Việc áp dụng tiền mã hóa trên diện rộng còn cách con người bình thường bao xa?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Việc áp dụng tiền mã hóa trên diện rộng còn cách con người bình thường bao xa?
Tiền mã hóa dù có tiềm năng, nhưng sự phức tạp và thiếu trải nghiệm người dùng được đơn giản hóa khiến việc áp dụng trên diện rộng trở nên khó khăn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: blackb-rd
Dịch: Bạch thoại Blockchain
Tôi không kiếm đủ tiền từ tiền mã hóa để mua nhà mới hay xe hơi, nhưng nhìn chung, tôi nghĩ tiền mã hóa là một ý tưởng hay. Có lẽ tôi chưa hiểu sâu về các chi tiết chính trị đằng sau tiền mã hóa, nhưng thực tế thì nó đã mang lại lợi ích tích cực và hợp pháp cho cuộc sống của tôi.
Tôi cảm thấy mình nằm giữa hai nhóm người dùng: một bên là những người dễ bị lừa hoặc chưa biết cách tiết kiệm phí giao dịch, còn bên kia là những người đã trải nghiệm tất cả những gì tiền mã hóa có thể cung cấp. Điều này giúp tôi kết nối và tương tác với nhiều đối tượng khác nhau, từ người mới bắt đầu cho đến những người đã xây dựng sự nghiệp trên nền tảng tiền mã hóa. Trong bài viết này, tôi muốn chia sẻ một số suy nghĩ và phản ánh về việc áp dụng rộng rãi tiền mã hóa.
1. Tôi bắt đầu từ đâu?
Nghề nghiệp của tôi là quản lý nội dung, tập trung vào thực hành giáo dục. Hiện tại, tôi thiết kế nội dung hướng dẫn cho người mới bắt đầu cũng như những người tự nhận là người dùng nâng cao. Thực ra, ban đầu tôi từng phát triển chương trình học blockchain cho một khóa thạc sĩ đại học, khi đó tôi phải bắt đầu từ đồ thị có hướng không chu trình (mặc dù đến nay vẫn chưa dùng tới) và tấn công 51%. Nhưng ngay cả vậy, điều đó cũng không cứu được tôi: dù nắm vững kiến thức, mãi khoảng một năm sau tôi mới hiểu cách tiết kiệm phí giao dịch trên mạng Ethereum. Khi ấy, các từ như Optimism, Avalanche, Arbitrum đối với tôi chỉ là những thuật ngữ trống rỗng. Thú thật thì khá ngại, nhưng đó là sự thật.
Dần dần thông tin trở nên rõ ràng hơn, và khi tôi hiểu được mối liên hệ giữa cơ chế đồng thuận, việc hình thành khối và thứ tự đặt giao dịch trong blockchain, mọi thứ bỗng sáng tỏ. Thực tế, tôi phải học công nghệ blockchain hai lần mới thực sự hiểu được. Chậm chạp quá phải không? Có thể vậy. Hãy để bình luận quyết định.
Dù sao đi nữa, sau hai năm học hỏi vừa phải, tôi cuối cùng cũng cảm thấy mình cơ bản đã hiểu phần lớn (kể cả một vài chi tiết nhỏ). Tuy nhiên, chỉ khi tập trung nghiên cứu kỹ lưỡng thì nhiều khái niệm mới trở nên trực quan. Ví dụ, để hiểu các giải pháp L2 của Ethereum, bạn cần hiểu trước tiên vấn đề mà Ethereum đang gặp phải, rồi mới hiểu giải pháp mà L2 đưa ra — hoặc bạn có thể chọn tin tưởng mù quáng người khác và sử dụng luôn L2. Dù vậy, người dùng thông thường sẽ không cảm thấy các giải pháp này thực sự quan trọng — họ chỉ quan tâm làm sao tiết kiệm phí giao dịch, tránh mất nhiều hơn lợi nhuận hàng ngày chỉ vì một giao dịch trên Ethereum. Và khi tôi mở trang chủ Avalanche, điều đầu tiên tôi thấy là khẩu hiệu "Xây dựng không giới hạn".
Trang chủ Avalanche — không một dòng nào nói về cách người dùng bán lẻ tiết kiệm phí giao dịch.
