Việc Blast tấn công Layer2 có thể không thành công, nhưng chắc chắn là điều may mắn lớn cho ngành
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Việc Blast tấn công Layer2 có thể không thành công, nhưng chắc chắn là điều may mắn lớn cho ngành
Blast chính là trúng phải liều thuốc độc kinh tế học Tokenomics Web3 của Paradigm, khi thấy trạng thái tê liệt hiện tại của hệ sinh thái Layer2, nên đang cố gắng dùng một liều thuốc mạnh để kích thích.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Haotian
Tốc độ tăng trưởng TVL hơn 200 triệu USD chỉ trong 2 ngày của Blast thực sự khiến toàn bộ thị trường Layer2 vốn ảm đạm suốt nhiều tháng qua phải rùng mình, mang cảm giác như “ma hút máu đã đến”. Nhiệm vụ PUA, mồi airdrop, nội dung cạnh tranh kiểu Vitalik… Với những hành động này, Blast hoàn toàn lột trần lớp vải che mặt của các dự án Layer2. Quan điểm của tôi: dù việc tấn công vào Layer2 của Blast chưa chắc là thành công của riêng nó, nhưng chắc chắn là điều may mắn lớn cho ngành Layer2.
Tại sao lại nói như vậy? Chỉ cần chúng ta suy ngẫm lại hiện trạng ngành Layer2 ở cấp độ vĩ mô, sẽ dễ dàng hiểu được.
1) Theo thống kê từ L2beat, hiện đã có hơn 60 dự án Layer2 đa dạng, bao gồm OP-rollup, ZK-rollup, Validium, Plasma và nhiều loại khác. Tuy nhiên phần lớn các dự án này vẫn đang trong giai đoạn đua nhau về kiến trúc kỹ thuật và câu chuyện định hướng (narrative), liên tục nổ ra các cuộc tranh luận giữa OP-rollup và ZK-rollup. Cuối cùng, về mặt kỹ thuật, ZK-rollup chiến thắng, tiếp đó hàng loạt giải pháp ZK-rollup xuất hiện, mỗi cái đều có đặc điểm riêng biệt.
Starknet đi đầu khi mở mã nguồn và phi tập trung hóa thành phần Prover, đạt TPS cực hạn trên 890.000; Scroll, Taiko được ưa chuộng nhờ tương thích EVM cao hơn; zkSync được khen ngợi vì trải nghiệm ẩn danh với cơ chế tài khoản ERC4337; và gần đây nhất là xu hướng mới nổi zk+Plasma có thể tạo nên một câu chuyện mới, v.v.
Các VC bận rộn không ngơi nghỉ, nhóm "lượm lặt" (lumber) cũng luôn trên đường gieo hạt mùa xuân. Thị trường Layer2 dường như đang chứng kiến thời kỳ bùng nổ câu chuyện kỹ thuật chưa từng có. Nhưng liệu đây đã phải là đích đến cuối cùng (End Game) của Layer2 trong nhiệm vụ mở rộng quy mô?
2) Bỏ qua yếu tố kỹ thuật, xét về hệ sinh thái, hai đại diện xuất sắc nhất của OP-rollup là Arbitrum và Optimism đã tạo nên lợi thế áp đảo, dẫn trước rất xa. Arbitrum tự hào với hơn 600 giao thức trong hệ sinh thái và TVL trên 7 tỷ USD, trong khi zkSync – được xem là rollup cuối cùng – sau hơn nửa năm phát triển, TVL vẫn chỉ dừng ở mức 500 triệu USD.
Hơn nữa, kể từ khi phát hành token, Arbitrum cũng không ghi nhận sự tăng trưởng dữ liệu rõ rệt nào. Mùa meme do PEPE dẫn dắt không xảy ra trên Layer2, còn Bitcoin thậm chí muốn dựng lại một Layer2 vinh quang mới từ đầu.
Toàn bộ hệ sinh thái Ethereum Layer2 luôn giậm chân tại chỗ ở một mức độ trung bình, không tiến không lùi.
Nguyên nhân cốt lõi ít ai bàn tới, theo tôi chính là Layer2 chưa tìm được ứng dụng bản địa đủ mạnh để tạo ra động lực thúc đẩy. Ba cỗ xe DeFi thuần túy (DEX, cho vay, phái sinh) hoàn toàn không đủ sức kéo hệ sinh thái Layer2 phát triển.
Layer2 lẽ ra nên đúng như tên gọi, thu hút những người dùng phổ thông (longtail mass adoption) nhạy cảm với phí Gas và rào cản trải nghiệm UX. Nếu chỉ cố gắng di chuyển các thợ đào, thợ nông, nhà khoa học, tổ chức tài chính – những tay to đã ổn định trên mạng chính – sang đây,
thì xin lỗi, họ sẽ quan tâm đến “bảo mật” hơn là cải thiện hiệu suất. Vấn đề an ninh trung tâm hóa Sequencer của Layer2 vốn bị chỉ trích nặng nề, giờ đây lại bị hợp lý hóa một cách âm thầm. Ngược lại, ZK-rollup – dù được giới kỹ thuật yêu thích – cũng chỉ làm tăng độ khó cho nhà phát triển trên mạch ZK, mà chưa xuất hiện ứng dụng "không-ZK-không-xong" nào thật sự đột phá.
