Luận bàn ngắn về chiến lược thương mại của Celestia: Liệu việc thu hút dòng chảy từ các Layer2 của Ethereum có khả thi?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Luận bàn ngắn về chiến lược thương mại của Celestia: Liệu việc thu hút dòng chảy từ các Layer2 của Ethereum có khả thi?
Celestia có thể sẽ không được thị trường và giới công nghiệp công nhận đầy đủ, và ý tưởng của nó nhằm thu hút thanh khoản từ hệ sinh thái Layer2 của Ethereum nhiều khả năng sẽ gặp phải sự cản trở.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Faust, Geeker Web3
Bài viết này không đi sâu vào phân tích kỹ thuật, mà tập trung vào việc phân tích tư duy kinh doanh hiện tại và vị thế của Celestia.
Vị trí tự định nghĩa của Celestia là "lớp DA tốt nhất" trong câu chuyện blockchain mô-đun hóa. Celestia xây dựng một chuỗi công cộng riêng, chuyên cung cấp dịch vụ xuất bản dữ liệu (Data Publication) cho các dự án Rollup. "Xuất bản dữ liệu" cần đảm bảo một điều: các cá thể cần lấy dữ liệu mới nhất có thể nhanh chóng tiếp cận được dữ liệu đó. Trước đây nhiều người nhầm lẫn giữa "xuất bản dữ liệu" với khả năng sử dụng dữ liệu (data availability), đồng thời gộp chung với khả năng truy xuất dữ liệu lịch sử — đây là sự hiểu lầm về khái niệm, và hiện nay cả Ethereum Foundation lẫn đội ngũ chính thức của Celestia đang liên tục sửa chữa sai lầm này.
Nếu bạn đã có kiến thức cơ bản về Rollup, nội dung tiếp theo sẽ rất dễ hiểu: Celestia cho rằng các mạng mở rộng kiểu Layer2 trên Ethereum có thể xuất bản dữ liệu mới sinh ra lên chuỗi Celestia thay vì trực tiếp đăng lên Ethereum, từ đó tiết kiệm hơn 90% phí giao dịch.
Lấy ví dụ Arbitrum Orbit: bộ sắp thứ tự (sequencer) của Orbit có thể đăng dữ liệu mới nhất từ Layer2 vào khối của Celestia. Sau đó, các nút cần lấy dữ liệu này (ví dụ như nút đầy đủ Orbit) có thể chạy một nút nhẹ của Celestia để lấy dữ liệu mà sequencer đã đăng từ nút đầy đủ Celestia.
Về token TIA của Celestia, ứng dụng chủ yếu gồm phí xuất bản dữ liệu + đặt cọc cho các nút POS. Nếu một dự án Rollup chọn Celestia làm lớp DA, mỗi lần xuất bản dữ liệu đều phải trả phí xử lý; đồng thời, chuỗi chính Celestia chuyên dùng để lưu trữ dữ liệu từ các Rollup chỉ có tối đa hơn 200 nút Validator, và token TIA chính là tài sản mà các Validator này phải đặt cọc trước.
Mặc dù tài liệu chính thức của Celestia cũng đề cập rằng TIA có thể được dùng làm token thanh toán gas cho các dự án Rollup trong hệ sinh thái Celestia, nhưng quy định này không mang tính bắt buộc. Đồng thời, TIA trong tương lai cũng sẽ được dùng cho quản trị Celestia, ví dụ bỏ phiếu quyết định điều chỉnh một số thông số mạng lưới Celestia.
