Phân tích sơ lược về kinh tế học đặt cọc của Filecoin: Xây dựng thị trường phi tin cậy và hệ sinh thái cho vay FIL
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích sơ lược về kinh tế học đặt cọc của Filecoin: Xây dựng thị trường phi tin cậy và hệ sinh thái cho vay FIL
Cho vay FIL về bản chất là việc khai thác trước khoản thưởng tương lai của thợ mỏ để lấy tiền mặt, từ đó giúp khai thác FIL trở nên hiệu quả hơn về mặt vốn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Sid, IOSG Ventures
TL,DR;
-
Lớp lập trình được trên FIL, tức là FVM, cho phép xây dựng các thị trường không cần tin cậy;
-
Việc này đòi hỏi một thị trường hiện đang tồn tại ngoài chuỗi — mang việc cho vay FIL lên chuỗi, người nắm giữ FIL nhỏ lẻ thế chấp FIL của họ, thợ đào mượn FIL từ các nhóm thanh khoản;
-
Việc cho vay FIL về bản chất là chiết khấu trước tiền mặt từ phần thưởng tương lai của thợ đào, giúp khai thác FIL hiệu quả hơn về mặt vốn;
-
Trong thiết kế giao thức, rõ ràng cần cân nhắc giữa tập trung hóa, hiệu quả vốn và an toàn;
-
Quy mô thị trường cho vay FIL theo thời gian sẽ giảm dần, nhưng các yếu tố như sự xuất hiện của stablecoin có thể mở ra cơ hội xây dựng những dự án độc đáo trên các giao thức này.
Mở đầu
Việc ra mắt một lớp lập trình được trên một blockchain đã được kiểm chứng thường rất đáng mong đợi. Khi blockchain Bitcoin ra mắt Stacks (STX), cộng đồng xây dựng xung quanh nó đã hình thành một tư duy mới.
Một tình huống tương tự cũng xảy ra khi Filecoin ra mắt FVM. Cộng đồng mạnh mẽ của Filecoin giờ đây có thể nhìn thấy tầm nhìn của mình dưới một góc độ hoàn toàn khác. Nhiều bài toán khó trong hệ sinh thái nay đã có lời giải. Việc tạo ra các thị trường không cần tin cậy thông qua khả năng lập trình là một phần then chốt.
Thế chấp linh động trên Filecoin là "Request-for-build" đầu tiên do đội ngũ Protocol Labs công bố và nhận được sự chú ý cao. Để hiểu rõ điều này, hãy cùng tìm hiểu kinh tế học của Filecoin vận hành như thế nào.
Cơ chế khuyến khích của Filecoin hoạt động ra sao
Khác với các validator trên Ethereum, Filecoin không có hình thức thế chấp một lần. Mỗi khi thợ đào cung cấp không gian lưu trữ cho khách hàng, họ cần đặt cọc bằng token FIL. Số lượng FIL này nhằm mục đích niêm phong các khối lưu trữ và giữ các khối đã niêm phong đó trên thiết bị của thợ đào. Cấu trúc này đảm bảo rằng thợ đào sẽ lưu trữ dữ liệu cho khách hàng trong suốt thời gian giao dịch mà họ đã cam kết, và đổi lại sẽ nhận được phần thưởng. Phần thưởng được phân phối thông qua PoSt (Proof of Space-time), thợ đào nhận thưởng khi chứng minh họ đang lưu trữ đúng dữ liệu khách hàng.
Thợ đào được chọn thông qua cơ chế lựa chọn người lãnh đạo tên là DRAND. DRAND chọn người lãnh đạo dựa trên một số yêu cầu ban đầu và tỷ lệ phần trăm dung lượng byte gốc (raw byte power) mà thợ đào kiểm soát trên mạng.
Thợ đào phải liên tục tăng dung lượng byte gốc (RBP) để được chọn làm người lãnh đạo, đào được khối và nhận phần thưởng. Điều này giúp thợ đào bù đắp chi phí lưu trữ của họ.
