Con đường mở rộng: trăm thuyền đua tranh, ai sẽ là bá chủ – OP, ZKRU hay DA mới?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Con đường mở rộng: trăm thuyền đua tranh, ai sẽ là bá chủ – OP, ZKRU hay DA mới?
Trong một số trường hợp nhất định, L1 và L2 có thể thực hiện việc truyền tải thông tin tùy ý, điều mà OP về mặt nghiêm ngặt không thể làm được.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: IOSG Ventures
Lời mở đầu
Trong ba năm qua, mạng Ethereum đã đạt được những tiến triển đáng kể về khả năng mở rộng nhằm nâng cao dung lượng và hiệu suất để đáp ứng nhu cầu giao dịch và ứng dụng ngày càng tăng. Những nỗ lực này bao gồm các giải pháp Layer-2 như zkRollups và Optimistic Rollups, cùng với việc không ngừng cải thiện các giao thức mạng. Tuy nhiên, để đạt được sự phổ biến rộng rãi hơn, cần có sự đổi mới liên tục và cải tiến hệ thống…
Nhân dịp Devconnect – sự kiện thường niên của hệ sinh thái Ethereum – sắp diễn ra, chúng ta có thể thấy các dự án hàng đầu trên Ethereum đang hoạt động tích cực hơn bao giờ hết, chuẩn bị các hội nghị kỹ thuật kéo dài từ nửa ngày đến hai ngày, để chia sẻ tiến độ công nghệ, phát triển hệ sinh thái hoặc thảo luận về ngành.
Tuy nhiên, trước khi OFR Istanbul bắt đầu, trong bài viết này, chúng tôi sẽ điểm lại những thảo luận xoay quanh chủ đề tương tự tại sự kiện Friends Gathering ở Singapore hồi tháng Chín. Tại đó, chúng tôi may mắn được đón tiếp Celer Network & Brevis, đồng sáng lập Mo Dong; Matter Labs và zkSync, đồng sáng lập Alex Gluchowski; Arbitrum, đồng sáng lập kiêm nhà khoa học trưởng Ed Felton; Scroll, đồng sáng lập Ye Zhang; Polygon Infrastructure, đồng sáng lập Mihailo Bjelic; và Celestia, CEO kiêm COO Nick White, tham gia buổi tọa đàm tròn xoay quanh chủ đề "Scaling Tomorrow: Ethereum’s Layer-2 Vanguard". Hãy cùng nhìn lại những góc nhìn sôi nổi dưới đây!
Phần giới thiệu
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Xin chào mọi người, tôi là Mo Dong, đồng sáng lập Celer. Công ty chúng tôi tập trung vào giao thức tương tác blockchain, một số bạn có thể đã từng sử dụng nền tảng của chúng tôi. Gần đây, chúng tôi bắt đầu tham gia vào ZK Space, một bộ xử lý phụ ZK. Hôm nay, tôi đại diện cho IOSG Ventures tổ chức buổi tọa đàm thú vị này cùng các chuyên gia trong lĩnh vực mở rộng. Mời các khách mời lần lượt giới thiệu bản thân và dự án của mình.
Alex Gluchowski (Matter Labs & zkSync)
Tôi là Alex, đồng sáng lập MatterLabs. Sứ mệnh của chúng tôi là giúp Ethereum mở rộng quy mô thông qua kiến thức không tiết lộ (zero-knowledge) và bằng chứng không cần tin tưởng (zero-proof), đồng thời mở rộng giá trị này sao cho bất kỳ ai trên thế giới cũng có thể truy cập hoàn toàn vào blockchain.
Ed Felton (Arbitrum)
Tôi là Ed Felton, đồng sáng lập và nhà khoa học trưởng của Arbitrum. Arbitrum là giải pháp mở rộng Layer 2 dựa trên công nghệ Optimistic Rollup.
Ye Zhang (Scroll)
Xin chào, tôi là Ye Zhang, đồng sáng lập Scroll. Scroll là giải pháp mở rộng đa năng của Ethereum, tương thích ở cấp độ bytecode với zkEVM. Vì vậy, đối với nhà phát triển và người dùng, nó giống như Ethereum nhưng rẻ hơn, nhanh hơn và có thông lượng cao hơn. Dựa trên ZK, chúng tôi đang xây dựng tương lai của lĩnh vực mã hóa, và hy vọng trở thành lớp tin cậy cho tương lai của Ethereum.
Nick White (Celestia)
Tôi là Nick, COO của Celestia. Chúng tôi đang xây dựng một Layer1 được thiết kế riêng để hỗ trợ mở rộng, với mục tiêu giúp tất cả các nhóm đều có thể xây dựng hệ thống với không gian khối dồi dào, đảm bảo tính sẵn sàng dữ liệu và đồng thuận.
Mihailo Bjelic (Polygon Infrastructure)
Xin chào mọi người. Tôi là Mihailo, đồng sáng lập Polygon. Polygon là một hệ sinh thái và khung đa Layer2 được hỗ trợ bởi ZK. Chúng tôi nổi tiếng vì dẫn đầu trong việc thúc đẩy sự chấp nhận Ethereum, điều mà chúng tôi rất tự hào. Trong hai đến ba năm qua, Polygon đã trở thành nền tảng ưu tiên cho hầu hết các dự án gốc web miễn phí quan trọng cũng như các dự án Web2, doanh nghiệp, v.v. Đồng thời, chúng tôi cũng quyết định trở thành người tiên phong về công nghệ, thực sự đẩy mạnh ranh giới đổi mới. Tôi tin rằng chúng tôi đã làm được điều đó, đặc biệt là với công nghệ mới nhất của chúng tôi – Polygon zkEVM, đã ra mắt trên mainnet Ethereum vào tháng Ba.
Phần thảo luận
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Câu hỏi đầu tiên: Theo bạn, vấn đề lớn nhất trong việc mở rộng quy mô là gì? Tôi tin rằng trong ba đến bốn năm qua, chúng ta đã đạt được nhiều tiến bộ trong lĩnh vực mở rộng Ethereum. Trước tiên, tôi muốn nhìn lại quá khứ. Theo các bạn, chúng ta đã đạt được những thành tựu nào? So với Layer1 Ethereum, chúng ta đã nhân bao nhiêu lần khả năng mở rộng trong vài năm gần đây? Ví dụ, liệu chúng ta đã đạt được mục tiêu khả năng mở rộng mà ngăn xếp blockchain có thể đạt tới?
Alex Gluchowski (Matter Labs & zkSync)
Tôi nghĩ rằng chúng ta vẫn còn rất xa so với mục tiêu đặt ra. Nếu bạn xem các bảng điều khiển như L2Beat, bạn sẽ thấy hệ số mở rộng tổng hợp của tất cả các Layer2 hiện tại gấp khoảng 5 lần, hoặc 4 lần so với Ethereum. Cộng thêm Ethereum, lượng giao dịch trung bình mỗi giây khoảng 50, tức là gấp năm lần. Một phần nguyên nhân là chi phí giao dịch vẫn còn tương đối cao. Vì phí gas của Ethereum vốn đã ổn định ở mức độ nào đó, nhưng chi phí Rollup vẫn dao động từ nửa đô la đến vài đô la, điều này vẫn quá đắt đối với nhiều trường hợp sử dụng. Hơn nữa, nếu chúng ta phải đưa 1 triệu người dùng vào trường hợp sử dụng mới này, hệ thống sẽ sập. Vì tất cả các loại tiền mã hóa đều đang cạnh tranh cho không gian khối hạn chế trên Ethereum, nên EIP4844 không phải là giải pháp cho Ethereum. Mặc dù EIP4844 có thể mang lại một chút cải thiện cho Layer2, nhưng nó sẽ không nhân đôi tổng dung lượng của Ethereum. Do đó, tôi tin rằng chỉ khi có các giải pháp sẵn sàng dữ liệu vô hạn, chúng ta mới có thể đột phá thực sự. Celestia đang đi theo hướng này, và thật thú vị khi nó đóng vai trò là một phương án thay thế Layer1. Tuy nhiên, bản thân Ethereum cũng có thể mở rộng ra ngoài bằng cách sử dụng các rollup khác nhau, validiums và volitions kết hợp với các giải pháp sẵn sàng dữ liệu bên ngoài, từ đó trở thành một blockchain mô-đun. Đó là hướng đi tôi tin rằng tương lai sẽ theo đuổi.
