Token không cần tên tiếng Trung, nhưng hoạt động kinh doanh đằng sau nó thì cần.
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Token không cần tên tiếng Trung, nhưng hoạt động kinh doanh đằng sau nó thì cần.
Toàn Trung Quốc đang đặt tên cho các token, ngoại trừ các nhà ngôn ngữ học.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Kuli, TechFlow
Gần đây bạn có thể để ý một điều: mọi người bắt đầu tranh luận nên gọi Token là gì bằng tiếng Trung.
Giáo sư Dương Bân của Đại học Thanh Hoa đã đăng một bài viết với tiêu đề trực tiếp là «Xác định tên tiếng Trung cho Token đã trở nên cấp thiết»; trên Zhihu, chủ đề dịch thuật liên quan thu hút tới 250.000 lượt xem, và phần bình luận tràn ngập các đề xuất.
Trong hai đến ba năm qua, giới AI trong nước đều dùng thẳng từ «Token», không ai cảm thấy có vấn đề. Vậy vì sao đột nhiên lại cần một tên tiếng Trung?
Nguồn cơn trực tiếp có lẽ là sau Tết Nguyên đán năm nay, lần đầu tiên người bình thường nhận ra Token là thứ phải trả tiền.
OpenClaw biến AI từ trò chuyện thành làm việc thực tế — một tác vụ chạy xong có thể tiêu tốn hàng chục vạn Token, hóa đơn tăng vọt; các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây cũng lần lượt thông báo tăng giá, đơn vị tính phí đều là Token.
Đồng thời, Token bắt đầu xuất hiện ở những nơi vốn không thuộc phạm vi của nó trước đây.
Tại hội nghị GTC, Chủ tịch NVIDIA Hoàng Nhân Tuân cho biết tại Thung lũng Silicon đã có người hỏi ứng tuyển: «Công việc này sẽ được phân bao nhiêu Token?», và ông đề xuất đưa Token vào gói lương kỹ sư;
Sam Altman, người sáng lập OpenAI, còn đi xa hơn khi cho rằng Token sẽ thay thế Thu nhập cơ bản toàn dân — mỗi người không nhận được tiền, mà là sức mạnh tính toán.
Theo số liệu của Cục Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc, lượng Token tiêu thụ trung bình mỗi ngày tại Trung Quốc đã tăng từ 100 tỷ vào đầu năm 2024 lên vượt mốc 40 nghìn tỷ vào tháng 9 năm 2025, và đạt 180 nghìn tỷ vào tháng 2 năm nay. Đầu năm nay, tờ Nhân dân Nhật báo còn đặc biệt đăng một bài mang tên «Nhàn đàm về từ nguyên» nhằm giải thích rõ khái niệm này cho độc giả.
Một thuật ngữ kỹ thuật, một khi đã xuất hiện trên hóa đơn dịch vụ đám mây, trong gói lương tuyển dụng và trong hệ thống thống kê chính thức, thì không thể tiếp tục dùng từ tiếng Anh nữa.
Vấn đề đặt ra là: nên gọi nó là gì?
Nếu đây chỉ đơn thuần là bài toán dịch thuật, thực tế câu trả lời đã có từ lâu. Năm 2021, giới học thuật trong nước đã thống nhất đặt tên tiếng Trung cho Token là «từ nguyên».
Nhưng chẳng ai quan tâm, bởi lúc đó Token vẫn chỉ là thuật ngữ nội bộ trong giới kỹ thuật.
Bây giờ thì khác rồi.
Chính từ «Token» vốn là một «thùng chứa đa năng». Trước đây, giới tiền mã hóa gọi nó là «đại tệ», chuyên gia an ninh mạng gọi là «thẻ xác thực», còn giới AI gọi là «từ nguyên». Cùng một từ tiếng Anh, nhưng dịch theo hướng nào thì nó sẽ thuộc về «lãnh địa» của phía đó.
Vì thế, một cuộc tranh giành đặt tên Token đã bắt đầu.
Thương nghiệp cần quyền phát ngôn
Việc dịch một từ thường là việc của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng lần này, gần như không có nhà ngôn ngữ học nào tham gia vào quá trình đặt tên.
Tên được lan truyền mạnh mẽ nhất hiện nay là «trí nguyên».
Đơn vị thúc đẩy mạnh mẽ nhất là một hãng truyền thông AI tên là «Tân Trí Nguyên». Nếu tên tiếng Trung của Token được chính thức hóa là «trí nguyên», thì tên thương hiệu của công ty này sẽ trùng khớp với thuật ngữ nền tảng của ngành — nghĩa là mỗi bài viết thảo luận về Token đều đang giúp họ quảng bá miễn phí.
Ngay cuối bài viết quảng bá do chính họ đăng, họ viết rất thẳng thắn: «Chúng tôi đề nghị dịch Token thành đồng thuận mới của ngành: trí nguyên, và để chữ “tân” (mới) dành riêng cho chúng tôi.»
Theo cùng bài viết này, đánh giá của Vương Tiểu Xuyên — người sáng lập công ty Baichuan Intelligence — là: «Gọi là trí nguyên rất hay.»
Ông làm mô hình ngôn ngữ lớn, nên gọi Token là trí nguyên dĩ nhiên rất hợp lý. Mỗi lần mô hình xử lý sẽ không còn tạo ra một đơn vị tính phí, mà là một «đơn vị cơ bản của trí tuệ».
