Quan điểm: Lớp 2 của Bitcoin còn dài đường phía trước, đích đến là ZK Rollup
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Quan điểm: Lớp 2 của Bitcoin còn dài đường phía trước, đích đến là ZK Rollup
Rollup thực sự của Bitcoin hiện vẫn chưa tồn tại, nhưng một nhóm các nhà phát triển đang đặt nền móng cho lớp L2 tương lai của Bitcoin.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Arjun Chand
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Hệ sinh thái Bitcoin đang bùng nổ. Những nguyên lý mới như Ordinals, Runes và BRC-20 đang trở thành tâm điểm. Điều này đánh dấu sự chuyển mình từ một tài sản đơn thuần sang một hệ sinh thái năng động hơn, nơi mọi người có thể xây dựng và sử dụng nhiều sản phẩm khác nhau.
Trong hệ sinh thái Bitcoin, lớp 2 (L2) hiện là xu hướng mới. Ai cũng muốn tham gia miếng bánh Bitcoin L2, nhưng cơn sốt này thực sự vì điều gì?
Trong câu chuyện hôm nay, chúng ta sẽ lùi lại một bước để nhìn tổng quan về bức tranh Bitcoin L2. Chúng ta sẽ giải đáp những câu hỏi then chốt dành cho những ai chưa quen thuộc với khái niệm Bitcoin L2: nhu cầu về L2, tình trạng hiện tại, triển vọng tương lai và trạng thái cuối cùng.
Tại sao Bitcoin cần L2
Mạng Bitcoin được thiết kế ưu tiên tính bảo mật và phi tập trung, do đó đã phải đánh đổi về khả năng mở rộng blockchain. Điều này khiến BTC trở thành một tài sản có giá trị hơn, nhưng đồng nghĩa mạng lưới không phải là cơ sở hạ tầng lý tưởng để xây dựng các ứng dụng tài chính.
Trong gần một thập kỷ qua, cộng đồng Bitcoin đã nỗ lực giải quyết vấn đề mở rộng. Trong thời kỳ cao điểm lưu lượng mạng, chi phí giao dịch có thể lên tới hàng chục đô la. Ngày nay, dưới sự thúc đẩy của các thử nghiệm như Ordinals, Runes, BRC-20, nhu cầu về không gian khối trên Bitcoin đã đạt đến mức cao mới:
-
Ordinals đã khiến phí giao dịch Bitcoin tăng 280% kể từ tháng 12 năm 2023.
-
Giao dịch Runes chiếm tới 68% tổng lượng giao dịch Bitcoin kể từ khi Bitcoin ra đời.
-
Trong năm qua, BRC-20 đã làm cho phí giao dịch Bitcoin tăng vọt, từng chiếm tới 74% phần thưởng khối.
Tầm nhìn của Bitcoin là đạt được khả năng tiếp cận phổ quát và được áp dụng rộng rãi. Để thực hiện mục tiêu này, nó phải có khả năng mở rộng nhằm xử lý thêm lưu lượng mà không cần chi quá nhiều tiền cho mỗi giao dịch. Nhu cầu ngày càng tăng đối với không gian khối Bitcoin nhấn mạnh rõ ràng sự cần thiết phải mở rộng Bitcoin, phản ánh trực tiếp nhu cầu về Bitcoin L2.
Tình hình hiện tại của Bitcoin L2
Trong nhiều năm, cộng đồng Bitcoin đã tích cực nỗ lực cải thiện khả năng mở rộng. Một thực tiễn quan trọng trong lĩnh vực này là Lightning Network: một giao thức kênh thanh toán nhằm thực hiện các giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn bằng cách xử lý giao dịch bên ngoài lớp 1 (L1) Bitcoin.
Mặc dù Lightning Network từ lâu đã là giải pháp chủ đạo cho tầm nhìn mở rộng của Bitcoin, cộng đồng ngày càng nhận ra những hạn chế của nó. Một sự đồng thuận đang hình thành rằng Lightning Network có lẽ không phải là giải pháp cuối cùng cho việc mở rộng Bitcoin, và chúng ta cần các giải pháp Bitcoin L2 tốt hơn.
@ercwl đã thảo luận về nhu cầu cải tiến L2 trong chương trình Bankless gần đây, điều này cho thấy khả năng mở rộng trong tương lai của Bitcoin có thể vượt xa phạm vi mà Lightning Network hiện cung cấp.
Nhưng điều này dẫn chúng ta đến đâu? Làm thế nào để xây dựng Bitcoin L2 hiệu quả hơn?
Cam kết giảm thiểu niềm tin của BitVM
Hiện tại, trọng tâm đang đổ dồn vào BitVM – một mô hình mới cho phép thực thi hợp đồng Turing hoàn chỉnh trên Bitcoin, có thể mở đường cho Optimistic Rollup trên Bitcoin.
Lý do chính cộng đồng ủng hộ BitVM thay vì các phương pháp khác là vì nó tương thích với bản nâng cấp Taproot. Điều này có nghĩa là BitVM có thể được triển khai mà không cần sửa đổi thêm mạng Bitcoin, giữ nguyên các quy tắc hiện có – một kết quả đôi bên cùng có lợi cho toàn bộ cộng đồng Bitcoin.