Ed Felton (Arbitrum)
Tôi cho rằng chúng ta vẫn còn rất xa so với mục tiêu, nhưng cuối cùng chúng ta sẽ đạt được. Đồng thời, chúng ta nên ăn mừng thực tế là sự tăng trưởng rollup của Ethereum đã đạt mức gấp năm lần và khiến chi phí giảm mạnh từ mức ban đầu. Tôi nghĩ rằng nếu nhìn vào những rào cản, những giới hạn cơ bản mà chúng ta cho là ảnh hưởng đến khả năng mở rộng, thì chúng ta vẫn có thể làm tốt hơn. Tất nhiên, chi phí sẵn sàng dữ liệu là một trong số đó. Tôi cho rằng đây là một vấn đề bất ngờ, hay nói đúng hơn là một vấn đề giả tạo, vì ban đầu Ethereum không được thiết kế để sẵn sàng dữ liệu trở nên dễ chịu. Đây chính là điều mà Ethereum đang thay đổi. Các lớp sẵn sàng dữ liệu khác đã xuất hiện, vì vậy chúng ta sẽ giảm chi phí sẵn sàng dữ liệu xuống mức chi phí thực tế của việc lưu trữ dữ liệu đáng tin cậy. Khi đạt được điều này, tôi tin rằng sẽ mở ra thêm nhiều không gian, nhưng điểm nghẽn luôn tồn tại. Chúng ta phải tiếp tục giảm chi phí, nâng cao hiệu quả, và tìm kiếm những phương pháp đơn giản, tiết kiệm nhất để hoàn thiện từng phần của hệ thống mà không ảnh hưởng đến khả năng mở rộng. Vì vậy, vẫn còn rất nhiều việc phải làm.
Ye Zhang (Scroll)
Chúng tôi đang xây dựng một giải pháp zkEVM, và tôi nghĩ điều đó đáng để ăn mừng. Bởi vì cách đây hai đến ba năm, người ta không thể hình dung EVM có thể được xác minh trong ZK, nhưng giờ đây nó đã bước vào đời sống thực tế, và mọi người đang thực sự thúc đẩy công nghệ, hệ thống và hiệu suất ZK, đồng thời giảm chi phí. Ngoài ra, chúng tôi muốn thuê các chuyên gia an ninh Ethereum một cách nghiêm ngặt. Chúng tôi phải công bố dữ liệu trên chuỗi. Điều chúng tôi có thể làm là cố gắng hết sức để đạt đến giới hạn mà Ethereum đặt ra.
Sau khi đạt đến giới hạn đó, chúng tôi có thể dành nhiều tài nguyên hơn để giúp Ethereum xây dựng các giải pháp liên quan đến dữ liệu. Chúng tôi dự đoán rằng nếu thực sự tăng lên 10.000 TPS, vẫn cần nỗ lực giải quyết vấn đề tăng trưởng trạng thái và nhiều vấn đề cơ bản khác. Vì vậy, sau khi đặt lại giới hạn, chúng tôi muốn tập trung vào một số vấn đề cơ bản hơn, chẳng hạn như nghiên cứu và giải quyết các vấn đề – đó mới là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi.
Nick White (Celestia)
Tôi nghĩ rằng khả năng mở rộng có hai điểm nghẽn. Một là thực thi (execution), chính là vấn đề mà Rollups đang giải quyết. Tôi cho rằng tất cả chúng ta đều đã đạt được tiến bộ lớn trong việc mở rộng thực thi. Nếu quay ngược vài năm trước, Rollups còn là một ý tưởng nghiên cứu, nhưng giờ đây tất cả các đội ngũ này đều đã hiện thực hóa nó. Thật phi thường. Điểm nghẽn thứ hai là sẵn sàng dữ liệu (data availability). Tôi cho rằng điểm nghẽn này vẫn chưa được khắc phục hoàn toàn.
Việc ra mắt Celestia sẽ là Layer1 đầu tiên thực hiện lấy mẫu sẵn sàng dữ liệu. Lấy mẫu sẵn sàng dữ liệu là một công nghệ cốt lõi, cho phép bạn mở rộng khả năng sẵn sàng dữ liệu trong không gian khối của Layer1. Mong ước là chúng ta sẽ không còn bị mắc kẹt bởi phí gas cao. Chúng ta cũng có thể loại bỏ vấn đề chi phí tăng gấp mười lần hoặc hơn khi thêm 1 triệu người dùng vào ứng dụng, như Alex vừa đề cập.
Vì vậy, ngay cả khi nhiều người cho rằng hiện tại chúng ta không cần quá nhiều không gian khối, tôi nghĩ rằng sẽ không ai phát triển trên một hệ thống như vậy. Bởi vì họ biết rằng nếu hệ thống thực sự được áp dụng, toàn bộ hệ thống sẽ sập. Vì vậy, tôi rất vui khi được thử giải quyết vấn đề này, và chúng tôi hy vọng đóng góp vào việc giải quyết điểm nghẽn sẵn sàng dữ liệu.
Mihailo Bjelic (Polygon Infrastructure)
Về tình hình hiện tại, có hai điểm khác biệt. Tôi nghĩ điểm đầu tiên là sự chấp nhận (Adoption). Bất kể bạn cải tiến công nghệ ở đâu, đều sẽ có chu kỳ chấp nhận. Khi công nghệ thế hệ mới xuất hiện, các trường hợp sử dụng mới, các ứng dụng mới sẽ xuất hiện, ví dụ như băng thông Internet mang lại các trường hợp sử dụng hoàn toàn mới, làm tăng lượng người dùng Internet. Sau đó, khi Internet di động kết hợp với GPS và điện thoại thông minh di động, các trường hợp sử dụng hoàn toàn mới lần lượt xuất hiện. Vì vậy, tôi nghĩ rằng trong việc chấp nhận, chúng ta vẫn còn rất dài đường: bạn sẽ thấy sự lặp lại và cải tiến nhiều lần đối với cơ sở hạ tầng và bản thân công nghệ, và sự chấp nhận cùng các trường hợp sử dụng mới sẽ đi kèm theo đó.
Hấp dẫn hơn nữa là về mặt công nghệ, tôi nghĩ có ba yếu tố. Về cơ bản tôi đồng ý với quan điểm của các vị tại đây, tuy nhiên có lẽ tôi có thể bổ sung thêm một chút.
