Bài viết mới nhất của Vitalik: L2 là sự mở rộng văn hóa của Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bài viết mới nhất của Vitalik: L2 là sự mở rộng văn hóa của Ethereum
Mỗi L2 Ethereum đều có một "linh hồn" độc đáo.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: Peng Sun, Foresight News
Trong bài viết gần đây của tôi về sự khác biệt giữa mở rộng quy mô L1 và L2, tôi đã đi đến kết luận rằng điểm khác biệt quan trọng nhất giữa hai phương pháp này không nằm ở khía cạnh kỹ thuật mà là tổ chức (hiểu theo nghĩa tương tự như trong lĩnh vực "tổ chức công nghiệp"): không phải vấn đề là có thể xây dựng gì, mà là sẽ xây dựng gì, do ranh giới giữa các phần khác nhau của hệ sinh thái được định hình như thế nào, và điều đó ảnh hưởng ra sao đến động lực và khả năng hành động của con người. Đặc biệt, một hệ sinh thái lấy L2 làm trung tâm về bản chất mang tính đa dạng hóa cao hơn, và một cách tự nhiên thúc đẩy sự đa dạng trong các phương pháp mở rộng quy mô, thiết kế EVM và các đặc điểm kỹ thuật khác.
Một điểm chính tôi đưa ra trong bài trước đó là:
Vì Ethereum là một hệ sinh thái tập trung vào L2, bạn có thể tự do xây dựng độc lập một hệ sinh thái con với những tính năng riêng biệt, đồng thời vẫn là một phần của hệ sinh thái Ethereum lớn hơn.
Trong bài viết này, tôi cho rằng điều này đúng không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn về văn hóa. Blockchain không chỉ có những cân nhắc kỹ thuật độc đáo mà còn có nền văn hóa riêng biệt. Ngay sau khi Ethereum và Ethereum Classic tách nhau, hai chuỗi hoàn toàn giống nhau về mặt kỹ thuật. Nhưng về văn hóa chúng lại rất khác biệt, điều này đã góp phần định hình nên những trọng tâm, nhóm người dùng, thậm chí cả stack kỹ thuật khác nhau sau tám năm. Tương tự như vậy đối với Ethereum và Bitcoin: ban đầu, Ethereum gần như là "Bitcoin với hợp đồng thông minh", nhưng sau mười năm, sự khác biệt ngày càng sâu sắc hơn.
Kevin Pham từng so sánh nền văn hóa Bitcoin và Ethereum trong một bài đăng cũ từ năm 2017. Cả hai nền văn hóa đều tiếp tục phát triển: kể từ năm 2017, chúng ta đã chứng kiến sự lên ngôi và suy tàn của phong trào "mắt laser" (laser eyes), đồng thời cũng thấy sự nổi lên của các phong trào như Ordinals; Ethereum ngày càng trở nên tập trung vào L2, và cả hai nền văn hóa đều trở nên phổ biến hơn. Tuy nhiên, sự khác biệt vẫn tồn tại, và có lẽ tốt nhất là nên giữ lấy sự khác biệt này.
Văn hóa ảnh hưởng đến những điều gì?
Văn hóa có tác động tương tự như cơ chế khuyến khích — thực tế, văn hóa là một phần của cơ chế khuyến khích. Nó ảnh hưởng đến việc ai bị thu hút vào hệ sinh thái và ai bị loại trừ. Nó ảnh hưởng đến động lực và khả năng hành động của con người. Nó ảnh hưởng đến việc điều gì được coi là hợp pháp — dù là trong thiết kế giao thức, hay trong hệ sinh thái và tầng ứng dụng.