Sau đó, nhấn vào mục «New to Web3?» (Tại sao người mới lại biết Web3 là gì?), tôi lập tức bị dội bom bởi các thuật ngữ như «hợp đồng thông minh» và «Web3». Cha mẹ bạn thậm chí không biết họ đang ở trên Web2, chứ đừng nói đến việc được mời bước vào một thế giới gọi là Web3, nơi có hợp đồng thông minh. Một số người thậm chí còn nhớ cả Web1.
Có lẽ đây là nơi đáng để thảo luận xem người bình thường có nên vượt qua các sàn giao dịch tập trung hay không. Nhưng tôi thiên về việc làm cho không gian phi tập trung dễ tiếp cận với mọi người, chứ không chỉ dành riêng cho các kỹ sư, nhà quản lý nội dung như tôi, doanh nhân và nhà phát triển. Vậy người bình thường cảm nhận ngành mã hóa như thế nào? Qua việc nói chuyện với khoảng 100 người và theo dõi hàng ngàn tin nhắn, tôi đã có một số hiểu biết.
2. Quan điểm đại chúng
«Tiền mã hóa là trò lừa đảo» — đến cuối năm 2024, vẫn còn người tin rằng tiền mã hóa là một trò lừa đảo. Thú vị là, điều này gần giống như meme «đường cong hình chuông»: tiền mã hóa bị coi là trò lừa đảo bởi những người hoàn toàn chưa từng tiếp xúc với nó, hoặc những người tham gia phát triển dự án. Tôi không đạt IQ 145, thuộc vị trí trung tâm trong phân bố này.
Những người này là nạn nhân của các câu chuyện chưa hoàn thiện, bạn không thể mong đợi suy nghĩ xây dựng từ một câu chuyện như vậy — nó chỉ đơn thuần kể một câu chuyện cho mọi người. Ví dụ: «Chỉ cần mua token mã hóa của tôi, bạn sẽ lời gấp 10 lần, mua được Lamborghini.» Câu chuyện này dường như bắt nguồn từ cơn sốt ICO năm 2016–2017. Sau đó, câu chuyện thất bại, dẫn đến phản ứng ngược lại: tiền mã hóa là trò lừa đảo. Tất nhiên, gốc rễ của thái độ phủ định này là sự kháng cự lâu đời của con người đối với cái mới, bị nuôi dưỡng bởi các vụ lừa đảo trong vài năm qua và hiện tại. Ngày nay, «mua token của tôi» đã biến thành các đồng tiền meme, nhưng may mắn thay, tiền meme không còn đại diện cho toàn bộ ngành.
Những influencer hàng đầu không chuyên về mã hóa vẫn nhầm lẫn giữa sàn giao dịch tập trung và phi tập trung. Còn người bình thường (thậm chí cả các chuyên gia IT cao cấp, từng làm việc tại NASA) hoàn toàn không hiểu chức năng của tiền mã hóa — ai có thể trách họ được? Ngành mã hóa chưa đơn giản hóa trải nghiệm người dùng, huống hồ giải thích mối liên hệ với tài chính truyền thống.
Từng có lúc tôi cố gắng hiểu sâu về blockchain — vượt qua khái niệm «cơ sở dữ liệu phân tán» — và làm rõ vai trò của khối và giao dịch trong đó. Ngay cả mô hình ngôn ngữ cũng liên tục nhồi nhét cho tôi cùng một phép so sánh, khiến vấn đề thêm phức tạp: «Hãy tưởng tượng một cuốn sổ ghi chép các giao dịch…» Hãy tưởng tượng sự bực bội của người bình thường khi cố hiểu blockchain explorer, chứ đừng nói đến việc xác định thời điểm giao dịch được xác nhận. Trải qua bốn năm, khía cạnh này vẫn không được cải thiện.
Liệu tôi phải xem một khóa học thu nhỏ của Đại học Stanford mới có thể chuyển tiền cho bạn bè mà không mất 50 đô la phí giao dịch khi gas trên Ethereum tăng vọt? Đây là một câu hỏi tu từ.