Yếu tố đầu tiên là thực thi. Đây luôn là một thách thức lớn. Tôi tin rằng với zkEVM, chúng ta đã thực sự mở rộng không gian khối Ethereum, và chúng ta có thể tăng không gian khối Ethereum theo cấp số mũ mà không cần đưa vào bất kỳ giả định tin cậy bổ sung nào, miễn là công nghệ mã hóa là vững chắc. Do đó, chúng ta có thể có được an ninh mã hóa, đảm bảo rằng không gian khối Ethereum mở rộng là hợp lý. Theo tôi, việc ra mắt Polygon zkEVM là điều đáng mừng, và chúng tôi cho rằng phần lớn vấn đề này đã được giải quyết.
Thứ hai là sẵn sàng dữ liệu (Data Availability), như Ed đã đề cập. Tôi cho rằng năng lực sẵn sàng dữ liệu của Ethereum không thể hỗ trợ việc áp dụng quy mô lớn hoặc toàn cầu, điều này có thể gây tranh cãi. Cá nhân tôi cho rằng không có giải pháp sẵn sàng dữ liệu nào có thể làm được điều đó. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng chúng ta có các giải pháp như Celestia, các phương pháp sẵn sàng dữ liệu khác, các ủy ban sẵn sàng dữ liệu cục bộ, về cơ bản mỗi Layer2 đều có sở thích và yêu cầu riêng về an ninh sẵn sàng dữ liệu. Vì vậy, ít nhất theo tôi, phần sẵn sàng dữ liệu đã được giải quyết, vì chúng ta có những đội ngũ tuyệt vời đang nghiên cứu các giải pháp sẵn sàng dữ liệu bên ngoài, và Ethereum cũng đang không ngừng nâng cao thông lượng DA của mình. Tôi tin rằng chúng ta đang đi đúng hướng.
Theo cá nhân tôi, thành phần thứ ba là tương tác (Interoperability). Rõ ràng, nếu trong tương lai Ethereum sẽ được áp dụng rộng rãi, thì chúng ta sẽ xây dựng một lượng lớn cấu trúc Layer2 trên Ethereum. Chúng tôi mong muốn các Layer2 này có thể tương tác với nhau theo cách tương tự. Chúng tôi mong muốn Layer2 trở thành một mạng lưới thông tin liên kết. Nghĩa là, chúng ta vẫn có thể làm được nhiều hơn nữa. Khung tương tác Polygon 2.0 của chúng tôi là một nỗ lực thú vị, về cơ bản đã đạt được giao thức tương tác được hỗ trợ bởi ZK giữa các Layer2.
Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Chia sẻ tuyệt vời! Mọi người vừa đều đề cập đến sẵn sàng dữ liệu. Mặc dù thế hệ đầu tiên các giải pháp Layer2 Ethereum chủ yếu được thiết kế dựa trên giải pháp toàn bộ stack, nhưng gần đây cộng đồng thực sự có nhiều thảo luận về blockchain mô-đun. Đội ngũ của Nick là người tiên phong đưa ra khái niệm sẵn sàng dữ liệu và coi đó là một giải pháp phổ quát, phù hợp với nhiều Rollup khác nhau và các blockchain tiềm năng khác. Tuy nhiên, cũng có một số thảo luận thú vị về Shared Sequencers, thậm chí cả ZK Rollups, v.v.
Nick, tôi muốn hỏi bạn trước, khi tạo Celestia, bạn hình dung như thế nào về tương lai mô-đun sớm? Hiện tại các bạn đang cung cấp lớp DA cho nhiều blockchain, với tư cách là một Layer1, các bạn có cân nhắc mở rộng sang các thành phần hiện đại hóa của blockchain không?
Nick White (Celestia)
Celestia sẽ luôn tập trung vào lớp DA. Theo tôi, ý nghĩa của mô-đun là chúng ta muốn xây dựng cơ sở hạ tầng blockchain để từ đó xây dựng các ứng dụng thực sự mạnh mẽ. Thay vì cố gắng giải quyết mọi thứ trong một giao thức, một khuôn khổ duy nhất, chúng ta thực tế có thể chia nhỏ các vấn đề này thành nhiều vấn đề con. Bạn có thể để các đội ngũ thiết kế một giao thức để giải quyết một vấn đề đơn lẻ, từ đó song song giải quyết tất cả các vấn đề, rồi tái tổ hợp các giải pháp khác nhau, nhờ đó cung cấp nhiều phương pháp thử nghiệm hơn, đồng thời mang lại nhiều lựa chọn hơn cho các nhà phát triển cuối. Điều thú vị là ban đầu chúng tôi chỉ hình dung có ba lớp, có thể có thêm lớp thứ tư, ví dụ như sẵn sàng dữ liệu, đồng thuận, thực thi và thanh toán.
Thú vị hơn, thực tế bạn có thể dùng một giao thức để cung cấp các dịch vụ phi tập trung, như trình sắp thứ tự chung, thị trường chứng minh hoặc mạng lưới chứng minh phi tập trung. Tôi nghĩ rằng khi nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng blockchain theo cách mở rộng phi tập trung ngày càng mới mẻ xuất hiện, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn. Các lớp mô-đun mới có thể xuất hiện để đáp ứng các nhu cầu đó. Vì vậy, tôi nghĩ rằng sự phát triển của ngăn xếp mô-đun trong các lĩnh vực dọc mới có thể chưa kết thúc. Vì vậy, tôi rất mong chờ những diễn biến trong vài năm tới.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Đúng vậy. Gần đây tôi còn nghe một số tranh luận và phê bình về blockchain mô-đun, bởi vì trong một số trường hợp, blockchain mô-đun thực tế lại tạo ra một số đánh đổi rất tinh vi, ví dụ như trình sắp thứ tự phi tập trung. Làm thế nào để quản lý trình sắp thứ tự phi tập trung về khả năng mở rộng, an ninh và việc có mang lại giá trị bổ sung hay không? Tôi gần đây thấy nhiều người chia sẻ quan điểm về Cơ sở hạ tầng chứng minh và ZK rollups, vậy có ai muốn bày tỏ quan điểm không?
Ye Zhang (Scroll)
Tôi rất đồng tình với quan điểm “Nếu muốn đạt được dung lượng tương tự Internet, chắc chắn cần một số giải pháp DA khác”. Nhưng tôi muốn nói rằng mô-đun là một mô hình lý tưởng hóa, bạn còn cần giải quyết nhiều vấn đề thực tế. Ví dụ như nhà cung cấp RPC, Oracle, tất cả những thứ này đều cần lên chuỗi và vận hành chuỗi một cách rất ổn định, đồng thời cần cân nhắc đến bên thứ ba, và khi bạn có DA bên ngoài thì làm sao tích hợp với nó. Khi bạn không vận hành chuỗi, bạn nghĩ rằng, à, đây là thực thi, đây là chứng minh, đây là xác minh. Nhưng thực tế còn cần làm nhiều việc khác, ví dụ như hệ thống giám sát, để thực sự đảm bảo Rollups an toàn. Chúng tôi đang vận hành một chuỗi, nên chúng tôi biết việc tích hợp với tất cả các dịch vụ khác khó đến mức nào. Vì vậy, đây là một vấn đề tiềm tàng. Tôi cần thêm thời gian để kiểm tra tất cả các giải pháp DA này, cách chúng hòa nhập vào các hệ sinh thái khác, và tác động ra sao.
