Đồng nghiệp khinh nhau, mối tình oán của các ZK-EVM
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đồng nghiệp khinh nhau, mối tình oán của các ZK-EVM
Vài dự án làm zk-EVM, bề ngoài đều mong muốn cùng tiến bước để mở rộng thị trường, nhưng trong thâm tâm có thể âm thầm so tài, hy vọng mình sẽ là cái duy nhất tồn tại.
Chuyên sâu báo cáo Web3Trong thế giới tiền mã hóa, việc tuyên bố rằng bạn có thể giải quyết một vấn đề thường đáng giá hàng ngàn vàng. Còn nếu nói bạn có thể giải quyết vấn đề của Ethereum, thì dự án đó có thể được định giá hàng tỷ đô la Mỹ.
Trước thách thức lớn nhất hiện nay của Ethereum — hiệu suất và khả năng mở rộng — zkEVM thực sự là một giải pháp khả thi:
Bằng cách di chuyển Máy ảo Ethereum (EVM) sang zk-Rollup, ta có thể đạt được khả năng mở rộng tốt hơn, phí gas thấp hơn, bảo mật riêng tư cao hơn, đồng thời giải quyết điểm nghẽn về hiệu suất.
Tuy nhiên, làm thế nào để giải quyết, và ai sẽ là người giải quyết, vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng.
Vì vậy, chúng ta chứng kiến những dự án zkEVM với định giá cực cao nhưng theo đuổi các hướng công nghệ khác nhau, như Polygon, ZKSync, Scroll và Starknet.
Chính vì chưa có kết luận cuối cùng nên mới nảy sinh tranh cãi.
Hai tuần trước, Polygon Zero đăng bài cáo buộc ZKSync sao chép mã nguồn công khai của họ, trong khi ZKSync phản bác rằng họ chỉ trích dẫn nhỏ, đã ghi rõ nguồn trích dẫn. Đồng thời, ZKSync cũng không quên đáp trả rằng đối phương thiếu tinh thần mã nguồn mở.
Sự việc này trở thành chủ đề nóng nhất trong khoảnh khắc, cộng đồng mạng trong ngành đua nhau chế meme bàn tán xôn xao, truyền thông tỉ mỉ liệt kê và so sánh chi tiết từng tình tiết, các KOL liên quan cũng vào cuộc bình luận...
Tuy nhiên hiện tại, sự việc đã nguội lạnh, các bên dường như lại trở về trạng thái "Build" một cách bình tĩnh. Nhưng đây chắc chắn không phải lần đầu tiên các dự án zk-EVM công khai tranh cãi trên Twitter.
Vào tháng Ba năm nay, đồng sáng lập Brendan của Polygon Zero và đồng sáng lập Alex từ Matter Labs (đơn vị phát triển ZKSync) đã tranh luận công khai về hiệu suất của ZKSync. Alex khẳng định hiệu suất ZKSync sẽ tăng lên 1000 lần, còn Brendan đáp lại: "Nói miệng thì không bằng chứng, chúng tôi thường dựa vào các chỉ số kiểm thử công khai thực tế; hãy làm như vậy đi".
Đồng thời, Brendan cũng nhắc lại bình luận mà nhà nghiên cứu Toghrul Maharramov của Scroll đưa ra năm 2022, khi đó Toghrul từng nhận xét rằng rollup của Polygon “không phải là zkEVM”.
Có vẻ như bất kỳ ai từng nói xấu mình, anh ấy đều ghi chép cẩn thận vào sổ tay.
Trong khi đó, đồng sáng lập Ye Zhang của Scroll sau khi trích dẫn chuỗi tranh luận đã thể hiện triết lý phương Đông lấy hòa làm quý: Chúng ta đều đang làm zk-EVM, đoàn kết vui vẻ cùng tiến bộ thì tốt hơn.
Nhưng đừng quên rằng, trước đó vào tháng Hai, khi Polygon tung poster quảng bá cho việc ra mắt mainnet zk-EVM, Ye Zhang đã tinh tường chỉ ra lỗi dùng từ trong tài liệu truyền thông của họ về cụm từ “tương đương Ethereum”, cho rằng Polygon zkEVM không sở hữu đặc tính này... Bạn dùng từ sai, không nghiêm ngặt, chúng tôi phải giúp bạn sửa lại chứ.