Phương pháp của BitVM liên quan đến việc thực thi giao dịch ngoài chuỗi, kèm theo chức năng xác minh trên chuỗi thông qua các bằng chứng gian lận trong cửa sổ thách thức, cơ chế này tương tự như Optimistic Rollup trên Ethereum.
Hệ thống thậm chí có thể hoạt động chỉ với một bên đưa ra bằng chứng, nhưng đi kèm giả định rằng phải luôn tồn tại ít nhất một bên xác thực trung thực trong hệ thống để phát hiện và công bố các giao dịch độc hại. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa rằng nếu tất cả các bên xác thực đều bị mua chuộc, thì tính toàn vẹn của Bitcoin sẽ gặp rủi ro, vì kẻ tấn công có thể đăng các giao dịch gian lận lên mạng.
Cơ hội với Bitcoin L2
BitVM chỉ cho phép tạo ra các Bitcoin L2 giảm thiểu niềm tin (như Optimistic Rollup), chứ không cho phép tạo ra các Bitcoin L2 không cần niềm tin (như ZK Rollups). Ngoài ra, giống như Optimistic Rollup trên Ethereum, BitVM cũng đối mặt với nhiều thách thức như thời gian giải quyết tranh chấp kéo dài và yêu cầu nhà vận hành phải khóa lượng lớn vốn để đảm bảo tính thanh khoản cho các khoản rút tiềm năng.
Do đó, cộng đồng Bitcoin vẫn còn nghi ngờ nhất định về tính thực dụng của BitVM. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng BitVM vẫn đang ở giai đoạn phát triển sơ khai và hứa hẹn có thể mở rộng Bitcoin thông qua Optimistic Rollup.
Giấc mơ về kiến thức không (Zero Knowledge)
Điều này dẫn đến câu hỏi cốt lõi của chúng ta: trạng thái cuối cùng của Bitcoin L2 là gì? Câu trả lời chính là ZK Rollup.
Tuy nhiên, việc xây dựng ZK Rollup trên Bitcoin không hề dễ dàng, thậm chí hiện tại về mặt kỹ thuật là không thể... Việc này sẽ đòi hỏi thay đổi mạng Bitcoin thông qua soft fork, và chúng ta đều biết rằng điều này nói thì dễ nhưng làm thì khó.
Soft fork sẽ bổ sung một mã vận hành (opcode) mới cho Bitcoin, cho phép mạng gốc nhận diện và xác minh các bằng chứng kiến thức không, từ đó đạt được tương tác không cần niềm tin giữa Bitcoin và Rollup. Tuy nhiên, như đã nêu, đây là một rào cản kỹ thuật lớn và khả thi của nó vẫn chưa chắc chắn.
Nhưng khoan đã. Khi BitVM vẫn ở giai đoạn đầu, và hiện tại cả Optimistic Rollup lẫn ZK Rollup đều không thể thực hiện trên Bitcoin, thì tại sao hệ sinh thái của chúng ta lại có quá nhiều dự án Bitcoin L2 như vậy?
Sự thật là, về mặt kỹ thuật, các Rollup thực sự trên Bitcoin vẫn chưa tồn tại. Những gì chúng ta đang thấy là một nhóm các đội ngũ tận tụy đang đặt nền móng cho Bitcoin L2 trong tương lai.
Ví dụ, một số đội Rollup (như BOB) đang áp dụng phương pháp từng giai đoạn. Họ bắt đầu bằng cách khởi động hệ sinh thái dưới dạng Rollup EVM, thu hút người dùng, thanh khoản và ứng dụng. Sau đó, họ dự định chuyển sang Optimistic Rollup bằng BitVM khi công nghệ chín muồi. Cuối cùng, mục tiêu của họ là phát triển thành ZK Rollup – điều này phụ thuộc vào việc Bitcoin có trải qua soft fork để bổ sung mã vận hành cần thiết hay không.
Kết luận
Càng nhiều cơn sốt, nguy cơ lừa đảo càng cao. Trong cơn sốt, có rất nhiều dự án tuyên bố sai rằng họ là Bitcoin L2, do đó các nhà đầu tư và người dùng phải hết sức thận trọng. Hiện tại vẫn chưa rõ liệu nhiều dự án tự xưng là L2 có thực sự là L2 hay không, hay chỉ đang lợi dụng xu hướng để thu hút vốn đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư bán lẻ.
Dù vậy, đây vẫn là thời khắc đầy hứng khởi đối với cộng đồng Bitcoin. Từ việc ra mắt quỹ ETF Bitcoin (đánh dấu cột mốc áp dụng bởi các tổ chức), đến các nguyên lý như Ordinals, BRC-20 và Runes, hệ sinh thái Bitcoin đang trải qua sự tăng trưởng và đổi mới chưa từng có. Triển vọng về L2 khiến tương lai của Bitcoin trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Bankless