Ngoài ra, tôi thực sự lo ngại rằng một số tiêu chuẩn chưa chín muồi sẽ bị thúc đẩy rất mạnh ra thị trường. Bởi vì theo quan điểm của chúng tôi, nếu bạn không có bằng chứng ZK mà lại tung ra một cái gì đó, trong một số trường hợp, những lựa chọn thiết kế bạn đưa ra sẽ khiến việc thêm các hệ thống chứng minh mới, các thành phần mới vào chuỗi của bạn trở nên khó khăn hơn, điều này khiến việc sở hữu một hệ thống thực sự mô-đun là rất không thực tế. Tuy nhiên, nếu bạn thực sự muốn khớp Arbitrum, Scroll hoặc các giao thức khác với tiêu chuẩn này, bạn sẽ cần thực hiện một số thay đổi lớn. Có thể là vì thiết kế của nó vốn đòi hỏi một bằng chứng, điều này rất khó, bạn cần nâng cấp toàn bộ ngăn xếp. Đặc biệt khi bạn sở hữu một mạng lưới lớn, hãy nghĩ xem, việc nâng cấp Ethereum khó đến mức nào, bởi vì nó cần tương thích ngược.
Vì vậy, tôi cho rằng đây là một điểm nguy hiểm trong hướng đi blockchain mô-đun. Nhưng nhìn chung, tôi nghĩ rằng trong tương lai nếu cộng đồng có thể đạt được một tiêu chuẩn nào đó, và lĩnh vực nào đó muốn áp dụng tiêu chuẩn tương tự, thì có lẽ đã đến lúc. Nhưng trước đó, mỗi người cần trước tiên xây dựng một hệ thống, một hệ thống hoàn chỉnh, và vận hành kiểm chứng trong thế giới thực, rồi mới thảo luận về bước tiếp theo, về trình sắp thứ tự chung và bộ phê duyệt chung. Tôi nghĩ điều này thực sự có thể giải quyết một số vấn đề, nhưng vẫn còn rất nhiều vấn đề chưa được giải quyết.
Đó là lý do tại sao chúng tôi vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, vì mọi người đang thảo luận về việc sử dụng trình sắp thứ tự chung để sắp thứ tự, có lẽ có mười cách sắp thứ tự khác nhau, và sẽ có một số tương tác giữa các chuỗi sắp thứ tự khác nhau. Nhưng vấn đề là, giả sử bạn có 100 cơ hội được sắp thứ tự bởi cùng một nút, và nút này cần một nhóm nút để sắp thứ tự cho cả 100 cơ hội đó, điều này sẽ đòi hỏi mức độ tập trung rất cao. Bởi vì yêu cầu vận hành trình sắp thứ tự rất cao, điều này có thể mang lại mức độ tập trung lớn hơn cho hệ thống của bạn, đồng thời cũng giới hạn không gian thiết kế, vì bạn phải trao quyền lực đó cho nhóm trình sắp thứ tự chung mà bạn tham gia, và ngay cả khi bạn sử dụng trình sắp thứ tự chung, nó thực tế cũng không đảm bảo khả năng tổ hợp nguyên tử giữa các chuỗi khác nhau.
Vì vậy, vẫn còn rất nhiều vấn đề chưa được giải quyết, và các con đường khác nhau cũng có các lợi ích kinh tế khác nhau. Tôi cho rằng việc sở hữu một nhóm bộ xác thực sẽ khiến việc thiết kế trở nên khó khăn hơn. Tôi tin rằng điều này có giá trị đối với một số rollup nhỏ, đuôi dài, vì họ không có đủ khả năng để phi tập trung hóa trình sắp thứ tự của mình, nên họ muốn tham gia một trình sắp thứ tự mà họ tin tưởng. Nhưng tôi cảm thấy, việc xây dựng một hệ thống hoàn chỉnh vẫn còn quá sớm, ít nhất cần có đủ vật liệu để Layer2 đáp ứng một số tiêu chuẩn.
Bởi vì tôi không muốn trong tương lai Layer2 có một vạn loại tổ hợp khác nhau, ví dụ như dùng lớp thực thi này, dùng DA kia, có đa chữ ký, có cập nhật tức thì. Việc Layer2 ngày càng được chấp nhận nhiều là điều tốt, nhưng cũng là điều xấu, vì mọi người đều tuyên bố mình là Layer2, nhưng lại không đạt đến tiêu chuẩn mà các công cụ thực sự nên có. Đó là một số lo ngại của tôi, mặc dù tôi lạc quan, nhưng tôi cảm thấy cần đầu tư thêm nhiều công sức vào lĩnh vực này.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Vì vậy, về cơ bản bạn giữ thái độ thận trọng nhưng lạc quan, và bạn muốn trước tiên thấy một hệ thống end-to-end hoàn chỉnh. Trước khi chúng ta cân nhắc hiện đại hóa, Ed, bạn có muốn bổ sung gì không?
Ed Felton (Arbitrum)
Cho phép tôi chia sẻ một chút kinh nghiệm tại đây, bởi vì hơn một năm trước, chúng tôi đã sửa đổi Arbitrum để hỗ trợ nhiều dịch vụ sẵn sàng dữ liệu khác nhau. Trong hơn một năm qua, chúng tôi đã ra mắt hai chuỗi mainnet Arbitrum, Arbitrum One và Arbitrum Nova, với các cơ chế DA khác nhau. Chúng tôi đã tích lũy một số kinh nghiệm từ thực tiễn. Tôi nghĩ một kinh nghiệm là, sẵn sàng dữ liệu có thể cắm-vào (plug-in), và tôi cho rằng chúng tôi đã có một phương án khá tốt về cách làm điều đó. Nhưng tôi cũng nghĩ rằng chi tiết về cách làm điều này thực tế tinh vi hơn nhiều so với tưởng tượng, bởi vì cần có khả năng tích hợp bằng chứng sẵn sàng dữ liệu (có thể đến từ các chuỗi khác, như chuỗi DA) vào cơ chế chứng minh chính, và đảm bảo không có khoảng trống giữa các cơ chế cần chứng minh.
Điều này có nghĩa là các chuỗi dữ liệu sẵn sàng khác cần đáp ứng một số bất biến nhất định, có những thuộc tính nhất định, mới có thể tạo ra bằng chứng end-to-end. Những chi tiết này có thể rất tinh vi. Tôi nghĩ rằng trong các trường hợp như sẵn sàng dữ liệu, điều này có thể làm được, nhưng tôi không nghĩ rằng trong thiết kế Layer2 an toàn về chức năng, mỗi thành phần đều có thể cắm-vào được. Tôi nghĩ rằng sẵn sàng dữ liệu có thể cắm-vào được, sắp thứ tự có thể cắm-vào được, điều này thậm chí còn khó hơn DA. Nhưng thực tế, trong lĩnh vực này, chúng ta nên hành xử thận trọng, chúng ta nên tập trung vào các lĩnh vực như sẵn sàng dữ liệu, nơi dường như vừa có giá trị lớn nhất, vừa có sự đánh đổi an ninh rõ ràng nhất.
Alex Gluchowski (Matter Labs & zkSync)
Tôi muốn bổ sung một quan điểm khác. Tôi nghĩ rằng một mặt chúng ta nên hành xử thận trọng, bởi vì một số quyết định là không thể đảo ngược và rất khó duy trì. Mặt khác, chúng ta cần dũng cảm thử nghiệm, vượt qua giới hạn, chứ không nên dậm chân tại chỗ. Hãy theo bước chân của Ethereum, và xem xét vai trò của chúng ta là Layer2 và những người tiên phong đổi mới là gì. Sau đó, chúng ta muốn làm một điều gì đó khác biệt, và chúng tôi đang làm. Arbitrum đi đầu trong EVM và các plugin ngôn ngữ khác, còn chúng tôi đang nghiên cứu các giải pháp sẵn sàng dữ liệu khác, chúng tôi đang ở giai đoạn then chốt. Chúng tôi đang nghiên cứu việc phi tập trung hóa trình sắp thứ tự, đây là phần cốt lõi trong công việc của chúng tôi. Bản chất nhiệm vụ của chúng tôi là phi tập trung hóa để mở rộng quy mô blockchain.