Bán Token là bán lưu lượng; bán trí nguyên là bán trí tuệ — câu chuyện định giá hoàn toàn khác nhau.
Giáo sư Dương Bân của Đại học Thanh Hoa đề xuất tên «mô nguyên», với chữ «mô» hàm ý «mô hình» — ai sở hữu mô hình lớn, người đó nắm quyền sản xuất «mô nguyên». Tên gọi nghiêng về mô hình, quyền định giá cũng sẽ chuyển về tay các công ty sở hữu mô hình.
Cũng có người chủ trương gọi là «phù nguyên», quay trở về định nghĩa nền tảng nhất trong khoa học máy tính: Token chỉ là một đơn vị xử lý ký hiệu, không liên quan gì đến trí tuệ hay mô hình cả.
Về mặt kỹ thuật thì sạch sẽ nhất, nhưng người đề xuất là một tác giả kỹ thuật độc lập, không có công ty hậu thuẫn, cũng không có vốn đầu tư thúc đẩy, nên gần như không tạo được tiếng vang trong cuộc tranh luận này.
Tên gọi nghiêng về phía nào, câu chuyện ngành sẽ đi theo hướng ấy, và dòng tiền cũng sẽ chảy về phía ấy.
Một ví dụ xa: Ngày Facebook đổi tên thành Meta, «vũ trụ ảo» từ một khái niệm khoa học viễn tưởng bỗng trở thành câu chuyện định giá của một công ty; một ví dụ gần: Trung Quốc hiện tiêu thụ 180 nghìn tỷ Token mỗi ngày — đứng đầu thế giới — nhưng từ này nên gọi là gì, được định nghĩa ra sao, và do ai định nghĩa, đến nay vẫn chưa có kết luận...
Quốc gia tiêu thụ Token lớn nhất thế giới, thậm chí còn chưa thống nhất được tên gọi cho thứ mình đang tiêu thụ.
Thực ra, từ này sớm đã có tên tiếng Trung.
Năm 2021, Giáo sư Khâu Tất Bằng thuộc Khoa Khoa học Máy tính, Đại học Phúc Đán, đã dịch Token là «từ nguyên», và giới học thuật đã chấp nhận, đưa vào giáo trình giảng dạy. Lúc ấy không ai bàn luận vấn đề này, bởi vì lúc đó Token chưa có giá trị.
Bây giờ Token đã có giá trị.
Nó là đơn vị tính phí của dịch vụ đám mây, là nguồn doanh thu của các công ty mô hình lớn, và là chỉ số then chốt cấp quốc gia để đo lường quy mô ngành AI. Vì thế, giới truyền thông đã tới, các lãnh đạo ngành đã tới, các giáo sư cũng đã tới — mỗi người đều mang theo tên gọi ưa thích và lý do đằng sau nó.
Dịch thuật chưa bao giờ là vấn đề. Vấn đề nằm ở chỗ: từ này bắt đầu có giá trị từ khi nào?
Hoàng Nhân Tuân tại hội nghị GTC không tham gia tranh luận đặt tên tiếng Trung. Ông làm một việc đơn giản hơn: giơ cao chiếc đai vô địch in dòng chữ «Token King», tuyên bố trung tâm dữ liệu chính là «nhà máy Token».
Ai sản xuất Token, người đó định nghĩa Token. Còn tên gọi cụ thể là gì, ông chẳng quan tâm.
Token, chiếm đất và đúc tiền
Vì vậy, điều thực sự đáng suy ngẫm trong chuyện này không phải là tên nào dịch tốt hơn.
Sau khi từ «calo» được xác lập, toàn bộ hệ thống định giá, dán nhãn và giám sát của công nghiệp thực phẩm đều xoay quanh nó. Sau khi khái niệm «lưu lượng» được xác định trong ngành viễn thông Trung Quốc, các nhà mạng tính phí theo lưu lượng, cạnh tranh dựa trên lưu lượng, thiết kế gói cước xoay quanh lưu lượng — toàn bộ mô hình kinh doanh xoay quanh hai chữ này suốt hơn một thập kỷ.
Token hiện đang bước trên cùng con đường ấy.
Nó đã trở thành đơn vị tính phí của dịch vụ đám mây, tiêu chí doanh thu của các công ty mô hình lớn, và chỉ số cốt lõi cấp quốc gia để đánh giá quy mô ngành AI. Ngay cả giới đầu tư mạo hiểm (VC) cũng bắt đầu thảo luận liệu việc rót vốn có thể thực hiện trực tiếp bằng Token hay không.
Khi một từ trở thành đơn vị đo lường tiền bạc, việc đặt tên cho nó không còn là dịch thuật, mà là đúc tiền.
Gọi là «trí nguyên», quyền đúc tiền thuộc về câu chuyện AI — ai kể được câu chuyện về trí tuệ sẽ hưởng lợi. Gọi là «mô nguyên», quyền đúc tiền thuộc về các công ty mô hình — ai sở hữu mô hình lớn, người đó được «in tiền». Gọi là «phù nguyên», quyền đúc tiền trở về với bản thân công nghệ — nhưng công nghệ thì không tự lên tiếng cho chính mình.
«Từ nguyên» do giới học thuật xác định năm 2021 không ai để ý, không phải vì bản dịch kém, mà vì lúc ấy đồng «tiền» này chưa có giá trị.
Bây giờ nó đã có giá trị, nên tất cả đều muốn khắc tên mình lên đó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