So sánh TIA với ARB, OP, ta dễ dàng thấy TIA có thêm một trường hợp sử dụng dường như tần suất cao hơn: làm phí xuất bản dữ liệu. Nếu trong tương lai thật sự có nhiều dự án mở rộng sử dụng Celestia làm lớp DA, và những dự án này có thanh khoản dồi dào cùng lượng người dùng ổn định, liên tục tạo điều kiện ứng dụng cho token TIA, thì hoàn toàn có thể giúp TIA tăng giá trị. Kể cả trong trường hợp xấu hơn, chỉ cần Celestia được ngành công nghiệp và thị trường công nhận đầy đủ, xây dựng hệ sinh thái thành công, ngay cả khi TIA chỉ đơn thuần là token quản trị như ARB, vẫn có thể được thị trường định giá cao.
Nhưng quan điểm bài viết này muốn đưa ra lại trái ngược hoàn toàn: Celestia chưa chắc đã được thị trường hay giới chuyên môn công nhận đầy đủ, ý tưởng thu hút thanh khoản từ hệ thống Layer2 Ethereum có thể gặp nhiều trở ngại, hoàn cảnh của nó có thể giống như EigenLayer.
Ảnh minh họa từ bài viết của TokenInsight ——《Vua Restaking: Mô hình kinh doanh của EigenLayer là ý tưởng vàng hay thứ tồi tệ?
Thành bại của dự án, kỹ thuật / câu chuyện không phải yếu tố hàng đầu, biết nắm bắt thời thế mới là quan trọng nhất
Nếu muốn bàn về việc Celestia có thể được thị trường và giới chuyên môn công nhận đầy đủ trong tương lai hay không, thực chất tương đương với việc thảo luận một vấn đề triết học: yếu tố then chốt nào quyết định thành bại của một dự án? Và Celestia có những yếu tố này hay không?
Ở đây, tác giả xin trình bày ngắn gọn điểm đầu tiên. Nếu nhìn lại lịch sử, lấy các chuỗi công cộng như Polygon, Flow, Avalanche, Dfinity, Solana, Nervos – những dự án khởi động và ra mắt mainnet vào khoảng cùng thời điểm – làm đối tượng khảo sát, ta dễ dàng thấy rằng thành công nhất chính là Polygon. Dù bị nhiều người cho là yếu về mặt kỹ thuật so với các chuỗi kể trên, nhưng không thể phủ nhận rằng nó là dự án thành công nhất.
Hệ sinh thái của Polygon phát triển mạnh mẽ hơn hẳn các đối thủ còn lại, vốn hóa token, số lượng DApp vận hành, các chỉ số dữ liệu khác đều dẫn đầu. Ngay cả Trump cũng chọn phát hành NFT độc quyền trên Polygon. "Bộ sưu tập gia đình" của nó bao gồm Layer2 Ethereum (Polygon zkEVM), chuỗi công cộng độc lập (Matic), mạng DA (Avail) và vô số thành phần khác, cùng các nhóm liên quan đến ZK như Polygon Zero, Polygon Miden, Polygon Nightfall, lần lượt khám phá ở các hướng kỹ thuật khác nhau. Ngoài ra, Polygon còn có bộ công cụ mã nguồn mở cho blockchain mô-đun hóa là Polygon CDK, dường như sở hữu stack mô-đun hóa hoàn chỉnh hơn cả Celestia.
(Nguồn ảnh: Messari)
Polygon rất giỏi "bám theo xu hướng lớn", đặc biệt khi năm 2020 tự xưng là Plasma để phù hợp nhu cầu của Ethereum Foundation, nhờ đó thu hút lượng lớn thanh khoản và tài nguyên. Trong mắt những người đề cao kỹ thuật, Polygon - ban đầu kỹ thuật yếu - chính là nhờ chiều lòng Ethereum Foundation mà nhanh chóng nâng cao "địa vị", sau đó chi mạnh tiền mua lại nhiều đội kỹ thuật liên quan đến ZK và blockchain mô-đun hóa, từng bước xây dựng đế chế kinh doanh của mình.
