Từ thất bại của Diem đến việc các doanh nghiệp tiền mã hóa bị cắt thẻ và khó mở tài khoản: "phi ngân hàng hóa" đã trở thành trở ngại cho sự phát triển của Web3 như thế nào
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Từ thất bại của Diem đến việc các doanh nghiệp tiền mã hóa bị cắt thẻ và khó mở tài khoản: "phi ngân hàng hóa" đã trở thành trở ngại cho sự phát triển của Web3 như thế nào
Chính phủ thường không ban hành trực tiếp luật cấm tiền mã hóa, mà thông qua hệ thống tài chính để "bao vây" ngành này.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Aiying
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của ngành tiền mã hóa, hiện tượng "phi ngân hàng hóa" (debanking) trong thế giới Web3 ngày càng thu hút sự chú ý. Hiện tượng này cho thấy sự đối đầu giữa hệ thống tài chính truyền thống và ngành tiền mã hóa — ví dụ như thất bại của dự án stablecoin Diem thuộc Meta, những trở ngại mà Custodia Bank phải đối mặt, hay việc nhiều doanh nghiệp tiền mã hóa bị "cắt thẻ", tất cả đều làm nổi bật sự bài xích mạnh mẽ từ hệ thống tài chính truyền thống đối với ngành tiền mã hóa. Sự bài xích này không chỉ phản ánh mâu thuẫn về chính sách, mà còn là cuộc đấu tranh quyền lực giữa các phe phái. Trong quá trình phục vụ khách hàng suốt những năm qua, Aiying cũng đã chứng kiến doanh nghiệp gặp đủ loại rào cản khi tiếp cận dịch vụ tài chính: đóng tài khoản ngân hàng, thiếu hụt dịch vụ thanh toán. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích nguyên nhân thực sự đằng sau hiện tượng này.
Một, cơ chế ẩn giấu của phi ngân hàng hóa
“Phi ngân hàng hóa” không đơn thuần chỉ là việc ngân hàng đóng tài khoản của một vài doanh nghiệp nhất định, mà thường ẩn chứa những toan tính chính trị và tài chính phức tạp. Dự án Diem của Meta là một ví dụ điển hình. Theo tiết lộ của cựu người đứng đầu David Marcus, dù đến năm 2021 Diem đã hoàn toàn tuân thủ yêu cầu pháp lý và lên kế hoạch ra mắt quy mô nhỏ, nhưng Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen đã thẳng thừng nói với Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell rằng việc phê duyệt dự án này đồng nghĩa với “tự sát chính trị”. Đây rõ ràng là một hành động đàn áp lạnh lùng của sức mạnh chính trị đối với đổi mới công nghệ, và áp lực này trực tiếp tác động đến Fed và hệ thống ngân hàng, buộc họ phải chấm dứt hợp tác với Diem.
Dự án Diem ban đầu nhằm mục đích sử dụng công nghệ blockchain để thực hiện thanh toán toàn cầu nhanh hơn và rẻ hơn, nhưng do chịu áp lực từ chính phủ, các ngân hàng lần lượt rút lui khỏi việc hỗ trợ, dẫn đến việc dự án cuối cùng không thể triển khai. Những biện pháp đàn áp gián tiếp như vậy khiến ngành tiền mã hóa khi đối mặt với quản lý không còn đơn thuần là vấn đề “tuân thủ”, mà đã trở thành vấn đề “sống còn”. Việc ngân hàng đóng tài khoản, thu hồi quyền truy cập dịch vụ khiến vô số doanh nghiệp và cá nhân không thể tiếp cận dịch vụ tài chính bình thường – hiện tượng này đặc biệt rõ rệt trong “phi ngân hàng hóa 2.0”.
Giám đốc điều hành Custodia Bank Caitlin Long cũng tiết lộ, Custodia Bank luôn cố gắng cung cấp dịch vụ ngân hàng hợp pháp cho ngành tiền mã hóa, nhưng đơn xin cấp giấy phép ngân hàng của họ liên tục bị trì hoãn hoặc từ chối. Ngay cả Hệ thống Dự trữ Liên bang cũng gây áp lực lên Custodia Bank, yêu cầu ngừng hợp tác với các dịch vụ liên quan đến tiền mã hóa. Long nhấn mạnh thêm rằng, kiểu đàn áp có chủ đích này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của Custodia Bank, mà còn khiến các ngân hàng khác noi theo, từ chối cung cấp dịch vụ cho ngành tiền mã hóa, đẩy nhiều doanh nghiệp vào cảnh khốn đốn.
