Vấn đề tin cậy trong danh tính phi tập trung: Uy tín trên chuỗi có thể trở thành "tiêu chuẩn vàng"?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vấn đề tin cậy trong danh tính phi tập trung: Uy tín trên chuỗi có thể trở thành "tiêu chuẩn vàng"?
Bài viết giới thiệu khái niệm và tầm quan trọng của uy tín trên chuỗi (on-chain reputation).
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: FRANCESCO
Biên dịch: TechFlow
Gần đây, các cuộc thảo luận về uy tín trên chuỗi ngày càng trở nên sôi nổi. Kể từ năm 2017, nhiều dự án đã cố gắng giải quyết vấn đề nan giải này nhằm trao quyền cho người dùng blockchain bằng một lớp danh tiếng để hiểu rõ họ đang giao dịch với ai. Ngày nay, điều này dường như quan trọng hơn bao giờ hết, khi hàng loạt dự án SocialFi và người nổi tiếng liên tục ra mắt những loại tiền rác (shitcoins). Bài viết này giới thiệu khái niệm và tầm quan trọng của uy tín trên chuỗi (on-chain reputation), tập trung vào các dự án đang nghiên cứu lĩnh vực này như Debank và Ethos Network.
Uy tín trên chuỗi
Uy tín trên chuỗi trả lời một câu hỏi đơn giản: Làm thế nào để đánh giá mức độ đáng tin cậy của những người tương tác trong hệ thống phi tập trung?
Trong các hệ thống tập trung, bên thứ ba thường đảm bảo uy tín này (ví dụ như điểm tín dụng, lệnh truy nã đỏ của Interpol, tài khoản ngân hàng).
Có cách nào sao chép được sự đảm bảo uy tín này trong hệ thống phân tán không?
Những nỗ lực này không chỉ giới hạn ở một giao thức duy nhất mà là sự đổi mới xuyên suốt toàn bộ lĩnh vực. Để có thể áp dụng rộng rãi, hệ thống uy tín phải vượt qua ranh giới của từng giao thức riêng lẻ, thiết lập một bộ tiêu chuẩn độc đáo có thể nhận diện được trên cả nền tảng Web2 và Web3, xây dựng một khuôn khổ chung cho danh tiếng đa chuỗi.
Bất kỳ nỗ lực nào thất bại trong việc trở thành một tiêu chuẩn mới đều sẽ khiến quá trình này trở nên vô nghĩa.
Theo góc nhìn của a16z, “Để phổ cập hóa danh tính phi tập trung, trước tiên chúng ta cần xây dựng các hệ thống ánh xạ kinh nghiệm và mối liên hệ ngoài chuỗi liên quan đến con người lên chuỗi”, sau đó “chúng ta phải xây dựng cơ chế chuẩn hóa, xử lý và ưu tiên luồng dữ liệu được thêm vào chuỗi”, đồng thời “giải quyết các thách thức vốn có của danh tính phi tập trung, bao gồm thiếu ngữ cảnh trong bản ghi trên chuỗi và khó khăn trong việc truy cập mạng phi tập trung”.
Hiện tại, kể cả các trình khám phá khối cũng chỉ ghi lại những dữ liệu đầu vào rất cơ bản. Việc thiếu thông tin bổ sung về ngữ cảnh giao dịch sẽ khiến việc ánh xạ và phân bổ điểm uy tín trở nên khó khăn hơn.
Ví dụ, NFT nhận được như một phần của giao dịch nên được tính trọng số khác so với NFT nhận được do đóng góp xuất sắc cho cộng đồng một dự án nào đó.
Hơn nữa, trong lĩnh vực tiền mã hóa, uy tín tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, ví dụ như sự tin tưởng vào giao thức, điểm tín dụng cho vay, hay lịch sử của người sáng lập dự án.
Chỉ khi xem xét tất cả các yếu tố này, hệ thống mới có thể áp dụng cho nhiều trường hợp sử dụng, tích hợp các yếu tố uy tín trên chuỗi vào các "hoạt động ngoại tuyến" dựa trên đặc tính công khai tra cứu được của danh tính phi tập trung.
