Không chỉ giá tiền điện tử suy yếu, Ethereum đang tự đánh mất chính mình
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Không chỉ giá tiền điện tử suy yếu, Ethereum đang tự đánh mất chính mình
Ethereum giống như một quý bà giàu có già nua, đi đứng chập choạng, từ chối mọi đổi mới, nhưng lại chia tiền cho những thế hệ cháu chắt ký sinh trên người bà.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Pavel Paramonov
Biên dịch: TechFlow
Giới thiệu bởi TechFlow: Ethereum đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng bản sắc sâu sắc. Nhà nghiên cứu tiền mã hóa kỳ cựu Pavel Paramonov trong bài viết này đặt ra những câu hỏi đầy tính kích động: Vì sao gã khổng lồ từng thống trị thị trường nay dần đánh mất niềm tin của cộng đồng? Từ lộ trình Rollup bị cho là “vẽ bánh”, đến những tranh luận ý thức hệ bất tận trong nội bộ cộng đồng, rồi tới việc nhân tài cốt lõi lần lượt rời đi và thiếu vắng các cơ chế khuyến khích hiệu quả — Ethereum dường như đang sa lầy vào cái bẫy “đúng vì đúng”. Bài viết trực diện với thực trạng tăng trưởng của Ethereum dưới lớp áo tự hào về kỹ thuật, phân tích lý do vì sao ngay cả một nhà lãnh đạo vĩ đại như Vitalik cũng khó che giấu được sự trì trệ của hệ sinh thái. Trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt, liệu Ethereum sẽ tái sinh từ tro tàn, hay như chính tác giả mô tả — trở thành một “bà già giàu có” từ chối mọi đổi mới?
Toàn văn như sau:
Bài viết này chủ yếu bắt nguồn từ chia sẻ gần đây của Vitalik về hiện trạng thị trường và những biến chuyển của nó. Dù toàn bộ thị trường hiện đang suy giảm, thật khó để đổ lỗi cho bất kỳ cá nhân nào, và tôi cũng không đến đây để tìm người chịu trách nhiệm.
Vị thế của tôi ở đây là một người từng hợp tác với nhiều nhóm phát triển Ethereum, đại diện cho các quỹ đầu tư mạo hiểm để đầu tư vào nhiều giao thức xây dựng trên Ethereum, và nói chung là một fan cuồng nhiệt của Ethereum cũng như mọi thứ liên quan đến EVM.
Nhưng đáng tiếc, giờ đây tôi không còn có thể khẳng định điều tương tự nữa, bởi tôi cảm thấy Ethereum đã đánh mất phương hướng (nhiều người khác cũng có cùng cảm nhận).
Tôi không muốn bàn về xu hướng giá ETH, nhưng tôi không thể phớt lờ một thực tế rằng đồng tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới đang thể hiện sự bất ổn cực kỳ nghiêm trọng. Dù thị trường toàn cầu đi theo chiều hướng nào, ETH đều vận hành giống một stablecoin đang mất neo hơn là một tài sản kỹ thuật số vững vàng.
Bài luận này nhằm làm rõ điều gì thực sự đã xảy ra với Ethereum trong vài năm qua, và tại sao ngày càng nhiều người đang mất niềm tin, hoặc thậm chí đã hoàn toàn tuyệt vọng. Ethereum không thua Solana hay bất kỳ đối thủ nào khác — Ethereum đang thua chính mình.
Lộ trình lấy Rollup làm trung tâm
Khi Ethereum công bố lộ trình “lấy Rollup làm trung tâm” (rollup-centric), gần như tất cả mọi người đều cảm thấy phấn khích. Khi ấy, cam kết được đưa ra là các Rollup (cùng với Validiums) sẽ giải quyết bài toán mở rộng quy mô, giao dịch của người dùng cuối sẽ được xử lý trên Rollup, còn Ethereum sẽ đảm nhiệm vai trò lớp xác minh — nói cách khác, nó sẽ tập trung trở thành L1 dành riêng cho các Rollup, chứ không phục vụ người dùng trực tiếp.
