EigenLayer thế hệ đầu tiên cung cấp những trường hợp sử dụng thực tế nào?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
EigenLayer thế hệ đầu tiên cung cấp những trường hợp sử dụng thực tế nào?
AVS mới là biểu hiện cuối cùng cho việc giao thức EigenLayer có thực sự mang tính ứng dụng và an toàn hay không.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: ZHIXIONG PAN
Hệ sinh thái Restaking cuối cùng cũng đạt được hai cột mốc quan trọng: EigenLayer (và EigenDA) chính thức ra mắt mainnet, cùng với các AVS đầu tiên lên mainnet: AltLayer, Brevis, eoracle, Lagrange, Witness Chain, Xterio.
Chính AVS mới là yếu tố quyết định liệu giao thức EigenLayer có thực sự mang lại tính hữu ích và an toàn hay không. Còn trước đó, các giao thức restaking (Renzo/Puffer,...) hoặc token thanh khoản từ việc tái stake chỉ là bước khởi đầu nhằm thu hút thanh khoản cho hệ sinh thái này. Trước đây, chủ yếu thông qua các chương trình khuyến khích cung cấp để thu hút thêm ETH vào hệ sinh thái restaking và kích hoạt nhiều nút hơn; trong khi đó, chỉ khi có AVS thì mới có tiềm năng giải phóng nhu cầu, tạo thêm giá trị cho Crypto và các mạng lưới phi tập trung.
Các AVS đầu tiên ra mắt nằm ở nhiều lĩnh vực khác nhau như Rollup-as-a-Service, oracles, xử lý giao thức ZK, DePIN và game. Đặc biệt đáng chú ý là các bộ xử lý phụ ZK — một khái niệm tương đối mới và chưa có sản phẩm trưởng thành nào, vậy mà EigenLayer đã hỗ trợ đồng thời cả Brevis lẫn Lagrange ngay từ đợt ra mắt đầu tiên.
Ngoài ra, việc EigenLayer ra mắt mainnet không đồng nghĩa với việc giao thức đã đi vào giai đoạn trưởng thành. Vẫn còn rất nhiều mô-đun và phương án chưa rõ ràng, ví dụ như cơ chế phạt (slashing) dành cho các nút trong tương lai, cách đảm bảo an toàn cho AVS về mặt kinh tế học, hay thậm chí là thiết kế kinh tế học token — tất cả đều cần chờ đội ngũ công bố thêm sau này.
AVS là gì?
AVS là viết tắt của Actively Validated Services (Dịch vụ Xác thực Chủ động), một khái niệm do giao thức EigenLayer đặt ra. Đơn giản hơn, ta có thể hình dung AVS như một dạng "middleware" – các dịch vụ cung cấp chức năng như dữ liệu và xác minh cho các sản phẩm cuối cùng. Ví dụ điển hình là "oracles": bản thân oracle không phải là một sản phẩm cuối cùng nhưng lại cung cấp dữ liệu cho DeFi, game hay ví tiền – đây chính là một loại AVS.
Phía hạ nguồn của AVS thường là một sản phẩm cuối cùng, trực tiếp phục vụ người dùng phổ thông. Trong khi đó, phía thượng nguồn của AVS là các nút tham gia restaking, sử dụng lượng ETH đã huy động thông qua các giao thức như Puffer hay Renzo để vận hành và hỗ trợ các AVS cụ thể.
So với phần lớn các giao thức khác, mô hình kinh doanh của EigenLayer khá rõ ràng: Người dùng cuối sẽ trả phí trực tiếp hoặc gián tiếp cho sản phẩm họ sử dụng, và vì những sản phẩm này cần dịch vụ từ AVS, nên chi phí đó sẽ được phân bổ cho AVS, các nhà vận hành nút, giao thức EigenLayer và cả những người dùng cung cấp ETH để restaking. Cách phân phối cụ thể sẽ khác nhau tùy trường hợp, và trong giai đoạn đầu, khả năng cao sẽ tận dụng lợi thế từ crypto là “kinh tế học token” – phát hành token riêng của giao thức để thưởng cho người dùng.
Do đó, để hệ sinh thái khép kín vòng lặp, chúng ta cần phát triển thêm nhiều loại AVS khác nhau, đồng thời giúp các sản phẩm cuối tin tưởng vào độ tin cậy của dịch vụ AVS.
AltLayer: Rollup như một dịch vụ
AltLayer là một nhà cung cấp dịch vụ "Rollup như một dịch vụ" (Rollups-as-a-Service, RaaS), có thể tuỳ chỉnh việc triển khai các mạng Layer 2 dạng Rollup theo yêu cầu. Đối với một mạng Rollup, lựa chọn lớp lưu trữ dữ liệu (DA) cực kỳ quan trọng. Vì vậy ngoài Ethereum, AltLayer còn hỗ trợ EigenDA – nền tảng DA do chính EigenLayer phát triển.