Ba bước:
-
Ghi lại dữ liệu trên chuỗi
-
Ánh xạ và diễn giải dữ liệu
-
Chuyển đổi thành “điểm uy tín”
Uy tín thực sự chuẩn hóa
Trong Yêu cầu dành cho các nhà xây dựng, nhóm Base đã phác họa cách họ coi uy tín trên chuỗi như nền tảng then chốt cho sự thành công. Họ so sánh “trên chuỗi” với “trực tuyến” của thế hệ tiếp theo, trong đó uy tín của mỗi tài khoản trên chuỗi đóng vai trò quan trọng.
Trong bối cảnh này, “giao thức uy tín” có thể tạo thêm niềm tin trên chuỗi. Nhóm này giả định rằng nó có thể tương tự như FICO (tên điểm tín dụng nổi tiếng nhất) hoặc điểm PageRank của Google.
Các ví tiền có thể triển khai những tiêu chuẩn này như một cơ chế chống gian lận, cảnh báo về các địa chỉ rủi ro. Chúng ta đã thấy Rabby đi đầu trong việc đưa ra cảnh báo về các hợp đồng mới hoặc token lừa đảo.
Các ví dụ khác về các biện pháp uy tín bao gồm các công ty phân tích blockchain dựa trên hành vi trên chuỗi như Chainalysis, và DeBank với điểm tín dụng DeBank.
Điểm tín dụng là “một thước đo tổng hợp về tính xác thực, mức độ hoạt động và giá trị của người dùng”. Điểm cao hơn có nghĩa là hoạt động nhiều hơn và tính xác thực của người dùng cao hơn, nhưng ở trạng thái hiện tại, điểm tín dụng DeBank chưa thể đại diện đầy đủ cho uy tín.
Ngoài ra, chúng ta cũng thấy tầm quan trọng của xác thực chính thức đang được chú ý, mặc dù đây vẫn là chủ đề gây tranh cãi trong lĩnh vực tiền mã hóa.
Một ví dụ thành công về cơ chế uy tín là Gitcoin Passport. Gitcoin Passport tự gọi mình là “ứng dụng tổng hợp xác thực”.
Giống như hộ chiếu thông thường, người dùng có thể thu thập các dấu tem (stamps) bằng cách xác minh các hoạt động trước đó hoặc hoàn thành các nhiệm vụ và xác minh từ các bên xác thực Web2 và Web3 khác nhau:
-
Holonym (KYC)
-
Civic (sinh trắc học)
-
Google và LinkedIn (Web2)
-
Guild và Snapshot (Web3)
Những dấu tem này làm tăng điểm số nhân loại mặc định, là chỉ số đại diện cho mức độ đáng tin cậy của mỗi người dùng. Điểm nhân loại cao hơn mở ra nhiều cơ hội hơn, và điểm tối thiểu 20 là yêu cầu để được coi là con người.
Dưới đây là một số ví dụ về dấu tem có thể thu thập được:
Điều tuyệt vời của Passport là nó bảo vệ quyền riêng tư người dùng, sử dụng phương pháp kiến thức không tiết lộ (zero-knowledge), “tạo ra một chứng chỉ có thể kiểm chứng, chứng minh người dùng đã thực hiện một hoạt động cụ thể, nhưng không thu thập bất kỳ thông tin cá nhân nào”.
Một nỗ lực thú vị khác nhằm tạo ra “bằng chứng xác thực có thể kiểm chứng” đang được Ethos Network tiến hành.
Ethos đang phát triển một “nền tảng đáng tin cậy”, tích hợp trong hệ sinh thái rộng lớn hơn, chứ không chỉ giới hạn ở một dApp đơn lẻ. Nền tảng này có thể được tích hợp vào các giao diện hiện có (tiện ích mở rộng Chrome, Metamask snaps) và các dApp.