Tôi có quan điểm khác về định nghĩa Layer2: nó phải kế thừa đặc điểm quan trọng nhất của Layer1, kế thừa an ninh và phi tập trung hóa của nó và các đặc điểm khác. Nhưng bạn phải đảm bảo phần quan trọng nhất, như tính bền vững của mọi giao dịch, không chỉ bao gồm các giao dịch người dùng cuối cùng muốn, mà mọi giao dịch đều phải được lưu giữ. Bạn phải đảm bảo Ethereum thực thi tính hợp lệ của giao dịch. Dù bạn tuyên bố có cùng thuộc tính an ninh như Ethereum, tính sẵn sàng dữ liệu đều phải do Ethereum hoặc Layer1 bạn đang sử dụng thực thi, v.v. Vì vậy, từ góc nhìn này, chúng tôi đang nghiên cứu đồng thuận phi tập trung và các giải pháp mở rộng khác, như validium volition, sử dụng Rust như một lớp thực thi cắm-vào khác, các mô-đun thực thi, v.v.
Nick White (Celestia)
Tôi muốn bổ sung nhanh một điểm, tôi đánh giá cao điều Alex nói về lòng dũng cảm, bởi vì Celestia tin tưởng, và hy vọng thúc đẩy một trong những điều trong hệ sinh thái mô-đun là thử nghiệm. Càng thử nghiệm nhiều, tốc độ đổi mới và học hỏi càng nhanh. Vì vậy, tôi nghĩ rằng các tiêu chuẩn cũng vậy. Việc tạo ra một tiêu chuẩn đích thực có rủi ro, chúng ta có thể phát hiện nó được áp dụng, rồi sụp đổ, vì vậy chúng ta cần cải thiện nó. Nhưng nếu bạn nhìn vào các tiêu chuẩn của Ethereum, chúng xuất hiện một cách tự nhiên, ví dụ như ERC20 hay ERC721, tôi nghĩ cộng đồng đã tìm ra cách làm việc. Tôi nghĩ rằng với tư cách là một cộng đồng mô-đun, chúng ta cũng cần làm công việc tương tự. Mặc dù điều này có thể mất thời gian, nhưng tôi lạc quan về tác động lâu dài của nó.
Ed Felton (Arbitrum)
Tôi thừa nhận rằng can đảm thử nghiệm trong môi trường phù hợp là rất quan trọng, nhưng chúng tôi những người vận hành chuỗi rất rõ ràng: khi sử dụng tiền của nhà đầu tư, lòng can đảm là có giới hạn.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Trong cuộc thảo luận này, mỗi người đều đã đóng góp lớn, một số đã khởi chạy các dự án rất thành công, một số là những ngôi sao đang lên. Cuộc thảo luận này đáng để ăn mừng. Đồng thời đối với khán giả, đây cũng là cơ hội học hỏi tuyệt vời về kinh nghiệm quá khứ. Tiếp theo, tôi muốn đặt một vài câu hỏi riêng cho từng khách mời. Từ bạn nhé, Ed.
Arbitrum hiện là Rollup mạnh mẽ và triển vọng nhất về TVL và độ chấp nhận, đang thúc đẩy khả năng mở rộng Ethereum với tiêu chuẩn kỹ thuật rất cao. Từ giai đoạn đầu, các bạn đã ra mắt bằng chứng gian lận hoàn chỉnh, điều này rất quan trọng đối với sự phát triển kinh doanh của chúng tôi.
Vì vậy, tôi muốn biết, đội ngũ các bạn có từng thảo luận từ sớm rằng nên ra mắt sớm mà không có bằng chứng gian lận, hay ra mắt với bằng chứng gian lận một phần? Tại sao các bạn chọn con đường hiện tại? Theo kinh nghiệm của các bạn, việc tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật cao này có giúp ích cho sự phát triển hệ sinh thái hiện tại của các bạn không?
Ed Felton (Arbitrum)
Chúng tôi chưa bao giờ cân nhắc ra mắt mà không có bằng chứng gian lận. Ngay từ đầu, chúng tôi đã hiểu một chân lý hiển nhiên: nếu cuối cùng bạn muốn đạt được an ninh, thì việc xây dựng cơ chế an ninh ngay từ đầu là đơn giản nhất. Thời gian không có an ninh càng dài, thì việc tái lập an ninh càng khó. Vì vậy, cơ chế bằng chứng gian lận và bằng chứng gian lận tương tác là ý tưởng đầu tiên của chúng tôi. Nó mở màn cho toàn bộ dự án, là nền tảng đổi mới của chúng tôi.
Như các bạn đã thấy: ba năm trước, chúng tôi cung cấp bằng chứng gian lận khả thi trên Testnet; hai năm trước, chúng tôi cung cấp bằng chứng gian lận khả thi trên Mainnet; tất cả những gì chúng tôi làm đều dựa trên bằng chứng gian lận. Như sản phẩm Stylus, nó cung cấp khả năng hoàn toàn tương tác và tổ hợp, cho phép viết chương trình bằng các ngôn ngữ lập trình phổ biến và chạy cùng với EVM.
Nếu không có hệ thống chống gian lận đã được kiểm chứng thực tế làm nền tảng, chúng tôi sẽ không bao giờ có thể xây dựng hệ thống như vậy. Bởi vì tôi nghĩ rằng, thời gian thiếu các chức năng này càng dài, thì việc thêm lại chúng càng khó. Các phần khác của hệ thống cũng cần có những đặc điểm tinh vi này để chứng minh là có thể gian lận.
Vì vậy, chúng tôi phải sớm cân nhắc các đặc điểm này và đảm bảo không vi phạm các bất biến, tôi nghĩ đây là chìa khóa để chúng tôi thành công trong việc xây dựng bằng chứng gian lận. Khi bạn phát hiện các phần khác của hệ thống cần có thuộc tính nhất định để chứng minh là gian lận, chúng tôi đã nghĩ đến từ rất sớm. Và chúng tôi có một danh sách nội bộ liệt kê các thuộc tính mà nếu muốn hệ thống có thể chứng minh là gian lận thì không được vi phạm. Một số đặc điểm này rất tinh vi.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Đúng vậy. Vậy Mihailo, Polygon đã đạt được thành công to lớn, bạn có thể đưa chúng tôi ngược dòng thời gian đến giai đoạn tăng trưởng bùng nổ của Polygon không? Người ta thường nói chiến lược "phối hợp với Ethereum" (Ethereum alignment) thực sự đã giúp Polygon phát triển, nhưng gần đây cũng có một số người nghi ngờ liệu Polygon có đang rời xa cộng đồng Ethereum hay không. Vì vậy, có lẽ bạn có thể đưa chúng tôi ngược dòng thời gian đến giai đoạn tăng trưởng bùng nổ của Polygon, và chia sẻ một vài câu chuyện về chiến lược này?