Nhìn vào khoảng cách khổng lồ giữa thuật ngữ chuyên môn của mã hóa và cách người ngoài ngành giao tiếp, cảm giác trải nghiệm người dùng hiện tại được xây dựng bởi nhà phát triển cho nhà phát triển — hoặc, tốt nhất, bởi những người yêu thích mã hóa cuồng nhiệt dành cho những người cuồng nhiệt khác. Hai thế giới ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt này rất khó vượt qua đối với người không liên quan đến công nghệ. Sự phức tạp này về mặt tổng thể giúp duy trì tính thanh khoản rút lui, nhưng nếu chúng ta muốn nhiều người tham gia hơn, đây lại là bất lợi. Việc sử dụng ngôn ngữ quá phức tạp cho các thao tác cơ bản như mua bán dường như là quá mức cần thiết.
Nhưng mặt khác, chúng ta thực sự nên cố gắng để mọi người tìm hiểu sâu hơn USDT hay không? Hay chỉ cần đơn giản cho phép họ mua một thẻ Avalanche để tiêu dùng hàng ngày là đủ?
3. «Tôi vẫn tự coi mình là người mới»
Đây là đánh giá bản thân của những người quen thuộc với sàn giao dịch tập trung, biết về phi tập trung (nhưng chưa tận dụng «lợi ích» của nó) và thử đầu tư vào tài sản mã hóa. Một lần nữa, điều này không liên quan trực tiếp đến trình độ học vấn — những người này rất đa dạng. Gần như không ai đi xa hơn, AAVE là «giới hạn» của họ (dữ liệu TVL cũng chứng minh điều này). Một số thậm chí không biết họ có thể tránh phí cao trên Ethereum, chứ đừng nói đến cách kiểm tra phí, nhưng tất cả đều vật lộn với giao diện giao thức. Mỗi giao thức cảm giác khác biệt, khiến họ không rõ phải làm gì, sinh ra nỗi sợ tiếp tục thao tác, cuối cùng dẫn đến việc ngừng tham gia — đây là lời nhận xét thật lòng từ một nhân viên quỹ rủi ro mã hóa.
Khó trách các giao thức không quan tâm đến tính thân thiện với người dùng, vì những vấn đề này nên được giải quyết bằng chuẩn hóa. Nhưng hiện tại, hình dung một giao diện web và di động chuẩn hóa cho các giao thức mã hóa quả là viển vông. Và không ai biết cách kiểm tra trạng thái giao dịch của mình: tại sao giao dịch bị treo mấy giờ, tiền có mất không, hay phải tìm hỗ trợ ở đâu (chẳng có đâu). Gần như không ai hiểu blockchain explorer. Nếu họ từng nghe tên, cũng không biết tìm ở đâu. Có nên nhắc thêm rằng tìm được đường link đúng đến các explorer mà không bị lừa là cực kỳ khó?
Qua trải nghiệm của tôi, một kết luận đơn giản và hiển nhiên là: càng ít bước bổ sung cần thiết để đạt mục tiêu, khả năng thành công của con người càng cao. Trong khi đó, hành trình khách hàng hiện tại (CJM) giống hơn cái phễu nổi tiếng, nơi Vitalik dường như ngồi dưới đáy.
Ví dụ, đối với những người này, «stake ETH để hỗ trợ an ninh mạng» là hoàn toàn vô nghĩa. Để hiểu khái niệm này, trước hết cần hiểu cơ chế đồng thuận PoS, nghĩa là bạn phải hiểu tại sao cơ chế đồng thuận lại quan trọng.
Thực tế buồn cười là, ngay cả những «người mới» trông có vẻ «nâng cao» hơn so với người mới thực sự, họ vẫn chỉ là thanh khoản rút lui. Trường hợp tệ nhất là những «người mới» này mất quyền truy cập vào tiền của mình. Ví dụ, một khách hàng của tôi hoảng loạn khi tạo ví thứ hai trên Fuel Network liên kết với tài khoản MetaMask của cô ấy, nghĩ rằng tiền đã mất. Điều này khiến tôi cảm thấy ngành mã hóa hiện tại thực chất chỉ là công cụ tài chính truyền thống, nơi mọi người được mời vào để kiếm tiền, hoặc trong trường hợp tốt nhất là hòa vốn, rồi quay lại lĩnh vực tài chính truyền thống.
