TechFlow Logo
Đăng nhập/ Đăng ký
ETH Gas
Gwei
Sợ hãi
gas
Vạch trần vẻ ngoài thịnh vượng của RWA: Một quá trình đô la hóa diễn ra trong giới crypto

Vạch trần vẻ ngoài thịnh vượng của RWA: Một quá trình đô la hóa diễn ra trong giới crypto

2026.07.31
Chia sẻ đến
Cơn sốt RWA không phải là sự tham gia của các tổ chức, mà bản chất là làn sóng đô la hóa của ngành tiền mã hóa.

Viết bởi: Vaidik Mandloi

Biên dịch: Luffy, Foresight News

Tài sản thế giới thực được token hóa (RWA) đã tăng trưởng 179% về quy mô trong năm nay. Khối lượng giao dịch cổ phiếu và hàng hóa trên nền tảng Hyperliquid hiện đã vượt qua giao dịch token crypto. Quan điểm chủ đạo trên thị trường đều cho rằng, cuối cùng tài chính truyền thống cũng đang lên chuỗi.

Nhưng nếu truy ngược lại người mua thực sự của các sản phẩm RWA này, kết luận sẽ hoàn toàn khác biệt so với nhận thức đại chúng: Đây không phải là dòng vốn tổ chức đang thâm nhập. Phần lớn vốn đến từ chính nội bộ ngành crypto. Các giao thức và quỹ DAO khác nhau liên tục tăng cường nắm giữ, chuyển đổi tài sản dự trữ của chính họ thành tài sản được token hóa.

Bài viết này sẽ phân tích sâu về cơn sốt RWA giống như một quá trình «đô la hóa» nội bộ trong thế giới crypto, hơn là dòng vốn tổ chức truyền thống đổ vào. Đồng thời thảo luận về ý nghĩa đằng sau việc các protocol native crypto trở thành người mua lớn nhất của trái phiếu Mỹ được token hóa.

Ai đang mua tài sản RWA?

Hãy quay ngược thời gian về vài năm trước. Nếu bạn theo dõi thị trường Tài chính Phi tập trung (DeFi) từ 2020 đến 2021, chắc chắn bạn đã chứng kiến mức lợi suất cao đến vô lý. Các pool cho vay quảng cáo lợi suất hàng năm (APY) cho tiền gửi USD từ 15%-20%, một số sản phẩm thậm chí lên tới 40%. Hàng tỷ USD đổ vào, nhưng rất ít người truy hỏi nguồn gốc của lợi nhuận.

Những lợi nhuận này về bản chất đến từ việc phát hành token: các giao thức đúc token quản trị, phân phối cho người gửi tiền dưới dạng «phần thưởng», và coi khoản trợ cấp này là lợi nhuận đầu tư. Đây là cách tối thượng để thu hút nhà đầu tư và đẩy cao Tổng giá trị bị khóa (TVL), nhưng tiền đề để mô hình này tồn tại là giá token quản trị phải tiếp tục tăng. Sau đó thị trường sụp đổ, các token quản trị khác nhau giảm 80%-90%, mọi người mới nhận ra lợi suất tự nhiên native của DeFi chỉ còn lại 2%-3%.

Mức lợi suất này không chỉ thấp hơn trái phiếu kho bạc ngắn hạn Mỹ, mà rủi ro lại cao hơn rất nhiều. Điều này cũng tiết lộ một sự thật tàn khốc: hệ thống tài chính mà ngành crypto đã xây dựng trong nhiều năm không thể dựa vào các hoạt động kinh tế của chính mình để tạo ra lợi nhuận có tính cạnh tranh. Lợi nhuận cao trong quá khứ dựa vào dòng vốn mới liên tục tiếp nhận token quản trị, chứ không phải lợi nhuận tạo ra từ việc vốn đầu tư vào sản xuất thực thể. Một khi dòng vốn mới chảy vào chậm lại, toàn bộ mô hình sẽ trở về nguyên hình.

Một lượng lớn các giao thức nắm giữ hàng trăm triệu USD vốn quỹ, tài sản được định giá bằng token quản trị của chính họ, khó có thể thu được lợi nhuận có tính cạnh tranh trong nội bộ thị trường crypto. Năm 2023, nhiều sản phẩm trái phiếu Mỹ và tín dụng USD được token hóa lần lượt lên chuỗi. Các giao thức DeFi lần đầu tiên có thể đầu tư vốn dự trữ vào các tài sản tạo ra lợi nhuận USD thực sự mà không cần rời khỏi hệ sinh thái crypto.

Kể từ đó, hoạt động này trở thành chuẩn mực trong ngành. Arrakis gần đây đã tiến hành khảo sát đối với người mua trên chuỗi, theo dõi 91,3 tỷ USD tiền gửi trong hơn 10 sản phẩm lợi nhuận USD. Trong 12,4 tỷ USD vốn có thể xác định được nguồn gốc, hai phần ba hoàn toàn đến từ vốn quỹ của các giao thức crypto và DAO; số vốn còn lại do các nhà đầu tư native crypto, sàn giao dịch và nhà tạo lập thị trường nắm giữ.