Ngược lại, các dự án như Flow, Avalanche, Dfinity, Solana kỹ thuật mạnh hơn Polygon phiên bản gốc, nhưng tổng lực hiện tại lại thua kém Polygon. Trong đó, Solana nhờ được FTX hỗ trợ lâu dài cũng khá thành công (Anatoly từng tích cực thuyết phục SBF); Avalanche nhờ vốn đầu tư nước ngoài, tương thích EVM, đầu tư lớn vào BD nên cũng khá thành công. Nhưng hai bên dường như không đánh giá cao câu chuyện Layer2, và không đầu tư mạnh vào lĩnh vực này, về mặt nào đó không giỏi "thừa thắng xông lên" như Polygon.
Cuối cùng là Dfinity, Flow và Nervos, vì những lý do khác nhau mà dần suy yếu, không còn nóng như các dự án kể trên:
Dfinity tự định vị là AWS phi tập trung, muốn mang lại ứng dụng thực tế cho blockchain, thậm chí thiết kế riêng chức năng "gas ngược" giúp người dùng miễn phí gas, nhưng cuối cùng thất bại do giới hạn bối cảnh thời đại (từ 2021 đến nay, blockchain chưa phải lĩnh vực phù hợp cho mass adoption, vì hạ tầng phía trên cực kỳ thiếu thốn, cổng vào người dùng bị bóp nghẹt).
Còn Flow sớm đạt được abstraction tài khoản gốc, và có thiết kế phân tầng đơn giản kiểu blockchain mô-đun hóa; Nervos từ 2018 đã lấy mở rộng phân tầng, Layer2 làm câu chuyện cốt lõi, cố gắng tự định danh là "Layer1 chuyên thiết kế cho Layer2", nhưng cuối cùng cũng thất bại (Layer2 chỉ có ý nghĩa khi Layer1 chịu đựng thanh khoản dư thừa, chỉ phù hợp về mặt kỹ thuật với nhu cầu Layer2 không phải giải pháp tối ưu).
Tóm lại, với một dự án, điều quan trọng nhất chưa chắc là kỹ thuật có đỉnh cao, câu chuyện có hấp dẫn, mà là có thể đọc tình hình thời đại, tìm ra con đường vận hành kinh doanh phù hợp nhất hay không. Đây chính là điểm yếu của nhiều đội ngũ học thuật, trong thế giới kinh doanh đầy mưu mẹo, chẳng ai quan tâm đến "kỹ thuật là trên hết", "vinh dự và đạo đức ưu tiên", chỉ có "thành vương bại khấu". Nhiều đội kỹ thuật độc đáo / tư tưởng vượt thời đại cuối cùng không đạt được vị trí xứng đáng, chính là vì vận hành kinh doanh không linh hoạt, cuối cùng ôm hận.
Tư duy vận hành kinh doanh của Celestia có vấn đề gì?
Giờ hãy nhìn lại Celestia: Tư duy vận hành kinh doanh của nó có vấn đề gì không? Hay nói cách khác, nó có thực sự "biết nắm bắt thời thế"? Cần nhấn mạnh, câu chuyện blockchain mô-đun hóa và lớp DA của Celestia đòi hỏi một chuỗi công cộng có thanh khoản dồi dào và hiện tượng tràn thanh khoản làm lớp thanh toán tương ứng, và chuỗi này chính là Ethereum. Nếu Celestia hoàn toàn tách khỏi hệ sinh thái Ethereum, câu chuyện blockchain mô-đun hóa của nó sẽ mất ý nghĩa, hoàn cảnh của Nervos đã chứng minh rõ điều này.
Tuy nhiên, việc thu hút thanh khoản từ Ethereum mà không trực tiếp tăng giá trị cho chính Ethereum dường như không phải cách làm hợp lý. Nếu chúng ta quan sát kỹ sự thay đổi thái độ của Ethereum Foundation đối với Layer2, sẽ không khó để nhận ra điều này.
