Phân tích chuyên sâu về Bitcoin Inscription
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích chuyên sâu về Bitcoin Inscription
Bài viết này thảo luận về quá khứ và hiện tại của các bản khắc. Đằng sau sự phát triển thịnh vượng của công nghệ là sự hoài nghi thận trọng không ngừng từ cộng đồng người dùng mật mã.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Joey Shin, IOSG Ventures
Giới thiệu
Bitcoin đã trải qua chặng đường dài kể từ khi ban đầu chỉ là “tiền mặt kỹ thuật số” cho các giao dịch ẩn danh. Kể từ khi ra đời khái niệm inscriptions (ghi chú) vào năm 2021, Bitcoin bắt đầu mở ra những khả năng mới trong lĩnh vực tiền tệ lập trình được và tài chính phi tập trung, khiến ngay cả những tiên phong Web3 cũng cảm thấy phấn khích. Việc tận dụng ngôn ngữ kịch bản được mở rộng để thực hiện logic quyền sở hữu tùy chỉnh và trạng thái trên chuỗi hứa hẹn mở ra một kỷ nguyên mới, trong đó Bitcoin đóng vai trò là lớp thanh toán cơ bản cho dữ liệu có thể tải xuống — dù là hình ảnh, âm thanh hay văn bản. Dù vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, các giao thức dựa trên inscription đã cho thấy tiềm năng tương lai của Bitcoin không chỉ đơn thuần là công cụ thanh toán, mà có thể phát triển thành lớp nền tảng cho quyền tài sản lập trình được và quyền sở hữu kỹ thuật số. Tuy nhiên, đối với nhà đầu tư, vẫn tồn tại rủi ro liên quan đến triển khai công nghệ, môi trường thị trường và vùng xám pháp lý.
Lịch sử đằng sau các inscription
"Colored BTC" (Bitcoin được tô màu)
Trong giai đoạn đầu của Bitcoin, nó chỉ được dùng cho giao dịch ngang hàng và tích trữ giá trị. Từ năm 2012, khái niệm "colored coins" xuất hiện — đánh dấu các satoshi để đại diện cho các tài sản ngoài đời thật như cổ phiếu hay bất động sản. Phương pháp này "tô màu" cho đầu ra giao dịch chưa sử dụng (UTXO) của Bitcoin nhằm mục đích sử dụng trong các giao thức bên ngoài chuỗi. Tuy nhiên, việc theo dõi các đồng tiền đặc biệt này chứng minh là không bền vững, dẫn đến sự phình to của tập hợp UTXO Bitcoin. Mặc dù dung lượng bị giới hạn nghiêm trọng, đây là lần đầu tiên người ta thử nghiệm nhúng siêu dữ liệu vào kịch bản giao dịch.
Đến năm 2014, do nhu cầu loại bỏ dữ liệu UTXO vô ích, đầu ra OP_RETURN xuất hiện, đánh dấu 40 byte kịch bản không thể tiêu dùng để chứa dữ liệu tùy ý. Cập nhật SegWit năm 2017 giải quyết vấn đề thay đổi giao dịch và giới hạn dung lượng khối. Nó đề xuất một khối riêng biệt gọi là khối chứng cứ (witness block) để nhúng siêu dữ liệu, với dung lượng lưu trữ lớn hơn. Khối chứng cứ của Bitcoin còn mở rộng không gian nhúng dữ liệu trong kịch bản.
Cập nhật Taproot năm 2021 giới thiệu chữ ký Schnorr và cấu trúc dữ liệu Merkleized Alternative Script Tree (MAST), nâng cao hiệu quả, tính riêng tư và độ phức tạp kịch bản. Chữ ký Schnorr cho phép gộp khóa và chữ ký trong giao dịch, nghĩa là mạng có thể xử lý nhiều giao dịch hơn với tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn. Việc sử dụng MAST làm nơi lưu trữ dữ liệu cho phép chỉ ghi lại kết quả của nhánh Merkle lên blockchain thay vì tất cả các cách thực thi kịch bản có thể, từ đó giảm đáng kể dung lượng chiếm dụng, đặc biệt trong các giao dịch phức tạp. Quan trọng nhất, Tapscript sửa đổi ngôn ngữ kịch bản của Bitcoin để đọc được chữ ký Schnorr, từ đó dỡ bỏ giới hạn kích thước kịch bản, cho phép mã hóa trực tiếp các giao thức inscription phức tạp ngay trên lớp nền tảng cơ bản của Bitcoin. Sau nhiều cải tiến từng bước nhằm tăng tính linh hoạt và dung lượng, Bitcoin giờ đây đã sẵn sàng cho một kỷ nguyên mới về quyền sở hữu kỹ thuật số phân tầng trong lĩnh vực tiền mã hóa.
