Outlier Ventures: Sự trỗi dậy của mạng xã hội phi tập trung
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Outlier Ventures: Sự trỗi dậy của mạng xã hội phi tập trung
Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích một số đối thủ chính trong lĩnh vực mạng xã hội phi tập trung mã hóa, cùng các chức năng và kiến trúc riêng biệt của họ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Lorenzo Sicilia, Giám đốc Kỹ thuật tại Outlier Ventures
Biên dịch: xiaozou, Jinse Finance
Outlier Ventures đã nhận thấy sự phát triển lành mạnh của một số mạng xã hội phi tập trung, với Farcaster và Lens Protocol bắt đầu thu hút được sự chú ý thực sự từ người dùng. Khi nói đến các sản phẩm hướng tới thị trường đại chúng, công nghệ mã hóa đang trở nên ngày càng thiết thực và hiệu quả hơn. Trong nhiều năm qua, việc quản lý khóa riêng và thiếu trải nghiệm ưu tiên trên thiết bị di động đã cản trở việc áp dụng mã hóa.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ đi sâu vào một số đối thủ cạnh tranh chính trong lĩnh vực mạng xã hội phi tập trung dựa trên mã hóa, khám phá chức năng và kiến trúc của từng nền tảng, đồng thời thảo luận về cơ hội mà các nhà sáng lập Web3 háo hức tận dụng để xây dựng các giao thức đồ thị xã hội mới không cần cấp phép.
1. Mạng xã hội
Sau hơn một thập kỷ sử dụng Instagram, Facebook, Twitter và các nền tảng khác, tất cả mọi người đều hiểu cách hoạt động của mạng xã hội. Khái niệm mạng xã hội xoay quanh người dùng — họ cung cấp sở thích của mình cho hệ thống bằng cách điền hồ sơ cá nhân và lựa chọn những tài khoản muốn theo dõi, từ đó nhận lại một bản tin được tạo tự động theo thời gian thực.
Xung quanh khái niệm đơn giản này, các mạng xã hội đã xây dựng nên đế chế của riêng mình, với mục tiêu cuối cùng là thu hút sự chú ý của người dùng và giữ chân họ ở lại lâu nhất có thể trong khu vườn tường cao rào kín của mình. Dữ liệu người dùng chứa đựng giá trị lớn, và chính dữ liệu này sau đó được biến thành hàng hóa.
Mạng xã hội phi tập trung muốn phá vỡ những bức tường này, mang lại khả năng di chuyển danh tính cho người dùng, giúp họ kiểm soát tốt hơn sở thích/riêng tư của bản thân, đồng thời dễ dàng chuyển đổi giữa các nền tảng.
Cũng như tiền mã hóa mang lại khả năng giao dịch không cần cấp phép cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu trên thế giới, DeSo (mạng xã hội phi tập trung) cũng mang lại khả năng truyền thông không cần cấp phép và chức năng phát sóng không thể kiểm duyệt.
Tuy nhiên, điều thực sự hấp dẫn là DeSo cũng mở cửa hoàn toàn cho các nhà phát triển, cho phép các lập trình viên xây dựng mới trên các giao thức hiện có mà không cần xin phép bất kỳ "người canh cổng" nào. Mô hình thành công của "DeFi Lego" có thể được lặp lại ở đây.
Trước khi xuất hiện DeSo dựa trên Web3, nỗ lực duy nhất nhằm xây dựng mạng xã hội phi tập trung là Mastodon. Sau khi Elon Musk mua lại Twitter, Mastodon dường như sẵn sàng tận dụng cơ hội này, nhưng cuối cùng các vấn đề về tính khả dụng và trải nghiệm người dùng phân mảnh đã khiến tốc độ tăng trưởng dừng lại ở mức 1 triệu người dùng hoạt động hàng ngày.
Ngày nay, Farcaster, Lens và các dự án khác đang thử nghiệm một phương pháp xây dựng khác biệt dựa trên các nguyên tắc cơ bản của Web3, mang đến một số điều hoàn toàn mới lạ.
2. SocialFi
SocialFi kết hợp các yếu tố cơ bản của Web3 vào lớp tài chính phi tập trung được xây dựng trên mạng đồ thị xã hội. Các bên tham gia bao gồm người sáng tạo nội dung, người nổi tiếng trên mạng và người dùng cuối, những người mong muốn kiểm soát tốt hơn dữ liệu và quyền tự do ngôn luận của bản thân, đồng thời có thể kiếm lợi nhuận từ lượng theo dõi và mức độ gắn kết trên mạng xã hội.
Việc thương mại hóa dựa trên tiền mã hóa, còn quản lý danh tính được xử lý thông qua một bộ khóa riêng. Hầu hết trong số họ tuyên bố rằng họ có thể sử dụng tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) để chống kiểm duyệt. Tuy nhiên, điều này vẫn chưa được chứng minh chắc chắn.
