Đọc hiểu tình trạng khó khăn và tương lai của BTCFi từ pSTAKE
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đọc hiểu tình trạng khó khăn và tương lai của BTCFi từ pSTAKE
pSTAKE hợp tác cùng Babylon, liệu có thể mở ra kỷ nguyên mới về thanh khoản BTC?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Thập Tứ Quân
1. Bối cảnh
Nhờ giao thức Ordinals và tiêu chuẩn BRC-20, ngày nay Bitcoin không chỉ cách mạng hóa phương thức thanh toán và lưu trữ giá trị mà còn thay đổi hệ thống tài chính truyền thống.
Hệ sinh thái cũng ngày càng được khám phá theo nhiều hướng đa dạng hơn, đặc biệt là các dự án liên quan đến việc staking Bitcoin. So với BitVM còn rất xa vời thì các dự án như Babylon, PStake đã bắt đầu thúc đẩy hoạt động chuỗi POS bằng cách tận dụng tính bảo mật của Bitcoin mà không cần thay đổi giao thức cốt lõi của Bitcoin.
Lớp kết nối staking ban đầu này đã từng bước bị phá vỡ — staking truyền thống mang lại sự mượn tính an toàn; nay PStake tiếp tục phát triển thêm khái niệm staking có tính thanh khoản, giúp BTC vẫn giữ được tính thanh khoản trong khi đang được staking. Dường như BTCFi đã không còn xa nữa.
2. BTCFi
2.1 BTCFi là gì?
Bitcoin từ lâu vốn không được xem là một tài sản chủ động — hàng nghìn tỷ đô la vốn hóa thị trường cơ bản đều đang nằm bất động. Trong hệ sinh thái BTC, mức độ quan tâm đến "bảo mật" cao hơn hẳn so với các hệ sinh thái khác, do đó mọi nỗ lực mở rộng đối với BTC đều phải hết sức thận trọng.
BTCFi, hay Tài chính phi tập trung (DeFi) xây dựng trên chuỗi khối Bitcoin, đề cập đến việc đưa các chức năng DeFi vào hệ sinh thái Bitcoin, biến Bitcoin không chỉ là công cụ tích trữ giá trị mà còn có thể đóng vai trò trong các ứng dụng tài chính.
Thực tế, người dùng BTC và ETH về bản chất là hai nhóm khác nhau. Đối với người dùng cá nhân (C-end), họ quan tâm nhiều hơn đến cơ hội kiếm lợi bình đẳng, văn hóa phi tập trung và quyền lực đồng đều, vì vậy họ ít nhạy cảm với phí gas và thường thiên về khai thác tiềm năng của tài sản. Ngược lại, các tổ chức và nhà đầu tư lớn chuyên sâu vào hạ tầng BTC và tài chính ổn định trong nhiều năm qua lại thiên về chiến lược dài hạn, bảo thủ để sinh lời, ưu tiên hàng đầu là tính an toàn và ổn định.
BTCFi có thể đáp ứng nhu cầu của cả nhóm người dùng doanh nghiệp (B-end) lẫn những người dùng phổ thông không quá FOMO, biến Bitcoin từ tài sản thụ động thành tài sản chủ động.
Tôi từng thảo luận về các cơ sở hạ tầng DeFi trên Ethereum — thực tế, dù là các giao thức cho vay stablecoin hay những mô hình khác, phần lớn vẫn vận hành dựa trên mô hình thế chấp vượt mức. Stablecoin thuật toán hiện đã không còn được cộng đồng tin tưởng.
Bạn có thể đọc thêm bài viết: Giải thích rõ ràng - Đề xuất stablecoin GHO mới nhất từ AAVE, ông vua DeFi.