Xét rằng tôi vẫn không thể dùng Bitcoin mua xúc xích ở châu Âu, điều này dường như là sự thật. Vậy thì tệ lắm sao? Không hẳn. Ai nên chịu trách nhiệm? Khó nói, vì việc mua xúc xích bằng tiền mã hóa cần sự chấp thuận rõ ràng từ chính phủ. Chỉ riêng sự nhiệt huyết của người ủng hộ và nhà phát triển là không đủ. Tuy nhiên, mặc dù chúng ta thường nói về giao dịch không biên giới và token hóa xúc xích, nhưng khía cạnh này lại nhận được rất ít sự chú ý trong ngành, dù nó thực sự có thể cải thiện cuộc sống con người.
4. Người dùng nâng cao — huyền thoại hay hiện thực?
Câu hỏi này, tất nhiên, nhằm làm nổi bật tình trạng độc hại trong ngành, nơi mọi người thường xem nhau là kẻ ngốc hoặc tối đa là người mới. Trong ngành mã hóa, «người dùng nâng cao» thực chất là những người có kỹ năng chuyên môn đầy đủ. Theo tôi, «người dùng nâng cao» là những người sống nhờ ngành này theo một cách nào đó: trader thuật toán, nhà phân tích, nhà phát triển, và những người lợi dụng các cơ chế sinh lời khác nhau (như farming, vận hành node, cờ bạc, v.v.).
Thú vị là, họ chia thành hai loại: có lòng trắc ẩn cao và độc hại cao. Lý do rất đơn giản — tồn tại khoảng cách lớn giữa người mới đề cập ở đoạn trước và người dùng nâng cao ở đoạn này. Những người có tính độc hại không muốn giúp người mới thu hẹp khoảng cách, trong khi chỉ những người có lòng trắc ẩn mới sẵn sàng giải thích điều gì đang xảy ra. Người trong ngành mã hóa thường giúp đỡ nhau. Nhưng mặt khác, tôi từng thấy một nhóm chat cấm người tham gia chỉ vì hỏi «sự khác biệt giữa staking và liquid staking là gì?»
Đối với những người này, để trở thành người dùng nâng cao cần nhiều năm học tập và nguồn lực tài chính không nhỏ. Tuy nhiên, ngay cả «nâng cao» cũng là một thuật ngữ tương đối — một người có thể giàu kinh nghiệm trong việc phân tích mô hình kinh doanh của dự án mã hóa, nhưng chỉ cần sơ suất, họ có thể trở thành thanh khoản rút lui trong đồng tiền meme, hoặc trở thành nạn nhân của tấn công MEV. Thậm chí vội vàng một chút cũng có thể bị lừa vào địa chỉ giả mạo trong lịch sử giao dịch.
Nhân tiện, vấn đề an ninh trong ngành mã hóa đáng để viết riêng một bài. Ngoài tất cả sự phức tạp tôi đã nêu, người dùng nhanh chóng phải đối mặt với vấn đề bảo mật và bảo vệ tài sản. Thử thách này, bất kể trình độ kỹ năng, luôn giữ nguyên tính thời sự. Trước đây, tôi từng nghe câu chuyện về việc đánh cắp khóa riêng bằng cách giám sát bức xạ màn hình. Nhưng đây chỉ là một số suy nghĩ; đây là vấn đề khái niệm trong ngành: tự do nhiều hơn = trách nhiệm nhiều hơn.
Xét về thực tế vận hành, theo kinh nghiệm hướng dẫn người dùng của chúng tôi, tôi coi một người là người dùng nâng cao khi họ bắt đầu sử dụng ví không lưu ký một cách thường xuyên. Tình cờ thay, những người này thường điều hướng giao thức rất tốt, và không bị lạc trong các kỹ thuật chuyên biệt như Uni V3 với phạm vi hẹp. Đến thời điểm này, mức độ nâng cao bắt đầu phân bố lệch phải: độ nâng cao vượt xa mọi mức độ thiếu hiểu biết. Nhìn chung, việc hiểu tất cả các khái niệm cơ bản trong ngành cần 3 đến 6 tháng học tập tập trung, trong khi đạt đến giới hạn kỹ năng và hiểu chi tiết có thể mất thời gian dài hơn. Có vẻ như đây chính là yếu tố then chốt phân chia con người thành hai nhóm: độc hại cao hoặc trắc ẩn cao.