Hãy cùng xem xét những điểm khác biệt chính so với các mạng xã hội khác:
-
Khu vực giới hạn bằng token: chỉ những người nắm giữ token của người sáng tạo mới có thể truy cập một số chức năng hoặc khu vực nhất định.
-
Gửi tiền boa: mọi người có thể nhận tiền boa dưới dạng tiền mã hóa, có thể là token nền tảng hoặc các loại token khác.
-
Đăng ký một lần hoặc đăng ký định kỳ: thanh toán mã hóa cho các sản phẩm hoặc dịch vụ kỹ thuật số được thực hiện ngay trong nền tảng.
-
Kích thích nền tảng: người dùng và người sáng tạo có thể nhận được phần thưởng bằng token nền tảng dựa trên mức độ tham gia của họ.
Mặc dù những khái niệm này đã tồn tại khá lâu, nhưng phải đến khi Friend Tech khám phá ra tiềm năng của chức năng trò chuyện giới hạn bằng token thì chúng mới thực sự thu hút sự chú ý của thị trường. Người dùng cần có token được gọi là "chìa khóa" (có thể giao dịch), thứ giúp họ hưởng lợi từ mức độ phổ biến ngày càng tăng của người sáng tạo nội dung.
Friend Tech từng đạt đỉnh với 800.000 địa chỉ người dùng duy nhất, nhưng sau đó tỷ lệ giữ chân người dùng giảm mạnh.
Mặc dù đường cong bonding rất giỏi trong việc thúc đẩy việc áp dụng nhờ tạo cảm giác khẩn trương và FOMO, nhưng về dài hạn, các đường cong này lại thiếu sót trong việc giữ chân người dùng. Để thực sự duy trì sự gắn bó của người dùng, cần hai yếu tố then chốt: cần hình thành hiệu ứng mạng giúp khuếch đại giá trị nền tảng khi có thêm nhiều người dùng tham gia; đồng thời cần có tiện ích rõ ràng mang lại lợi ích thiết thực vượt xa lợi ích ngắn hạn.
3. Đồ thị xã hội Web3
Đồ thị xã hội biểu diễn mối quan hệ giữa các thực thể như con người, tổ chức, địa điểm và bất kỳ thứ gì khác có thể liên kết với nhau. Các nền tảng Web2 như Facebook, Twitter, Instagram và TikTok đã tích lũy được hiệu ứng mạng đáng kể, đặc biệt trong việc ngăn người dùng chuyển sang các mạng xã hội khác vì việc chuyển đổi đồng nghĩa với bắt đầu lại từ đầu.
Lens, Farcaster và các dự án khác bắt đầu từ điểm ma sát này để tạo sự khác biệt, họ đang phát triển các đồ thị mở thực sự với nhiều giao diện trước (frontend), cung cấp trải nghiệm người dùng khác nhau bằng cách tận dụng cùng một dữ liệu.
Tuy nhiên, Facebook tạo ra 4PB dữ liệu mỗi ngày. Mỗi phút, có 510.000 bình luận được đăng, 293.000 trạng thái được cập nhật, 4 triệu lượt thích và 136.000 ảnh được tải lên. Không có blockchain hiện tại nào có thể xử lý lượng dữ liệu khổng lồ như vậy, và có thể sẽ mãi không bao giờ làm được, bởi vì blockchain được tối ưu hóa cho các trường hợp sử dụng khác: trao đổi giá trị không cần cấp phép.
Ví dụ, giao dịch kép là một rủi ro tài chính điển hình trong blockchain, nhưng lại không liên quan gì đến việc xử lý tên người dùng, phân phối nội dung và thông báo trong mạng xã hội phi tập trung. Các nhóm phát triển Lens và Farcaster cần cân nhắc các giả định khác nhau dựa trên các điểm đánh đổi cụ thể.
4. Giao thức Lens
Giao thức Lens là một đồ thị xã hội có thể kết hợp do Stani Kulechov, người sáng lập và CEO của Aave, tạo ra. Giao thức này do cộng đồng điều hành và hiện đang triển khai trên Polygon.
Lens được xây dựng dựa trên một vài hợp đồng thông minh chính, xử lý mọi khía cạnh của mạng xã hội.
-
Profiles được biểu thị bằng NFT, là đối tượng chính trong giao thức. Nếu bạn sở hữu một NFT như vậy, bạn sẽ kiểm soát đồ thị xã hội và nội dung. - Profile chứa toàn bộ lịch sử Posts (bài viết), Quotes (trích dẫn), Mirrors (phản chiếu), Comments (bình luận) và tất cả các nội dung khác do người dùng tạo ra.
