AI càng mạnh, con người lại càng mệt mỏi; “lo âu” trở thành trạng thái bình thường cả ở công ty lẫn nhân viên
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
AI càng mạnh, con người lại càng mệt mỏi; “lo âu” trở thành trạng thái bình thường cả ở công ty lẫn nhân viên
AI vốn được kỳ vọng là công cụ giúp tiết kiệm sức lao động, nhưng lại trở thành nguồn áp lực mới trong nhiều môi trường làm việc.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Hứa Siêu
Nguồn: Wall Street Insights
Các công cụ lập trình AI hứa hẹn giải phóng kỹ sư, nhưng thực tế lại làm dấy lên làn sóng lo âu về hiệu suất mới.
Khi năng lực của các tác nhân thông minh lập trình AI như Claude Code của Anthropic và Codex của OpenAI không ngừng tăng mạnh, các doanh nghiệp công nghệ đang chìm sâu vào một cơn ám ảnh “năng suất” mang tính cấp tập từ trên xuống. Các nhà quản lý cấp cao trực tiếp viết mã, nhân viên bị yêu cầu gia tăng tần suất tương tác với AI, trong khi thời gian làm thêm giờ không những không giảm mà còn gia tăng. Dù lẽ ra AI phải là công cụ giúp tiết kiệm sức lao động, trên thực tế nó lại trở thành một nguồn áp lực mới trong nhiều môi trường làm việc.
Dữ liệu khảo sát cho thấy rõ sự chênh lệch nhận thức: Một cuộc điều tra của công ty tư vấn Section chỉ ra rằng hơn 40% lãnh đạo cấp C tin rằng các công cụ AI giúp họ tiết kiệm ít nhất 8 giờ mỗi tuần, trong khi 67% nhân viên không giữ chức quản lý lại cho biết AI chỉ giúp họ tiết kiệm chưa tới hai giờ—hoặc thậm chí chẳng hỗ trợ gì cả. Nghiên cứu dài hạn do Đại học California tại Berkeley tiến hành đối với một tổ chức gồm 200 người cũng phát hiện rằng, ngay cả khi nhân viên đã chuyển giao phần lớn công việc cho AI, tổng thời gian làm việc thực tế vẫn đang kéo dài.
Sự lan rộng của nỗi lo âu này bắt nguồn từ những nguyên nhân cấu trúc. Khi Giám đốc Công nghệ (CTO) thức dậy lúc 5 giờ sáng để viết mã cùng AI, hay Giám đốc Điều hành (CEO) dùng số tiền hóa đơn làm thước đo nỗ lực của đội ngũ, toàn ngành công nghệ đã tái định nghĩa khái niệm “hiệu suất”—và cái giá phải trả cho sự tái định nghĩa này đang được chuyển trọn vẹn sang vai người lao động bình thường.
Lãnh đạo cấp cao trực tiếp viết mã: Lo âu về hiệu suất lan tỏa từ trên xuống
Thuật ngữ “vibe coding” ban đầu mang theo một kỳ vọng đầy thư thái. Cựu nhà nghiên cứu của OpenAI – ông Andrej Karpathy – lần đầu giới thiệu khái niệm này với công chúng vào tháng Hai năm 2025, mô tả một mô hình lập trình mới, trong đó kỹ sư chỉ cần trò chuyện với AI là có thể hoàn tất quá trình phát triển—“hoàn toàn đắm chìm trong bầu không khí”.
Thế nhưng một năm sau, bầu không khí ấy đã hoàn toàn đổi khác.
Ông Alex Balazs – Giám đốc Công nghệ (CTO) của Intuit – miêu tả về thói quen gần đây của mình: Vợ ông xuống lầu lúc 8 giờ sáng và phát hiện ông đã làm việc suốt vài tiếng đồng hồ. “Bà ấy hỏi tôi dậy đã bao lâu rồi, tôi đáp: ‘Tôi dậy lúc 5 giờ sáng và bắt đầu viết mã.’” Chính xác hơn, ông đang hướng dẫn một tác nhân thông minh AI viết mã thay mình, và điều này khiến ông một lần nữa được tiếp cận sâu vào những đoạn mã nền tảng mà ông đã không chạm đến trong nhiều năm qua.
