô la Mỹ chi phối, tiền mã hóa cung cấp một con đường thay thế giúp các quốc gia né tránh các hạn chế tài chính truyền thống, từ đó gia tăng lợi thế đàm phán trong các vấn đề quốc tế. Ví dụ, Iran đã bắt đầu nghiên cứu sử dụng tiền mã hóa trong thương mại quốc tế từ năm 2022 để vượt qua các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ. Chính phủ Iran thậm chí tuyên bố công khai rằng họ sẽ phát triển tiền kỹ thuật số riêng và tích cực tìm kiếm hợp tác với các quốc gia bị trừng phạt khác nhằm xây dựng một mạng lưới tài chính độc lập với sự kiểm soát của phương Tây. Một số quốc gia thị trường mới nổi nhận ra tiềm năng của tiền mã hóa trong việc chống lại áp lực bên ngoài, từ đó đẩy nhanh nghiên cứu và phát triển tiền kỹ thuật số của riêng mình. Ví dụ, Brazil và Argentina ở khu vực Mỹ Latinh đã khởi động các dự án tiền kỹ thuật số quốc gia, nhằm giảm sự phụ thuộc vào đô la Mỹ. Đạo luật của Nga có thể thúc đẩy các quốc gia này cân nhắc thêm về việc ứng dụng tiền mã hóa trong thương mại quốc tế, từ đó thúc đẩy đổi mới tiền kỹ thuật số trên phạm vi toàn cầu.
Mặt khác, các nước phương Tây phản ứng khá lo ngại và cảnh giác trước động thái này. Vào đầu năm 2024, Bộ Tài chính Mỹ ra tuyên bố cảnh báo các quốc gia và doanh nghiệp khác không được tìm cách trốn tránh các biện pháp trừng phạt thông qua tiền kỹ thuật số, đồng thời nhấn mạnh sẽ tiếp tục trừng phạt các hành vi cố gắng sử dụng tiền mã hóa để né tránh trừng phạt. Vì vậy, Mỹ tăng cường giám sát các sàn giao dịch tiền mã hóa, yêu cầu họ thực hiện kiểm tra nghiêm ngặt hơn đối với các giao dịch từ các quốc gia bị trừng phạt. Một sự kiện thu hút sự chú ý rộng rãi là trường hợp của sàn giao dịch tiền mã hóa Binance. Năm 2023, Bộ Tư pháp Mỹ điều tra Binance, cáo buộc sàn này không ngăn chặn đầy đủ người dùng từ các quốc gia bị trừng phạt thực hiện giao dịch trên nền tảng. Cuộc điều tra cho thấy một số người dùng Binance đã sử dụng mạng riêng ảo (VPN) để che giấu vị trí thật, tiếp tục thực hiện các giao dịch liên quan đến các quốc gia bị trừng phạt. Để đối phó với áp lực quản lý từ Mỹ, Binance tuyên bố sẽ siết chặt hơn nữa việc xác minh danh tính người dùng, đặc biệt là những người đến từ các quốc gia rủi ro cao và bị trừng phạt. Sự kiện Binance làm nổi bật vai trò phức tạp của các sàn giao dịch tiền mã hóa trong hệ thống trừng phạt toàn cầu, đồng thời cho thấy các nước phương Tây đang sử dụng các biện pháp pháp lý và quản lý nghiêm khắc để ngăn tiền mã hóa trở thành công cụ trốn tránh trừng phạt.
Bên cạnh đó, các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng bày tỏ lo ngại. Trong Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu 2024, IMF chỉ ra rằng sự phổ biến nhanh chóng của tiền kỹ thuật số, đặc biệt ở một số quốc gia bị trừng phạt, có thể dẫn đến sự phân mảnh trong hệ thống tài chính toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực thanh toán xuyên biên giới và chống rửa tiền, làm gia tăng rủi ro hệ thống. Các biện pháp trừng phạt từ Mỹ và các nước phương Tây có thể thúc đẩy thêm sự phân cực trong hệ thống tài chính toàn cầu: một bên là hệ thống tài chính truyền thống do đô la Mỹ chi phối, bên kia là mạng lưới tài chính mới dựa trên tiền kỹ thuật số. IMF kêu gọi các chính phủ hợp tác để xây dựng một khung quản lý tiền kỹ thuật số toàn cầu thống nhất, nhằm ngăn chặn việc sử dụng vào mục đích bất hợp pháp và đảm bảo ổn định tài chính.
Bài học và suy ngẫm đối với Trung Quốc
Những thử nghiệm táo bạo của Nga trong lĩnh vực thanh toán xuyên biên giới và ngành công nghiệp khai thác tiền mã hóa có thể cung cấp những gợi ý sâu sắc cho Trung Quốc trong hành trình khám phá tiếp theo.