-
Publications đại diện cho nội dung trong giao thức, gồm bốn loại: Posts, Comments, Quotes và Mirrors. Posts là đối tượng cơ bản, còn các loại khác là mở rộng của thực thể cơ bản. Quan trọng nhất, mỗi publication đều có một ContentURI. Về cơ bản, ngoài nội dung (như hình ảnh, văn bản...), mọi thứ đều được lưu trữ trên chuỗi, còn nội dung này được liên kết với các giải pháp lưu trữ phi tập trung như IPFS hoặc Arweave, thậm chí cả AWS S3.
-
Mirrors, Comments và Quotes cho phép người dùng tương tác với publication thông qua bình luận, trích dẫn hoặc lan tỏa nội dung. Do đó, tất cả các tham chiếu đến mô-đun publication gốc đều tuân theo cùng một quy tắc (ví dụ: chỉ những người theo dõi mới có thể quote/comment/mirror).
-
Open Actions cung cấp cho các nhà phát triển một cách để xây dựng các chức năng tùy chỉnh có thể được nhúng trực tiếp vào giao thức. Bạn có thể coi chúng như những hooks được giao thức kích hoạt mỗi khi một sự kiện xảy ra (ví dụ: Alice có thể thấy Bob đã gửi tiền boa cho cô ấy, do đó cô ấy có thể có một indexer theo dõi thu nhập).
Ngay từ đầu, nhóm Lens tập trung vào bản thân giao thức và để cộng đồng phụ trách xây dựng giao diện trước, do đó đã xuất hiện nhiều giao diện UI khác nhau, mỗi cái mang phong cách riêng.
Kết quả là hình thành một hệ sinh thái sôi động nhưng cũng đầy hỗn loạn, với nhiều dự án mới ra đời rồi nhanh chóng biến mất chỉ sau vài ngày. Tuy nhiên, dần dần chúng ta bắt đầu thấy một số dự án nổi bật như buttrfly, hey.xyz và orb thu hút được sự chú ý nhất định.
Sau một thời gian vận hành Lens v1, Lens đã ra mắt Momoka, một lớp L3 Tối ưu hóa vượt ra khỏi không gian blockchain. Thay vì lưu dữ liệu trực tiếp trên Polygon, họ tận dụng lớp khả dụng dữ liệu (DA), chỉ cần tải dữ liệu lên Arweave để giảm chi phí.
5. Farcaster
Farcaster là một mạng xã hội Web3 khác được xây dựng trên Ethereum, tận dụng các hợp đồng thông minh trên chuỗi và ma trận mạng ngang hàng dựa trên client "Hub".
Tương tự như Lens, Farcaster là mở, và đã có nhiều client đa dạng được xây dựng trên nền tảng này, trong đó phổ biến nhất là Warpcast — do chính đội ngũ Farcaster phát triển, bên cạnh đó là Supercast (với chức năng trả phí) và Yup (tập trung vào cross-posting).
Năm 2022, Varun Srinivasan đã đăng một bài blog về khái niệm "phi tập trung đầy đủ", đưa ra một số ý tưởng mà từ đó luôn là cốt lõi trong kiến trúc và phương pháp của Farcaster.
Ý tưởng chính là, nếu một mạng xã hội cho phép "hai người dùng có thể tìm thấy nhau và giao tiếp dù có bất kỳ rào cản nào trên mạng", thì mạng xã hội đó được coi là đủ phi tập trung.
Để đạt được điều này, cần đảm bảo ba yếu tố:
-
Lấy được tên người dùng duy nhất
-
Đăng tin nhắn dưới tên người dùng đó
-
Đọc tin nhắn từ bất kỳ tên hợp lệ nào
Farcaster thực hiện kiến trúc này thông qua một tập hợp các hợp đồng thông minh cốt lõi được triển khai trên Optimism:
-
IdRegistry tạo tài khoản mới, cho phép người dùng chuyển đổi và khôi phục tài khoản Farcaster. Nó cũng tích hợp với ENS, giúp tên người dùng có thể được lấy bởi chủ sở hữu hợp pháp.
-
Storage Registry cho tài khoản thuê không gian lưu trữ. Giá lưu trữ được định giá bằng USD và sử dụng Oracle để chuyển đổi sang ETH. Giá thay đổi theo cung cầu.
-
Key Registry công bố các khóa ứng dụng thông qua tài khoản, cho phép chúng đăng tin nhắn thay mặt tài khoản.
Như bạn thấy, các hợp đồng thông minh trên đây không gửi hay nhận tin nhắn — nhiệm vụ này được giao cho các Hub. Hub là một mạng phân tán, bao gồm các instance Hubble, một node được xây dựng bằng Typescript và Rust.
Các node chịu trách nhiệm xác thực, lưu trữ, sao chép tin nhắn và đánh giá các node ngang hàng của chúng.