Vượt ra ngoài chuyện ăn dưa hấu hay tranh cãi công khai, thực tế thì việc tranh luận giữa các bên ai đúng ai sai bề mặt không quan trọng. Điều quan trọng hơn là cần làm rõ lợi ích và cục diện đằng sau những tranh cãi:
Các dự án làm zk-EVM thực tế đầy rẫy ân oán. Họ vừa mong muốn cùng nhau phát triển thị trường mở rộng quy mô, thu hút thêm vốn và sự chú ý; đồng thời âm thầm cạnh tranh, hy vọng bản thân sẽ là giải pháp zkEVM duy nhất —— được V神 và cộng đồng Ethereum ưu ái lựa chọn.
Trong vụ việc gần đây về sao chép mã nguồn, bài viết gốc của Polygon nêu rõ: "Tiền mã hóa vận hành dựa trên tinh thần mã nguồn mở. Khi các dự án không tuân thủ điều này, hệ sinh thái sẽ bị ảnh hưởng".
Nhưng hãy thử nghĩ ngược lại, nếu zkEVM của Polygon đã thực sự là giải pháp được công nhận rộng rãi và áp dụng đại trà, thì dù ZKSync có sao chép thêm vài đoạn mã nữa cũng chẳng sao, thậm chí cũng không cần phải đăng bài phản hồi.
Chính vì lúc này các bên đang ở thế ngang nhau, nên bất kỳ gió thoảng nào cũng có thể khiến họ không thể chịu đựng nổi.
Hơn nữa, cần nhấn mạnh rằng sự chú ý của người dùng và nhà phát triển trong lĩnh vực mã hóa là rất hạn chế. Ai thiết lập được tính chính thống trước, người đó sẽ có lợi thế. Còn kẻ đến sau, dù fork mã 100%, cũng chỉ được gọi là "dự án nhái".
Nhiều việc, không liên quan đến ưu nhược của hướng công nghệ, mà liên quan đến cuộc đua giành lấy sự "duy nhất", huống hồ là cuộc đua về "giải pháp tối ưu tốt nhất cho Ethereum".
V神 khen tốt, mới thật sự là tốt?
Ngoại trừ Starknet, zkSync, Polygon Hermez/zkEVM và Scroll đều từng tuyên bố tại hội nghị ETH CC 2022 rằng zkEVM của họ sẽ lên mainnet.
Cùng lúc tuyên bố, giải quyết vấn đề tương tự, người dùng nên nhìn nhận thế nào?
Hãy tin tôi, đa số mọi người thực sự không hiểu rõ SNARK, STARK, Rollup, mạch điện, tương đương, tương thích và kiến thức không (zero knowledge) thực chất nghĩa là gì.
Ưu nhược điểm của các giải pháp kỹ thuật, hay sự khác biệt giữa chúng, không phải là chủ đề mà số đông người dùng cần hiểu rõ. Nhưng việc một giải pháp kỹ thuật "trông có vẻ ổn" lại có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến định giá, giá token, khối lượng giao dịch và kỳ vọng đầu cơ của một dự án;
Đồng thời, việc trông có vẻ ổn cũng ảnh hưởng đáng kể đến quyết định của các nhà phát triển và dự án khi lựa chọn công nghệ để áp dụng.
Vậy đối với một giải pháp kỹ thuật như zkEVM, giả sử trên thị trường có các lựa chọn như Polygon, ZKSync, Scroll và Starknet, bạn sẽ nhận diện nhanh đâu là "cái trông có vẻ ổn" bằng cách nào?
Do rào cản kỹ thuật và cấu trúc kiến thức, bạn khó có thể nhanh chóng hiểu rõ cái nào tốt hơn chỉ với chi phí thấp. Nhưng thay vì tự bỏ công sức lớn để nghiên cứu, rõ ràng còn một cách trực tiếp và hiệu quả hơn:
V神 nói tốt, thì nó tốt.
Đây không phải chủ nghĩa duy tâm hay sùng bái cá nhân, mà giống như một cách nhận diện hiệu quả hơn trong bối cảnh các giải pháp giải quyết vấn đề giống nhau và đa dạng về kỹ thuật.
Khi zkEVM nhằm giải quyết bài toán mở rộng cho Ethereum, liên quan trực tiếp đến Máy ảo Ethereum, thì người hiểu rõ nhất vấn đề đương nhiên là V神, và ai đánh giá hiệu quả tốt hơn cũng chính là V神 có tiếng nói uy tín hơn.
Một câu nói từ nhân vật then chốt có thể tạo nên làn sóng lớn trong thị trường không quá lớn này. Ví dụ như "THE" trước đây của V神, hay Doge của Elon Musk. Dĩ nhiên, đây không phải chuyện MEME, nhưng sự công nhận và ủng hộ từ các nhân vật lớn cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển của một dự án.