Nói cho cùng, tất cả đều là mô hình thế chấp vượt mức, điểm khác biệt chỉ ở chỗ nền tảng vận hành có hỗ trợ khả năng ràng buộc gốc như hợp đồng thông minh hay không. Vậy thì liệu những người nắm giữ Bitcoin có cơ hội tham gia staking, cho vay và làm maker để tạo ra lợi nhuận mới? Hiện tại, tổng giá trị khóa (TVL) của BTCFi chỉ chiếm 0,09% — một con số cực kỳ thấp, chênh lệch rất lớn so với các blockchain khác. Cần biết rằng, DeFi chiếm tới 14% trong hệ sinh thái Ethereum, 6% trên Solana và 3% trên Ton.
3. Bế tắc của các giải pháp mở rộng BTC
BTCFi thường phụ thuộc vào các giải pháp mở rộng BTC. Hiện tại, các nỗ lực mở rộng trên BTC chủ yếu bao gồm:
Rất nhiều dự án đã trở nên quen thuộc, tuy bề ngoài phong phú nhưng xét cho cùng đều có điểm chung — xuất phát từ sự thận trọng cực độ đối với việc cập nhật giao thức gốc của BTC.
3.1 Từ BIP-300 nhìn vào cuộc tranh luận cộng đồng BTC
Hãy để tôi giải thích đơn giản qua tiến trình phát triển của BIP-300. BIP-300 còn được gọi là chuỗi điều khiển bởi Bitcoin (Drivechain). Được giới thiệu lần đầu vào năm 2017, Drivechain là một khái niệm sidechain chạy trên blockchain Bitcoin, hoạt động như một blockchain kết nối với mạng chính Bitcoin, sử dụng BTC làm tiền tệ gốc và cho phép chuyển BTC giữa mạng chính và các chuỗi Drivechain này một cách phi tin cậy thông qua cơ chế móc nối hai chiều (2WP). Về mặt kỹ thuật, theo tôi thấy, điều này gần như không khó — vì Drivechain được đề xuất dưới dạng BIP, và nếu BIP được thực thi hoàn toàn sẽ tương đương với một soft fork thay đổi mã nguồn BTC, chứ không giống các giải pháp mở rộng không cần soft fork như đã nêu trên.
Tuy nhiên, BIP-300 nhanh chóng sa vào vòng tranh luận kéo dài và không thể tiến triển. Lợi thế rõ ràng, nhưng phe phản đối cho rằng điều này làm mất đi định nghĩa “tài sản lưu trữ kỹ thuật số”, dễ mở đường cho các vụ lừa đảo trên mạng Bitcoin, đồng thời khiến cơ quan quản lý tăng cường kiểm soát. Hơn nữa, móc nối hai chiều có thể phá vỡ hoàn toàn nền kinh tế học và các giả định của Bitcoin. Thậm chí còn có tranh luận về lợi ích dành cho thợ đào — vì khai thác kết hợp về bản chất cho phép thợ đào kiếm “tiền miễn phí” bằng cách làm đúng những gì họ vẫn đang làm.
Cuối cùng, nó rơi vào cuộc tranh luận điển hình về tính chính thống của BTC và không thể tiếp tục thúc đẩy. Nhìn lại hành trình này, tôi cho rằng cộng đồng cốt lõi về bản chất đang bảo vệ quan điểm: Bitcoin cần một hệ thống khác để bổ sung, chứ không phải cạnh tranh bằng cách tạo ra các phiên bản thay thế mới.
Vì vậy, khó khăn hơn cả việc chinh phục "chiếc cốc thánh" ZK chính là giành được sự đồng thuận từ cộng đồng BTC Core (cười). Do đó, không khó hiểu khi nhiều ý tưởng sáng tạo sau này không còn phụ thuộc vào việc trực tiếp thay đổi BTC, mà tiếp tục đổi mới về cách vận hành.
3.2 Hạn chế về khả năng lập trình gốc
Dù các hướng đi khám phá rất khác nhau, nhưng đều gặp phải hai khó khăn giống nhau:
-
Thiếu chức năng hợp đồng thông minh gốc: Bản thân Bitcoin không hỗ trợ hợp đồng thông minh phức tạp, chỉ có thể thực hiện các chức năng cơ bản như khóa thời gian hoặc khóa đa chữ ký (BTCscript).