Bên cạnh đó, AltLayer còn hợp tác với EigenLayer để ra mắt khung Rollup Restaked, đồng thời cung cấp ba AVS dạng mô-đun gồm:
-
VITAL (AVS for decentralized verification of rollup's state): AVS xác minh trạng thái Rollup một cách phi tập trung
-
MACH (AVS for fast finality): AVS đảm bảo tính kết thúc nhanh chóng
-
SQUAD (AVS for decentralized sequencing): AVS làm định trình viên (sequencer) phi tập trung
Thực chất, đây là những nỗ lực nhằm giải quyết ba vấn đề lớn trên blockchain: tốc độ kết thúc chậm, tập trung hóa lớp thanh toán và định trình viên – cũng chính là ba thành phần thiết yếu của Rollup. Module được ra mắt lần này là MACH, hiện đang cung cấp dịch vụ cho Xterio và Optimism.
Đọc thêm:
https://blog.altlayer.io/altlayer-run-eigenda-operator-is-live-on-mainnet-5e1b15a0d307
Brevis: Bộ xử lý phụ ZK
Khái niệm "bộ xử lý phụ ZK" đã xuất hiện hơn một năm nay, tuy nhiên do ứng dụng thực tế còn ít và khái niệm khó hiểu nên nhiều người vẫn chưa nắm rõ. Nói đơn giản, đây là cách dùng công nghệ bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) để giúp hợp đồng thông minh trên Ethereum truy cập nhiều dữ liệu có thể xác minh hơn, mở rộng phạm vi ứng dụng.
Brevis cung cấp một giải pháp thông qua AVS để thực hiện chức năng của bộ xử lý phụ ZK. Một số thành viên trong đội ngũ đến từ giao thức cầu nối chéo chuỗi Celer Network, Mo Dong là đồng sáng lập cả hai dự án này. Lần này, ông cũng đã có bài phát biểu tại hội nghị Web3 Hong Kong với chủ đề "A Smart ZK Coprocessor".
Brevis đề xuất giải pháp coChain nhằm giảm chi phí cho "bộ xử lý phụ ZK" hoàn toàn dựa trên hợp đồng thông minh và công nghệ ZK, từ đó đưa ra một phương án hiệu quả về chi phí hơn, đồng thời cung cấp các khả năng trước đây không thể thực hiện được. Dù sao đi nữa, EVM vẫn tồn tại nhiều hạn chế nhất định.
coChain của Brevis là một chuỗi khối PoS, có thể dùng việc stake ETH để đảm bảo an ninh, dựa vào giao thức EigenLayer. Về thiết kế, nó giống như sự kết hợp giữa cơ chế "lạc quan" (optimistic) và "ZK", hoặc nói cách khác là bằng chứng gian lận (fraud proof) và bằng chứng hiệu lực (validity proof). Nếu phát hiện hành vi xấu, có thể tạo bằng chứng ZK để khiếu nại và trừng phạt bên vi phạm. Quá trình này cũng liên quan đến một số cân nhắc về lý thuyết trò chơi và thiết kế kinh tế học token.
eoracle: Mạng oracle mô-đun và lập trình được
Tên của giao thức oracle eoracle bắt nguồn từ (e)thereum + oracle. Họ tự nhận là oracle "nguyên bản" đầu tiên trên Ethereum, có lẽ vì mức độ an toàn của oracle này được đảm bảo bởi ETH stake, trong khi các oracle như Chainlink lại dựa vào mạng nút và token LINK để đảm bảo an toàn – tức là giả định an toàn hoàn toàn khác nhau.
Nhu cầu và mô hình kinh doanh của oracle rõ ràng hơn so với các AVS khác. Nhiều ứng dụng DeFi, RWA cần dữ liệu ngoài chuỗi, và mạng oracle hoạt động bằng cách cho các nút tham gia xác minh dữ liệu đó.
eoracle khẳng định rõ ràng rằng họ sẽ áp dụng mô hình hai token. Có thể nhiều AVS khác cũng sẽ theo hướng này: an toàn mạng lưới được đảm bảo bởi ETH đã restake, đồng thời phát hành token gốc của AVS để thưởng cho các nút. Về các mục đích và thiết kế chi tiết hơn của token gốc, hiện chưa được tiết lộ, nhưng họ cho rằng token gốc có thể thúc đẩy sự tham gia vào mạng lưới (có thể là thưởng người dùng?), đảm bảo phân phối giá trị công bằng (có thể là phân chia doanh thu theo token?) và thúc đẩy tính phi tập trung của giao thức eoracle (có thể dùng làm trọng số hoặc quyền biểu quyết?).