Trong các bài viết trước của Geeker Web3, chúng tôi từng nhiều lần nhấn mạnh, Ethereum Foundation và L2BEAT đã làm rõ: các dự án mở rộng không dùng Ethereum làm lớp DA không phải là Layer2 Ethereum, bởi các lớp DA ngoài chuỗi Ethereum đều không thể đảm bảo mức độ khả dụng tương đương Ethereum, tồn tại một mức độ giả định tin cậy nhất định (Celestia phải giả định trước rằng chuỗi chính không bị ngừng hoạt động, nhưng số Validator chỉ khoảng 200, khác biệt về độ sẵn sàng so với chuỗi chính Ethereum; còn EigenDA về bản chất độc lập với DA gốc của Ethereum).
Nói cách khác, ngoài các Rollup thực thụ, các dự án mở rộng khác đều không phải Layer2 Ethereum (ta có thể bỏ qua Plasma và kênh trạng thái, vì hai phương án kỹ thuật này gần như biến mất khỏi hệ sinh thái Ethereum).
(Nguồn ảnh: L2BEAT)
Về mục đích của Ethereum Foundation trong hành động này, nhiều người cho rằng thực chất là mượn cớ phân biệt các phương án kỹ thuật để bảo vệ lợi ích thương mại của mình, lý do không cần nói cũng hiểu: nếu các lớp DA ngoài Ethereum như Celestia và EigenDA được áp dụng rộng rãi, địa vị Ethereum tất yếu bị suy yếu, ý nghĩa của EIP-4844, Danksharding mà Ethereum Foundation đầu tư công sức lớn để thực hiện cũng tan thành mây khói. Hơn nữa, các lớp DA độc lập này hoàn toàn không tăng giá trị cho Ethereum, ngược lại còn mang rủi ro hệ thống.
Hiện tại đúng là có một số dự án hệ sinh thái Ethereum như Arbitrum Orbit tuyên bố tích hợp với Celestia, nhưng điều này tuyệt đối không có nghĩa Celestia sẽ được "công nhận đầy đủ", mà ngược lại khiến Ethereum Foundation ngày càng cảm nhận áp lực cạnh tranh. Với Ethereum Foundation sở hữu tiếng nói tối cao, dùng ưu thế bản thân củng cố vị thế là việc đơn giản (giống như các trưởng lão Do Thái giáo dễ dàng hại chết Jesus). Miễn là các Layer2 Ethereum coi trọng danh hiệu Layer2, họ sẽ không cân nhắc tới Celestia hay EigenDA. Vì vậy, bản chất Celestia đang "chống dòng xông lên", chứ không phải "thừa gió bẻ măng" như Polygon.
Hiện nay phần lớn thanh khoản Layer2 Ethereum tập trung ở Arbitrum, Optimism và các dự án Rollup chính thống khác, các phiên bản chính của các dự án này chắc chắn sẽ không tích hợp Celestia. Trong khi đó, Arbitrum Orbit chỉ là phiên bản phụ tương tự Arbitrum Nova, khó có thể sánh ngang với vài "Layer2 chính thống" lớn. Ngay cả khi Celestia có thể thu hút các "Layer2 hạng hai" này, dường như cũng không mang lại mức thu giữ giá trị cao. (Arbitrum Nova hiện chỉ có TVL khoảng 22 triệu USD)
Là một dự án lớp DA thuần B2B, Celestia không thể như Solana dùng các ứng dụng B2C để thu hút DApp và lượng thanh khoản lớn. Nếu không thành công thu hút nhiều dự án Rollup sử dụng, hệ sinh thái của nó sẽ suy yếu. Hơn nữa, Celestia dường như thiếu một nhà đầu tư mạnh hỗ trợ, dù câu chuyện kỹ thuật của nó hợp lý, nhưng nếu không thể bám rễ vững chắc trong hệ sinh thái Ethereum, bức tranh lớn lao của nó có thể chỉ là lâu đài trên không (Sui chỉ dựa vào câu chuyện kỹ thuật, mất sự hỗ trợ từ FTX đến nay vẫn chưa có nhiều tiến triển).