-
Tương tác giới hạn: Khả năng tương tác giữa Bitcoin và các blockchain khác bị giới hạn, hầu hết các giải pháp hiện nay đều phụ thuộc vào các tổ chức tập trung.
Do bị giới hạn bởi hai điểm 1 và 2, dẫn đến tình trạng phân tán thanh khoản. Hiện tại, quan niệm của người dùng cho rằng Bitcoin trên chuỗi chủ yếu dùng để tích trữ, còn thanh khoản bên ngoài chuỗi tập trung ở các sàn giao dịch tập trung hoặc token WBTC được mang sang ETH, điều này cũng hạn chế khả năng giao dịch hiệu quả và cung cấp thanh khoản trong hệ sinh thái tài chính phi tập trung.
Mặc dù thiết kế ban đầu của Bitcoin khá đơn giản, nhưng hai bản cập nhật quan trọng gần đây đã mở ra cơ hội mới cho BTC.
SegWit (Chứng nhận tách rời)
Được kích hoạt vào tháng 8 năm 2017, thay đổi cốt lõi của SegWit là tách dữ liệu chữ ký (Witness Data) khỏi dữ liệu giao dịch, giúp giảm kích thước giao dịch, từ đó giảm phí giao dịch và nâng cao dung lượng mạng Bitcoin. SegWit giúp nâng giới hạn dung lượng Bitcoin từ 1MB lên 4MB.
Nâng cấp Taproot
Tương tự SegWit, nâng cấp Taproot cũng là một soft fork nhằm thúc đẩy việc triển khai hợp đồng thông minh và mở rộng các trường hợp sử dụng trên Bitcoin. Bản thân Bitcoin không có chức năng hợp đồng thông minh, nhưng sau nâng cấp, Taproot cho phép nhiều bên ký một giao dịch duy nhất thông qua cây Merkle. Taproot giới thiệu loại script mới gọi là "Tapscript", hỗ trợ thanh toán có điều kiện, đạt đồng thuận đa bên, v.v.
Thực tế, các giải pháp phát triển dựa trên công nghệ gốc BTC đều rất chậm. Ví dụ RGB phát triển hơn 4 năm, Lightning phát triển nhiều năm, Babylon mất vài năm để phát triển "giao thức dấu thời gian". Có lẽ lợi nhuận mới là động lực tốt nhất của thị trường — nếu có một giải pháp an toàn giúp đa số người tham gia kiếm được tiền, sẽ thu hút đông đảo người dùng. Việc thúc đẩy chỉ bằng giấc mơ kỹ thuật cho nhóm kỹ sư đã giàu có rồi là cực kỳ khó.
Bạn có thể phàn nàn rằng các bản nâng cấp trên mất quá nhiều thời gian, nhưng ngay cả Taproot — nâng cấp gần như nhanh nhất đạt được đồng thuận trong cộng đồng (đề xuất năm 2018, ra mắt năm 2020) — cũng mất hơn 2 năm mới triển khai được.
Tuy nhiên, ngay cả như vậy, cơ sở hạ tầng hệ sinh thái vẫn chưa đầy đủ, các chủ đề nóng gần đây vẫn xoay quanh BitVM, BitVM2, RGB++ để tìm kiếm khả năng.
Tất nhiên, hãy tạm gác lại các mô hình BTCL2 quen thuộc và các ví đa chữ ký staking, gói BTC, cũng đừng bàn về BitVM trong tương lai. Quay lại thực tế, các phương án khám phá hiện tại đều có nhược điểm rõ rệt.
3.3 Hạn chế của các mô hình khác
Các giao thức chồng lớp như inscriptions
Mặc dù sự bùng nổ của BRC-20 mang lại lưu lượng và sự chú ý cho hệ sinh thái Bitcoin, sau đó xuất hiện các tiêu chuẩn như ARC-20, Trac, SRC-20, ORC-20, Taproot Assets, Runes... nhằm giải quyết các vấn đề tồn tại của BRC-20 từ các góc độ khác nhau, nhưng rốt cuộc, vấn đề cốt lõi của các giao thức chồng lớp này là bài toán phi tập trung hóa bộ chỉ mục — có thể xảy ra tình trạng không khớp thông tin giữa các bộ chỉ mục hoặc rủi ro không thể khắc phục sau khi bộ chỉ mục bị tấn công.