Inscription hoạt động như thế nào
Yêu cầu về giao thức Ordinal
Giao thức Ordinal do nhà phát triển cốt lõi Bitcoin Casey Rodarmor tạo ra, gán một thứ tự cho mỗi satoshi — đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin. Trước khi có giao thức Ordinal, mọi satoshi đều giống hệt nhau, không có thứ tự nhận dạng hay siêu dữ liệu riêng biệt. Tiêu chuẩn Ordinal cung cấp phương pháp gán số thứ tự tuần tự cho từng satoshi dựa trên thứ tự chúng được khai thác hoặc chuyển đi. Điều này giúp mỗi satoshi vốn không thể phân biệt trở nên có định danh duy nhất dựa trên vị trí thứ tự của nó.
Theo giao thức Ordinal, khi thực hiện giao dịch Bitcoin, satoshi có số thứ tự thấp nhất sẽ được tiêu dùng trước tiên. Bằng cách áp dụng nhất quán quy tắc này trên toàn bộ blockchain, có thể gán một thứ tự xác minh được và số sê-ri cho mọi satoshi hiện có kể từ khi Bitcoin ra đời.
Các trình duyệt và ví Bitcoin chuyên dụng tuân theo tiêu chuẩn Ordinal, sử dụng các bộ chỉ mục ngoài chuỗi để hiển thị chính xác số dư satoshi được sắp thứ tự, giúp người dùng tìm kiếm các bộ inscription cần thiết. Do đó, người dùng có thể biết rõ họ kiểm soát những satoshi nào và chuyển satoshi có số thứ tự cụ thể khi cần.
Việc thiết lập thứ tự Ordinal là then chốt để nhận diện và theo dõi siêu dữ liệu tùy chỉnh dựa trên satoshi như inscription. Nếu không có Ordinal, sẽ không thể gắn dữ liệu một cách đáng tin cậy vào từng satoshi đơn lẻ. Do đó, các giao thức inscription Bitcoin phụ thuộc nặng nề vào các bộ chỉ mục ngoài chuỗi tập trung để phân bổ và chứng minh quyền sở hữu các tác phẩm kỹ thuật số gắn liền với satoshi được đánh số.
BRC20 – Thêm hoa thêm lá
Vào tháng 3 năm 2023, một nhà phát triển ẩn danh sử dụng biệt danh @domodata đã ra mắt BRC-20 dựa trên giao thức Ordinal, gây ra làn sóng đầu cơ chủ yếu xoay quanh token meme trên Bitcoin. BRC20 là một tiêu chuẩn token được giới thiệu cho blockchain Bitcoin, lấy cảm hứng từ tiêu chuẩn ERC20 phổ biến trên Ethereum. BRC20 cho phép người dùng định nghĩa, đúc, theo dõi và chuyển lượng token tùy chỉnh trực tiếp trên lớp nền tảng cơ bản của Bitcoin, từ đó tạo ra các token khác ngoài BTC trên blockchain Bitcoin.
Về mặt kỹ thuật, token BRC20 tận dụng các chức năng được mở khóa bởi inscription Bitcoin và giao thức Ordinal. Việc xác định token BRC20 liên quan đến việc tạo dữ liệu inscription chuyên biệt để ghi chú các thông số token và quy tắc đúc tiền. Những dữ liệu này được khắc trên từng satoshi có thứ tự riêng.
Một inscription triển khai BRC20 điển hình sẽ định nghĩa các thuộc tính như tên token, tổng nguồn cung, giới hạn đúc tiền trên mỗi satoshi có thứ tự, v.v. Các inscription tiếp theo sẽ mã hóa các thay đổi trạng thái liên quan, như phát hành thêm nguồn cung token hoặc chuyển token giữa các địa chỉ.
Các giao dịch Bitcoin di chuyển các satoshi mang inscription này thực hiện các thay đổi trạng thái BRC20. Bằng cách theo dõi lịch sử inscription, các ví và phần mềm trình duyệt khối hỗ trợ BRC20 có thể sắp xếp các sự kiện và tính toán số dư quyền sở hữu hiện tại. Do đó, người dùng có thể phát hành và trao đổi các token do người dùng định nghĩa thông qua sổ cái Bitcoin cơ bản.