Mihailo Bjelic (Polygon Infrastructure)
Hiện tại mọi người đã nhận ra qua hành động thực tế và những gì chúng tôi làm rằng chúng tôi đang chứng minh mình là người phối hợp với Ethereum. Chúng tôi đã đầu tư rất nhiều vào ZK và xây dựng zkEVM, có thể nói zkEVM là công nghệ tiên tiến nhất và công nghệ mở rộng hiện nay trong hệ sinh thái Ethereum. Vì vậy, tôi nghĩ rằng hiện tại chúng tôi đang chứng minh rõ ràng hơn bao giờ hết rằng mình là người phối hợp với Ethereum, gần đây chúng tôi đề xuất nâng cấp chuỗi PoS của mình, một chuỗi bên (sidechain) giống kiến trúc hay công trình, thành Validium do zkEVM điều khiển. Tôi nghĩ rằng đây là một tín hiệu quan trọng khác, cũng chứng minh sự phối hợp với Ethereum của chúng tôi. Ít nhất theo ấn tượng cá nhân tôi, mọi người rõ ràng và tin tưởng hơn bao giờ hết rằng chúng tôi thực sự là người phối hợp với Ethereum.
Chiến lược phối hợp với Ethereum vẫn phát huy hiệu quả đối với chúng tôi. Cảm hứng cho chiến lược phối hợp với Ethereum về cơ bản đến từ hai điều hoặc hai thành phần. Một là cảm xúc, hoặc nói cách khác là phi lý trí, bởi vì tôi thực sự tham gia vào Ethereum từ năm 2017. Tôi tham gia ngành này vì Ethereum. Tầm nhìn mà Ethereum đưa ra và tiềm năng tạo ra tất cả các trường hợp sử dụng thú vị này, cùng với tiềm năng thực sự tạo ra một mạng giá trị toàn cầu, đã để lại ấn tượng sâu sắc với tôi.
Như tôi đã nói, giống như chúng ta tạo ra Internet, Internet đã thay đổi sâu sắc thế giới. Ethereum đưa ra tầm nhìn tạo ra mạng giá trị toàn cầu, đối với tôi, đây ít nhất là phần còn thiếu của Internet. Và mạng giá trị toàn cầu này có thể thay đổi thế giới, thậm chí có thể sâu sắc hơn Internet. Vì vậy, ý tưởng này rất ấn tượng, và thái độ chân thành của cộng đồng Ethereum đối với điều này luôn truyền cảm hứng cho cá nhân tôi và đội ngũ chúng tôi. Vì vậy, có thành phần cảm xúc, rồi còn phần thực dụng.
Nếu bạn chỉ xem xét vấn đề từ góc độ thực dụng, thì tận dụng mọi thành tựu mà cộng đồng Ethereum đã đạt được, ví dụ như EVM như một chuẩn cho ngôn ngữ lập trình, công cụ, người dùng, vốn, v.v., thực sự rất hợp lý. Vì vậy, phần này là quyết định thực tế. Cộng đồng Ethereum rất chào đón chúng tôi, và ở giai đoạn đầu, bạn phải tin tưởng chúng tôi, bởi vì chúng tôi có kiến trúc giống chuỗi bên như vậy. Bạn có thể nói giá trị của Ethereum quá lớn, v.v. Mọi người có thể nghi ngờ, nhưng như tôi đã nói, tôi nghĩ rằng chúng tôi đã phần nào chứng minh được điều đó, hoặc ít nhất đến nay, chúng tôi đã chứng minh được điều đó.
Nói về quá khứ, trước đây thực sự không phải lúc nào cũng dễ dàng. Hiện tại, hệ sinh thái Ethereum rất may mắn vì Layer2 là chủ đề nóng trong ngành. Các công ty đầu tư mạo hiểm muốn đầu tư vào doanh nghiệp Layer2, mọi người đều háo hức với Layer2.
Ví dụ, tình hình năm 2020 không như vậy: Layer1 và các "kẻ giết Ethereum" được gọi là hot, đúng không? Đó là nơi dòng vốn chảy đến. Các dự án này nhận được mức định giá cao trên thị trường, chúng liên quan đến Ethereum và vốn hóa thị trường của Ethereum, v.v. Nhiều nhà đầu tư mạo hiểm tìm đến chúng tôi, hỏi đi hỏi lại rằng tại sao các anh không đi theo con đường riêng? Tại sao phải phối hợp với Ethereum? Thực tế, chúng tôi đã nghe nhiều lần nhận xét như vậy trong quá khứ: ví dụ các anh đang hy sinh dự án của mình, vốn hóa thị trường của mình, v.v.
Vì vậy, có những chuyện như vậy và những nhận xét này, cộng đồng Ethereum cũng có những nghi ngờ. Vì vậy, một mặt mọi người hỏi chúng tôi tại sao các anh không phải là Layer1? Tại sao không tách mình khỏi Ethereum? Mặt khác, một số người trong cộng đồng Ethereum cũng nghi ngờ liệu chúng tôi có trung thực, có thực sự cam kết với Ethereum hay không. Vì vậy, ngay cả khi tình huống này đôi khi cảm thấy khó khăn, chúng tôi vẫn kiên trì. Điều này thực sự rất tốt đối với chúng tôi.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Thực sự, tôi nghĩ rằng với những đóng góp của bạn cho cộng đồng và hệ sinh thái Ethereum, điều này chắc chắn không thể bàn cãi.
Alex, zkSync là một trong những dự án đầu tiên ra mắt ZK Rollups trên mainnet. Trong khi vẫn giữ trải nghiệm nhà phát triển cực kỳ tương thích với Ethereum, các bạn còn thêm một số tính năng hấp dẫn như Trừu tượng tài khoản gốc (Native Account Abstractions), v.v. Tiến độ hiện tại ra sao? Mục đích của các bạn khi thêm một số tính năng bổ sung vào ngăn xếp Ethereum hiện tại là gì? Bạn có thể chia sẻ không?
Alex Gluchowski (Matter Labs & zkSync)
Là đội ngũ cốt lõi, tất cả các quyết định thiết kế của chúng tôi cho zkSync đều được thúc đẩy bởi trạng thái cuối cùng của nhiệm vụ. Vì vậy, chúng tôi có một tầm nhìn nhất định, chúng tôi đã nêu rõ trong bản tuyên ngôn Zika Credo. Về lâu dài, chúng tôi muốn đạt được tầm nhìn như vậy, và từ đó ngược lại để xem phải đưa ra những quyết định hay lựa chọn kiến trúc công nghệ nào.
Một trong những tầm nhìn cuối cùng là trải nghiệm người dùng tốt và mượt mà hơn cả Web2. Điều này có nghĩa là, trừu tượng tài khoản gốc vẫn là một trong những chìa khóa mở ra việc chấp nhận phổ biến thực sự mà chúng tôi vẫn tin tưởng. Bởi vì bạn không thể mong đợi phần lớn người dùng hiểu seed phrases, hiểu gas, hoặc sở hữu một số token đặc biệt để trả gas, v.v. Đây là nơi chúng tôi phải dũng cảm đổi mới. Chúng tôi đã hợp tác với Quỹ Ethereum để xây dựng tiêu chuẩn EAP4337. Nhưng Ethereum phải bảo thủ, họ không thể thay đổi giao thức cốt lõi chỉ để đạt được trải nghiệm người dùng mượt mà.