Việc phát triển Rollup nhanh hơn và rẻ hơn rất nhiều so với phát triển L1, do đó viễn cảnh “hàng ngàn Rollup” dường như khả thi và đầy lạc quan.
Vậy vấn đề nằm ở đâu?
Hóa ra, mọi thứ đều sai. Những cuộc tranh luận vô tận, ưu tiên ý thức hệ hơn nhu cầu thực tiễn, đấu đá nội bộ trong cộng đồng, khủng hoảng bản sắc, và việc từ bỏ quá muộn màng tầm nhìn “lấy Rollup làm trung tâm”.
Mọi điểm có thể sai đều đã sai. Phần lớn cộng đồng từng coi Max Resnick là một kẻ vô năng và độc ác tuyệt đối, nhưng cuối cùng lại phát hiện hầu hết những điều anh ấy nói đều gần như chính xác.
Trong thời gian làm việc tại Consensys, Max từng đưa ra hàng loạt lập luận về những việc Ethereum cần làm để tiến bộ, nhưng anh ấy chỉ nhận về những chỉ trích, gần như không hề có sự ủng hộ nào.
Đỉnh cao của sự ngu ngốc là toàn ngành bắt đầu tranh luận xem một L2 cụ thể nào đó có phải là “Ethereum” hay không, ví dụ:
- Quan điểm A: “Base là một phần mở rộng của Ethereum; chúng tôi đã đóng góp to lớn cho hệ sinh thái Ethereum.”
- Quan điểm B: “Base không phải là một phần mở rộng của Ethereum; nó là độc lập.”
Chúng ta rốt cuộc đang tranh luận cái quái gì vậy?
Cuộc đối thoại kiểu này làm sao có thể mang lại một tương lai tốt đẹp hơn cho Ethereum và hệ sinh thái của nó? Vì sao con người lại tranh cãi không ngừng về “cái gì là Ethereum và cái gì không phải”? Chẳng lẽ chúng ta không còn vấn đề quan trọng hơn để giải quyết sao?
Nếu chúng ta xác định Rollup là một phần mở rộng của Ethereum vì chúng sử dụng ETH làm phí gas, thì chúng ta đang đi đúng hướng. Nếu chúng ta xác định Rollup không phải là một phần mở rộng của Ethereum mà chỉ là những ứng dụng hưởng lợi từ Ethereum, thì chúng ta cũng vẫn đang đi đúng hướng.
Đúng chứ? Hoàn toàn sai.
Loại tranh luận ý thức hệ này thực chất chẳng phải là tranh luận, mà là một cuộc đối đầu giữa hai “cộng đồng tự sướng” (circlejerks), nơi mỗi bên cố gắng chứng minh mình đúng. Chúng ta không cần chiến đấu nội bộ (PvP), mà cần hợp lực đối đầu với thử thách bên ngoài (PvE). Chúng ta cần hiểu rõ: đây không phải là cuộc chiến giữa chúng ta với nhau, mà là thử thách chung mà tất cả chúng ta cùng đối mặt.
Thật không may, nhiều người thà đắm chìm trong sự thỏa mãn tinh thần hơn là sẵn sàng cân nhắc khả năng quan điểm của mình có thể sai.
Sự kiêu ngạo kỹ thuật vượt xa nhu cầu người dùng
Các Rollup dựa trên nền tảng (Based rollups), Rollup tăng cường (Booster rollups), Rollup gốc (Native rollups), Rollup GigaGas, Rollup kho khóa (Keystore rollups).
- Loại nào tốt hơn? Tương lai sẽ ra sao? Chúng sẽ kết nối với nhau như thế nào?
- “Loại này mới là tương lai!” — “Không, loại kia mới là tương lai!”
- “Không có lý do gì để không phát triển Based rollup.”
- “Native rollup sẽ chiếm lĩnh hệ sinh thái vì chúng ‘phù hợp với Ethereum’ (Ethereum-aligned).”
Tất cả những cuộc thảo luận này… cuối cùng lại dẫn đến kết quả Arbitrum và Base tiếp tục thống trị thị trường.