Dù không nói rõ ra, nhưng sự đồng thuận ngầm này các bên dự án rõ ràng đều hiểu.
Ví dụ như Starknet đã có V神 trong danh sách nhà đầu tư từ vòng hạt giống tháng 1 năm 2018; khi phân tích đường lối kỹ thuật, các dự án zkEVM khác cũng vô tình đồng loạt trích dẫn phân loại khuôn khổ zkEVM do V神 đưa ra:
Như hình trên, V神 từng phân loại zkEVM thành 4 loại trong blog cá nhân, khi số loại càng lớn thì mức độ tương thích càng thấp nhưng hiệu suất càng cao. Trong đó, loại 1 được gọi là EVM hoàn toàn tương đương Ethereum, bao gồm việc sử dụng cùng hàm băm, cây trạng thái,... Tuy nhiên các thành phần này không thân thiện với zk, hiệu suất tạo bằng chứng rất thấp.
Đồng thời, V神 cũng chỉ ra vị trí phân loại của các dự án zkEVM phổ biến hiện nay, nhưng không bày tỏ cảm xúc ưa ghét rõ ràng, chỉ khuyên chúng ta nên linh hoạt tiếp cận:
“Về lý thuyết, Ethereum không cần chuẩn hóa một triển khai zk-EVM duy nhất cho L1; các client khác nhau có thể sử dụng các bằng chứng khác nhau, vì vậy chúng ta tiếp tục được hưởng lợi từ sự dư thừa mã nguồn.”
Rõ ràng, theo quan điểm của V神, muôn hoa đua nở mới là điều tốt đẹp thực sự.
Chính vì các giải pháp khác nhau nằm ở các vị trí khác nhau trong sự đánh đổi giữa tương thích và hiệu suất, nên hiện chưa thể phân định ai vượt trội tuyệt đối, điều này có lẽ chính là lý do Polygon và ZKSync có thể tranh cãi — hàng xóm láng giềng ngang cơ mới cãi nhau được, chưa bao giờ thấy hoàng đế cãi nhau với dân nghèo.
Vì vậy đôi khi, sự cạnh tranh giữa các dự án ngang cơ, sự hiện diện rất quan trọng. Cãi nhau qua lại, đằng sau chân lý và sự thật, thực tế thì các bên đều không thiệt.
Chợ càng ồn ào, buôn bán càng tốt
Khi thấy các dự án zkEVM công khai tranh cãi về vấn đề mã nguồn mở và sao chép, tác giả liên tưởng đến một cuốn sách từng đọc — "Nhà thờ và Chợ".
Cuốn sách này được mệnh danh là "kinh thánh" của phong trào mã nguồn mở, đồng thời cũng là một trong những tác phẩm quan trọng nhất trong lĩnh vực công nghệ phần mềm hiện đại.
Quan điểm trong sách cho rằng, hệ sinh thái mã nguồn mở giống như một khu chợ, ồn ào và tranh luận là điều bình thường, cũng như sự ồn ào của chợ là cần thiết cho sự sôi động. Đồng thời, cạnh tranh giữa các dự án mã nguồn mở thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật. Trong khi đó, phần mềm đóng giống như nhà thờ, làm việc khép kín trong yên lặng, tưởng như có vũ khí bí mật nhưng cũng có nguy cơ bị mắc kẹt bên trong, không nhìn thấy thế giới bên ngoài.
“Nhà thờ xây tường cao, chỉ nhóm nội bộ mới ra quyết định. Sự khép kín này hạn chế tiến bộ. Tiếng ồn ào nơi chợ búa tuy hỗn loạn nhưng chứa đựng nhiều tiếng nói hơn.”
Điều này cũng tương tự với hệ sinh thái zkEVM mã nguồn mở: sự khác biệt và cạnh tranh giữa các giải pháp kỹ thuật là tự nhiên, thúc đẩy các bên không ngừng tối ưu hóa. Khi các thành phần cốt lõi của zkEVM đều được mở mã nguồn, người dùng và nhà phát triển có thêm lựa chọn, thúc đẩy tiến bộ nhanh chóng cho toàn lĩnh vực.
Những cuộc cãi vã về sao chép, những màn đấu khẩu, chẳng qua chỉ là ân oán giữa các người bán trong khu chợ; với cả khu chợ, càng ồn ào, buôn bán càng tốt.
Hy vọng rằng những người mua trong khu chợ, giữa sự ồn ào, vẫn có thể thu hoạch đầy túi.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