Bản đồ cho sự đồng thuận xã hội mới này tương tự như Proof-of-Stake, người dùng đóng vai trò là “người xác thực xã hội”.
-
Người dùng có thể đặt cược (stake) vào người khác, biểu thị sự tin tưởng vào họ
-
Những đối tượng hành xử sai có thể bị phạt cắt giảm (slashed)
-
Những người cung cấp sự đồng thuận xã hội có thể nhận phần thưởng
Ethos giới thiệu phần thưởng và hình phạt tài chính, nhằm đảm bảo:
-
Uy tín được bảo vệ bằng an ninh tài chính, khiến việc làm giả uy tín trở nên tốn kém
-
Uy tín có giá trị
-
Việc quan sát các tương tác xã hội trở nên dễ dàng hơn
Đồng thời, cần tìm được sự cân bằng để đảm bảo uy tín không thể bị mua một cách đơn giản.
Trên Ethos Network, người dùng sẽ có thể:
-
Đánh giá: Phát triển uy tín vượt xa việc chỉ đặt cược tài chính
-
Bảo lãnh: Tương tự như stake, người dùng có thể đặt ETH vào người khác và kiếm lợi nhuận từ phần ETH đã stake. Người được bạn bảo lãnh sẽ nhận được 10% lợi nhuận, nhằm khuyến khích cả người xác thực lẫn người giới thiệu.
-
Cắt giảm: Nếu một người xác thực hành xử sai trái, những người đã bảo lãnh ETH cho họ có thể đề xuất cắt giảm, xóa tối đa 10% số ETH stake của người vi phạm khỏi hợp đồng Ethos. Những người đề xuất cắt giảm bị từ chối sẽ chịu hình phạt.
-
Chứng minh: Phản ánh quyền lực, uy tín và ảnh hưởng từ các nguồn khác
Tất cả các cơ chế này sẽ được chuyển đổi thành một điểm đáng tin cậy duy nhất.
Mặc dù ít tập trung vào uy tín trên chuỗi, các đề cử đáng chú ý khác trong lĩnh vực này bao gồm:
-
Worldcoin: Gã khổng lồ được hậu thuẫn bởi các quỹ đầu tư mạo hiểm này hứa hẹn sẽ quét mống mắt của bạn và bù đắp sự bất tiện bằng cách airdrop một vài token WLD.
Mục đích của họ là cao đẹp hay mang tính utopia thì có thể tranh luận. Dù sao đi nữa, họ đã thực hiện thành công việc chứng minh con người thông qua quét sinh trắc học mống mắt. Mặc dù điều này mở ra những rủi ro mới, đây vẫn là một thử nghiệm thú vị.
-
ENS: Chuyển đổi địa chỉ mã hóa thành tên dễ đọc, thúc đẩy “việc truyền tin trên chuỗi”
Con đường còn dài và gian nan
Việc phát triển một hệ thống uy tín trên chuỗi thực sự chuẩn hóa và phổ quát sẽ là một hành trình dài và đầy thử thách.
-
Giải pháp tập trung: Thách thức chính là đảm bảo tất cả các hệ thống này thực sự phi tập trung, chứ không bị kiểm soát bởi một bên tập trung nào, ví dụ như Worldcoin hay Gitcoin Passport.
-
Làm thế nào để thực hiện uy tín trên chuỗi theo cách phi tập trung? Bất kỳ điều gì thấp hơn tiêu chuẩn này đều sẽ làm mất đi yếu tố không cần tin tưởng (trustless) của toàn bộ hệ thống.
-
-
Uy tín mã hóa có thể bị thao túng/mua bán
-
Phải bảo vệ quyền riêng tư
-
Phải vượt xa việc gắn liền với một ví duy nhất và có tính ứng dụng phổ quát
Việc triển khai như vậy sẽ là nỗ lực chung của tất cả các bên tham gia, ví tiền, trình khám phá khối, dApp và các mạng lưới.