Vì vậy, chúng tôi nói, phải quyết định ngay từ đầu. Chúng tôi là chuỗi duy nhất sở hữu một số công nghệ nhất định, nhưng cũng gặp một số khó khăn, ví dụ, chúng tôi khó hỗ trợ một số ứng dụng đa chuỗi, nhưng cũng có các ứng dụng khác lại phát triển mạnh vì chỉ có thể chạy trên zkSync. Chúng tôi có rất nhiều ứng dụng game thú vị, rất nhiều thứ đang được xây dựng đặc biệt tận dụng trừu tượng tài khoản gốc. Điều này là cơ hội học hỏi lớn đối với chúng tôi, để suy nghĩ về các chức năng mới cần thực hiện trong tương lai, một số chức năng tôi đã đề cập trong cuộc đối thoại này, một số khác vẫn đang trong giai đoạn thiết kế. Vâng, tất cả các chức năng này đều nhằm hiện thực hóa tầm nhìn cuối cùng của Ethereum, tức là có khả năng mở rộng siêu mạnh, số lượng chuỗi vô hạn, số lượng giao dịch và sẵn sàng dữ liệu vô hạn, đồng thời rất dễ sử dụng, như thể bạn bỏ một ngân hàng Thụy Sĩ vào túi, đồng thời bảo vệ quyền riêng tư, thực hiện tính toán bằng các ngôn ngữ khác nhau.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Vì vậy, Ye Zhang, trước khi khởi động Scroll, đã có nhiều ZK Rollups. Tại sao bạn quyết tâm thử khởi động Scroll? Khi đó bạn thấy lĩnh vực này còn thiếu điều gì, khiến bạn muốn đóng góp một phần sức lực?
Ye Zhang (Scroll)
Vâng, tôi nghĩ điều này có thể追溯到 hai hoặc ba năm trước. Tôi nghĩ rằng điểm giống nhất của chúng tôi với Arbitrum trong quá khứ là: trong năm năm qua, tôi làm nghiên cứu ở trường – nghiên cứu bằng chứng không kiến thức, thậm chí trước cả Blockchain. So với Blockchain, tôi thậm chí còn thích zk hơn, bởi vì tôi thích các đa thức, thích tất cả các thuật toán mật mã này, vì nó rất thú vị. Ví dụ như bạn làm thế nào để nén một mạch phức tạp như vậy thành một đa thức rất nhỏ, sau đó đánh giá nó, và sử dụng một số bằng chứng kiểm tra xác suất.
Khi đó, điểm nghẽn lớn nhất khi sử dụng zk trong thực tiễn là thời gian chứng minh rất dài, tôi đang nghiên cứu cách tăng tốc quá trình này bằng phần cứng, đồng thời thực hiện một số nghiên cứu lý thuyết để làm cho nó nhanh hơn, cuối cùng chúng tôi đã tìm ra một số giải pháp. Dựa trên điều này, chúng tôi đã công bố một số bài báo học thuật, nói về cách sử dụng phần cứng tùy chỉnh và GPU để tăng tốc độ Prover lên 100 lần, và một số cải tiến khác cho lợi thế tiền mã hóa. Tất cả các hệ thống chứng minh mới này và hiệu quả của tất cả các bằng chứng đều tăng lên 1000 lần, giống như thời điểm hai năm trước. Sau đó chúng tôi nhận ra rằng bất cứ khi nào hiệu quả công nghệ của bạn tăng ba bậc, sẽ có cách sử dụng ứng dụng mới.
Vì vậy, cũng chính là lý do tại sao gần hai năm nay mọi người bắt đầu nói nhiều hơn về ZK, bởi vì công nghệ đã có bước tiến lớn, chúng tôi nhận ra rằng chúng tôi có thể tạo ra một thứ gì đó thực sự tham vọng, ngay cả khi chúng tôi bắt đầu muộn, công nghệ chưa sẵn sàng, công nghệ chưa到位. Đây là lý do tại sao tôi nghĩ rằng những người khác, thậm chí là một số bậc tiền bối, sẽ đưa ra những thỏa hiệp thiết kế khác nhau. Chúng tôi muốn trở nên thân thiện với ZK để đạt được một số cải thiện về hiệu suất. Nhưng thực tế, ngay cả khi bạn tạo ra một sản phẩm hoàn toàn tương thích, tương thích ở cấp độ bytecode, bạn vẫn có thể đạt được hiệu suất đủ tốt, ví dụ như thời gian tạo bằng chứng vài phút. Tôi nghĩ rằng chúng tôi rất may mắn khi đứng đúng điểm cải tiến công nghệ này, chúng tôi đã nhìn thấy điều đó, và trong nhiều năm qua chúng tôi đã nỗ lực vì điều đó. Vì vậy, đây là lý do chúng tôi bắt đầu xây dựng.
Hơn nữa, chúng tôi thực sự kiên trì với các giá trị và triết lý của Ethereum, điều này giúp chúng tôi phát triển rất nhanh, bởi vì chúng tôi kiên trì với sự cởi mở, kiên trì với cộng đồng dẫn dắt, rất khó nói zkEVM nào là hiệu suất tốt nhất, bởi vì mỗi người đều đang phát triển ngăn xếp công nghệ riêng. Nhưng chúng tôi tự tin phát triển theo cách cởi mở nhất, bởi vì nó là máy ảo ZK mã nguồn mở hoàn toàn đầu tiên từ con số 0. Bạn có thể thấy tất cả các đề xuất từ mỗi lần gửi GitHub ở giai đoạn đầu, bạn có thể theo dõi cách chúng tôi cùng phát triển với đội ZK của Quỹ Đông Phương và một số thành viên cộng đồng khác, đồng thời cũng là cách được cộng đồng thúc đẩy mạnh mẽ nhất. Bởi vì khi mọi người nói về cộng đồng, điểm chú ý của họ không chỉ là các nhà phát triển ứng dụng, mà còn là kho mã nguồn, ví dụ như có bao nhiêu đóng góp viên bên ngoài đang đóng góp cho kho mã của chúng tôi.
Điều này giúp chúng tôi phát triển nhanh hơn, bởi vì chúng tôi đang phát triển một ứng dụng do cộng đồng thúc đẩy. Chúng tôi thực sự gặp một số vấn đề, bởi vì đôi khi các dự án có thể lặp lại nhanh hơn. Nhưng điều này thực sự nâng cao hiệu quả, bởi vì các đội khác nhau đều đang chú ý đến kho mã này, chúng tôi tổ chức nhiều hội thảo và phổ biến kiến thức. Mọi người đang xây dựng một số mạch, sau đó chúng tôi có thể tái sử dụng. Đây thực sự là một nỗ lực chung, ngay cả khi bắt đầu muộn, nhưng chúng tôi phát triển rất nhanh, và cũng nhận được sự công nhận và tôn trọng từ các dự án khác.
Tôi nghĩ rằng kiên trì với triết lý này và các nguyên tắc, giá trị cởi mở thực sự rất quan trọng, ví dụ như cộng đồng thúc đẩy, đáng tin cậy, trung lập, và chúng tôi có thể là Layer ít ồn ào thị trường nhất, bởi vì mỗi lần tôi hỏi mọi người ấn tượng về Scroll ra sao, đánh giá của họ dường như đều rất tốt. Mọi người nghĩ rằng chúng tôi quảng bá rất ít, nhưng có lẽ chúng tôi đang ở những ngày trước khi ra mắt update. Trang web của tôi sẽ sớm ra mắt, nhưng sẽ không có quá nhiều quảng cáo, chỉ tập trung vào từng bài viết, theo hướng nghiên cứu. Tôi nghĩ chúng tôi là kiểu như vậy, bởi vì Ethereum ban đầu được bắt đầu bởi một số người mọt sách/mê máy tính, chỉ muốn xây dựng một thứ gì đó. Điều đó thực sự tuyệt vời, giống như chương trình hay Bitcoin hay thứ gì đó, chúng tôi tiếp tục con đường này, ngay cả trên thị trường này cũng vẫn tập trung vào công nghệ, tôi nghĩ điều này sẽ giúp bạn nhận được nhiều sự tôn trọng hơn từ những người chơi thực sự hợp pháp, và điều này cũng sẽ giúp bạn thuận lợi hơn trong tương lai.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Tôi nghĩ rằng chúng ta đã hơi quá giờ, tiếp theo chúng ta dành thêm năm phút để tìm hiểu kế hoạch và sắp xếp tiếp theo của mọi người được không? Đây vừa là nhìn lại quá khứ, vừa là nhìn về tương lai. Vì vậy, các bạn đã trình bày toàn bộ khái niệm và câu chuyện về blockchain hiện đại (narrative of modernized blockchain), từ lớp DA, mở rộng ra nhiều khía cạnh. Vì vậy, tôi muốn bắt đầu từ quá khứ. Khi các bạn ban đầu thử tạo và thúc đẩy sự tồn tại của toàn bộ lĩnh vực này, có gặp khó khăn gì không? Nick, về việc ra mắt Celestia Layer1 và trong tương lai tích hợp các giải pháp Rollup khác nhau, các bạn có kế hoạch mới gì không?
