ZetaChain: Một hệ sinh thái trừu tượng hóa chuỗi có thể bị đánh giá thấp
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
ZetaChain: Một hệ sinh thái trừu tượng hóa chuỗi có thể bị đánh giá thấp
Thị trường có khả năng đã đánh giá thấp tiềm năng của ZetaChain trong việc trở thành cơ sở hạ tầng phổ quát ở lĩnh vực trừu tượng hóa chuỗi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Gou, Foresight News
Vào cuối năm ngoái và đầu năm nay, tôi đã viết hai bài viết giới thiệu về ZetaChain. Sau vài tháng, tôi có thêm một số suy nghĩ mới. Nhìn lại hai bài viết trước đây vẫn còn nằm trên lý thuyết, bản thân tôi cũng cảm thấy vẫn còn một vài điểm chưa nói rõ ràng, chưa thực sự hiểu được tinh túy cốt lõi của ZetaChain nằm ở đâu.
Trong vài tháng qua, ZetaChain đã đạt được nhiều tiến triển đáng chú ý: một mặt, ZetaChain trong tương lai sẽ từng bước mở rộng hỗ trợ cho Solana, Ton và Base, dần hoàn thiện việc hiện thực hóa khái niệm "trừu tượng hóa chuỗi" (chain abstraction). Về phía BTC – blockchain đã được hỗ trợ – gần đây khi cuộc tranh luận về tính tập trung quá mức của WBTC ngày càng gay gắt, ZetaChain khẳng định sẽ kiên trì theo đuổi cách tiếp cận phi tập trung để thúc đẩy ứng dụng gốc trên Bitcoin.
Mặt khác, các sàn giao dịch như OKX, Coinbase và Crypto.com đã hoặc đang lên kế hoạch bổ sung hỗ trợ staking đồng ZETA. Các nền tảng Alchemy, Ledger, Tenderly, MintScan và Keplr cũng đang từng bước tích hợp hỗ trợ ZetaChain.
Về phát triển và nâng cấp giao thức, ZetaChain đã cập nhật blockchain L1 phổ quát của mình gồm Gateway, UniversalKit và mạng Localnet và Devnet mới. Gateway cho phép các Universal App kết nối gốc với bất kỳ blockchain nào, bao gồm cả Bitcoin, từ đó nâng cao trải nghiệm người dùng. UniversalKit cung cấp các thành phần React sẵn sàng sử dụng cho giao diện Universal App, trong khi Localnet và Devnet giúp tăng tốc độ phát triển. Theo dữ liệu từ ZetaScan, ZetaChain đã thu hút hơn 3,6 triệu ví độc lập.
Đặc biệt sau khi nghiên cứu báo cáo của Delphi về ZetaChain, tôi nhận thấy thị trường hiện tại có thể đã đánh giá thấp tiềm năng của ZetaChain trong việc trở thành cơ sở hạ tầng phổ quát trong lĩnh vực trừu tượng hóa chuỗi.
ZetaChain thực sự là gì?
Trong bài viết «Làm thế nào để thêm khả năng tương tác đa chuỗi cho Bitcoin? ZetaChain đưa ra câu trả lời hoàn toàn mới», tôi đã tóm tắt cơ chế liên chuỗi của ZetaChain như sau: «Nói đơn giản, có thể hiểu là sử dụng chính chuỗi làm đảm bảo tin cậy cho việc truyền tin nhắn giữa các chuỗi; chỉ cần khối chứa tin nhắn được đóng gói là xác nhận thành công, còn số lượng lớn các trình xác thực phân tán rộng rãi cùng tài sản mà họ đặt cược chính là bảo đảm an ninh tốt nhất».
Lúc đó, tôi hiểu ZetaChain là sử dụng chuỗi như bộ lặp (relay) để truyền tin nhắn liên chuỗi. Nhìn lại bây giờ thì cách diễn đạt này không hoàn toàn sai, nhưng đúng là có phần thiếu chính xác. Thú vị hơn, cơ chế thực tế của ZetaChain hấp dẫn hơn mô tả trước kia rất nhiều.
Delphi cũng đề cập trong báo cáo rằng ZetaChain thực chất giống như một phiên bản nâng cấp của THORChain, dùng chính lời của Delphi thì là «THORChain có chức năng hợp đồng thông minh». Nhưng chỉ riêng chức năng hợp đồng thông minh này thôi đã mở ra trần tưởng tượng vô hạn.