Ưu thế kỹ thuật thực sự có thể mang lại nhiều lợi ích cho các bên tham gia — nhưng chỉ khi bạn không đem táo so với lê, hay cam so với quýt. Chúng quá giống nhau, giống đến mức người dùng hoàn toàn không quan tâm đến sự khác biệt. Ngoài “bong bóng” này, chẳng ai để ý. Thêm hay bớt một precompile — bạn không thể giành chiến thắng nhờ điều đó.
“Ồ, chúng tôi thực sự ‘phù hợp với Ethereum’, nên chúng tôi có lợi thế; chúng tôi rất gần gũi với Ethereum và phản ánh các giá trị cốt lõi của nó — người dùng sẽ chọn chúng tôi.”
Tôi xin hỏi: những giá trị nào? Và những người dùng nào sẽ chọn bạn?
@0xFacet đã trở thành Rollup giai đoạn 2 (Stage 2) đầu tiên — họ thực sự là hiện thân sống động của khái niệm “phù hợp với Ethereum”.
Nhưng họ ở đâu? Người dùng, nhà phát triển, KOL kỹ thuật, cũng như những người ủng hộ hệ sinh thái và tính “phù hợp với Ethereum” của họ hiện đang ở đâu? Những người ấy đã đi đâu? Trong số các bạn, có bao nhiêu người từng nghe nói về Facet? Trên Facet hiện có bao nhiêu ứng dụng khả dụng?
Cá nhân tôi hoàn toàn không có thành kiến nào với Facet. Tôi đã trò chuyện rất nhiều lần với người sáng lập của họ, tôi rất kính trọng anh ấy — anh ấy là một người tuyệt vời. Nhưng những người từng lên tiếng ồn ào rằng “chúng ta cần thêm nhiều Rollup giai đoạn 2” giờ đã đi đâu? Tôi không biết, và bạn cũng vậy.
Động lực kinh tế mạnh hơn rất nhiều so với động lực kỹ thuật. Tôi từng là fan trung thành của Taiko, đặc biệt là nghiên cứu của họ về Based rollup. Mô hình này có nhiều lợi ích: khả năng chống kiểm duyệt mạnh hơn, tính trung lập cao hơn, không có rủi ro宕机 từ sequencer, và các validator L1 có thể kiếm được nhiều tiền hơn.
Vậy “cái bẫy” nằm ở đâu?
Cái bẫy nằm ở logic tài chính đằng sau mô hình này. Bạn không thể ép buộc mọi người từ bỏ thu nhập của họ chỉ vì một thứ gọi là “sự phù hợp”.
Arbitrum từng cam kết phi tập trung hóa sequencer. Scroll từng cam kết phi tập trung hóa sequencer. Linea, zkSync và Optimism đều từng cam kết như vậy. Nhưng kết quả thì sao? Những sequencer ấy hiện ở đâu?
Mỗi đội ngũ Rollup đều viết trong tài liệu của mình một câu như thế này: “Hiện tại chúng tôi sử dụng sequencer tập trung, nhưng chúng tôi có nguyện vọng mạnh mẽ để phi tập trung hóa nó trong tương lai.” Gần như không ai thực hiện lời hứa này. Metis là ngoại lệ duy nhất thực hiện được — nhưng đáng mừng hay đáng tiếc, người ta lại chẳng mấy quan tâm đến Metis.
- Tôi có nghĩ rằng họ đã cam kết quá mức nhằm lấy lòng những “kẻ cực đoan Ethereum” (ETH Maxis) có ảnh hưởng không? Có.
- Tôi có nghĩ rằng họ thực sự muốn phi tập trung hóa sequencer không? Cũng có — nhưng điều đó chẳng mang ý nghĩa gì đối với họ.
Coinbase (Base) có nghĩa vụ pháp lý phải tối đa hóa lợi nhuận và tạo giá trị cho công ty. Các đội ngũ khác cũng vậy — vì sao bạn lại tự tay giết chết nguồn thu của chính mình? Điều này hoàn toàn phi lý.
Khoảng 5% doanh thu của Base chảy về Ethereum. Rollup chưa bao giờ là một phần mở rộng của Ethereum.