Văn hóa blockchain có ảnh hưởng lớn đến một số lĩnh vực đặc biệt quan trọng, bao gồm:
-
Loại thay đổi giao thức — bao gồm số lượng, chất lượng và định hướng
-
Khả năng duy trì giao thức mở, kháng kiểm duyệt và phi tập trung
-
Khả năng thu hút nhà phát triển giao thức và nhà nghiên cứu chất lượng cao vào hệ sinh thái
-
Khả năng thu hút nhà phát triển ứng dụng chất lượng cao
-
Khả năng thu hút người dùng — bao gồm cả số lượng và loại người dùng phù hợp
-
Tính hợp pháp công cộng của hệ sinh thái trong mắt cộng đồng bên ngoài và các bên tham gia
Nếu bạn thực sự coi trọng sự phi tập trung của blockchain, thậm chí sẵn sàng đánh đổi hiệu quả để đạt được điều đó, thì bạn cần chú ý không chỉ đến mức độ hiện tại công nghệ đạt được những mục tiêu này, mà còn đến mức độ nền văn hóa blockchain coi trọng những mục tiêu này. Nếu văn hóa blockchain không coi trọng sự tò mò và cởi mở đối với công nghệ mới, thì nó có nguy cơ thất bại trên cả hai phương diện phi tập trung và tốc độ, vì nó sẽ không thể áp dụng các công nghệ mới như ZK-SNARKs, vốn có thể giúp tăng cường cả tính phi tập trung lẫn tốc độ. Nếu blockchain bị công chúng hiểu đơn giản là "chuỗi sòng bạc" mà không có ý nghĩa nào khác, thì sẽ rất khó để thu hút các ứng dụng ngoài sòng bạc. Ngay cả các nhà phát triển và nhà nghiên cứu cốt lõi không thương mại cũng sẽ khó thu hút hơn. Văn hóa quan trọng vì nó ít nhất là yếu tố nền tảng chi phối hầu hết mọi thứ khác.
Văn hóa Ethereum
Tháng 5 năm 2024, Kenya, hội nghị phát triển Ethereum. Hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển cốt lõi của Ethereum là một trong những tiểu văn hóa của Ethereum, mặc dù bản thân nó cũng khá đa dạng và có nhiều bất đồng nội bộ.
Nhà nghiên cứu Paul Dylan-Ennis đã dành rất nhiều thời gian tìm hiểu và khám phá các tiểu văn hóa của Ethereum. Ông cho rằng các tiểu văn hóa chính của Ethereum bao gồm:
-
Cypherpunks: Những người theo chủ nghĩa mật mã học, tận tụy với phát triển mã nguồn mở, mang tinh thần DIY hoặc tinh thần punk. Trong bối cảnh Ethereum, họ xây dựng cơ sở hạ tầng và công cụ, nhưng giữ thái độ trung lập về cách sử dụng. Về mặt lịch sử, cypherpunks nhấn mạnh rõ ràng quyền riêng tư, nhưng trong Ethereum, quyền riêng tư không luôn được đặt lên hàng đầu, mặc dù... một phong trào cypherpunk mới tên là lunpunk đang nổi lên, chủ trương đặt quyền riêng tư lên hàng đầu.
-
Regens: Nhiều tiếng nói có ảnh hưởng trong Ethereum cam kết theo đuổi phương pháp tái tạo hoặc phục hồi để xây dựng công nghệ. Xuất phát từ mối quan tâm của Vitalik Buterin đối với khoa học chính trị và xã hội học, nhiều regens tham gia vào các thí nghiệm quản trị nhằm phục hồi, cải thiện hoặc thậm chí thay thế các thể chế đương đại. Tiểu văn hóa này nổi bật với tính chất thử nghiệm và mối quan tâm đến hàng hóa công cộng.
-
Degens: Những người dùng thuần túy bị thúc đẩy bởi đầu cơ và tích lũy tài sản bằng mọi giá, tức là degens. Degens là những kẻ hư vô chủ nghĩa tài chính, theo dõi các xu hướng và cơn sốt hiện tại với hy vọng đổi đời, thoát khỏi cuộc đua chuột kiểu chủ nghĩa tư bản tân tự do đương đại. Degens thường chấp nhận rủi ro rất lớn, nhưng theo một cách mỉa mai, gần như siêu nhiên.
