Tương lai của mạng xã hội Web3 (Phần 3): Giải quyết vấn đề thu nhập bằng token và cơ chế khuyến khích, tạo ra trải nghiệm xã hội mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tương lai của mạng xã hội Web3 (Phần 3): Giải quyết vấn đề thu nhập bằng token và cơ chế khuyến khích, tạo ra trải nghiệm xã hội mới
Thành công lâu dài của mạng xã hội Web3 phải nằm ở việc tạo ra một hình thức trải nghiệm xã hội mới, chứ không phải sao chép các cơ chế Web2 và chỉ vì nó "trên chuỗi" và "được mã hóa" mà cho rằng nó đặc biệt.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: PAUL VERADITTAKIT
Biên dịch: TechFlow
Bài viết này là phần thứ ba trong loạt bài về mạng xã hội phi tập trung do đối tác của Pantera, PAUL, soạn thảo.
Loạt bài này khám phá cách các công nghệ và xu hướng hiện tại giải quyết một loạt vấn đề của mạng xã hội phi tập trung, đồng thời phân tích cụ thể từng vấn đề.
Bài đầu tiên của loạt bài: Tương lai mạng xã hội Web3 (1): Xây dựng sơ đồ xã hội mở để giải quyết bài toán thu hút người dùng - TechFlow
Bài thứ hai của loạt bài: Tương lai mạng xã hội Web3 (2): Xác thực sinh trắc học và bảo đảm xã hội để giải quyết bài toán danh tính - TechFlow
Năm 2017, một nhóm các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Truyền thông MIT đã tuyên bố trên tạp chí Wired rằng mạng xã hội phi tập trung "sẽ không bao giờ thành công". Trong bài viết của họ, họ liệt kê ba thách thức được cho là bất khả thi:
(1) Vấn đề thu hút (và giữ chân) người dùng từ con số 0
(2) Vấn đề xử lý dữ liệu cá nhân của người dùng
(3) Vấn đề quảng cáo hướng tới người dùng
Họ cho rằng trong cả ba trường hợp, các gã khổng lồ công nghệ hiện tại như Facebook, Twitter và Google, nhờ vào nền tảng kinh tế quy mô rộng lớn, đã không chừa lại chỗ nào đáng kể cho sự cạnh tranh.
Nhưng đến nay, điều từng được gọi là "bất khả thi" dường như không còn quá xa vời. Chúng ta dường như đang ở thời điểm khởi đầu cho một bước chuyển mình về khái niệm mạng xã hội. Trong loạt bài gồm ba phần này (phần cuối cùng), chúng ta sẽ tìm hiểu cách những ý tưởng mới trong mạng xã hội phi tập trung (DeSo) giải quyết các vấn đề "cũ kỹ" này, cụ thể gồm:
(1) Giải quyết bài toán khởi động lạnh bằng lớp đồ thị xã hội mở
(2) Giải quyết bài toán danh tính người dùng bằng xác minh nhân thân và công nghệ mật mã
(3) Giải quyết bài toán doanh thu bằng mô hình kinh tế token và cơ chế khuyến khích
Và trong bài viết này, tác giả chủ yếu bàn về điểm thứ ba – cách thức và ví dụ sử dụng mô hình kinh tế token và cơ chế khuyến khích để giải quyết bài toán doanh thu.
Tạo ra "ứng dụng killer"
Câu hỏi then chốt quyết định liệu lĩnh vực mạng xã hội Web3 có thể thành công hay không nằm ở việc nó có thể tạo ra một "ứng dụng killer" mới – giống như TikTok hay Instagram trước đây – cung cấp trải nghiệm xã hội thực sự mới mẻ để thu hút lượng lớn người dùng hay không. Nếu thiếu ứng dụng kiểu này, mọi nỗ lực phát triển hạ tầng (như đồ thị xã hội phi tập trung hay giao thức xác minh danh tính con người) sẽ mất đi phần lớn mục tiêu vốn định hướng.
Tuy nhiên, vấn đề với những "trải nghiệm xã hội mới" này là chúng gần như không thể đoán trước. Dù mọi người lặp đi lặp lại khẩu hiệu "xây dựng ứng dụng killer", nhưng chẳng ai biết chính xác ứng dụng đó sẽ trông như thế nào – rốt cuộc thì bạn đang cố dự đoán hành vi con người. Trong bài viết này, tôi sẽ không cố gắng làm điều bất khả thi – tức là dự đoán cụ thể ứng dụng killer tiếp theo trong lĩnh vực xã hội sẽ ra sao – mà thay vào đó, tôi sẽ thử khám phá hai chiến lược cấp cao: tăng cường trải nghiệm xã hội hiện tại bằng chức năng Web3, và xây dựng cộng đồng xã hội lấy Web3 làm trọng tâm, đồng thời mô tả một vài dự án đang theo đuổi các hướng đổi mới tiềm năng này.