Cơ chế hoạt động của THORChain chủ yếu là sử dụng token RUNE làm trung gian giao dịch: trên chuỗi THORChain, thực hiện giao dịch token A lấy RUNE, rồi đổi RUNE lấy token B. Token A và B đến từ hai chuỗi khác nhau, có thể là Bitcoin và Ethereum, nhưng đều là token đã được chuyển đến THORChain. Mô hình này hiện nay không tiện lợi bằng nhiều giải pháp liên chuỗi khác, nhưng lại tạo ra nền tảng giá tốt cho token RUNE. ZetaChain chính là học hỏi theo mô hình này, tuy nhiên thay vì chỉ dùng chuỗi xử lý thông tin liên chuỗi, nó thực sự đúc token ZRC-20 trên ZetaChain để phục vụ chuyển đổi.
Tại sao nói mô hình này có không gian tưởng tượng lớn, chúng ta hãy tạm gác lại và sẽ giải thích sau.
Kiểm thử thực tế: So với LayerZero và Wormhole, chi phí liên chuỗi của ZetaChain thấp hơn
Trong lĩnh vực toàn chuỗi / trừu tượng hóa chuỗi, khó tránh khỏi việc so sánh với LayerZero và Wormhole. Qua kiểm tra thực tế của tôi, cơ chế của ZetaChain – dù «có vẻ quy trình phức tạp hơn» – thực tế lại khiến hao mòn trong một số giao dịch liên chuỗi nhỏ hơn.
Trước hết, LayerZero và Wormhole về bản chất vẫn là cầu nối liên chuỗi (cross-chain bridge), chỉ hỗ trợ chuyển token đơn lẻ giữa các chuỗi khác nhau, ví dụ như chuyển USDT giữa các chuỗi hay ETH giữa Ethereum và các L2. Trong khi đó, ZetaChain dựa vào chuỗi làm trung tâm, thông qua các nhóm thanh khoản riêng để thực hiện hoán đổi tài sản gốc giữa các L1 khác nhau, ví dụ như đổi ETH gốc trên Ethereum sang BNB gốc trên BNB Chain, hoặc ETH gốc sang SOL gốc trên Solana. Quá trình cụ thể sẽ được làm rõ sau, nhưng về trải nghiệm người dùng thì thực sự đạt được «giao dịch một chạm».
Nếu LayerZero hay Wormhole muốn thực hiện giao dịch giữa các loại token khác nhau, ví dụ như đổi ETH trên Ethereum sang BNB trên BNB Chain, thì vẫn phải phụ thuộc vào DEX trên các chuỗi tương ứng.
Hiện tại, nếu chỉ đơn thuần chuyển stablecoin hoặc ETH giữa các chuỗi EVM và L2, LayerZero là lựa chọn không tồi. Tất nhiên điều này cũng dựa trên thực tế là hiện ZetaChain mới chỉ hỗ trợ số lượng chuỗi còn hạn chế. Tuy nhiên, đối với giao dịch trực tiếp giữa các loại token khác nhau, ưu thế của ZetaChain rất rõ rệt. Chúng ta hãy lấy ví dụ đổi ETH trên Ethereum sang BNB trên BNB Chain (ETH > BNB).
Phí giao dịch của ZetaChain
Khi sử dụng đường đi liên chuỗi của ZetaChain (lấy ví dụ qua Eddy Finance), phí giao dịch 1 ETH chỉ khoảng 0,3 USD (bao gồm phí gas trên chuỗi ZetaChain và phí gas cần thiết để thực hiện giao dịch trên Ethereum, như hiển thị trong hình dưới).
Phí giao dịch của LayerZero và Wormhole
Cùng một giao dịch, cùng thời điểm, sử dụng OmniSwap tích hợp LayerZero, phí phát sinh bao gồm: phí chuyển ETH sang USDC trên Uniswap của Ethereum khoảng 3,7 USD;
Ví của tôi chỉ có 0,03 ETH, nhưng điều này không ảnh hưởng nhiều đến phí gas thực tế phát sinh trên Ethereum
Phí liên chuỗi sử dụng LayerZero khoảng 1,5 USD. Vì LayerZero hiện tại hỗ trợ chuyển một phần token sang phí gas trên chuỗi đích, tôi tạm cho rằng OmniSwap đã bao gồm luôn phí giao dịch trên PancakeSwap vào phí liên chuỗi, do Stargate hiển thị mức phí thấp hơn so với OmniSwap:
Theo đó, cùng một giao dịch, nếu đi theo đường LayerZero, tổng phí thực tế khoảng 5,2 USD, cao hơn nhiều so với việc thực hiện qua ZetaChain.