Hai, sự xói mòn tự do: Phi ngân hàng hóa và sự đàn áp quyền cơ bản của ngành tiền mã hóa
Một thách thức khác do phi ngân hàng hóa gây ra là vi phạm quyền cơ bản. Thế giới tiền mã hóa luôn tự hào về tính phi tập trung và tự do, nhưng phi ngân hàng hóa lại trực tiếp lung lay nền tảng của sự tự do này. David Schwartz, CTO của Ripple, chỉ ra rằng hành vi phi ngân hàng hóa có chủ đích này không chỉ tổn hại đến sự phát triển ngành, mà còn xâm phạm các quyền hiến định cơ bản, bao gồm quyền tố tụng hợp pháp, tự do ngôn luận, và quyền miễn bị khám xét, thu giữ trái phép.
Schwartz tiếp tục phân tích cách chính phủ thông qua gây áp lực lên các tổ chức tài chính như ngân hàng để đạt được mục đích đàn áp ngành nghề cụ thể một cách gián tiếp. Ông nhấn mạnh rằng, chính phủ thường không ban hành luật trực tiếp cấm tiền mã hóa, mà dùng hệ thống tài chính để “vây hãm” ngành này. Các ngân hàng bị ép buộc ngừng hợp tác với doanh nghiệp tiền mã hóa, khiến doanh nghiệp không thể vận hành bình thường. Hành vi này về bản chất là sự can thiệp vào tự do thị trường, là biểu hiện của việc chính phủ lợi dụng bên thứ ba để né tránh quy trình pháp lý đúng đắn.
Hiện tượng này không hề hiếm trong ngành tiền mã hóa. Sam Kazemian, người sáng lập Frax Finance, cho biết vào tháng 12 năm 2022, tài khoản của ông tại JPMorgan Chase bị đóng mà không được giải thích lý do, nhưng rõ ràng là do liên quan đến hoạt động tiền mã hóa. Brian Armstrong, đồng sáng lập và CEO Coinbase, cũng đã sử dụng Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA) để yêu cầu công bố hồ sơ chính phủ liên quan đến “Chiến dịch Siết chặt 2.0”, nhằm vạch trần động cơ thật sự đằng sau sự đàn áp này.
Ba, “Chiến dịch Siết chặt” thời xưa vẫn đang tiếp diễn
Hiện tượng “phi ngân hàng hóa” không xuất hiện một cách ngẫu nhiên, mà bắt nguồn từ “Chiến dịch Siết chặt” (Operation Choke Point) của chính phủ Mỹ thời kỳ trước. Theo tìm hiểu của Aiying, chính phủ từng nhắm vào các tổ chức tài chính và nhà xử lý thanh toán vì chúng được coi là “điểm nghẽn” hay “điểm siết” trong các hoạt động lừa đảo. Bằng cách gây áp lực lên những điểm then chốt này, chính phủ muốn cắt đứt con đường tiếp cận hệ thống ngân hàng của các thương gia bất hợp pháp. Tuy nhiên, sự loại trừ rộng rãi này đã lan sang nhiều ngành hợp pháp khác, bao gồm bán đạn dược, cho vay trả lương, bán thuốc lá, v.v.
“Chiến dịch Siết chặt” không chỉ khiến hàng loạt doanh nghiệp hợp pháp bị đóng tài khoản, mà còn dẫn đến nhiều vụ kiện và điều tra liên bang, thậm chí bị chỉ trích gay gắt bởi cựu Thống đốc Oklahoma Frank Keating vào năm 2018, người gọi đây giống như một “cuộc thanh trừng các đối thủ tư tưởng”. Mặc dù vào năm 2017 chính quyền Trump tuyên bố chấm dứt chính thức “Chiến dịch Siết chặt”, và FDIC cam kết hạn chế quyền đình chỉ tài khoản của nhân viên, nhưng nhiều người cho rằng việc kiểm soát và can thiệp của chính phủ vào dịch vụ ngân hàng chưa thực sự chấm dứt.