Xác thực ở cấp độ tin nhắn được thực hiện bằng cách xác minh chữ ký hợp lệ từ khóa tài khoản của người dùng.
Sau khi tin nhắn được xác thực là hợp lệ, nó sẽ được lưu vào hub thông qua một tiến trình bất đồng bộ sử dụng phương pháp CRRDT (loại dữ liệu sao chép không xung đột).
Việc sao chép được thực hiện bằng cách sử dụng diff sync và giao thức gossip dựa trên thư viện libp2p phổ biến. Hub định kỳ chọn một node ngẫu nhiên để thực hiện diff sync, so sánh Merkle tries của các hash tin nhắn để tìm các tin nhắn bị thiếu.
Hub có kiến trúc nhất quán cuối cùng mạnh mẽ, vì ngay cả khi chúng ngoại tuyến, trạng thái vẫn có thể được tái tạo thông qua các node ngang hàng.
Node ngang hàng cực kỳ quan trọng trong việc duy trì trạng thái giao thức, vì vậy chúng đánh giá lẫn nhau. Nếu một node không nhận tin nhắn hợp lệ, bị tụt hậu hoặc gossip quá nhiều, nó có thể bị bỏ qua.
6. Không cần cấp phép
Từ các giao thức và nguyên tắc này, chúng ta thấy xuất hiện các nguyên tắc mới. Trong số đó, Frame của Farcaster đã thu hút được nhiều sự chú ý.
Frame cho phép đưa các trải nghiệm tùy chỉnh vào bản tin Farcaster. Nó mở rộng chuẩn Open Graph và biến hình ảnh tĩnh thành trải nghiệm tương tác bằng cách thêm tối đa 4 nút bấm. Khi người dùng nhấn nút, tùy theo cú nhấp và dữ liệu siêu nội dung người dùng được gửi đến máy chủ tạo Frame, họ sẽ nhận được một hình ảnh mới.
Dựa trên điều này, chúng ta bắt đầu thấy nhiều thí nghiệm như tạo pool, sưu tầm kỹ thuật số và các mini-game nhỏ được triển khai thông qua các Frame.
Bất kỳ máy chủ ứng dụng nào có thể trả về nội dung html đều có thể tạo Frame, nhưng hiện đã xuất hiện nhiều công cụ Frame như https://framesjs.org/, https://frog.fm/ và các công cụ khác giúp đơn giản hóa quy trình cho nhà phát triển.
Sau thành công của Frames trên Farcaster, hiện Lens cũng đang cân nhắc triển khai tương tự, cho thấy việc sở hữu các tiêu chuẩn chung có thể trở thành một động lực mạnh mẽ.
7. Kết luận
Mạng xã hội phi tập trung vẫn còn đối mặt với những thách thức lớn trước khi đạt được thành công triệt để, bao gồm mở rộng cơ sở hạ tầng để chứa nhiều người dùng hơn, đơn giản hóa quy trình tạo ví kỹ thuật số cho người mới, và cố gắng trừu tượng hóa hoàn toàn phí gas.
Mặc dù còn nhiều thách thức, chúng tôi vẫn thấy Farcaster đã đạt được tiến bộ đáng kể về trải nghiệm người dùng tổng thể, và một cộng đồng gắn kết đã hình thành xung quanh Farcaster (ví dụ: khoảng 50.000 người dùng hoạt động hàng ngày, 350.000 người dùng đã đăng ký). Một yếu tố quan trọng góp phần vào những con số này là khả năng sử dụng ứng dụng di động — dễ cài đặt và trải nghiệm người dùng giống với các mạng xã hội truyền thống.
Một yếu tố then chốt khác là tính chất không cần cấp phép của các giao thức (ví dụ: Farcaster, Lens...), tạo nên một môi trường màu mỡ cho các nhà phát triển đổi mới và xây dựng trên các khối và chức năng hiện có.
Giống như Mùa hè DeFi, chúng ta đang chứng kiến một môi trường thí nghiệm năng động (ví dụ: yup.io là một aggregator mạng xã hội phi tập trung, drakula.app là nền tảng video ngắn, hoặc neynar.com là công cụ SaaS dựa trên Farcaster), tất cả đều xuất hiện từ những giao thức này.
Các nhà sáng lập hiện có thể bắt đầu xây dựng kênh phân phối Web3 bản địa cho dự án của họ, nơi mọi người có thể khởi đầu hành trình của mình, từ điểm quan tâm ban đầu mở rộng sang các ứng dụng khác hoặc các liên kết ứng dụng được nhúng trực tiếp vào bản tin của họ (ví dụ: thông qua Frames). Đồng thời, các ứng dụng thu hút người dùng mới có thể đóng vai trò là kênh phân phối ngược lại tới phần còn lại của mạng xã hội phi tập trung, tạo nên một vòng phản hồi tích cực.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Outlier Ventures