Đọc thêm: https://eoracle.gitbook.io/eoracle
Lagrange: Bộ xử lý phụ ZK song song
Lagrange cũng là một bộ xử lý phụ ZK, nhưng họ nhấn mạnh thêm khái niệm "song song" (Parallel). Ngoài ra, dịch vụ họ cung cấp khá tương đồng với Brevis.
Đội ngũ Lagrange cho biết, bộ xử lý phụ ZK do họ thiết kế hỗ trợ sẵn tính năng song song hóa và mở rộng ngang hàng, có thể dễ dàng chứng minh kết quả của các tính toán phân tán quy mô lớn được lưu trữ trên chuỗi hoặc dữ liệu giao dịch, đồng thời tải công việc chứng minh có thể được phân bổ đồng thời lên hàng ngàn nút làm việc. Mức độ an toàn cũng được đảm bảo bởi ETH trên EigenLayer.
Tháng trước, Renzo, Swell và Puffer cũng đã công bố hợp tác với Lagrange, ba bên này sẽ lần lượt ủy thác 500 triệu USD ETH đã restake cho Lagrange. Đồng thời, Lagrange cũng thiết kế một số tính năng tận dụng đặc điểm giao thức của mình dành cho các nền tảng này, ví dụ như cho phép gọi dữ liệu lịch sử trên chuỗi từ Lagrange, rồi dựa trên dữ liệu đó để tính điểm thưởng cho người dùng.
Tên gọi Lagrange lấy cảm hứng từ nhà toán học, nhà cơ học và nhà thiên văn học "Lagrange".
Đọc thêm:
https://medium.com/@lagrangelabs/lagrange-labs-secures-1-5-f654f716277a
Witness Chain: Mạng DePIN
Witness Chain là một mạng lưới được thiết kế riêng cho các thiết bị IoT phi tập trung, bao gồm nhiều thành phần như DCL (DePIN Coordination Layer) – cung cấp các dịch vụ cơ bản cần thiết cho hệ sinh thái DePIN, ví dụ như độ an toàn của chuỗi, băng thông nút, vị trí vật lý... Họ gọi các dịch vụ cơ bản này là các "đài quan sát" (Watchtowers), có nhiệm vụ đo lường các dữ liệu nói trên, sau đó tạo ra các bằng chứng hợp lệ ở tầng DCL để sử dụng. Điều này rất phù hợp với nghĩa đen của từ "Witness" (nhân chứng/chứng kiến) trong Witness Chain.
Đọc thêm: https://docs.witnesschain.com
Xterio: Lớp 2 chuyên về hệ sinh thái game
Xterio hơi khác so với các AVS kể trên, vì thực chất đây là một blockchain lớp 2 được phát hành nhờ dịch vụ RaaS của AltLayer, xây dựng dựa trên EigenDA và OP Stack. Xterio Chain sẽ tập trung vào các ứng dụng liên quan đến AI và game Web3. AltLayer cho biết, L2 của Xterio sử dụng MACH (AVS for fast finality) như đã đề cập ở trên. AltLayer cũng cung cấp dịch vụ MACH cho mạng chính của Optimism.
Đọc thêm: https://twitter.com/XterioGames/status/1775873500684636577
Triển vọng và thách thức
Chắc chắn sẽ có thêm nhiều loại AVS khác ra mắt trong hệ sinh thái EigenLayer. Tuy nhiên, rủi ro hệ thống mà EigenLayer mang lại cho hệ sinh thái Ethereum cũng là điều nhiều người lo ngại, vì EigenLayer bỏ qua "hợp đồng thông minh" và trực tiếp kiểm soát hệ sinh thái nút của Ethereum – điều này khác biệt hoàn toàn so với mọi giao thức khác từng xây dựng trên Ethereum. Tuy nhiên, đây cũng chính là sức hấp dẫn của hệ thống không cần giấy phép: ngay cả khi không có EigenLayer, vẫn sẽ có người khác thử theo hướng này.
Bên cạnh đó, Lido – giao thức stake linh hoạt lớn nhất trong hệ sinh thái Ethereum, không chỉ nắm giữ lượng ETH lớn nhất mà còn sở hữu nhiều nhà vận hành nút – có thể sẽ phải xem xét lại mô hình kinh doanh và tính bền vững của mình trước những xung đột lợi ích trực tiếp với EigenLayer. Bản thân EigenLayer cũng cần thêm thời gian để hoàn thiện dần các mô-đun còn thiếu.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@ChainFeedsxyz