Ngày nay, thuật ngữ không chính thức “Chiến dịch Siết chặt 2.0” được các nhà phê bình dùng để miêu tả sự đàn áp của chính phủ Mỹ đối với ngành tiền mã hóa, vì ngành này bị coi là có rủi ro cao và gây tranh cãi. Dù không có chương trình “Chiến dịch Siết chặt 2.0” chính thức nào, nhưng hành động phối hợp của nhiều cơ quan quản lý như Bộ Tư pháp (DOJ), FDIC, Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ (OCC), Mạng lưới Thực thi Tội phạm Tài chính (FinCEN) và Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC), dường như đã khiến việc tiếp cận ngân hàng của ngành tiền mã hóa trở nên cực kỳ khó khăn.
-
Ví dụ, sự sụp đổ của Signature Bank và Ngân hàng Silicon Valley (SVB) vào năm 2023, có quan điểm cho rằng chính là do liên hệ với ngành tiền mã hóa mà phải chịu áp lực quản lý đặc biệt.
-
Ví dụ, SEC khởi kiện Ripple Labs vào năm 2020, cáo buộc XRP là chứng khoán chưa đăng ký; đến năm 2023, SEC tiếp tục kiện Binance và Coinbase vì vi phạm luật chứng khoán. Sự tồn tại của các vụ án này khiến “Chiến dịch Siết chặt 2.0” bị coi là một biện pháp đàn áp hệ thống, nhằm mục đích hạn chế khả năng tiếp cận tài chính của ngành tiền mã hóa và kiềm chế sự phát triển của công nghệ phi tập trung.
Bốn, khủng hoảng ngân hàng và định kiến quản lý
“Phi ngân hàng hóa” không chấm dứt sau khi “Chiến dịch Siết chặt” kết thúc, mà ngược lại, tái xuất mạnh mẽ hơn trong quá trình phát triển của ngành tiền mã hóa. Ngày 8 tháng 3 năm 2023, ngân hàng chuyên về tiền mã hóa Silvergate Bank tuyên bố tự nguyện thanh lý. Ngân hàng này từ năm 2013 đã chuyên cung cấp dịch vụ cho khách hàng tiền mã hóa, nhưng do liên quan đến dự án stablecoin Diem của Meta, biến động thị trường tiền mã hóa và sự sụp đổ của khách hàng FTX, cổ phiếu của ngân hàng lao dốc. Đồng thời, áp lực từ các thượng nghị sĩ Mỹ Elizabeth Warren, Roger Marshall và John Kennedy càng làm trầm trọng thêm tình trạng khó khăn của ngân hàng — họ yêu cầu Silvergate công khai mối quan hệ tài chính với FTX, khiến ngân hàng đối mặt với rủi ro quản lý lớn hơn.
Chỉ hai ngày sau, Bộ Tài chính Bảo vệ và Đổi mới California tiếp quản Ngân hàng Silicon Valley (SVB), đánh dấu một trong những sự sụp đổ ngân hàng lớn nhất trong lịch sử Mỹ. Sự sụp đổ của SVB liên quan trực tiếp đến giá trị thị trường giảm mạnh của danh mục trái phiếu dài hạn và lượng lớn khách hàng rút tiền. Đến ngày 12 tháng 3, Signature Bank cũng bị rút tiền ồ ạt và bị Bộ Dịch vụ Tài chính New York đóng cửa, đặt dưới sự quản lý của FDIC. 30% tiền gửi tại Signature Bank đến từ ngành tiền mã hóa, trong khi tiền mặt chỉ chiếm 5% tổng tài sản — thấp xa so với mức trung bình ngành — khiến ngân hàng này cực kỳ dễ tổn thương trong làn sóng rút tiền ồ ạt do sự cố SVB gây ra.