Taiko từng trải qua giai đoạn mà chi phí trả cho Ethereum để xử lý sắp xếp giao dịch còn cao hơn cả khoản phí họ thu từ người dùng. Rõ ràng, một công ty như Taiko còn có rất nhiều khoản chi phí khác ngoài khoản thanh toán cho Ethereum. Chỉ khi đội ngũ sẵn sàng từ bỏ thu nhập, viễn cảnh “Based rollup” hay bất kỳ Rollup nào mang tính “phù hợp với Ethereum” mới có thể thành hiện thực.
Tôi hoàn toàn không đánh giá thấp tầm quan trọng của tính phi tập trung, bảo mật và không cần cấp phép. Nhưng khi mục tiêu duy nhất của bạn là theo đuổi “sự đúng đắn về mặt ý thức hệ” thay vì “lấy người dùng làm trung tâm”, thì tất cả những điều này đều trở nên vô nghĩa.
Không ngạc nhiên, điểm yếu này cùng cam kết “phù hợp với Ethereum” đã thu hút một nhóm lừa đảo (Grifters) vào lĩnh vực này.
Hệ quả của lộ trình lấy Rollup làm trung tâm
Eclipse, Movement, Blast, Gasp (Mangata), Mantra: Những giao thức này vốn không được xây dựng vì một tương lai dài hạn. Việc núp sau những lớp vỏ như “phù hợp với Ethereum”, “làm cho Ethereum tốt hơn”, hay “đưa SVM vào Ethereum” thực sự quá dễ dàng.
Tất cả đều “rút lui” (Rugged) theo cách này hay cách khác. Mọi Rollup đều nhận ra rằng vì người dùng trả phí bằng ETH, nên token của họ gần như vô giá trị, thiếu tính ứng dụng. Những kẻ lừa đảo cũng nhận ra rằng bạn có thể tạo ra lượng lớn tiếng vang quanh câu chuyện “lấy Rollup làm trung tâm”, rồi thu lợi bằng cách bán token vô giá trị cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Ethereum chưa bao giờ thừa nhận Polygon là một L2 thực sự, dù Polygon đã đóng vai trò quan trọng trong việc khóa giá trị ETH. Nếu bạn tin rằng Rollup là một phần mở rộng “về mặt văn hóa” của Ethereum, thì tại sao lại không công nhận một thứ gắn bó chặt chẽ với tính bảo mật và cách sử dụng của Ethereum?
Polygon từng cực kỳ quan trọng với Ethereum trong đợt tăng giá năm 2021, đóng góp lớn vào sự tăng trưởng của ETH như một tài sản — nhưng đúng vậy, nó không phải là L2, và do đó không xứng đáng nhận được sự tán dương từ cộng đồng Ethereum. Nếu Polygon là một L1, định giá của nó sẽ cao hơn rất nhiều.
@ri5hitripathi đăng tweet: Những người thuộc hệ sinh thái Quỹ Ethereum (EF) cáo buộc Polygon là sidechain vì họ ưu tiên mở rộng quy mô hơn là tuân thủ logic ngữ nghĩa của L2 và chiều lòng cộng đồng Ethereum. Hãy nhìn lại hôm nay, sau 7 năm, chúng ta thấy “Polygon luôn đúng”.
Ngay cả Paradigm — quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu trong lĩnh vực tiền mã hóa, có đóng góp lớn nhất cho hệ sinh thái Ethereum và thậm chí đã phát triển L2 riêng (Ithaca) — cũng chuyển sang hợp tác với Stripe để phát triển L1 (Tempo).
Theo tôi, khi ngay cả những người ủng hộ trung thành nhất của bạn cũng chạy đi xây dựng đối thủ của bạn, thì chắc chắn bạn đã làm sai điều gì đó.