Trong khi đó, mạng lưới Lightning có vấn đề lớn nhất là giới hạn về trường hợp sử dụng — chỉ có thể thực hiện giao dịch, không thể mở rộng sang các kịch bản khác.
Chưa kể đến các giao thức mở rộng khác, RGB, DLC và các sidechain như Rootstock, Stacks... vẫn ở giai đoạn sơ khai, hiệu quả mở rộng và chức năng hợp đồng thông minh còn yếu, hoặc mức độ an toàn chủ yếu dựa vào ví đa chữ ký.
Vì vậy, ngày càng có nhiều tiếng nói trong cộng đồng cho rằng không nên sao chép nguyên xi các ứng dụng Ethereum sang mạng Bitcoin.
Do đó, một phương án staking có thanh khoản trên chuỗi gốc, có ý nghĩa thực tiễn hơn khi so sánh, dần nổi bật lên. Phương án này không dựa vào hợp đồng thông minh bên ngoài hay sidechain, mà trực tiếp triển khai cơ chế staking trên mạng Bitcoin, đưa thanh khoản vào để tạo lợi nhuận.
Theo tôi, mô hình này khéo léo tận dụng tính bảo mật mạnh nhất của mạng BTC, đồng thời đạt được sự cân bằng tương đối về tốc độ và lợi nhuận.
Gần đây, báo cáo nghiên cứu của Binance Research cũng đề cập đến bốn giao thức BTCFi trọng lượng, gồm Babylon, Bouncebit, PSTAKE Finance và Lorenzo.
4. pSTAKE Finance trên Bitcoin
pSTAKE từ năm 2021 đã cung cấp dịch vụ staking và sinh lời trên nhiều chuỗi, trong đó pSTAKE cho BTC được xây dựng trên nền tảng Babylon. Hệ thống này không bị cộng đồng cốt lõi BTC phản đối (ví dụ inscriptions bị phản đối mạnh mẽ, thậm chí từng muốn dùng soft fork để loại bỏ giao thức inscriptions), bởi vì giải pháp staking có thanh khoản trên chuỗi gốc này về bản chất không chuyển BTC sang chuỗi khác, mà là cơ chế staking từ xa (Remote Staking) của Babylon — tức là staking trên chuỗi Bitcoin nhưng truyền hiệu ứng bảo mật của BTC sang các chuỗi khác — nhằm khai thác thêm giá trị tài sản BTC.
Thông qua giao thức chia sẻ bảo mật hai chiều này, vừa cung cấp xác thực an toàn cho chuỗi POS, vừa mang lại lợi nhuận cho người nắm giữ BTC tham gia staking.
Vậy Babylon làm được điều này như thế nào, và pSTAKE trên đó thực chất là gì?
4.1 Nền tảng tạo lợi nhuận thanh khoản cho pSTAKE: Giao thức staking truyền thống của Babylon
Thực ra Babylon không quá phức tạp. Nó là một giao thức chia sẻ bảo mật Bitcoin, gồm ba mô-đun cốt lõi: Hợp đồng staking BTC, Sơ đồ chữ ký một lần có thể trích xuất (Extractable one-time signatures - EOTS), và Giao thức dấu thời gian BTC.
Trước tiên, hợp đồng staking là một hợp đồng script BTC, sử dụng hai loại opcode:
-
OP_CHECKSEQUENCEVERIFY: thực hiện khóa thời gian tương đối, chỉ khi hết thời gian thì đầu ra giao dịch mới được chi tiêu.
-
OP_CHECKTEMPLATEVERIFY: đặt điều kiện cho đầu ra giao dịch, ví dụ như bắt buộc chuyển cho ai, ràng buộc lại đầu vào, v.v.