Với nền tảng hệ sinh thái như vậy, lại thiếu dòng tiền lớn từ thị trường bò vào kích thích, Layer2 tất yếu rơi vào tình thế khó xử: câu chuyện kỹ thuật hoành tráng, nhưng ứng dụng thực tế thì vụng về, lúng túng.
Thị trường kiên nhẫn im lặng chờ đợi nâng cấp Cancun, mong rằng sau Cancun sẽ có bước đột phá rõ rệt. Có lẽ vậy, tiếc thay, EIP-4844 của Cancun chỉ tối ưu một chút về phí Gas, chứ không thể trực tiếp thúc đẩy sự nhảy vọt của hệ sinh thái.
3) Xét tiếp chiến lược Stack tự hào của bốn ông lớn. Về xây dựng câu chuyện dài hạn, Layer2 mô-đun hóa các thành phần cốt lõi như Sequencer, Prover, rồi dùng các thành phần chia sẻ này để phát triển mạng lưới đa chuỗi Layer2 và Layer3. Chiến lược này không sai, nhưng luôn mang cảm giác vội vàng quá mức.
Lấy ví dụ zkSync: bản thân hệ sinh thái phát triển chậm, liền tung ra chiến lược zk-Stack, thế là zkSync bỗng trở thành một ứng dụng trong hệ sinh thái. Hành động khôn ngoan biết bao: đổ mọi trách nhiệm lên cộng đồng nhà phát triển, hàm ý rằng nếu zk-Stack phát triển chậm thì đó là lỗi của cộng đồng, còn zkSync với tư cách chuỗi mẫu mực đã làm tốt rồi, dù gì cũng có một nhóm người trung thành sẵn sàng trả phí gas... (ở đây bỏ qua một câu %&**&*%).
Trong khi đó, Optimism dựa vào Op-Stack để xây dựng lập luận vững chắc cho việc giữ Sequencer tập trung, bởi việc chia sẻ Sequencer theo mô hình ủy ban (committee) nhằm tạo Superchain, bù đắp cho thiếu sót về tính phi tập trung, nghe cũng khá hợp lý.
Do đó, chiến lược Stack thực chất là một nước đi khôn khéo, né tránh các điểm yếu hiện tại về kỹ thuật và hệ sinh thái của Layer2, đưa ra một chiến lược vượt thời đại. Nhìn vào các chiến lược Stack hiện nay, ngoài việc gia tăng thêm câu chuyện hoành tráng và tập trung nguồn lực phát triển khan hiếm trong ngành, người dùng cuối (C-end) ngắn hạn chẳng thấy lợi ích gì.
Trên đây.
Quay lại quan điểm chủ đề, theo tôi, nói rằng Blast xâm nhập Layer2 là gây rối hoàn toàn không quá đáng.
Ngắn hạn, nó sẽ rút cạn thanh khoản khan hiếm mà các Layer2 khác coi như bảo vật; dài hạn, nó khiến một Layer2 đang rất cần xây dựng lại sớm tôn thờ phương thức "nằm yên kiếm tiền" (earn while lying flat), nói không ngoa là hoàn toàn trái ngược với mục tiêu ban đầu của việc mở rộng hệ sinh thái Layer2.
Blast chính là trúng độc liều kinh tế học Web3 Tokenomics của Paradigm. Khi thấy cảnh tượng ảm đạm hiện tại của hệ sinh thái Layer2, nó muốn tiêm một liều thuốc mạnh để kích thích.
Xét về góc độ xây dựng Layer2, xuất phát điểm này đã sai. Dù TVL có cao đến đâu, lượng người dùng có lớn đến đâu, cũng chỉ là tiêu hao nội bộ trong thị trường hiện có. Thành công cá nhân của nó chẳng có ý nghĩa lớn lao gì. Nhưng xét ở góc độ kẻ khuấy đảo ngành, ta nhất định phải vỗ tay tán thưởng.
Có thể dự đoán, sự gây rối của Blast có thể mang lại hai ảnh hưởng trực tiếp:
1) Sóng phát hành token trên Layer2: hãy tưởng tượng nếu Blast rút đi phần lớn thanh khoản thị trường, những Layer2 thuộc dòng ZK-rollup vốn đã hẻo lánh sẽ còn lựa chọn nào ngoài việc phát token để kích thích dòng chảy? Ngay cả khi họ chưa vội, các VC đã đầu tư nặng tay phía sau cũng sẽ thúc ép mạnh mẽ;
2) Sắp xếp lại (xáo trộn) thị trường Layer2: không cần nói thêm, thị trường hiện đã quá nhiều Layer2. Sau khi bị lột trần, ngành Layer2 chắc chắn sẽ đẩy nhanh quá trình sàng lọc, loại bỏ kẻ yếu. Đặc biệt, những Layer2 làm ẩu hoặc lắp ghép sẽ bị phơi bày bản chất thật, điều này sẽ mở ra cục diện hoàn toàn mới cho thị trường Layer2.
Tóm lại, Blast có thể sẽ không mang lại một mùa DeFi giống Compound với governance token, nhưng ít nhất sẽ đẩy nhanh tốc độ để ngành Layer2 tiến đến ngưỡng cửa của một mùa hè bùng nổ.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Haotian | CryptoInsight