Quỹ Ethereum thiếu định hướng
Dù về mặt kỹ thuật Ethereum là phi tập trung, nhưng về mặt văn hóa nó lại tập trung cao độ quanh Vitalik. “Văn hóa vòng trong” của Ethereum là có thật, như người ta thường nói: nếu bạn muốn thành công (dù bạn định nghĩa thành công thế nào), điều bạn cần làm là thu hút sự chú ý từ những người thân cận với Vitalik, cũng như sự hậu thuẫn từ một vài quỹ đầu tư mạo hiểm có ảnh hưởng lớn trong giới.
Tôi không nói rằng bạn phải đồng ý với mọi điều Vitalik nói, nhưng quan điểm của ông ấy cơ bản định nghĩa điều gì là tốt và điều gì là xấu đối với Ethereum — và bạn không thể chống lại điều đó.
Lúc đầu, câu chuyện là “Tiền siêu thanh” (Ultrasound Money). Nhờ EIP-1559 và Sự Hợp Nhất (The Merge), mô hình kinh tế của ETH trở nên giảm phát, và nó sẽ trở thành phương tiện lưu trữ giá trị tốt hơn Bitcoin. Nhưng đến năm 2024, tỷ lệ lạm phát hàng năm của ETH đã chuyển sang dương.
Vì vậy, viễn cảnh “Tiền siêu thanh” chỉ tồn tại được 3 năm? Như vậy thì làm sao có thể trở thành phương tiện lưu trữ giá trị? Câu chuyện này đã sụp đổ — và thực tế nó chưa bao giờ thực sự đứng vững, bởi vì thiết kế ban đầu của ETH vốn không nhằm mục đích lưu trữ giá trị; đó là sứ mệnh của Bitcoin, và bạn không thể cạnh tranh với nó ở lĩnh vực này.
Sau đó, Ethereum rơi vào trạng thái bối rối: token của nó là hàng hóa (do cơ chế cung ứng biến động và staking nên không hoàn toàn phù hợp), hay lại giống cổ phiếu công nghệ hơn (do doanh thu không đủ để hỗ trợ định giá như một công ty công nghệ, nên cũng không hoàn toàn phù hợp)?
Vẫn còn người tranh luận rằng ETH thậm chí chẳng phải là tiền tệ. Chuyện này rốt cuộc đã diễn ra thế nào? Chúng ta cần xác định một hướng đi rõ ràng.
Ethereum không thể vừa muốn vừa đòi — hoặc bạn phải có một định hướng được công nhận toàn cầu, hoặc bạn sẽ tụt hậu.
Cảm hứng tài chính
Tôi vẫn không thể tưởng tượng nổi một kỹ sư trưởng như Péter Szilágyi, người đã đóng góp rất nhiều cho Ethereum, lại chỉ nhận mức lương khoảng 100.000 USD/năm. Người đã gắn bó từ những ngày đầu, giúp vốn hóa thị trường Ethereum tăng từ gần bằng 0 lên 450 tỷ USD, lại chỉ nhận được thù lao tương đương 0,000001% giá trị vốn hóa.
Là giao thức có ảnh hưởng và thành công nhất trong lịch sử tiền mã hóa (sau Bitcoin), nó lại không cung cấp bất kỳ hình thức khuyến khích hay cổ phần nào. Việc biện minh bằng các giáo điều về tính phi tập trung, mã nguồn mở và không cần cấp phép thật dễ dàng: “Chúng tôi đến đây không phải để kiếm tiền, mà để thúc đẩy tiến bộ.”
Nhưng bạn phải khuyến khích những chiến binh trung thành nhất của mình — nếu không, họ sẽ rời đi, hoặc đi làm thêm bên ngoài.
- Péter đã rời đi, Danny Ryan đã rời đi, Dankrad Feist trực tiếp chuyển sang Tempo.
- Justin Drake và Dankrad vào năm 2024 đã nhận chức cố vấn tại EigenLayer và được phân bổ token, khiến cộng đồng bắt đầu căm ghét họ.
Những con người đáng thương này, làm việc tại Quỹ Ethereum (EF) với mức lương bèo bọt (so với các công ty FAANG hay phòng thí nghiệm AI), chỉ vì muốn kiếm chút tiền và hỗ trợ một giao thức độc lập nhằm làm cho Ethereum tốt hơn, lại bị tấn công.