Kết hợp lại, người dùng sau khi tham gia chỉ có hai con đường: staking bình thường (giải phóng khi hết hạn) hoặc vi phạm (tài sản bị tịch thu).
Ở đây, phương thức tịch thu là điểm cốt lõi, sử dụng đến sơ đồ chữ ký một lần có thể trích xuất (EOTS). Người dùng ngoài việc tham gia hoạt động tạo khối theo giao thức đồng thuận PoS, còn phải hoàn thành vòng ký EOTS trên Babylon.
Cơ chế mật mã học ở đây là: khi người ký chỉ ký một lần cho một thông điệp, thì khóa riêng là an toàn; nhưng nếu dùng cùng một khóa riêng để ký hai thông điệp khác nhau, hệ thống Babylon sẽ so sánh chữ ký, trích xuất được thông tin khóa riêng. Khi có khóa riêng, có thể đốt cháy tài sản BTC đang staking (vẫn nằm trong hợp đồng BTC). Lúc này, khi đến hạn, người dùng phải đua tốc độ giao dịch với Babylon — do BTC cứ 10 phút mới tạo một khối, khả năng cao sẽ bị phát hiện và toàn bộ tài sản sẽ bị coi là phí miner, được ưu tiên đóng gói và đốt cháy.
《“Oops, I did it again” – Security of One-Time Signatures under Two-Message Attacks》
Giao thức dấu thời gian BTC cũng là một thiết kế tinh tế, dùng để tránh tình huống tấn công chuỗi dài nhất trên POS. Nói đơn giản, nó đăng sự kiện của các blockchain khác lên Bitcoin, giúp các sự kiện này được hưởng dấu thời gian của Bitcoin. Bản thân BTC có độ bảo mật cực cao, nên dấu thời gian trên đó cũng có quy tắc giới hạn — mỗi khối mới phải có dấu thời gian lớn hơn trung bình của 6 khối trước đó.
Tất cả các cơ chế staking của Babylon đều ở dạng mô-đun, dễ tái sử dụng, do đó tạo điều kiện cho pSTAKE hợp tác xây dựng cùng.
4.2 pSTAKE Bitcoin Liquid Staking (Staking có thanh khoản trên Bitcoin) là gì?
pSTAKE là một giao thức staking có thanh khoản, về cơ chế tương tự Babylon, về bản chất cũng vận hành trong hệ sinh thái PoS (Proof-of-Stake). Đặc điểm lớn nhất là cho phép người dùng staking tài sản tiền mã hóa trong khi vẫn giữ được tính thanh khoản — nghe có quen không? Hiệu quả tương tự sETH của Lido.
Khác biệt rõ rệt giữa staking có thanh khoản và staking truyền thống chính là: tính thanh khoản.
Staking truyền thống: khi người dùng gửi token vào giao thức PoS để tăng tính an toàn kinh tế, họ sẽ mất đi tính thanh khoản — nghĩa là token bị khóa, không thể sử dụng ở nơi khác. Đây cũng là tình trạng hiện tại của Babylon, vốn thiên về bảo mật.
Staking có thanh khoản giải quyết nghịch lý thanh khoản này bằng cách cho phép người staking giữ được thanh khoản tài sản và tiếp tục sử dụng ở nơi khác.
Trên thực tế, khi người dùng gửi tài sản vào BTC, hệ thống sẽ đúc một token staking có thanh khoản (LST) trên chuỗi POS cho họ. Người dùng có thể tự do giao dịch hoặc sử dụng LST này trên các nền tảng DeFi khác, và LST này cũng có thể đổi lại tài sản gốc bất kỳ lúc nào.
Lợi nhuận đến từ đâu?
-
Người dùng trước tiên gửi BTC vào pSTAKE, sau đó pSTAKE sẽ tiếp tục staking tài sản đó vào Babylon để nhận lợi nhuận, rồi chia lãi cho người dùng.
-
Khi người dùng staking BTC, pSTAKE cũng phát hành một token thanh khoản pToken cho họ, và người dùng có thể sử dụng pToken này y như sETH từ Lido.