Tác giả muốn chia sẻ hai điều thú vị:
Thứ nhất, theo một nguồn tin thân cận, tại một sự kiện ngoại tuyến ở Stanford, sau khi Dankrad từ Ethereum Foundation vừa nói xong "dự án mở rộng không dùng Ethereum làm lớp DA không phải Layer2", không lâu sau, nhân viên Celestia liền nói "dự án xxx là một Layer2 Ethereum dùng Celestia làm lớp DA", khiến vài người bật cười;
Thứ hai, Eclipse – dự án tự xưng "Layer2 Ethereum nhanh nhất" được Celestia hậu thuẫn – đến nay vẫn chưa được đưa vào website L2beat (không tìm thấy trong mục Dự án Đang Hoạt Động hay Dự án Sắp Ra Mắt). Dự án này dùng Solana VM làm lớp thực thi, Celestia làm lớp DA, Ethereum làm lớp thanh toán (Layer1).
Hai mẩu chuyện vui trên phần nào phản ánh hoàn cảnh hiện tại của Celestia. Dù xét theo góc nhìn lý tưởng, câu chuyện kỹ thuật blockchain mô-đun hóa do Celestia kiến tạo có lợi cho sự phát triển lâu dài của Web3, nhưng dưới sự ràng buộc của các yếu tố thực tế, mọi chuyện dường như không mấy lạc quan.
Ý định Intent có thể mang lại kết quả khác biệt
Nhưng đây chỉ là tình hình hiện tại, trong tương lai, thế giới Web3 lấy Intent làm trung tâm, mọi thứ có thể thay đổi. Trong bối cảnh câu chuyện lấy Intent, trừu tượng hóa chuỗi, thao tác đa chuỗi làm trọng tâm, khi người dùng không cần nhận thức về bản thân chuỗi, hoàn cảnh xây dựng hệ sinh thái của Celestia có thể được giải quyết.
Sự sôi động hiện tại của Layer2 Ethereum bản chất là do mọi người công nhận chuỗi Ethereum, và sự công nhận này mang lại thanh khoản dồi dào đến mức quá tải. Vì sao mọi người lại công nhận Ethereum? Vì họ có nhận thức nhất định về nó. Nhưng nếu giải pháp Intent che khuất hạ tầng nền tảng, người dùng mới trong tương lai hoàn toàn không biết Ethereum hay Solana là gì? Lúc đó, việc phân bổ thanh khoản có thể chủ yếu dựa vào DApp chứ không còn dựa vào giao thức nền tảng?
Nói cách khác, mọi nhận thức hiện tại của chúng ta về sự phát triển格局 blockchain đều dựa trên tiền đề "giao thức béo, ứng dụng gầy", nhưng quy luật này có thể thay đổi trong tương lai.
Ta có thể hình dung: trong thế giới blockchain tương lai, nơi câu chuyện chủ đạo là Intent và thao tác đa chuỗi, con người không cần nhận thức về sự tồn tại của Ethereum hay Layer2, chỉ cần cảm nhận DApp hoặc giao diện của nó, mọi thứ có thể thay đổi hoàn toàn: lúc đó điểm then chốt dẫn dắt thanh khoản không còn là các chuỗi công cộng như Ethereum, mà là các DApp lớn. Chỉ cần các DApp lớn sẵn sàng xây dựng trên blockchain mô-đun hóa dùng Celestia làm lớp DA, hệ sinh thái Celestia có thể không còn phụ thuộc vào con đường hiện tại là hút thanh khoản từ Layer2 Ethereum. Khi ấy, không chỉ riêng Celestia, toàn bộ bản đồ Web3 sẽ trải qua thay đổi lớn.
Có lẽ như ai đó từng nói: Thành công của một người (dự án) tuy do nỗ lực bản thân, nhưng cũng phải tính đến tiến trình lịch sử.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@godrealmx