Các bạn có điên không? Đôi khi tôi cảm thấy, nếu bạn là một người trung thực và chăm chỉ trong giới Ethereum, thì bạn không được phép kiếm tiền — bạn chỉ được kỳ vọng làm việc như một nô lệ để đổi lấy chút “sự công nhận” từ Ethereum.
EF liên tục bán ETH để tài trợ cho các hoạt động vận hành, sáng kiến và nghiên cứu. Nhưng có lẽ, các bạn nên trả đủ lương cho các nhà nghiên cứu trước đã?
Sự không khoan nhượng với tính thích nghi
“Ngày đầu tiên. Ethereum cuối cùng sẽ chiến thắng. Blockchain phi tập trung nhất và vận hành lâu nhất.”
Chúng ta nghe những câu nói này mỗi ngày, giống như nghe những lời bào chữa của Ethereum mỗi ngày:
- “Đúng vậy, Ethereum đắt đỏ và chậm chạp. Nhưng chúng ta có Rollup — hãy dùng Rollup đi, Rollup chính là Ethereum!”
- “Đúng vậy, giá ETH đang tụt hậu so với mọi thứ. Nhưng Ethereum sở hữu hệ sinh thái nhà phát triển lớn nhất, chúng ta có nền tảng vững chắc, nhu cầu chắc chắn sẽ đến.”
- “Ethereum là blockchain phi tập trung nhất! Solana thật tệ, họ không có sự đa dạng về client.”
- “Ethereum vận hành 100%! Solana thật tệ, nó đã gặp sự cố nhiều lần.”
- “Hoạt động mạng của Ethereum thấp hơn Solana. À, đó là vì hoạt động trên Solana toàn là spam và những kẻ cá cược memecoin. Chúng ta là một chuỗi có đạo đức!”
Những lời bào chữa giống nhau, những câu trả lời giống nhau, những phản ứng giống nhau — trong suốt vài năm qua. Ngoài Ethereum và Rollup, tất cả đều là rác. Nếu Ethereum thể hiện kém ở bất kỳ chỉ số nào, chúng ta liền nói “đây mới chỉ là ngày đầu tiên”, “chúng ta biết mình đang làm gì”, “không nơi nào tốt hơn Ethereum”.
Mọi người đã nghe chán ngấy những lời bào chữa do cộng đồng lặp đi lặp lại.
Ethereum khiến người ta cảm giác như một bà già giàu có, già nua và ì ạch, từ chối mọi đổi mới, nhưng lại sẵn sàng chia tiền cho những đứa cháu ký sinh trên người bà.
Chữa cháy còn kịp chăng?
Vài giờ trước khi tôi hoàn tất bài luận này, Vitalik đăng tweet tuyên bố lộ trình “lấy Rollup làm trung tâm” là một thất bại, và họ cần tìm một hướng đi khác, đồng thời mở rộng L1.
Bạn biết không, tôi rất vui khi thấy mọi người nhận ra sai lầm của mình — việc công khai thừa nhận điều đó đòi hỏi dũng khí. Nhưng tôi cho rằng có thể đã quá muộn. Ethereum lại một lần nữa tìm ra một hướng đi dài hạn cần theo đuổi, nhưng tiến độ vẫn chậm chạp.
Gần đây, EF đã có một số thay đổi: lãnh đạo mới, minh bạch hóa kho bạc, tái cấu trúc bộ phận nghiên cứu và phát triển… EF bắt đầu tuyển dụng nhân tài trẻ từ các lĩnh vực quan hệ nhà phát triển (DevRel) và tiếp thị, như Abbas Khan, Binji, Lou3e, v.v.
Nhưng sự thay đổi phải diễn ra nhanh chóng. Ethereum phải lao hết tốc lực để chứng minh rằng tất cả đều sai.
Hãy cùng chờ xem. Sau những cải cách này và những thay đổi tại EF, liệu chúng ta có thể thấy Ethereum một lần nữa trở thành một điều gì đó khiến người ta phấn khích — chứ không còn chỉ là biểu tượng của những ảo tưởng mù quáng và sự thất vọng?
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@paramonoww