-
Khi muốn rút BTC, người dùng chỉ cần hủy pToken trên ứng dụng pSTAKE — lúc này phần thưởng sẽ dừng lại và họ lấy lại BTC từ pool trao đổi thanh khoản.
BTC được staking cho pSTAKE sẽ được các nhà cung cấp dịch vụ MPC như Cobo trên BTC đảm nhiệm quản lý, điểm này giống với Merlin.
Cuối cùng hình thành hệ thống hai token: pTOKENs đại diện cho tài sản chưa staking, có thể tự do sử dụng trong DeFi; stkTOKENs đại diện cho tài sản đã staking, tích lũy phần thưởng staking.
4.3 Tổng kết
Bản thân pSTAKE có nhiều năm kinh nghiệm quản lý tài sản và hồ sơ kiểm toán an toàn nhiều hợp đồng, nay hợp tác cùng Babylon.
-
Tăng cường thêm tính thanh khoản: hợp tác với Babylon — một nền tảng chuyên nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản thông qua công nghệ blockchain tiên tiến — có thể tối ưu và mở rộng tính thanh khoản này hơn nữa.
-
Tiềm năng sinh lời tăng lên: nền tảng và chuyên môn công nghệ của Babylon có thể mang lại nhiều cơ hội gia tăng giá trị hơn cho tài sản staking của pSTAKE. Thông qua mạng Babylon, tài sản trong pSTAKE có thể tiếp cận các giao thức DeFi và chiến lược sinh lời rộng hơn, bao gồm các thuật toán giao dịch phức tạp hoặc các pool thanh khoản lợi suất cao. Điều này không chỉ mang lại lựa chọn đầu tư đa dạng hơn cho người dùng mà còn có thể nâng cao tỷ suất sinh lời tổng thể của tài sản.
-
Tăng tính an toàn và tuân thủ: hợp tác với Babylon có thể mang lại lợi thế bổ sung về an toàn và tuân thủ. Với mức độ an toàn quản lý tài sản cực cao của Babylon, kết hợp thêm các nhà cung cấp dịch vụ MPC như CoBo, hệ thống có thể được củng cố thêm, đảm bảo tỷ suất sinh lời.
Tóm lại, thông qua giải pháp thanh khoản trên Bitcoin của pSTAKE, người nắm giữ BTC có thể staking tài sản của họ, nguồn gốc lợi nhuận đến từ dịch vụ của Babylon, đồng thời nhận token thanh khoản để duy trì tính thanh khoản.
Hiện tại, pSTAKE vẫn chưa ra mắt phiên bản chính thức, trải nghiệm hiện tại chỉ có thể thực hiện trên mạng thử nghiệm, do đó nhiều cơ chế quản lý tài sản, cơ chế mở rộng lợi nhuận vẫn chưa được công bố, tự nhiên cũng chưa có dữ liệu TVL để tiết lộ.
Tuy nhiên,背靠 Binance Labs đã thu hút sự chú ý của tôi, bởi Binance luôn đầu tư mạnh vào các mô hình staking — họ hiểu rõ người dùng cần các trò chơi tài chính, đây cũng là nhu cầu thực tế nhất trong ngành blockchain.
Vì vậy, việc hàng nghìn tỷ USD BTC bị闲置 lâu dài rốt cuộc không phải là chuyện nhỏ.
Cuối cùng, quay lại yếu tố an toàn — điều BTC quan tâm nhất. Ngày nay, các nhà cung cấp dịch vụ quản lý tài sản MPC như CoBo đã được người dùng hiểu và công nhận thông qua các dự án như Merlin. Thà trân trọng hiện tại, vận hành hệ thống theo hướng lạc quan (optimistic) bằng OP, thay vì chờ đợi BITVM vài năm nữa rồi mới đạt được niềm tin cấp ZK, dùng tính chắc chắn của lợi nhuận底层 để đảm bảo tính an toàn quản lý tài sản.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