Thứ nhất, dựa trời dựa đất không bằng tự lực cánh sinh. Mối quan hệ thương mại Trung - Nga hiện đang ngày càng gắn bó. Theo số liệu tổng hợp từ Bloomberg, tỷ trọng thương mại Trung Quốc trong tổng kim ngạch thương mại của Nga năm ngoái đạt khoảng 28%, tăng so với mức 19% năm 2021. Trong khi đó, thị phần của EU trong thương mại Nga giảm từ 36% xuống còn 17%. Tuy nhiên, với các biện pháp trừng phạt mới nhất của Mỹ đối với Nga, tình hình này đang đối mặt với những thách thức mới.
Ví dụ, vào tháng 5 năm nay, tỷ trọng Nhân dân tệ (RMB) trong khối lượng giao dịch tại các sàn giao dịch Nga là 53,6%, nhưng các biện pháp trừng phạt mới nhất của Mỹ vào giữa tháng 6 buộc các sàn này tạm ngừng giao dịch đô la Mỹ và euro. Kết quả là, tỷ trọng RMB trên thị trường ngoại hối Nga vọt lên 99,6%, gần như tất cả các giao dịch đều được thanh toán bằng RMB. Hiện tượng này cho thấy cách Trung Quốc và Nga tăng cường hợp tác thương mại song phương để giảm sự phụ thuộc vào đô la Mỹ và euro khi đối mặt với các biện pháp trừng phạt quốc tế.
"Xuất hải" Nhân dân tệ là chủ đề cũ nhưng chưa bao giờ hết nóng. Chính phủ Trung Quốc luôn nỗ lực thúc đẩy RMB trở thành đồng tiền thanh toán thương mại quốc tế, đồng tiền dự trữ và đầu tư, nhằm gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong nền kinh tế toàn cầu và giảm sự phụ thuộc vào đô la Mỹ. Nhân dân tệ số, với tư cách là tiền kỹ thuật số pháp định, là công cụ quan trọng trong tiến trình này. Nó không chỉ nâng cao hiệu quả thanh toán trong nước mà còn có thể thúc đẩy việc sử dụng RMB trong thanh toán quốc tế thông qua chức năng thanh toán xuyên biên giới, đặc biệt tại các quốc gia dọc theo sáng kiến "Vành đai và Con đường" và các đối tác thương mại khác, góp phần thúc đẩy quốc tế hóa RMB.
So với Nhân dân tệ số ở đại lục, đồng ổn định HKDG (Hong Kong Dollar Digital Currency) do Đặc khu hành chính Hồng Kông ra mắt mang tính quốc tế hóa cao hơn. Mục tiêu chính là nhúng đồng đô la Hồng Kông vào hệ sinh thái tài sản số toàn cầu thông qua đồng ổn định, thu hút thêm vốn quốc tế và cung cấp phương tiện thanh toán linh hoạt hơn cho thương mại xuyên biên giới, từ đó nâng cao vị thế của Hồng Kông như một trung tâm tài chính toàn cầu. Trong khi đó, Nhân dân tệ số ở đại lục chủ yếu tập trung vào chuyển đổi số hóa thị trường nội địa và cải thiện hệ thống thanh toán, giá trị chiến lược nằm ở nâng cao hiệu quả hệ thống tài chính, thúc đẩy tài chính toàn diện và tăng cường giám sát các hoạt động tài chính trong nước.
Mối quan hệ giữa đồng ổn định HKDG, Nhân dân tệ số và chiến lược "xuất hải" Nhân dân tệ có thể hiểu là sự phối hợp ở các cấp độ khác nhau. Đồng ổn định HKDG và Nhân dân tệ số phát huy vai trò riêng biệt trên thị trường quốc tế và nội địa, nhưng cùng hướng tới mục tiêu thúc đẩy quốc tế hóa Nhân dân tệ. Đồng ổn định HKDG thông qua hội nhập sâu rộng với thị trường vốn quốc tế, nâng cao vị thế của Hồng Kông trong mạng lưới tài chính toàn cầu, từ đó hỗ trợ quốc tế hóa RMB. Nhân dân tệ số thì thông qua đổi mới công nghệ và định hướng chính sách, từng bước mở rộng việc sử dụng trong thương mại quốc tế, cung cấp hỗ trợ trực tiếp cho chiến lược "xuất hải" RMB.