Dù Bộ Tài chính Mỹ, Fed và FDIC mô tả việc tiếp quản SVB và Signature Bank là để “bảo vệ nền kinh tế Mỹ, tăng cường niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng”, nhưng nhiều người, bao gồm thành viên hội đồng quản trị Signature Bank Barney Frank, cho rằng các hành động này thể hiện định kiến của chính phủ đối với ngành tiền mã hóa. Frank nói: “Chúng tôi đã trở thành ví dụ điển hình, vì sự sụp đổ này không dựa trên phá sản cơ bản.” Sau đó, FDIC tuyên bố Flagstar Bank sẽ tiếp nhận tiền gửi bằng tiền mặt của Signature Bank, nhưng loại trừ các dịch vụ liên quan đến tài sản kỹ thuật số. Quyết định này bị Ban biên tập tờ Wall Street Journal chỉ trích là thiên vị rõ rệt, xác nhận nghi ngờ của Frank rằng ngành tiền mã hóa đang bị đối xử bất công.
Năm, Trump trở lại Nhà Trắng, thời kỳ tồi tệ nhất có thể đã qua
Dù hiện tượng phi ngân hàng hóa ngày càng leo thang, Marc Andreessen tiết lộ trong một podcast rằng trong bốn năm qua, hơn 30 nhà sáng lập công nghệ đã bị ngân hàng “cắt thẻ”, nhưng những người khởi nghiệp tiền mã hóa này không chọn im lặng, mà dũng cảm lên tiếng kể câu chuyện của mình. Caitlin Long của Custodia Bank cũng khẳng định rõ ràng rằng công ty bà đang kiện lại Fed và lên kế hoạch tranh luận bằng miệng vào tháng Một năm tới. Cuộc đấu tranh pháp lý này rõ ràng là một bước tiến quan trọng để doanh nghiệp tiền mã hóa giành lại không gian sống hợp pháp.
Jered Kenna, người sáng lập Tradehill, chia sẻ trải nghiệm bị ngân hàng từ chối dịch vụ. Kenna cho biết ông từng có một danh sách dài hàng chục ngân hàng từ chối phục vụ ông vì lý do liên quan đến tiền mã hóa, thậm chí bao gồm cả những ngân hàng lớn quốc tế như HSBC, Bank of America (BofA), JPMorgan Chase, Citibank (Citi) và Wells Fargo. Ông nhấn mạnh rằng hiện tượng “phi ngân hàng hóa” gần như bao trùm toàn bộ các tổ chức tài chính chính thống.
Jesse Powell, người sáng lập Kraken, cũng tiết lộ Kraken từng phải sống nhiều năm tại Mỹ mà không có dịch vụ ngân hàng, và ngân hàng duy nhất từng đồng ý hợp tác sau đó cũng phải chấm dứt vì áp lực từ chính phủ. Những trải nghiệm của các nhà sáng lập này phơi bày cách chính phủ lợi dụng hệ thống ngân hàng để gây áp lực hệ thống lên ngành tiền mã hóa, đạt được mục đích “phi ngân hàng hóa”. Nhưng tất cả những điều này có thể đã thuộc về quá khứ. Sau khi Trump được xác nhận là tổng thống mới, chúng ta có thể thấy các doanh nghiệp tiền mã hóa đang gây áp lực dư luận mạnh mẽ lên Fed và toàn bộ hệ thống ngân hàng. Chúng ta cũng thấy nhiều vụ kiện từng gây tranh cãi đang dần được làm rõ. Ví dụ: Biên giới pháp lý của hợp đồng thông minh: Phán quyết Tornado Cash định hình lại khung pháp lý cho công cụ riêng tư Web3 và giao thức phi tập trung, [Khải Huyền] Tòa án phán quyết Lido DAO là doanh nghiệp hợp danh: Thách thức pháp lý và lộ trình tuân thủ cho quản trị phi tập trung Web3. Biên giới pháp lý đang chuyển từ mập mờ sang rõ ràng, tương tự, tình trạng các ngân hàng từ chối cung cấp dịch vụ cho tổ chức tiền mã hóa một cách mơ hồ, vô căn cứ, trong tương lai dự kiến sẽ được cải thiện.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Aiying Compliance