Có nhiều nhóm quan trọng khác ngoài ba nhóm này, và bạn thậm chí có thể đặt câu hỏi về mức độ nhất quán của họ như những nhóm riêng biệt: nhóm hướng tới lợi nhuận và nhóm mua ảnh khỉ rõ ràng rất khác biệt về mặt văn hóa. Nhóm "cypherpunks" ở đây bao gồm cả những người quan tâm đến các mục đích cuối cùng như bảo vệ quyền riêng tư và tự do, lẫn những người đam mê toán học và mật mã tiên tiến mà không có ý thức hệ mạnh mẽ. Tuy nhiên, cách phân loại này vẫn thú vị như một bước xấp xỉ ban đầu.
Một đặc điểm quan trọng của ba nhóm này trong Ethereum là, phần lớn nhờ vào tính linh hoạt của Ethereum như một nền tảng phát triển (chứ không chỉ là một loại tiền tệ), mỗi nhóm đều có thể tham gia vào một sân chơi nào đó nơi tiểu văn hóa có thể hành động chứ không chỉ bàn luận. Một cách xấp xỉ thô là:
-
Cypherpunks tham gia nghiên cứu và phát triển cốt lõi Ethereum, viết phần mềm bảo vệ quyền riêng tư;
-
Regens tham gia vòng gây quỹ Gitcoin, tài trợ hàng hóa công cộng theo hướng hồi tố và các ứng dụng phi tài chính khác;
-
Degens giao dịch memecoin và NFT, chơi game
Theo tôi, sự phân nhánh văn hóa này rất có lợi cho Ethereum. Văn hóa phát triển cốt lõi của Ethereum coi trọng tư duy chất lượng cao về mật mã học nâng cao, lý thuyết trò chơi và ngày càng nhiều về kỹ thuật phần mềm, coi trọng tự do và độc lập, lý tưởng cypherpunk và các phiên bản blockchain hóa của những nguyên tắc này (như "bất biến"), cùng với một phương pháp lý tưởng chủ nghĩa nhấn mạnh giá trị và sức mạnh mềm hơn là sức mạnh cứng. Những giá trị này quan trọng và tốt đẹp; xét theo các tác động văn hóa tôi liệt kê ở phần trước, chúng giúp Ethereum ở vị trí rất thuận lợi trong các khía cạnh (1), (2), (3) và phần nào là (6). Nhưng chúng chưa đầy đủ: trước hết, mô tả trên gần như không nhấn mạnh đến sức hấp dẫn với nhà phát triển ứng dụng, và sức hấp dẫn với người dùng gần như bằng không: các giá trị hướng tới ổn định giúp củng cố niềm tin cho những người "sử dụng" Ethereum bằng cách nắm giữ ETH, nhưng cũng chỉ dừng lại ở đó. Đa dạng hóa văn hóa là một cách thoát khỏi tình thế bế tắc này, cho phép một tiểu văn hóa tập trung vào phát triển cốt lõi, trong khi tiểu văn hóa khác tập trung phát triển "biên giới" của hệ sinh thái. Tuy nhiên, điều này đặt ra một câu hỏi: liệu chúng ta có cách nào để tăng cường thêm sự đa dạng hóa văn hóa này?
Tiểu văn hóa và L2
Đây là điều tôi muốn nói có lẽ là đặc tính bị đánh giá thấp nhất của L2: đối với các tiểu văn hóa, L2 là sân chơi hành động tối hậu. L2 cho phép các tiểu văn hóa xuất hiện, sở hữu nguồn lực dồi dào và các vòng phản hồi buộc chúng phải học hỏi và thích nghi để vận hành trong thế giới thực: thu hút người dùng và nhà phát triển ứng dụng, phát triển công nghệ và xây dựng cộng đồng toàn cầu.
Ở đây, đặc điểm then chốt của L2 có lẽ là: L2 đồng thời là (i) một hệ sinh thái, và (ii) được tổ chức xung quanh việc xây dựng một thứ gì đó. Các nhóm gặp mặt địa phương có thể tạo thành hệ sinh thái riêng và thường có văn hóa độc đáo, nhưng nguồn lực và khả năng thực thi của họ tương đối hạn chế. Các ứng dụng có thể sở hữu nguồn lực và khả năng thực thi lớn, nhưng chúng chỉ là ứng dụng: bạn có thể sử dụng chúng, nhưng không thể xây dựng trên nền tảng đó. Uniswap rất tốt, nhưng ý tưởng "xây dựng trên Uniswap" không mạnh bằng "xây dựng trên Polygon".