Tầm nhìn với các trường hợp sử dụng thực tế
Tầm nhìn cuối cùng về uy tín trên chuỗi là gì?
Dưới đây là một số ví dụ và tình huống thực tế nơi danh tính trên chuỗi có thể hữu ích:
-
Sơ yếu lý lịch mở: Bất kỳ ai cũng có thể đánh giá uy tín của các bên tham gia khác bằng cách gán cho mỗi người dùng một điểm uy tín duy nhất. Ngoài ra, mỗi bài viết, đóng góp hay tham gia cộng đồng sẽ được ghi lại và có thể dùng làm minh chứng cho uy tín.
-
Người nổi tiếng phát hành token: Khi xu hướng người nổi tiếng phát hành token ngày càng phổ biến, dữ liệu phát hành này có thể được dùng để xác định hồ sơ tin cậy của từng người nổi tiếng. Chúng ta đã thấy nhiều người trong số họ thực hiện các vụ lừa đảo liên hoàn. Vấn đề này có thể được giải quyết một phần bằng đánh giá rủi ro nhanh chóng, hiển thị cho người dùng biết họ nên thận trọng với những token này.
-
Nhà phát triển meme: Đây là thời kỳ đỉnh cao của các nhà phát triển meme. Tuy nhiên, nhiều người lạm dụng quyền lực này để thổi giá rồi bán tháo (pump-and-dump), thậm chí là lừa đảo trắng trợn. Chúng ta đã thấy một số nhân vật liên tục đóng vai trò là nhà phát triển meme chuyên nghiệp, thực hiện các vụ lừa đảo liên tiếp. Việc nhận diện người triển khai token là kẻ lừa đảo trước đó sẽ rất hữu ích trong việc đánh giá rủi ro cho người dùng.
-
KOL bán tháo: Một phần quan trọng của Twitter tiền mã hóa là các KOL quảng bá túi hàng của họ trong khi bán tháo cho người hâm mộ. Hãy tưởng tượng nếu bạn có thể xếp hạng uy tín KOL yêu thích, hoặc chỉ đơn giản là biết ai là kẻ bán tháo trắng trợn và lừa đảo.
-
Chương trình khách hàng thân thiết: Phát triển hệ thống uy tín trên chuỗi sẽ cho phép các dApp có được thông tin sâu sắc hơn về tương tác của người dùng, tạo ra các chương trình tùy chỉnh nhắm vào những tương tác chất lượng cao, trao phần thưởng giá trị cho các giao thức.
Các công cụ uy tín hiện có khác
Ngoài những cái tên đã nêu, đã có nhiều công cụ khác đang góp phần thúc đẩy sự tin tưởng và trách nhiệm giải trình.
Xây dựng và theo dõi uy tín
-
Collab.Land: Một bot kiểm soát quyền sở hữu NFT và đóng góp DAO.
-
Karma: Tăng tính minh bạch cho đóng góp DAO
-
PNTHN: Theo dõi uy tín thành viên DAO
-
SOURC3: Nền tảng quản lý uy tín trên chuỗi
Uy tín và xác thực danh tính
-
Pentacle: Giúp người dùng điều hướng các giao thức
-
ONT ID: Khung định danh và chứng chỉ có thể kiểm chứng phi tập trung
-
Krebit: Người dùng có thể chứng minh danh tính mà không tiết lộ bản thân, bảo vệ quyền riêng tư
-
Orange Protocol: Hệ thống uy tín đa chuỗi với chứng chỉ có thể kiểm chứng
-
OutDID: Bằng chứng ZK dành cho xác thực riêng tư
Uy tín và quản trị
-
Metopia: Hệ thống uy tín dành cho quản trị
-
Astraly: Nền tảng uy tín trên chuỗi và phân bổ token dựa trên uy tín
-
Spect: Công cụ không cần mã giúp các đóng góp viên DAO tạo ra các sub-DAO
-
SourceCred: Giúp khuyến khích đóng góp viên, thưởng cho sự tham gia chất lượng cao
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@francescoweb3