Tăng cường trải nghiệm xã hội hiện tại bằng token hóa
Trong việc xây dựng "ứng dụng killer Web3", phương pháp đơn giản nhất là thêm một vài tính năng mới vào các nền tảng mạng xã hội phổ biến đã tồn tại. Cách phổ biến nhất là bổ sung "chức năng Web3 bổ trợ" dưới dạng token hóa, ví dụ như các dự án X-to-Earn.
Một trong những dự án thú vị nhất theo hướng này là chương trình Moons của Reddit, được ra mắt vào tháng 5 năm 2020 nhằm thưởng cho người dùng đăng bài và kiểm duyệt nội dung trên diễn đàn con r/CryptoCurrency. Reddit Moons là một token ERC-20 được phát hành trên Arbitrum Nova, lượng phát hành dựa trên "uy tín" mà người dùng kiếm được trên Reddit – thứ được tính theo số lượt thích và không thích mà họ nhận được. Moons cho phép người dùng bỏ phiếu trong cộng đồng để quyết định phân bổ tương lai của Moons và định hướng phát triển tổng thể.
Chiến lược kinh tế token tổng thể của Reddit Moons cũng được cộng đồng đánh giá cao: lượng phát hành hàng tháng giảm 2,5%, khiến tỷ lệ lạm phát hàng năm tiến gần về 1%. Do đó, theo thời gian, "tỷ lệ uy tín trên Moons", tức là số lượng Moons mà người dùng nhận được từ mỗi điểm "uy tín", được kỳ vọng sẽ giảm dần đều, giúp Moons ngày càng khan hiếm hơn về dài hạn, qua đó hi vọng gia tăng giá trị.
Reddit là một trường hợp đặc biệt thú vị vì nó tích hợp các chức năng Web3 (trong trường hợp này là token hóa Moons) vào một "ứng dụng killer" đã tồn tại. Trong số tất cả các nền tảng mạng xã hội lớn, Reddit có lẽ là nền tảng phi tập trung và vận hành theo cộng đồng nhất, nhờ cấu trúc "diễn đàn con" độc đáo cho phép các khu vực riêng biệt này tự quản và tự trị ở mức độ cao, thay vì áp dụng phương pháp kiểm soát nội dung từ trên xuống truyền thống. Có thể nói, những thiết kế này khiến Reddit trở thành một trong những nền tảng phù hợp nhất để thử nghiệm các cơ chế Web3. Thực tế, Moons chỉ là một ví dụ trong chương trình điểm cộng đồng sáng tạo của Reddit, cho phép các diễn đàn con phát hành token ERC-20 riêng và cung cấp ví Ethereum tên là Reddit Vault để lưu trữ các token này. Ngoài Moons, token Brick của r/FortniteBR là một ví dụ nổi bật khác của chương trình này.
Tính đến tháng 8 năm 2023, Reddit Moons đã thu hút được một lượng chú ý nhất định sau khi được niêm yết trên một số sàn giao dịch tập trung lớn, bao gồm Kraken. Tuy nhiên, dù sự "bùng nổ" của các token này mang lại niềm vui tức thì, nhưng cơ chế đơn giản "đăng bài để kiếm tiền" liệu có thành công lâu dài vẫn còn chưa rõ ràng. Theo dữ liệu nêu trên và giá ngày 12 tháng 8, thu nhập Moons của người dùng Reddit "Maxers" đạt khoảng 4.200 USD, trong khi thu nhập trung vị chỉ khoảng 0,9 USD.
Đây là một con số đáng suy ngẫm, phơi bày một vấn đề căn bản của mô hình X-to-Earn: bạn kiếm được rất ít tiền, hoặc ít nhất là xa mới đạt tới mức "thay đổi cuộc sống" mà các dự án này đôi khi quảng bá. Hơn nữa, thu nhập thường nghiêng về một số ít người dùng, do đó người dùng bình thường có thể không hưởng được nhiều phần "kiếm tiền", ngay cả khi họ tham gia hoạt động "X". Cuối cùng, người dùng có thể cảm thấy thất vọng với khoản thu nhỏ nhoi này, và trong một số trường hợp như StepN, điều này có thể đẩy toàn bộ dự án đến bờ vực sụp đổ.