Khác với việc theo dõi số dư token dựa trên tài khoản như trên Ethereum, BRC20 phụ thuộc vào việc sắp xếp theo thứ tự thời gian của các inscription đúc và chuyển tiền thông qua giao thức Ordinal và một bộ chỉ mục ngoài chuỗi tập trung để diễn giải bộ quy tắc BRC20; các thay đổi số dư token không phản ánh như thay đổi trạng thái blockchain gốc như trên EVM. Cơ chế lưu trữ vốn nhằm mục đích chứa dữ liệu tùy ý giờ đây đã phát triển thành một hệ thống sổ cái "thay thế", được sử dụng phổ biến hơn. Về mặt kỹ thuật, chúng không đồng nhất và chỉ có thể trao đổi trong các tập inscription được định nghĩa trước. Tuy nhiên nhìn chung, BRC20 cung cấp chức năng token tương tự trực tiếp trên Bitcoin nhưng thất bại trong việc đạt được chức năng hợp đồng thông minh.
Tổng quan về sự phát triển công nghệ inscription
Ảnh hưởng đến các dự án khác trên chuỗi EVM
Sự cuồng nhiệt xung quanh inscription Bitcoin đã thúc đẩy các dự án blockchain khác đua nhau sao chép chức năng tương tự. Thông qua việc mã hóa dữ liệu vào calldata và dựa vào các bộ chỉ mục bên ngoài, các mạng như Ethereum, Arbitrum và Avalanche đã bắt đầu ra mắt các dự án tương tự inscription.
So với Ordinals trên Bitcoin, giá cả đã giảm xuống do phí tương tác và khắc ghi trên các chuỗi khác thấp hơn; tuy nhiên, phương pháp này không thể đạt được các chức năng phức tạp như phân phối royalty, khác với NFT dựa trên hợp đồng thông minh trên Ethereum.
Tuy nhiên, lượng truy cập đỉnh điểm ngắn hạn đã gây áp lực lớn lên cơ sở hạ tầng một số mạng. Sự ùn tắc và sập mạng trên các chuỗi như Avalanche, Polygon, Arbitrum, zKSync, Near và Cosmos do lượng hoạt động đỉnh điểm làm nổi bật rủi ro tiềm tàng khi đặt nhu cầu đầu cơ lên trên kế hoạch phát triển bền vững.
Tổng quan bối cảnh chung
Phân tích dữ liệu Ordinals
Hầu hết các Ordinals được khắc là văn bản, điều đó có nghĩa chúng là token BRC20.
Công nghệ inscription mở ra các ứng dụng mới trong các lĩnh vực như sưu tầm kỹ thuật số, token hóa, thanh toán và xác thực danh tính tự chủ dựa trên bảo mật của Bitcoin. Tuy nhiên, các nhà phê bình chỉ ra rằng các công cụ và cơ sở hạ tầng sớm liên quan đến inscription tồn tại rủi ro tập trung trong xác minh giao dịch, khai thác, ví và phần mềm. Ngoài ra, việc quản lý pháp lý đối với các hoạt động mới nổi trên chuỗi cũng mang lại một mức độ bất định nhất định.
Nhìn chung, mặc dù inscription Bitcoin đầy hứa hẹn, nhưng cùng với sự gia tăng về lượng sử dụng, cơ sở hạ tầng bền vững và cơ chế quản trị công bằng vẫn cực kỳ quan trọng.
Phân tích tính bền vững
Tổng kết xu hướng
Nhìn lại các tiền lệ gần đây, ta có thể rút ra bài học về quỹ đạo tăng trưởng cho các sáng tạo mới nổi như inscription Bitcoin. Hai xu hướng tiền mã hóa trước đây cho thấy sự tương đồng rõ rệt — sự trỗi dậy và suy tàn của stablecoin thuật toán, và cơn sốt NFT năm 2021.