Nick White (Celestia)
Nhiều người trong lòng đều có tầm nhìn này và nỗ lực vì nó. Trước khi từ "mô-đun" thực sự được sử dụng, nhiều đội Rollup đã bắt đầu. Mô-đun giống như một từ mới xuất hiện, Celestia bắt đầu sử dụng từ này để trình bày cách thức xây dựng blockchain mới này. Nhưng rõ ràng, ngay từ đầu, đây là nỗ lực của cộng đồng. Nói cách khác, tôi nghĩ sức mạnh của mô-đun nằm ở chỗ nó là một meme, là một từ biểu đạt cho một mô hình mới sâu sắc và sự thay đổi tư duy. Và "meme" rất mạnh mẽ, bởi vì nó cung cấp một phương pháp giúp mọi người nắm bắt được một thứ gì đó. Tôi nghĩ rằng vấn đề trước khi sử dụng từ mô-đun là nó là một chủ đề phức tạp, như kiến trúc blockchain, sẵn sàng dữ liệu và Rollups, v.v., đều là những khái niệm mà đa số người không hiểu. Nhưng một khi mọi người nắm bắt được từ này, đây là điểm khởi đầu để họ học hỏi và hiểu những gì đang được xây dựng.
Vì vậy, tôi nghĩ rằng việc gọi mô hình mới này là blockchain mô-đun giống như một chìa khóa mở, giúp ý tưởng này lan truyền, và thu hút thêm nhiều nhân tài vào lĩnh vực này. Tôi nghĩ điều tuyệt vời nhất là nhiều đội tại đây đã phát triển trong lĩnh vực mô-đun. Trước đó, thậm chí nó còn chưa được gọi là mô-đun. Nhưng bây giờ, nó được gọi là mô-đun: hiện nay gần như có 50 đội khác nhau đang xây dựng các khía cạnh khác nhau, đóng góp cho tầm nhìn tổng thể này. Tôi nghĩ rằng về cơ bản blockchain là xã hội, vì vậy việc chúng ta có chung tầm nhìn là rất quan trọng, bởi vì điều này sẽ thu hút thêm nhiều người tham gia, và đẩy nhanh việc xây dựng thực tế công nghệ. Nếu không có tầm nhìn và mục tiêu chung, chúng ta có thể sẽ hành động riêng lẻ. Nhưng tôi nghĩ rằng ý tưởng về blockchain mô-đun đã đoàn kết chúng ta lại với nhau.
Người điều phối - Mo Dong (Đối tác IOSG Ventures & Đồng sáng lập @ Celer)
Ed, về chủ đề nhìn về tương lai, tôi nhớ bài viết của bạn năm 2021 "Optimistic Rollup Là Hiện Tại Và Tương Lai Của Việc Mở Rộng Ethereum". Nhưng đã hơn hai năm trôi qua. ZK Rollup chắc chắn đã phát triển rất nhiều, Arbitrum cũng vậy, đúng không? Tôi nhận thấy gần đây các bạn đã ra mắt Stylus với bằng chứng gian lận, vì vậy, các bạn đang mở rộng khả năng lập trình hợp đồng thông minh sang kỷ nguyên mới. Vậy, bạn có thể chia sẻ suy nghĩ của mình về khía cạnh này không?
Ed Felton (Arbitrum)
Tôi nghĩ có hai điều đúng. Thứ nhất, chúng tôi là một trong số ít công ty trong lĩnh vực này, tên công ty hoặc sản phẩm không có từ "Approving Technology", điều này phù hợp với triết lý "thực dụng" của chúng tôi. Chúng tôi sẽ áp dụng công nghệ mà chúng tôi cho là giải quyết tốt nhất các vấn đề của người dùng và nhà phát triển. Hiện tại, chi phí chứng minh Optimistic thấp hơn. Vâng, các đội ZK đã làm rất nhiều việc để thu hẹp khoảng cách chi phí, nhưng khoảng cách vẫn tồn tại. Nó vẫn là cách triển khai đơn giản nhất, và linh hoạt nhất, bởi vì, ví dụ, chúng tôi có thể xây dựng Stylus một cách hoàn toàn có thể tổ hợp và tương tác được là vì lõi hệ thống của chúng tôi được xây dựng bằng ngôn ngữ lập trình phổ biến.
Điều này có nghĩa là chúng tôi có thể sử dụng các công cụ kiểm thử và đảm bảo phổ biến, chúng tôi có thể tiếp cận được nhiều chuyên gia kiểm toán an ninh hơn. Việc xây dựng lõi hệ thống bằng công cụ chuẩn thay vì công cụ tùy chỉnh, theo nhiều khía cạnh tôi nghĩ đều có lợi thế lớn. Vì vậy, tôi vẫn nghĩ rằng Optimistic là hợp lý, và sẽ tiếp tục như vậy trong một thời gian tới. Tuy nhiên, nếu các lãnh đạo công nghệ cốt lõi của chúng tôi cho rằng ZK hợp lý hơn, chúng tôi sẽ chuyển đổi. Chúng tôi không sử dụng Optimistic vì lý do ý thức hệ, chúng tôi sử dụng nó vì lý do thực dụng. Chúng tôi chỉ nghĩ rằng nó giải quyết các vấn đề của người dùng và nhà phát triển tốt hơn. Nếu ngày mai chúng tôi chuyển sang ZK, tôi không nghĩ người dùng của chúng tôi sẽ nhận thấy, chỉ là chi phí của chúng tôi có thể cao hơn một chút.
Alex Gluchowski (Matter Labs & zkSync)
Tôi muốn bổ sung ý kiến về điều này. Tôi muốn nhắc lại điều bạn vừa nói, về những người không có bằng chứng gian lận chuyển sang ZK approves, nếu bạn không làm như vậy ngay từ đầu, thời gian chờ càng dài sẽ càng khó khăn. Vì vậy, bạn tốt hơn hết nên chuyển sớm, bởi vì có những điểm tinh vi. Nếu bạn không đặt chúng vào ngay từ đầu, ở giai đoạn sau bạn có thể thay thế hệ thống, với người khác có thể giống nhau, chỉ đắt hơn một chút, nhưng bạn sẽ không nhận được tất cả các siêu năng lực khi giới thiệu ZK kịp thời.
Ed Felton (Arbitrum)
Vì vậy, vấn đề là, thực tế tôi không nghĩ bất kỳ siêu năng lực nào được đề cập sẽ thể hiện trong trải nghiệm người dùng. Điều mà những người ZK nói chủ yếu là, ZK rẻ hơn trước đây. Tất nhiên, điều này là sự
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
IOSG Ventures