Hành vi kiểu này của các nhà lãnh đạo đang tạo áp lực lan tỏa xuống dưới. Ông Greg Brockman – Chủ tịch OpenAI – gần đây đăng bài trên X (trước đây là Twitter), khẳng định: “Mỗi khoảnh khắc tác nhân thông minh của bạn không hoạt động, đều cảm giác như đang bỏ lỡ một cơ hội.” Câu nói này chính xác đánh trúng văn hóa làm việc cuồng nhiệt vốn đã phổ biến trong giới công nghệ.
Ông Alex Salazar – Đồng sáng lập kiêm CEO của công ty khởi nghiệp AI Arcade.dev – còn thẳng thắn hơn nữa. Ông thường xuyên kiểm tra hóa đơn sử dụng Claude Code của công ty—mức chi tiêu này gắn trực tiếp với tần suất nhân viên sử dụng công cụ—và đích danh phê bình những nhân viên “chi tiêu chưa đủ”: “Tôi sẽ nói thẳng: ‘Các anh chưa cố gắng đủ.’” Ông chia sẻ rằng, ngay sau buổi “hội nghị niềm tin” đầu tiên kiểu như vậy, hóa đơn sử dụng công cụ lập trình AI của công ty đã tăng vọt gấp 10 lần, và ông xem khoản chi này như một dấu hiệu tiến bộ.
Nhân viên bị quản lý bằng chỉ số định lượng; “mệt mỏi vì AI” âm thầm lan rộng
Trong bối cảnh này, cách thức đánh giá nhân viên cũng đang âm thầm thay đổi.
DocuSketch là một công ty phần mềm chuyên phục vụ lĩnh vực sửa chữa tài sản. Ông Andrew Wirick – Phó Chủ tịch Sản phẩm của công ty – cho biết hiện nay công ty theo dõi “số lần tương tác mỗi ngày” giữa các kỹ sư với công cụ lập trình AI, mặc định rằng con số càng cao thì năng suất đội nhóm càng lớn. Ngoài ra, Claude Code còn gửi báo cáo hàng tuần cho từng kỹ sư, liệt kê tất cả các mẫu vòng lặp vô ích mà họ rơi vào khi tương tác với AI, kèm theo đề xuất cải tiến.
Bản thân ông Wirick thừa nhận rằng mình đã bắt đầu cảm thấy một dạng “nghiện” nào đó: “Cảm giác mỗi ngày phải thực hiện thêm vài lần tương tác, và ngay cả trước khi đi ngủ tôi vẫn cứ nghĩ xem làm sao để tăng thêm vài lần nữa.” Ông quy kết trạng thái này cho trải nghiệm “đột ngộ” khi thử nghiệm phiên bản mới nhất Opus 4.5 của Anthropic hồi tháng Mười Một năm ngoái—khi đó ông giao cho mô hình một nhiệm vụ xây dựng mẫu chức năng thường phải nhờ kỹ sư thực hiện, và chỉ sau 20 phút đã chứng kiến mô hình tự động phân tích và triển khai thành công nhiệm vụ ấy—“giống như bộ não tôi vừa được khởi động lại.”
Tâm lý chạy đua toàn diện này đang xói mòn ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân. Nghiên cứu của Berkeley phát hiện rằng, dù rất nhiều nhiệm vụ đã được AI đảm nhận, tổng thời gian làm việc của con người vẫn không hề rút ngắn. Một số kỹ sư thậm chí đã công khai thừa nhận mình đang trải qua tình trạng “mệt mỏi vì AI”—liên tục lo lắng về việc bỏ lỡ bước đột phá tiếp theo, trong khi bước đột phá ấy dường như luôn chỉ cách xa một prompt.
Khoảng cách nhận thức ngày càng giãn rộng giữa lãnh đạo và nhân viên
Sự hào hứng của các nhà lãnh đạo phần lớn bắt nguồn từ cảm giác mới mẻ khi tự tay tạo ra sản phẩm. Ông Salazar thừa nhận rằng việc tự xây dựng mẫu sản phẩm bằng AI mang lại cảm giác “thực tế về năng suất” mạnh mẽ hơn nhiều so với việc xử lý các thủ tục ủy quyền và ra quyết sách thường nhật. Gần đây, ông thậm chí đã trực tiếp đáp ứng yêu cầu dịch vụ từ một khách hàng tài chính trọng yếu bằng cách tự xây dựng một ứng dụng demo từ đầu.