Mặc dù còn nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nguồn cung phần thưởng, nhưng đối với nhà cung cấp lưu trữ/thợ đào, để tối đa hóa lợi nhuận, họ phải nỗ lực tối đa hóa RBP và thu hút thêm (và gia hạn) nhiều giao dịch.
Điều này tạo nên một vòng phản hồi tích cực cho mạng Filecoin.
Kinh tế học của thợ đào
Khi thợ đào nhận phần thưởng khối, các phần thưởng này không có tính thanh khoản. Chỉ 25% phần thưởng là có thể sử dụng ngay lập tức, còn 75% phần thưởng còn lại sẽ được mở khóa tuyến tính trong 180 ngày (khoảng 6 tháng). Điều này gây ra vấn đề cho thợ đào. Những phần thưởng lẽ ra phải là doanh thu vận hành của họ thì nay lại trở thành các khoản phải thu chờ thanh toán, chỉ được mở khóa sau khi thợ đào thu hút (hoặc gia hạn) các giao dịch.
Hãy xem xét số dư của các thợ đào hàng đầu trong mạng lưới (tính đến ngày 6 tháng 8 năm 2023).
Từ biểu đồ, ta thấy rằng thực tế thợ đào chỉ có khoảng 1% phần thưởng (hay doanh thu vận hành) là thanh khoản. Nếu thợ đào này muốn thực hiện bất kỳ việc gì sau đây:
-
Chi trả chi phí vận hành
-
Nâng cấp phần cứng
-
Chi trả phí bảo trì
-
Hoặc thu hút/gia hạn giao dịch
Anh ta sẽ phải đi vay tiền pháp định hoặc vay token FIL từ bên thứ ba để bù đắp cho các khoản thanh toán "bị trì hoãn" này.
Hiện tại, nhiều nhà cung cấp lưu trữ (thợ đào) trong mạng lưới phụ thuộc vào các bên cho vay CeFi như DARMA Capital, Coinlist. Vì đây là sản phẩm cho vay, nhà cung cấp lưu trữ phải trải qua quy trình KYC và kiểm toán nghiêm ngặt để vay được FIL.
Khi xem bản đồ dưới đây, ta thấy sự tập trung cao độ của thợ đào Filecoin ở khu vực châu Á, trong khi các nhà cung cấp dịch vụ tập trung chủ yếu ở phương Tây. Do đó, họ khó có thể cung cấp điều kiện vay FIL thuận lợi cho các thợ đào châu Á, và phần lớn các thợ đào/chủ cung cấp lưu trữ châu Á không thể tiếp cận các nhà cung cấp này.
Điều này không chỉ cản trở việc thợ đào mới tham gia, mà quy mô hoạt động của các thợ đào hiện tại cũng chỉ có thể mở rộng đến mức giới hạn bởi quy mô nhóm thanh khoản FIL của các bên cho vay CeFi.
Vậy tại sao không vay tiền pháp định từ ngân hàng? Vì FIL có tính biến động, điều này sẽ tạo thêm thách thức quản lý vốn cho các thợ đào đi vay.
Để giải quyết vấn đề này, cần xây dựng một thị trường dành cho người đi vay FIL (thợ đào) và người cho vay (có thể là người nắm giữ FIL).
Thế chấp trên Filecoin
Với việc ra mắt FVM, ý tưởng về thị trường này đã trở thành hiện thực. Người cho vay/lưu ký FIL hiện có thể tận dụng token FIL của họ, và thợ đào có thể vay từ nhóm thanh khoản này (theo cách có quyền hay không cần quyền), tất cả đều được quản lý bởi hợp đồng thông minh.
Hiện đã có nhiều thành viên trong hệ sinh thái đang xây dựng thị trường này và chuẩn bị ra mắt trong vài tháng tới.
Mặc dù gọi các thị trường như vậy là giao thức thế chấp, nhưng về bản chất kinh doanh, chúng gần giống với giao thức cho vay hơn.
Các đặc điểm cơ bản của sản phẩm cho vay FIL bao gồm:
1. Người cho vay gửi token FIL nhàn rỗi vào thế chấp để nhận được token “thế chấp linh động”.
2. Người đi vay (thợ đào) có thể vay từ nhóm thanh khoản dựa trên tài sản đảm bảo trong actor của thợ đào (gồm khoản thế chấp ban đầu + phần thưởng bị khóa).