Nhân tiện, con số 3 đến 6 tháng không phải là tùy tiện. Đây chính xác là thời gian một cựu nhân viên ngân hàng cần để đắm mình vào các khái niệm mã hóa.
5. Trọng tâm của tôi
Có lẽ tôi trông như đang chỉ trích hoặc nghi ngờ. Xét về cục bộ, có thể đúng, nhưng nhìn toàn cầu, tôi hiểu rằng hiện tại mọi thứ chỉ có thể như vậy, không thể đơn giản gọi phòng thành công khách hàng của Avalanche và yêu cầu họ «làm mọi thứ đơn giản hơn». Tôi muốn nhấn mạnh sự mâu thuẫn trong tình huống này. Nhiều người trong ngành đang chờ dòng thanh khoản bán lẻ đổ vào — tức là áp dụng đại trà. Dường như đây phải là lý do thúc đẩy Bitcoin lên hàng triệu, hàng chục tỷ đô la, hoặc giảm áp lực quản lý, hoặc bảo vệ tài sản khỏi sai sót hoặc lạm dụng của ngân hàng. Về cơ bản, các bên liên quan khác nhau — nhà đầu tư mã hóa, người vô chính phủ mã hóa và những người toàn cầu bình thường — đều có lý do riêng. Tuy nhiên, tình hình trở nên vô lý — áp dụng đại trà là không thể thực hiện được, ngay cả khi một quy trình hướng dẫn người dùng cơ bản cũng không tồn tại, thậm chí trên trang chủ của các L2 tuyên bố sẽ cải thiện cuộc sống người dùng.
Thú vị hơn, nhiệm vụ này thường đè lên vai người dùng thông thường (hoặc YouTuber). Phần lớn người mới bị mắc kẹt ở các sàn giao dịch tập trung (CEX), vốn chỉ liên kết lỏng lẻo với blockchain và lý tưởng phi tập trung. Khi người mới bị mắc kẹt ở CEX, không gian phi tập trung vẫn chỉ là một phân nhánh của tài chính truyền thống, vì nó là sân chơi tự thực hiện bản thân dành cho những người có kỹ thuật cao và thời gian rảnh rỗi dồi dào.
Telegram đang cố gắng thu hút lượng truy cập thông qua airdrop và ứng dụng mini TG, cung cấp trải nghiệm tương tác sâu sắc. Điều này tốt hơn là không làm gì cả, nhưng cũng gây ra hai vấn đề:
1) Toàn bộ trải nghiệm chìm đắm chỉ giới hạn trong hệ sinh thái TON (hy vọng chỉ dừng lại ở mức này).
2) Một lượng lớn người (131 triệu) thất vọng sau airdrop Hamster Kombat, trở thành nạn nhân của câu chuyện «mã hóa là trò lừa đảo».
Một trong những yếu tố thú vị nhất thúc đẩy áp dụng đại trà mà tôi từng thấy là lời kêu gọi học Bitcoin. Đây chắc chắn là một thói quen tốt, nhưng trước hết, giữa thế kỷ 19 từng có một lý thuyết chính trị cũng được quảng bá như cửa ngõ dẫn đến tương lai tươi sáng (dĩ nhiên, quần chúng chưa từng học nó). Thứ hai, tôi cá rằng mọi người có khả năng cao hơn là đùa mua Bitcoin vì ảnh hưởng từ Twitter mã hóa, chứ không phải sau khi đọc whitepaper. Ở đây, tôi đề xuất một chút hiện thực.
Tôi không biết liệu chúng ta thực sự cần áp dụng đại trà hay toàn bộ ngành chỉ là một cách phân phối lại tài sản kỳ lạ. Hoặc có lẽ chúng ta thực sự cần áp dụng đại trà, nhưng hiện tại các nhà phát triển đang vò đầu bứt tai, cố gắng giải thích với chủ cửa hàng ở Alabama tại sao việc giữ tiền trong ví Rabby thay vì ngân hàng lại rất tuyệt. Hiện tại, định vị ngành mã hóa xung quanh áp dụng đại trà cảm giác hoàn toàn mất kết nối. Giao dịch tiền bạc — hành vi phổ biến nhất trong cuộc sống chúng ta — không nên tạo gánh nặng nhận thức lớn như vậy, cũng không nên tốn quá nhiều thời gian.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
白话区块链