L2 có thể và thực sự sẽ đạt được chuyên môn hóa văn hóa theo một số cách cụ thể như:
-
Sẵn sàng hơn trong mở rộng người dùng hoặc "mở rộng kinh doanh": nỗ lực có chủ ý nhằm thu hút các cá nhân, doanh nghiệp và cộng đồng bên ngoài tham gia vào hệ sinh thái.
-
Đa dạng hóa trong nhấn mạnh các giá trị. Cộng đồng của bạn chú trọng hơn đến "hàng hóa công cộng", "công nghệ chất lượng cao", "trung lập Ethereum", "bao hàm tài chính", "đa dạng", "khả năng mở rộng", hay điều gì khác? Các L2 khác nhau sẽ đưa ra các câu trả lời khác nhau.
-
Đa dạng hóa người tham gia: cộng đồng thu hút những người như thế nào? Có nhấn mạnh đặc biệt đến một nhóm dân cư nào không? Kiểu tính cách? Ngôn ngữ? Châu lục?
Dưới đây là một vài ví dụ:
Optimism
zkSync
MegaETH
Starknet
Polygon đã thành công thông qua hợp tác với các công ty mainstream và hệ sinh thái ZK ngày càng chất lượng. Optimism sở hữu Base và World Chain, có sự quan tâm sâu sắc về mặt văn hóa đối với các khái niệm như gây quỹ hồi tố và quản trị phi tập trung dựa trên token. Metis tập trung vào DAO. Arbitrum xây dựng thương hiệu xung quanh các công cụ phát triển chất lượng cao và công nghệ. Scroll tập trung vào "giữ nguyên bản chất Ethereum – giảm thiểu sự tin cậy, an toàn và mã nguồn mở". Taiko nhấn mạnh "trải nghiệm người dùng liền mạch", "nhất quán với cộng đồng", "an toàn là hàng đầu" và "đặt con người làm trung tâm". Nhìn chung, mỗi L2 Ethereum đều có một "linh hồn" độc đáo: nền văn hóa Ethereum kết hợp với phong cách riêng biệt của chính nó.
Phương pháp lấy L2 làm trung tâm làm sao để thành công?
Tuyên ngôn giá trị cốt lõi của phương pháp văn hóa lấy L2 làm trung tâm này là cố gắng cân bằng lợi ích của sự đa dạng hóa và hợp tác, tạo ra một loạt các tiểu văn hóa khác nhau, vẫn chia sẻ một số giá trị chung và hợp tác trên cơ sở hạ tầng chung then chốt để hiện thực hóa những giá trị đó.
Ethereum đang cố gắng đi theo con đường đa dạng hóa
Các nỗ lực song tầng tương tự khác cũng đã từng được thực hiện. Ví dụ nổi bật nhất tôi nghĩ đến là hệ thống DPoS của EOS năm 2017. DPoS của EOS cho phép những người nắm giữ token bỏ phiếu chọn các đại diện vận hành chuỗi. Các đại diện này chịu trách nhiệm tạo khối, đạt đồng thuận về các khối của người khác, và nhận được lượng lớn token từ việc phát hành EOS. Để thu hút phiếu bầu, họ cuối cùng đã thực hiện rất nhiều hoạt động xây dựng cộng đồng, và nhiều "nút" (như EOS New York, EOS Hong Kong) trở thành những thương hiệu nổi tiếng.
Cuối cùng, đây trở thành một hệ thống bất ổn, vì bỏ phiếu bằng token vốn dĩ bất ổn, và một số cá nhân có quyền lực trong hệ sinh thái EOS hóa ra là những kẻ tham lam, đã chiếm đoạt lượng lớn tiền do cộng đồng đóng góp vì lợi ích cá nhân. Tuy nhiên, trong thời gian hoạt động, nó đã thể hiện một đặc điểm đáng kinh ngạc: nó tạo ra những cộng đồng con mạnh mẽ, tự trị cao, vẫn đang nỗ lực cho một mục tiêu chung.