3. Người đi vay sẽ thanh toán lãi suất theo tuần hoặc các khoảng thời gian xác định bằng cách chuyển quyền sở hữu “OwnerID” của thợ đào sang hợp đồng thông minh.
4. Người cho vay nhận lãi suất (sau khi trừ phí giao thức), dưới dạng lợi suất hàng năm (APY), có thể nhận bằng cách tái định giá token hoặc tích lũy giá trị.
Các thành viên hiện tại trong hệ thống bao gồm:
Các giao thức thế chấp linh động khác nhau có cách tiếp cận khác nhau trong việc cho vay:
Thế chấp quá mức / đủ mức và thế chấp thiếu mức
Trong mô hình thế chấp quá mức hoặc đủ mức, tỷ lệ nợ trên vốn luôn nhỏ hơn hoặc bằng 100%. Nghĩa là nếu số dư thợ đào của tôi là 1000 FIL, tôi chỉ có thể vay tối đa 1000 FIL (còn tùy quy tắc giao thức). Điều này dễ dàng mã hóa vào hợp đồng thông minh và có rủi ro vi phạm nội tại. Mô hình này vừa cung cấp minh bạch cao hơn, vừa đảm bảo an toàn cho người thế chấp (người cho vay). Một ưu điểm khác là nó cũng cho phép vay không cần quyền. Trong trường hợp này, sản phẩm giống Aave/Compound hơn là Lido hay RocketPool.
Trong mô hình thế chấp thiếu mức, người cho vay chịu rủi ro, và rủi ro này được quản lý bởi giao thức. Trong mô hình này, mô hình rủi ro là phép tính toán phức tạp, không thể nhúng vào hợp đồng thông minh, mà phải xử lý ngoài chuỗi, dẫn đến mất minh bạch. Tuy nhiên, do có đòn bẩy, hệ thống này hiệu quả về vốn hơn đối với người đi vay. Hệ thống đòn bẩy càng ít cần quyền, rủi ro cho người cho vay càng lớn, đòi hỏi mô hình quản lý rủi ro động rất vững chắc do nhóm phát triển giao thức vận hành.
Cần cân nhắc các yếu tố:
-
Hiệu quả vốn và rủi ro cho người thế chấp
-
Hiệu quả vốn và minh bạch
-
Rủi ro cho người cho vay và khả năng tiếp cận hệ thống của người đi vay
Nhóm thanh khoản đơn lẻ vs đa nhóm
Giao thức cũng có thể chọn xây dựng mô hình đa nhóm, nơi người cho vay có thể chọn thế chấp token FIL vào các nhóm khác nhau với các thông số rủi ro khác nhau. Điều này cho phép quản lý rủi ro trên chuỗi, nhưng làm phân tán thanh khoản. Trong mô hình nhóm đơn, rủi ro sẽ phải được quản lý ngoài chuỗi. Nhìn chung, sự đánh đổi vẫn giống như đã nêu ở trên.
Cần cân nhắc: Phân tán thanh khoản vs minh bạch quản lý rủi ro
Rủi ro
Trong mô hình thế chấp quá mức, ngay cả khi thợ đào bị phạt slash nhiều lần, một khi tỷ lệ nợ/vốn đạt 100%, thợ đào sẽ bị thanh lý và người thế chấp sẽ tương đối an toàn.
Trong mô hình thế chấp thiếu mức, nếu người đi vay không chứng minh được việc lưu trữ khối, họ có thể bị phạt. Điều này phổ biến hơn trong Filecoin so với các mô hình kiểu PoS. Điều này ảnh hưởng đến giá trị tài sản đảm bảo và làm tăng đòn bẩy của người đi vay. Trong mô hình này, ngưỡng thanh lý phải được thiết lập rất cẩn trọng.
Phạt đối với thợ đào Filecoin (90 ngày)
So sánh các thành viên thị trường
Vậy còn các giao thức thế chấp/cho vay Ethereum tham gia thị trường thì sao?