Tại Intuit, các quản lý sản phẩm và nhà thiết kế giờ đây cũng được khuyến khích áp dụng phương pháp “vibe coding” để tự xây dựng mẫu chức năng trong QuickBooks. Ông Balazs cho biết: “Ít nhất giờ đây, quản lý sản phẩm có thể cầm một sản phẩm cụ thể đến gặp kỹ sư và nói: ‘Tôi muốn một thứ tương tự như thế này.’”
Tuy nhiên, dữ liệu khảo sát từ công ty tư vấn Section cho thấy khoảng cách nhận thức này cực kỳ rõ rệt.
Cảm nhận về lợi ích từ AI của các nhà lãnh đạo và trải nghiệm thực tế của nhân viên cấp cơ sở tồn tại một khoảng cách khổng lồ. Ông Salazar cho rằng một phần nguyên nhân nằm ở chi phí chuyển đổi cao hơn mà nhân viên phải chịu đựng khi thích nghi với công cụ mới: “Họ bị ngầm yêu cầu dành thời gian để khám phá và thử nghiệm, nhưng kỳ vọng về khối lượng công việc thường nhật lại không được điều chỉnh tương ứng để nhường chỗ cho hoạt động này.”
Nỗi lo về sự bất ổn trong vị trí việc làm cũng hoàn toàn có thật. Ông Salazar thẳng thắn chia sẻ rằng ông từng dự định thay đổi nhà cung cấp dịch vụ mạng bên ngoài, nhưng hiện tại đội marketing đã có thể tự cập nhật website công ty bằng các công cụ AI, nên khoản chi phí thuê ngoài này đã bị cắt bỏ.
“Mở rộng phạm vi nhiệm vụ” và sự thịnh vượng giả tạo: Mặt tối của thần thoại hiệu suất
Các nhà nghiên cứu tại Berkeley gọi hiện tượng này là “mở rộng phạm vi nhiệm vụ” (task expansion): Khi những đồng nghiệp không chuyên về kỹ thuật bắt đầu dùng AI để sinh mã, các kỹ sư buộc phải dành thời gian dọn dẹp những sản phẩm nửa vời này, từ đó ngược lại làm gia tăng khối lượng công việc. Ông Balazs của Intuit thừa nhận rằng điều này đang tái định hình ranh giới rõ ràng vốn có giữa các vị trí công việc, khiến ngày càng nhiều vai trò trở nên “lai ghép”, đồng thời làm phức tạp hóa mối quan hệ hợp tác vốn tồn tại trước đây.
Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chỗ: Đợt bùng nổ xây dựng này thực sự đang tạo ra những thứ có giá trị, hay chỉ đơn thuần là sản sinh ra ngày càng nhiều thứ?
Các nhà phân tích chỉ ra rằng nếu cơn ám ảnh về năng suất do AI thúc đẩy này không được kiểm soát, có thể dẫn đến sự xuất hiện tràn lan của “busyware” (phần mềm gây lãng phí)—những thay đổi nhỏ trên website chẳng ai để ý, bảng điều khiển tùy chỉnh chỉ phục vụ duy nhất một người dùng, hay những dự án mẫu do trưởng phòng marketing khởi xướng rồi bỏ dở giữa chừng, cuối cùng đều đổ hết lên vai các kỹ sư để triển khai. Mỗi nhiệm vụ đều có vẻ có lý do chính đáng tại thời điểm hiện tại, nhưng đa số cuối cùng sẽ bị vứt vào thùng rác chứa mã bỏ đi.
Ông Balazs của Intuit cho biết, nếu xét theo tốc độ sản xuất và bàn giao mã, năng suất của các kỹ sư công ty đã tăng khoảng 30%. Nhưng trong một tương lai mà mã ngày càng mang tính “dùng một lần”, lợi ích thực sự về hiệu suất có lẽ nằm ở câu trả lời cho một câu hỏi khác: Đâu là những thứ vốn dĩ không nên được xây dựng?
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