EOS New York là một trong những nhà sản xuất khối hàng đầu của EOS, thậm chí đã viết ra lượng lớn mã nguồn mở cho cơ sở hạ tầng
Khi phương pháp này hoạt động hiệu quả, nó cũng tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh. Theo mặc định, các cộng đồng như Ethereum có xu hướng tự nhiên tập trung vào những người đã ở trong cộng đồng lâu. Điều này có lợi ích là khi cộng đồng phát triển nhanh chóng, có thể giúp duy trì các giá trị cốt lõi — giảm thiểu khả năng Ethereum không còn quan tâm đến tự do ngôn luận hay mã nguồn mở dù có gió ngược từ bên ngoài. Tuy nhiên, điều này cũng có thể chuyển sự chú ý từ năng lực kỹ thuật sang các trò chơi xã hội, khiến những "OG" dù hiệu suất kém vẫn giữ vững vị trí, đồng thời hạn chế khả năng tự đổi mới và phát triển văn hóa. Với một "tiểu văn hóa" khỏe mạnh, những vấn đề này có thể được giảm nhẹ: toàn bộ cộng đồng tiểu văn hóa mới có thể trỗi dậy và suy tàn, và những người thành công trong tiểu cộng đồng có thể bắt đầu đóng góp cho các khía cạnh khác của Ethereum. Nói ngắn gọn, tính liên tục mang lại ít tính hợp pháp hơn, còn hiệu suất mang lại nhiều tính hợp pháp hơn.
Chúng ta cũng có thể phân tích câu chuyện trên để tìm ra những điểm yếu tiềm tàng. Dưới đây là một vài điều tôi nghĩ đến:
-
Rơi vào hiệu ứng phòng vang (echo chamber): về bản chất giống như mô hình thất bại tôi đã nói trong bài trước, nhưng ở khía cạnh văn hóa. Các L2 bắt đầu hoạt động như những vũ trụ độc lập, gần như không có sự giao thoa.
-
Rơi vào văn hóa đơn nhất: do thiên kiến chung của con người hay động cơ kinh tế chung (hoặc văn hóa Ethereum quá đồng nhất), mọi người cuối cùng đều tìm kiếm các ứng dụng để xây dựng ở những nơi tương tự, thậm chí có thể đưa ra các lựa chọn công nghệ giống nhau, và cuối cùng là sai lầm. Trường hợp khác là một hoặc vài L2 trở nên ăn sâu, không còn cơ chế hiệu quả nào để những người mới và cộng đồng con trỗi dậy.
-
Yếu tố cạnh tranh hướng đến là sai: các L2 tập trung vào thành công theo nghĩa kinh tế hẹp, nhưng hy sinh các mục tiêu khác, trông có vẻ thành công, và theo thời gian, ngày càng nhiều cộng đồng đi theo hướng đó.
Những vấn đề này khó có thể nói có câu trả lời hoàn hảo; Ethereum là một thí nghiệm đang diễn ra, và một phần khiến hệ sinh thái này khiến tôi hào hứng chính là sự sẵn sàng đối mặt trực tiếp với những thách thức khó khăn. Nhiều thách thức bắt nguồn từ sự mất cân bằng động lực; giải pháp tự nhiên là tạo ra các cơ chế khuyến khích tốt hơn cho sự hợp tác toàn hệ sinh thái. Ý tưởng tôi đề cập trong bài trước về việc tạo ra "Hiệp hội Cơ sở Hạ tầng Cơ bản" để bổ sung cho Hiệp hội Giao thức là một lựa chọn. Một lựa chọn khác là trợ cấp rõ ràng cho các dự án mà nhiều L2 cùng hợp tác (tương tự như tài trợ bình phương, nhưng tập trung vào kết nối các hệ sinh thái thay vì kết nối cá nhân). Việc thử nghiệm mở rộng các ý tưởng này và tiếp tục nỗ lực tận dụng tối đa lợi thế độc đáo của Ethereum như một hệ sinh thái đa dạng hóa là điều có giá trị rất lớn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