Trong hệ sinh thái Filecoin, khác với Ethereum, trách nhiệm của các nút (thợ đào/nhà cung cấp lưu trữ) vượt xa việc vận hành thông thường. Họ cần tự quảng bá để được chọn làm nhà cung cấp lưu trữ (SP), nâng cấp phần cứng định kỳ để hỗ trợ thêm lưu trữ, niêm phong, bảo trì và truy xuất dữ liệu. Đối với SP, lưu trữ và khai thác phần thưởng trên Filecoin là một công việc toàn thời gian.
Khác với validator Ethereum, Filecoin không có hình thức thế chấp một lần. Mỗi khi nhà cung cấp lưu trữ cung cấp không gian lưu trữ cho khách hàng, họ phải đặt cọc một lượng token nhất định. Việc thế chấp này nhằm niêm phong các khối lưu trữ và giữ các khối đã niêm phong đó trên thiết bị của thợ đào. Việc cung cấp lưu trữ trên Filecoin là một quá trình rất tốn kém về mặt vốn, khiến nhiều thợ đào mới ngại tham gia mạng lưới, và cả những thợ đào hiện tại cũng ngại ở lại đóng góp cho mạng.
Do người đi vay bị giới hạn chỉ là các thợ đào, việc xây dựng niềm tin với người đi vay sẽ là một quá trình tốn kém đối với người mới trong hệ sinh thái Filecoin.
Chỉ riêng cơ chế Filecoin thôi, các giao thức thế chấp hay cho vay Ethereum không thể dễ dàng triển khai trên FVM.
Kinh tế học giao thức
Liệu có đủ FIL trên thị trường để cung cấp cho vay không?
Tính đến ngày 6 tháng 8 năm 2023, có khoảng 264,2 triệu token FIL đang lưu hành, chưa bị cam kết làm thế chấp cho khối lưu trữ hoặc phần thưởng chờ mở khóa, có thể được coi là tổng số token FIL mà người cho vay có thể gửi vào nhóm thanh khoản.
Có đủ nhu cầu vay không?
Dù việc vay FIL rất quan trọng với thợ đào, nhưng thực tế họ đang vay cái gì? Trong mô hình thế chấp quá mức, họ đang chiết khấu trước các phần thưởng đã bị khóa; trong mô hình thiếu mức, họ đang chiết khấu trước phần thưởng tương lai.
Từ biểu đồ trên, có thể thấy tổng phần thưởng đã bị khóa khoảng 223 triệu token FIL, cung có thể đáp ứng cầu. Tỷ lệ cầu/cung gần như 84%. Điều này cho thấy động lực quyền lực giữa hai bên, không bên nào có thể ép buộc bên kia về lãi suất/APY.
Tương lai sẽ ra sao?
Dự báo về thị trường nhu cầu vay FIL trong tương lai thực chất là dự đoán số lượng token FIL được mở khóa từ phần thưởng trong tương lai.
Các chuyên gia Messari đã sử dụng các kịch bản khác nhau để mô phỏng nguồn cung lưu thông FIL trong 3 năm và 50 năm.
Theo biểu đồ phía trên bên trái, trong kịch bản thận trọng, nếu lượng dữ liệu bổ sung thấp và chỉ 10% giao dịch được gia hạn, sản lượng phần thưởng mới trong 3 năm tới sẽ gần 100 triệu FIL. Trong kịch bản tích cực, nếu lượng dữ liệu bổ sung cao và 70% giao dịch hiện tại được gia hạn, sản lượng phần thưởng bổ sung sẽ đạt khoảng 200 triệu FIL.
Do đó, có thể kỳ vọng quy mô thị trường trong 3 năm tới sẽ dao động từ 100 đến 200 triệu token FIL. Với giá hiện tại của FIL (4,16 USD vào ngày 6 tháng 8), tổng thị trường có thể vay (TAM) có thể nằm trong khoảng 400 đến 800 triệu USD. Đây có thể được coi là TAM cho phía người đi vay của sản phẩm.