Stablecoin thuật toán hứa hẹn ổn định giá mà không cần thế chấp, thông qua các cơ chế khuyến khích phức tạp. Tuy nhiên, kinh tế học token phức tạp khiến nhiều người bị thu hút bởi đầu cơ chứ không phải vì tính năng thực tế. Người dùng chủ yếu bị hấp dẫn bởi các chức năng dễ tiếp cận của stablecoin thuật toán, chẳng hạn như không cần thế chấp. Nhưng khi điều kiện thị trường thay đổi, các dự án này như TerraUSD sụp đổ vào tháng 5 năm 2022, đã không thể duy trì tỷ giá 1:1 với đô la Mỹ khi lòng tin suy giảm.
Tương tự, xu hướng NFT nhanh chóng mất sức hút sau cơn sốt, từng tạm thời tràn ngập sự thổi phồng. Người dùng gặp khó khăn trong việc tìm ra các ứng dụng thực tế phù hợp với quy mô quảng bá ngắn hạn. Để duy trì thị phần, ngày càng phải dựa vào việc xây dựng các ứng dụng thực tế trước khi người dùng chuyển sự chú ý.
Trừ khi ứng dụng inscription vượt qua nhu cầu đầu cơ đơn thuần, nếu không chúng dường như đang đi theo con đường tương tự. Việc tích hợp inscription vào các nhu cầu thực tế như minh bạch, chứng nhận, xác thực danh tính và xác thực nội dung dường như là then chốt để tránh lặp lại chu kỳ bùng nổ và suy sụp trước đây.
Thông qua phát triển cộng đồng liên tục, có thể nuôi dưỡng tính hữu ích bền vững và tránh tái diễn sai lầm, nhưng vẫn cần sự bổ sung lẫn nhau giữa đổi mới công nghệ và tích hợp công bằng với thế giới thực.
Phân tích thị trường tổng thể
Ngoài các hạn chế về cơ sở hạ tầng, inscription Bitcoin còn đối mặt với rào cản trong việc được chấp nhận bên ngoài. Chu kỳ thổi phồng xung quanh các ứng dụng như sưu tầm NFT hay token meme tuy mạnh mẽ nhưng chứng minh là ngắn ngủi, thiếu các chức năng thực tế nền tảng, vẫn thiếu sức hấp dẫn lâu dài bền vững.
Những đỉnh điểm thưa thớt của giao dịch inscription được nhắc đến ở trên cũng làm nổi bật sản phẩm dựa trên inscription hiện tại còn tương đối non nớt. Các nhà phê bình chỉ ra rằng so với các lĩnh vực Web3 trưởng thành như tài chính phi tập trung, chất lượng các giao thức và trải nghiệm này thấp hơn. Để thoát khỏi phạm vi ngách, bắt buộc phải nâng cao khả năng truy cập và chức năng.
Đồng thời, câu hỏi đặt ra là: những thí nghiệm mới nổi này có vượt qua phạm vi đầu cơ tài chính hay không? Những dự án chỉ tập trung đúc các sản phẩm phái sinh token hóa mà thiếu chức năng thực tế có thể sẽ bị giới hạn trong nhóm cộng đồng trader mã hóa, khó chạm tới thị trường đại chúng.
Hơn nữa, các khu vực pháp lý mới chỉ bắt đầu hiểu các mô hình sở hữu bản địa mã hóa, can thiệp quá mức có thể cản trở đổi mới.
Nhìn chung, inscription Bitcoin mang lại tiềm năng hấp dẫn, nhưng khi lượng sử dụng tăng lên, việc đảm bảo khả năng tiếp cận phổ biến, cơ sở hạ tầng bền vững và quản trị công bằng ngày càng trở nên quan trọng.
Phân tích điểm yếu kỹ thuật
Dù các đổi mới như Taproot mở ra khả năng mới cho các giao thức dựa trên inscription, nhưng việc mở rộng cơ sở hạ tầng cho các khái niệm này vẫn đối mặt với một số giới hạn.
Thứ nhất, sự gia tăng nhanh chóng về số lượng inscription có thể ảnh hưởng đến hiệu suất lớp nền tảng cơ bản của Bitcoin. Việc thêm dữ liệu không phải giao dịch vào tập hợp UTXO cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến dung lượng lưu trữ, băng thông và nhu cầu tính toán, đặc biệt đối với các nút mạng. Dù công nghệ lưu trữ đã tiến bộ đáng kể, nhưng công nghệ băng thông Internet chưa theo kịp hoàn toàn. Do đó, điều này có thể cản trở sự tham gia của nút thông qua việc làm tăng đáng kể thời gian và chi phí tải khối ban đầu (IBD), có thể làm giảm tính mở rộng và khả năng sử dụng vốn hấp dẫn của Bitcoin.