Đối với Magpie tích hợp Wormhole, phí gas còn cao hơn, gần 10 USD. Khi tôi chụp màn hình dữ liệu giao dịch của Magpie, gas trên Ethereum là 2 GWei, gấp đôi so với lúc so sánh ZetaChain và LayerZero (1 GWei), nên phí giao dịch trên Uniswap cũng gần như tăng gấp đôi. Đường đi của giao dịch này về cơ bản giống với OmniSwap, chỉ khác ở chỗ stablecoin được chuyển liên chuỗi bằng LayerZero hay Wormhole, nên tôi sẽ không nhắc lại.
Phân tích chênh lệch phí
Tại sao lại có sự chênh lệch phí lớn như vậy? Tôi sẽ phân tích kỹ từng lộ trình.
Trước khi giải thích lộ trình giao dịch qua ZetaChain, cần làm rõ cách Eddy Finance biểu thị token.
-
Đối với tài sản gốc, Eddy dùng tên gốc để biểu thị, ví dụ ETH và BNB là ETH gốc trên Ethereum và BNB gốc trên BNB Chain;
-
Đối với tài sản ZRC-20 trên ZetaChain, do đến từ các lộ trình liên chuỗi khác nhau, Eddy dùng định dạng x.y, ví dụ USDC.ETH nghĩa là «USDC được chuyển từ Ethereum sang ZetaChain», USDC.BSC là «USDC được chuyển từ BNB Chain sang ZetaChain».
Khi thực hiện giao dịch ETH sang BNB qua ZetaChain, lộ trình như sau:
-
ETH được chuyển từ Ethereum sang ZetaChain thông qua hợp đồng liên chuỗi của ZetaChain, được ghi nhãn là ETH.ETH.
-
ETH.ETH được đổi sang BNB gốc trên ZetaChain thông qua nhóm thanh khoản trên ZetaChain, trong Eddy gọi là BNB.BSC. Hành trình trao đổi bên trong là: ETH.ETH đổi sang ZETA, sau đó ZETA đổi sang BNB.BSC.
-
Cuối cùng, BNB.BSC được gửi từ ZetaChain về BNB Chain thông qua hợp đồng liên chuỗi, người dùng nhận được BNB gốc trên BNB Chain.
Trong quá trình này, phí phát sinh gồm 3 phần: chuyển ETH từ Ethereum sang ZetaChain, giao dịch trên ZetaChain, và chuyển BNB từ ZetaChain sang BNB Chain. Việc chuyển ETH nhằm mục đích tạo «token được bao bọc» trên ZetaChain nên phí rất thấp. Phí giao dịch trên ZetaChain nhỏ đến mức gần như không đáng kể, tương tự như hầu hết các Alt L1 tương thích EVM. Do đó tổng phí tiêu thụ rất thấp.
Nếu thực hiện cùng giao dịch này qua LayerZero, lộ trình sẽ là:
-
ETH được đổi sang USDC trên Uniswap của Ethereum.
-
USDC trên Ethereum được chuyển sang USDT trên BNB Chain thông qua Stargate.
-
USDT trên BNB Chain được đổi sang BNB trên PancakeSwap.
Chi phí phát sinh bao gồm phí giao dịch trên Uniswap, phí liên chuỗi Stargate và phí giao dịch trên PancakeSwap.
Có hai điểm quan trọng cần lưu ý. Thứ nhất, nếu chỉ đơn thuần chuyển stablecoin, ví dụ chuyển USDT từ Ethereum sang BNB Chain, khi dùng Stargate dựa trên LayerZero, việc tính toán số lượng USDT nhận được trên BNB Chain cần xem xét đến thanh khoản trong nhóm USDT, do đó yêu cầu tính toán hợp đồng khá cao – đây cũng là lý do chính khiến phí liên chuỗi của Stargate rất cao khi mới ra mắt.
Trong khi đó, với ZetaChain, chỉ cần khóa USDT trong hợp đồng trên Ethereum, rồi đúc lượng USDT tương đương trên ZetaChain là xong. Các bước tiếp theo, như đổi USDT.ETH sang USDT.BNB trên ZetaChain rồi chuyển về BNB Chain, cũng chỉ là khóa và giải phóng. Dù quy trình dài hơn nhưng tiêu thụ tài nguyên thực tế không nhiều. Vì vậy, tôi mạnh dạn phỏng đoán rằng nếu về sau ZetaChain hỗ trợ thêm các token tương ứng, phí liên chuỗi của nó thậm chí có thể thấp hơn, hoặc ít nhất cũng không cao hơn Stargate.
Có thể chỉ từ ví dụ trên vẫn chưa cảm nhận rõ sự chênh lệch lớn, bởi phí liên chuỗi 5 USD vẫn nằm trong phạm vi chấp nhận được của đa số người dùng. Nhưng dữ liệu này được ghi lại khi gas trên Ethereum chỉ ở mức đơn vị. Nếu xảy ra tình huống sôi động cực độ như năm 2021, sự khác biệt về phí giao dịch giữa hai phương thức có thể trở nên cực kỳ đáng kể.