Sự phối hợp này không chỉ tăng cường năng lực cạnh tranh tài chính của Trung Quốc mà còn thông qua đổi mới đa tầng, đa con đường, từng bước nâng cao ảnh hưởng và mức độ chấp nhận toàn cầu của RMB. Điều này vừa phục vụ kinh tế trong nước, vừa hỗ trợ tích hợp và đổi mới trên thị trường tài chính quốc tế.
Thứ hai, Trung Quốc có thể học hỏi kinh nghiệm của Nga? Ví dụ, theo đạo luật vừa được thông qua, Nga cho phép sử dụng tiền mã hóa trong thương mại xuyên biên giới, nhưng vẫn cấm sử dụng tiền mã hóa để thanh toán trong nước. Sự linh hoạt này cho phép Nga tận dụng ưu thế của tiền mã hóa khi đối phó với các biện pháp trừng phạt quốc tế, mà không gây rủi ro tài chính trong thị trường nội địa. Trung Quốc có thể tham khảo cách làm này – sử dụng tiền mã hóa như công cụ thanh toán xuyên biên giới, đồng thời duy trì khung quản lý nghiêm ngặt trong nước để đảm bảo an ninh tài chính – một chủ đề đáng được nghiên cứu sâu.
Bằng cách hợp pháp hóa hoạt động khai thác tiền mã hóa như Bitcoin, Nga tăng cường khả năng tự sản tự tiêu tiền kỹ thuật số để vượt qua hệ thống thanh toán xuyên biên giới do Mỹ chi phối. Với tư cách là đồng tiền mã hóa lớn nhất và thành công nhất thế giới về vốn hóa thị trường, việc hợp pháp hóa khai thác Bitcoin cho phép Nga không chỉ đảm bảo nguồn cung tiền ổn định cho thanh toán xuyên biên giới mà còn chiếm một vị trí nhất định trên thị trường tiền mã hóa toàn cầu. Ngành khai thác tiền mã hóa của Nga được hưởng lợi từ nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào và khí hậu lạnh giá, những điều kiện này giúp giảm chi phí khai thác và nâng cao hiệu suất. Năm 2023, Nga trở thành quốc gia khai thác tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới, chiếm 13% tổng công suất khai thác Bitcoin toàn cầu, chỉ sau Mỹ. Bộ Tài chính Nga ước tính rằng từ năm 2023, doanh thu thuế từ giao dịch và khai thác tiền mã hóa có thể đạt 2,5 tỷ rúp mỗi năm (khoảng 340 triệu USD). Khoản thu thuế này cung cấp một nguồn tài chính mới cho Nga, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh bị trừng phạt quốc tế. Đối với Trung Quốc, liệu có thể cân nhắc cho phép hoạt động khai thác tiền mã hóa tại một số khu vực nhất định hoặc trong môi trường quản lý nghiêm ngặt, nhằm tăng dự trữ chiến lược tài sản ảo chủ lưu và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường tài chính toàn cầu?
Kết luận từ Luật sư Manqin
Việc Nga thông qua đạo luật thanh toán xuyên biên giới đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lĩnh vực tiền kỹ thuật số toàn cầu. Đây không chỉ là một bước đổi mới tài chính để Nga đối phó với các biện pháp trừng phạt quốc tế, mà còn là một nỗ lực thử nghiệm có ảnh hưởng sâu rộng trong tiến trình phát triển tiền kỹ thuật số toàn cầu. Vị thế của tiền mã hóa trong bức tranh tài chính toàn cầu đang dần được nâng cao; các quốc gia đua nhau đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng tiền kỹ thuật số, điều này báo hiệu rằng hệ thống tài chính toàn cầu có thể đối mặt với những thay đổi lớn, đặc biệt trong lĩnh vực thanh toán xuyên biên giới và quản lý tài chính.
Đối với Trung Quốc, làm thế nào để cân bằng việc ứng dụng tiền kỹ thuật số trên thị trường quốc tế và nội địa, thúc đẩy quốc tế hóa Nhân dân tệ đồng thời đảm bảo an ninh tài chính quốc gia, là vấn đề cần được suy ngẫm sâu sắc trong hoạch định chính sách tương lai. Thông qua sự phát triển đồng bộ giữa đồng ổn định HKDG và Nhân dân tệ số, Trung Quốc có tiềm năng giành được vị thế thuận lợi hơn trong cuộc cạnh tranh tiền kỹ thuật số toàn cầu. Đồng thời, Trung Quốc cũng có thể học hỏi tính linh hoạt trong chính sách của Nga về thanh toán xuyên biên giới và khai thác tiền mã hóa, từ đó mở rộng thêm các con đường cho chiến lược "xuất hải" Nhân dân tệ. Điều này không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh tài chính quốc gia, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tái cấu trúc trật tự kinh tế toàn cầu trong tương lai.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