Hơn nữa, các bộ quy tắc và kịch bản inscription phức tạp nếu không được kiểm tra kỹ lưỡng có thể gây ra rủi ro an ninh mạng. Các phương pháp tấn công sử dụng logic inscription ngụy trang đã xuất hiện trong cơ sở dữ liệu lỗ hổng — inscription gần đây đã được liệt kê là rủi ro an ninh mạng trong Cơ sở dữ liệu lỗ hổng quốc gia (NVD). Kiểm toán nghiêm ngặt và xác minh chính thức kiến trúc inscription là đặc biệt quan trọng.
Đồng thời tồn tại vấn đề tập trung ở bộ chỉ mục. Các công cụ cung cấp giao diện truy cập mạng dựa trên inscription. Vì BRC20 và giao thức Ordinal không phản ánh thay đổi số dư token trên chuỗi, nên cần dựa vào các bộ chỉ mục ngoài chuỗi và tập trung, các hệ thống này phụ thuộc vào chỉ mục riêng để giải mã dữ liệu giao dịch trên chuỗi thành định dạng dễ đọc và trực quan.
Có thể nói, BRC20 đã mở rộng quá nhanh khả năng inscription Bitcoin, dẫn đến việc ở giai đoạn hiện tại đã phần nào làm tổn hại đến độ tin cậy, an ninh và niềm tin vào tính phi tập trung. So sánh, chức năng gắn neo dữ liệu bất biến rủi ro thấp hơn so với việc thiết kế quá mức các trừu tượng token hóa phụ thuộc vào bộ chỉ mục bên ngoài.
Suy ngẫm tổng kết
Phân tích trên đây không nhằm mục đích hạ thấp giá trị của các sản phẩm inscription hiện tại. Đặc biệt trên Bitcoin, nó cung cấp thêm nhiều trường hợp sử dụng đa dạng, góp phần làm phong phú văn hóa và hoạt động hệ sinh thái của nó. Đối với EVM, nó cung cấp một lựa chọn thay thế rẻ hơn, an toàn hơn so với NFT hiện có, có thể lưu trữ bất kỳ loại dữ liệu nào trên chuỗi, thậm chí cả mã — một lựa chọn hấp dẫn đối với người dùng mã hóa.
Tuy nhiên, đối với toàn bộ hệ sinh thái Bitcoin, tồn tại những điểm yếu như: mức độ hấp dẫn kéo dài thấp, công nghệ chưa trưởng thành, thiếu tính hữu ích, mối đe dọa an ninh và các xu hướng từng quan sát được trước đây. Những yếu tố này khiến việc áp dụng rộng rãi trở nên rất khó khăn. Nó có thể được dùng để vượt qua tiêu chuẩn NFT hiện tại và thu hút các trader ngách trên thị trường, ví dụ như qua NFTFi hoặc cung cấp cơ chế khuyến khích hoạt động người dùng tốt hơn (tương tự airdrop), nhưng chưa đủ để trở thành người dẫn đầu thị trường trong hệ sinh thái mã hóa.
Dù phải đối mặt với những thách thức trong quá trình trưởng thành về mặt kỹ thuật và tích hợp ứng dụng thực tế, inscription dường như hứa hẹn mở khóa tiềm năng tương lai của Bitcoin, không chỉ giới hạn ở thanh toán. Dù inscription dường như đã định hướng lại cấu trúc quyền sở hữu tài sản kỹ thuật số thông qua token, sưu tầm và neo dữ liệu, nhưng để đạt được mục tiêu này cần vượt qua một loạt thách thức, như giới hạn cơ sở hạ tầng, bất định pháp lý, áp lực tập trung thợ đào và rủi ro về tính hữu ích kinh tế thực sự.
Đối với nhà đầu tư, việc phân biệt giữa các nền tảng bền vững và các hiện tượng "thổi phồng" là rất quan trọng khi đầu cơ vào các giao thức và dịch vụ trọng tâm inscription ở giai đoạn sơ khai này. Trong giai đoạn Bitcoin phát triển thành mạng tiền tệ lập trình được, khi chuyển từ giai đoạn thí nghiệm ban đầu sang các ứng dụng thực tế trưởng thành: chúng ta cần giữ thái độ hoài nghi thận trọng, kiềm chế sự nhiệt tình mù quáng trên thị trường.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
IOSG Ventures