Do đó, việc quá nhấn mạnh vào yếu tố "kiếm tiền" có thể là không bền vững về dài hạn đối với một dự án "kiếm tiền xã hội" đơn giản. Thay vào đó, cần phải tạo ra một trải nghiệm xã hội mới mẻ – một quá trình mà người dùng sẵn sàng trả tiền để tham gia, chứ không phải được trả tiền để tham gia. Sự sôi nổi gần đây xung quanh dự án friend.tech trên mạng Base đã làm nổi bật điều này. Friends.tech về cơ bản là "thị trường chứng khoán cho hồ sơ X (trước đây là Twitter)", nơi người dùng có thể mua bán "cổ phiếu" của các cá nhân có ảnh hưởng trên X. Bằng cách sở hữu "cổ phiếu" của một influencer, người dùng được hứa hẹn quyền truy cập tăng thêm (ví dụ như trò chuyện riêng tư và các lợi ích độc quyền khác), và người dùng có thể tự do giao dịch các cổ phiếu này.
Trải nghiệm xã hội mới lạ này, cùng khả năng biến lượt theo dõi X của cá nhân thành tiền, đã tạo ra khối lượng giao dịch vượt 6.000 ETH (tương đương 11 triệu USD) và hơn 230.000 giao dịch chỉ trong vài ngày phát hành beta giới hạn theo lời mời. Tuy nhiên, vẫn còn một số nghi ngại liệu friends.tech có duy trì được đà phát triển ban đầu này và thực sự mở đường cho việc token hóa hồ sơ influencer, hay sẽ biến thành một dự án "RUG" khác. Coindesk đặc biệt chỉ ra rằng dự án thiếu chính sách bảo mật hiệu quả và tài liệu về thực hành thu thập dữ liệu, cũng như thiếu lộ trình hay whitepaper. Hơn nữa, hiện tại vẫn chưa rõ nền tảng và các influencer sẽ thực hiện cam kết "quyền truy cập" với các "cổ đông" như thế nào để thực sự tạo ra một dạng trải nghiệm xã hội mới. Dù vậy, friends.tech vẫn là một thí nghiệm ấn tượng về việc biến bản thân việc token hóa thành một dạng trải nghiệm xã hội mới.
Xây dựng cộng đồng xã hội Web3 đầu tiên
Thay vì cố gắng thêm các chức năng Web3 như token hóa vào các nền tảng mạng xã hội Web2 vốn được thiết kế cho mô hình doanh thu hoàn toàn khác, một cách khác để tạo ra "ứng dụng xã hội killer Web3" là xây dựng từ đầu, khởi động từ một cộng đồng và văn hóa gốc mã hóa độc đáo.
Phaver là một ví dụ điển hình về một "cộng đồng xã hội Web3 đầu tiên". Phaver xây dựng trên sơ đồ xã hội Lens (gần đây còn tích hợp với sơ đồ xã hội Cyberconnect), thu hút sự chú ý của cộng đồng gốc Web3 thông qua việc tích hợp với các công nghệ danh tính xã hội Web3 khác như NFT cộng đồng và token ràng buộc linh hồn (soulbound). Đây là một nền tảng có mô hình hai token độc đáo, sử dụng hệ thống điểm số mới gồm "danh tiếng" và "điểm số", cho phép người dùng nhận phần thưởng và đặc quyền khi lên cấp trên nền tảng.
"Cred" về cơ bản là mức độ uy tín của người dùng trên nền tảng. Người dùng có thể tăng Cred bằng cách liên kết các token ràng buộc linh hồn hoặc NFT vào tài khoản của họ, cũng như thông qua các tương tác hàng ngày trên nền tảng. Người dùng nhận được "điểm số" dựa trên chất lượng và mức độ tương tác của bài viết riêng họ, và cuối cùng có thể đổi điểm này lấy token Phaver. Quan trọng là, uy tín của người dùng càng cao, họ càng có thể kiếm được nhiều điểm hơn từ một bài viết.
Vì người dùng phải liên kết các token ràng buộc linh hồn và bộ sưu tập NFT cụ thể (ví dụ như Cryptopunks và Bored Apes) để có được "danh tiếng", điều này cung cấp một cách hữu ích để phân biệt người dùng thật và bot trên nền tảng. Trên thực tế, điều này gần giống như một dạng "proof-of-stake" cho danh tính xã hội. Vì vậy, Phaver gợi ý rằng các dự án có thể sử dụng hệ thống "danh tiếng" của họ để chống bot airdrop và đảm bảo người dùng là con người chứ không phải robot – mà không cần phải quét võng mạc nào cả.
Như đã thấy ở trên, Phaver đã tạo ra một hệ thống kinh tế token mới mẻ nhằm xây dựng một cộng đồng xã hội lấy Web3 làm trọng tâm. Nhưng với Phaver, giống như nhiều ứng dụng xã hội lấy Web3 làm trọng tâm khác, thách thức chính là mở rộng vượt khỏi đối tượng người dùng Web3 gốc, hướng tới những người không có bất kỳ kinh nghiệm Web3 nào và không biết Bored Ape hay token ràng buộc linh hồn là gì, đồng thời đưa ra lý do sử dụng nền tảng rõ ràng cho những người này. Mặc dù Phaver tuyên bố tuân theo mô hình "web2.5" cho phép người dùng đăng ký mà không cần hồ sơ Lens, nhưng "trải nghiệm độc đáo" của Phaver phần lớn phụ thuộc vào Web3, điều này tạo ra chi phí giáo dục, có thể trở thành rào cản lớn đối với việc áp dụng rộng rãi.