Nguồn dữ liệu: Arrakis

Trong khi ngành không ngừng thổi phồng việc «tổ chức tham gia», trong lĩnh vực RWA có quy mô 36,2 tỷ USD, vốn từ các tổ chức truyền thống như quỹ hưu trí, công ty quản lý tài sản, ngân hàng, chiếm tỷ lệ bằng không.

BlackRock ra mắt quỹ BUIDL, mục đích ban đầu là dẫn dắt vốn tổ chức vào hệ sinh thái Ethereum. Đây là một sản phẩm trái phiếu được token hóa, chịu sự giám sát đầy đủ, có thể cung cấp lợi nhuận không rủi ro, đặc biệt thuận tiện cho các tổ chức quỹ hưu trí đầu tư, không cần tốn công sức giải thích tài sản crypto với hội đồng quản trị. Nhưng cho đến nay, 98% người nắm giữ vốn vẫn là những người tham gia native crypto. Ethena nắm giữ hơn một nửa tài sản của BUIDL thông qua sản phẩm USDtb của mình; các vị trí còn lại trong top 10 người nắm giữ đều bị các giao thức như Ondo, DAO con thuộc MakerDAO chiếm giữ.

Nguồn dữ liệu: Arrakis

BUIDL không phải là trường hợp ngoại lệ. Nhìn khắp toàn bộ lĩnh vực, hầu như mỗi sản phẩm RWA được token hóa, 5 người nắm giữ lớn nhất kiểm soát hơn 90% tài sản lưu thông.

MakerDAO là mẫu vật tốt nhất để dự đoán xu hướng tương lai của ngành. Năm 2021, giao thức này chỉ nắm giữ tài sản thế giới thực tương ứng với khoảng 17 triệu DAI; nay quy mô này đã mở rộng lên 4 tỷ USD, hơn một nửa tài sản thế chấp là trái phiếu Mỹ, chứ không phải tài sản crypto. Tầm nhìn ban đầu khi thành lập Maker: phát hành stablecoin dựa trên tài sản thế chấp native crypto, sử dụng thế chấp vượt mức để chống lại biến động giá Ethereum. Nhưng mô hình này có chi phí cực cao, cần khóa tài sản cao hơn nhiều so với mức độ phát hành. Khi đó cộng đồng đều cho rằng, để đạt được phi tập trung, việc hiệu quả sử dụng vốn thấp là cái giá có thể chấp nhận được.

Thực tế lại đưa ra câu trả lời ngược lại: ít nhất là ở mức độ triển khai quy mô lớn, con đường này không khả thi, cuối cùng vẫn phải dựa vào hệ thống tài chính truyền thống mà nó vốn muốn thay thế. Sau đó MakerDAO hoàn thành đổi tên, tái cấu trúc kiến trúc quản trị, thiết lập các DAO con độc lập để quản lý danh mục đầu tư trái phiếu kho bạc.

Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở Maker, đang diễn ra trên toàn ngành. Không có giao thức nào có thể nắm giữ lâu dài một lượng lớn token quản trị của chính họ làm dự trữ. Giá token phụ thuộc vào tình hình phát triển của giao thức, sự phát triển của giao thức lại liên quan đến mức độ lành mạnh của tài sản quỹ, mà giá trị quỹ lại bị giá token chi phối ngược lại.

Uniswap DAO đang nắm giữ gần 6 tỷ USD tài sản quỹ, hầu như toàn bộ là token UNI. Năm ngoái cộng đồng đã thông qua đề xuất quản trị tên là «Kích hoạt quỹ Uniswap», kế hoạch giảm bớt token native, thay thế bằng tài sản ổn định. Các cử tri đã nhận ra: trừ khi giá UNI tăng vĩnh viễn, nếu không nắm giữ các tài sản khác sẽ là lựa chọn tốt hơn. Coi token native như dự trữ, giống như ngân hàng trung ương các thị trường mới nổi coi trái phiếu chính phủ nước mình như dự trữ ngoại hối. Chỉ cần không cần thanh lý, trên sổ sách nhìn mãi mãi vẫn ổn định.

Trong kinh tế học quốc tế có một khái niệm mô tả chính xác tình thế khó khăn này «Lý thuyết tội lỗi nguyên thủy». Toàn cầu chỉ có khoảng 5 loại tiền tệ có thể dựa vào nội tệ để hoàn thành vay mượn và tích lũy dự trữ. Tất cả các quốc gia còn lại, bất kể ý muốn của chính phủ như thế nào, cuối cùng đều đi đến định giá bằng USD. Gốc rễ nằm ở việc USD với tư cách là tiền tệ ghi sổ toàn cầu sở hữu lợi thế tiên quyết tuyệt đối, chi phí chuyển đổi cực cao, tính thanh khoản tập trung cao độ.