Hơn nữa, các dự án liên chuỗi như LayerZero gần như đều phải thu một khoản phí liên chuỗi nhất định để đảm bảo vận hành bền vững giao thức, điều này khiến các dự án như Axelar không hỗ trợ chuyển khoản nhỏ, vì có thể khoản phí đó đã vượt quá giá trị chuyển. Nhưng ZetaChain nhờ có chuỗi riêng, nên nguồn thu của giao thức có thể đến từ phí gas, không cần thu phí riêng cho việc liên chuỗi, nhờ đó giảm đáng kể chi phí người dùng phải gánh.
Vòng xoáy tích cực từ việc trao quyền cho token
Báo cáo của Delphi về ZetaChain rất chi tiết, bạn đọc có thể tìm đọc sâu hơn. Ở đây tôi xin nêu ra một điểm có lẽ hiện nay thị trường gần như chưa ai để ý tới, đó là vòng xoáy tích cực (positive flywheel) từ việc trao quyền cho token.
Tôi hiếm khi dùng cụm từ «vòng xoáy tích cực», vì phần lớn trường hợp từ này bị lạm dụng và thổi phồng. Nhưng ZetaChain thực sự xứng đáng với bốn chữ này. Trong hầu hết các dự án liên chuỗi và omnichain, việc xuất hiện token không mang lại lợi ích lớn cho dự án. Người nắm giữ token thường chỉ được hưởng lợi từ việc staking và chia sẻ phí giao dịch liên chuỗi.
Nhưng thiết kế token của ZetaChain hoàn toàn thoát khỏi khuôn mẫu cố hữu này. Như đã nói ở trên, cơ chế của ZetaChain có phần tương tự THORChain, nên khi bạn xem các nhóm thanh khoản trên ZetaChain, bạn sẽ thấy không có nhóm thanh khoản riêng giữa hai token ngoài ZETA.
Đây chính là điểm tinh tế trong thiết kế của ZetaChain: quy trình liên chuỗi thực tế là trước tiên chuyển token sang ZetaChain, thực hiện giao dịch trên ZetaChain, rồi chuyển sang chuỗi đích. Bản thân quá trình chuyển không gây «hao mòn», vì không liên quan đến thanh khoản, chỉ đơn thuần là quá trình «đóng gói». Trên ZetaChain, mọi token đều phải tạo nhóm thanh khoản với ZETA, tức là token A đổi sang ZETA, rồi ZETA đổi sang token B. Token ZETA trở thành mắt xích không thể thiếu trong quá trình liên chuỗi. Do đó, nếu việc liên chuỗi qua ZetaChain được sử dụng càng nhiều, nhu cầu với ZETA càng cao; nhu cầu cao đẩy giá ZETA lên, từ đó gia tăng thanh khoản trên ZetaChain, khiến hao mòn liên chuỗi thấp hơn.
Vì vậy, lợi thế về phí sẽ kéo theo nhu cầu liên chuỗi tăng, nhu cầu tăng đẩy giá ZETA lên, giá ZETA cao làm giảm hao mòn – một mô hình vòng kín hoàn toàn tích cực. Ngay cả khi môi trường thị trường xấu đi, lợi thế về phí vẫn tồn tại và có thể làm giảm mức độ suy giảm nhu cầu.
Và mức hao mòn này chính là điều tôi nói ở đầu bài về «bị thị trường đánh giá thấp». Dù phí thấp, nhưng khi đổi 1 ETH sang BNB, số lượng BNB thực tế nhận được qua ZetaChain lại ít hơn đáng kể so với dùng LayerZero. Lý do là hiện tại thanh khoản trên ZetaChain vẫn còn thấp, dẫn đến trượt giá cao và hao mòn lớn đối với các giao dịch lớn.
Chính vì vậy, thanh khoản trên ZetaChain trở thành một mỏ vàng chờ khai phá. Hơn nữa, với việc hỗ trợ các blockchain không hỗ trợ hợp đồng thông minh như Bitcoin, DOGE, dù hiện tại môi trường thị trường kém không thể hiện rõ sức mạnh vòng xoáy tích cực, nhưng một khi thị trường blockchain xuất hiện các ứng dụng hiệu ứng tài sản mạnh mẽ như DeFi, ZetaChain có thể bộc lộ giá trị thực sự của mình cùng với sự sôi động của hoạt động trên chuỗi.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Foresight News