Một dự án đáng chú ý khác lấy cảm hứng từ văn hóa phụ của cộng đồng Web3 là POAP, bắt nguồn từ "văn hóa hội nghị" độc đáo trong lĩnh vực mã hóa và chuỗi sự kiện toàn cầu hàng năm như ETHGlobal. Về cơ bản, POAP là một NFT, hay token ERC-721, được đúc thông qua hợp đồng thông minh POAP, đại diện kỹ thuật số cho việc người dùng tham dự một sự kiện hoặc hội nghị, và được lưu trữ bất biến trên blockchain. Kể từ năm 2021, POAP đã phát hành hơn 6 triệu NFT như vậy, hợp tác với các thương hiệu quốc tế như Adidas, Vogue, Github và US Open. Tuy nhiên, phần thú vị nhất của POAP có lẽ là cách nó hoạt động như một nguyên tố xã hội nguyên thủy – một cách khởi động mạng xã hội và tìm kiếm những người khác có sở thích và mạng lưới tương tự.
Hơn nữa, các sự kiện, hội nghị và đại hội là những thứ không cần kiến thức chuyên sâu về Web3 để hiểu – dễ dàng hình dung các triển lãm phim hoạt hình, hội chợ thế giới hay phòng trưng bày nghệ thuật quốc gia triển khai cơ chế tương tự POAP cho các cộng đồng và văn hóa phụ khác nhau. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi nằm ở việc duy trì tính hữu ích của các POAP này, thông qua chương trình trung thành dành cho người tham gia, cơ hội giao dịch hay sự kiện độc quyền, cuối cùng thúc đẩy việc khởi động cộng đồng xã hội mới, từ đó tạo ra dạng trải nghiệm xã hội kỹ thuật số mới.
Kết luận
Vậy rốt cuộc, chúng ta nên tạo ra "ứng dụng killer" đó như thế nào?
Cuối cùng, thành công lâu dài của mạng xã hội Web3 phải nằm ở việc tạo ra một dạng trải nghiệm xã hội mới, chứ không phải sao chép một số cơ chế Web2 rồi tuyên bố nó đặc biệt chỉ vì nó "trên chuỗi" và "token hóa". Thay vào đó, cần có một trải nghiệm mang tính chất mới mẻ, đặc biệt là trải nghiệm lấy cảm hứng và gốc rễ văn hóa từ Web3 – dù là cộng đồng NFT, token hóa tài sản hay văn hóa hội nghị mã hóa.
Hơn nữa, mặc dù token hóa và các cơ chế Web3 khác mở ra khả năng cho nhiều thiết kế ứng dụng mới, nhưng để một "ứng dụng killer" có thể mở rộng vượt khỏi đối tượng người dùng gốc mã hóa, cần phải có một trường hợp sử dụng dễ hiểu (ví dụ như xác nhận tham dự sự kiện), thay vì đầy rẫy thuật ngữ và khái niệm Web3. Về bản chất, mạng xã hội Web3 phải tận dụng các kỹ thuật phân phối và trừu tượng hóa từ mạng xã hội truyền thống (như TikTok hay Instagram) để "gây bão".
Vì mạng xã hội cuối cùng là cách người dùng thể hiện cá tính và sở thích cá nhân, bất kỳ nền tảng mạng xã hội Web3 nào thành công cũng cần có không gian thiết kế mở, để người dùng có đủ "tấm bảng trắng" để tự tạo ra trường hợp sử dụng riêng. Thường thì một ứng dụng xã hội trở nên "nổi tiếng" vì những lý do hoàn toàn khác biệt so với mục tiêu ban đầu. Ví dụ, TikTok với tư cách công ty không thể dự đoán tất cả các xu hướng thời trang và thử thách khác nhau sẽ xuất hiện trên nền tảng. Sức mạnh của một nền tảng như vậy chính là ở việc giải phóng nền tảng sáng tạo mở này. Chỉ khi Web3 chấp nhận những quyết định thiết kế như vậy, thay vì tập trung vào tài chính hóa và bắt chước trên chuỗi, chúng ta mới thực sự bắt đầu xây dựng một "ứng dụng killer" hoàn toàn mới, đưa mạng xã hội Web3 vươn tới trở thành mạng xã hội duy nhất.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Pantera Capital