Về phía cung, trong ước tính thận trọng, sẽ có khoảng 300 triệu FIL được tạo ra, trong khi ở kịch bản tích cực hơn, nguồn cung lưu thông được mô phỏng là gần bằng hiện tại. Tại sao lại như vậy? Bởi vì nếu có nhiều giao dịch được hấp thụ và gia hạn hơn, sẽ có nhiều token FIL bị khóa hơn trong thế chấp khối lưu trữ.
Trong kịch bản tích cực, cầu sẽ vượt cung, trong thị trường cạnh tranh này, lãi suất thu được có thể cao hơn.
Nếu nhu cầu bổ sung dữ liệu vượt quá tốc độ tăng trưởng nguồn cung lưu thông, giá token FIL sẽ tăng, từ đó tạo ra thêm nhu cầu vay trong token FIL.
Hướng phát triển tiềm năng trong tương lai của mô hình này
Trong các thiết kế khác nhau, không nhất thiết phải có mô hình ai thắng tất cả. Một cách trực giác, về dài hạn (theo TVL - tổng giá trị khóa), thường là giao thức an toàn nhất sẽ chiến thắng, giống như Lido trong hệ sinh thái Ethereum. Thay vì tối ưu thêm 2-3% lợi suất, tôi thiên về cấu trúc an toàn hơn, và tôi nghĩ người nắm giữ token FIL cũng sẽ ưu tiên an toàn vốn hơn là lợi suất cao hơn chút đỉnh.
Đây là trong trường hợp đã tính đến khoản phạt mà thợ đào phải trả khi không chứng minh được việc lưu trữ đúng thời gian.
Từ góc nhìn người đi vay (thợ đào), thợ đào có thể vay từ các giao thức khác nhau để phục vụ các mục đích khác nhau. Nếu thợ đào đã có nhiều tài sản đảm bảo và không cần đòn bẩy để chi trả chi phí vận hành, thì mô hình thế chấp quá mức an toàn hơn sẽ phù hợp hơn. Tuy nhiên, nếu tôi là một thợ đào mới, cần thế chấp nhiều khối lưu trữ, tôi có thể vay từ nhóm thế chấp thiếu mức.
Thông qua việc nghiên cứu các mô hình trên, ta có thể thấy:
Trong Filecoin, việc thế chấp rất quan trọng để lấp đầy khoảng trống cung-cầu FIL trong hệ sinh thái. FVM gần đây đã ra mắt, cho phép tồn tại thị trường cho vay. Mặc dù vấn đề là thật, nhưng việc ra mắt FVM có thể đến muộn đối với phần lớn các giao thức thế chấp/cho vay FIL, do phần thưởng khai thác giảm dần, khiến nó trở thành một thị trường ngách.
Tuy nhiên, một số trường hợp sử dụng hấp dẫn có thể xuất hiện trên các giao thức thế chấp này. Sau khi đưa stablecoin vào, phần thưởng có thể được xem như hợp đồng forward tiền mặt. Tương tự mô hình Alkimiya xây dựng trên Ethereum. Điều này có thể bơm thêm vốn mới vào hệ sinh thái Filecoin và tăng TVL của các giao thức này.
Công nghệ, thợ đào, nhà phát triển, ứng dụng của Ethereum và Filecoin khác nhau, do đó cộng đồng cũng khác nhau. Đặc biệt với việc thế chấp, do mỗi thợ đào đều "phi tiêu chuẩn", việc thúc đẩy phía cầu cần mở rộng kinh doanh, và thành công của giao thức tỷ lệ thuận với danh tiếng của nó trong cộng đồng.
Việc thế chấp trên Filecoin là một giải pháp then chốt, cần để thu hút thêm thợ đào vào hệ thống, đưa vốn nhỏ lẻ vào vận hành, tạo động lực kinh tế lớn hơn, thu hút thêm nhà phát triển xây dựng sản phẩm hữu ích cho hệ sinh thái, tạo nên vòng phản hồi tích cực.
Tổng kết
Trong hệ sinh thái Filecoin vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, nhưng chúng tôi tin rằng đội ngũ Protocol Labs đang đi đúng hướng để hiện thực hóa tầm nhìn lưu trữ dữ liệu nhân loại trong một hệ thống hiệu quả.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
IOSG Ventures