Tất cả các giao thức nắm giữ quỹ lớn cuối cùng đều đi đến cùng một kết luận: trong chu kỳ thị trường đi xuống, token quản trị khó bảo toàn giá trị, hệ sinh thái crypto về dài hạn không thể tiếp tục tạo ra đủ lợi nhuận. Lựa chọn hợp lý duy nhất, là thay thế bằng tài sản định giá bằng USD. Chính hiệu ứng mạng lưới này khiến USD thống trị tài chính toàn cầu, cũng khiến stablecoin thống trị thị trường DeFi. Việc phân quy mô lớn trái phiếu Mỹ được token hóa, về bản chất là bước cuối cùng của quá trình đô la hóa crypto.

Logic kinh tế đằng sau quá trình đô la hóa

Lý thuyết kinh tế về quá trình đô la hóa chia rõ ràng toàn bộ quá trình thành hai giai đoạn, ngành crypto đã hoàn chỉnh đi hết toàn bộ quy trình.

Giai đoạn đầu tiên: Thay thế tài sản. Người dân các thị trường mới nổi một khi mất niềm tin vào sức mua của nội tệ, tiền tiết kiệm sẽ chuyển sang USD. Lương bổng của mọi người vẫn được thanh toán bằng nội tệ, giá hàng hóa cũng tiếp tục dùng nội tệ, nhưng tiền tiết kiệm chảy vào tài khoản USD, nhờ đó ổn định sức mua.

Giai đoạn thứ hai: Thay thế tiền tệ. Khi đủ nhiều tiền tiết kiệm chuyển thành USD, hoạt động vay mượn cũng bắt đầu sử dụng USD để thanh toán, mọi người nắm giữ cùng một loại tiền tệ, giao dịch thương mại càng thêm tiện lợi. Hai giai đoạn củng cố lẫn nhau. Trong các thị trường mới nổi truyền thống, quá trình hoàn chỉnh thường kéo dài hàng năm thậm chí hàng thập kỷ.

Điều thú vị là ngành crypto chỉ dùng ba năm là hoàn thành toàn bộ quá trình. Thay thế tài sản xảy ra trong thị trường gấu trước đó: quỹ của các giao thức lớn, chuyển đổi thu nhập phí giao dịch và các dự trữ USD không phải token quản trị sang tài sản ổn định, không còn đầu tư trở lại thị trường DeFi. Token quản trị vẫn nằm trên bảng cân đối kế toán, nhưng vốn lưu động đã hoàn thành việc thay thế bằng USD.

Sau khi quỹ bắt đầu nắm giữ USDC, USDT, giai đoạn thay thế tiền tệ hầu như lập tức khởi động. Thị trường cho vay hoàn toàn áp dụng định giá bằng stablecoin; các sản phẩm lợi nhuận thống nhất ghi chú lợi nhuận USD; các cặp giao dịch vốn lấy ETH làm đối tượng giao dịch, dần dần chuyển đổi sang cặp giao dịch stablecoin. Nay cùng với sự phổ biến của trái phiếu Mỹ được token hóa, định giá bằng USD tiến thêm một bước: từ stablecoin USD tổng hợp, nâng cấp lên tài sản USD chính thức của Mỹ trên chuỗi có thể tạo ra lợi nhuận không rủi ro.

Các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ trải qua hàng thập kỷ bất ổn chính trị, tiền tệ sụp đổ mới hoàn thành sự chuyển biến, ngành crypto chỉ vài quý. Oliver Wyman đầu năm nay trong một báo cáo đề xuất: stablecoin nén quá trình đô la hóa kéo dài hàng thập kỷ của thị trường truyền thống, xuống còn chỉ vài tháng. Báo cáo vốn nhắm vào các thị trường mới nổi, lý thuyết này đặt vào ngành crypto càng thêm phù hợp. Lĩnh vực crypto không tồn tại ngân hàng trung ương dựa vào kiểm soát vốn, rào cản tuân thủ để làm chậm quá trình đô la hóa, chi phí chuyển đổi vốn gần như bằng không.

Nhưng đây cũng là cái bẫy nghịch lý inherent của quá trình đô la hóa: muốn đảo ngược quá trình này, chi phí chuyển đổi cao đến mức khó tưởng tượng. Các nhà kinh tế học gọi là «Hiệu ứng trễ». Một khi quá trình đô la hóa bén rễ trong nền kinh tế, ngay cả khi các điều kiện bên ngoài ban đầu thúc đẩy đô la hóa được cải thiện, cũng hầu như không thể hoàn toàn đảo ngược.

Ngành crypto không tồn tại cơ hội tương tự như siêu chu kỳ hàng hóa, có thể khiến sức hấp dẫn của token quản trị vượt qua tài sản lợi nhuận USD. Các giao thức cũng khó thực hiện kiểm soát vốn hoặc chính sách dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi stablecoin. Đồng thời khác với các quốc gia có chủ quyền, ngành crypto không tồn tại «ký ức thể chế trước khi đô la hóa». Hầu hết các lĩnh vực DeFi kể từ khi ra đời, stablecoin đã là đơn vị định giá mặc định.

Đây là một con đường một chiều, cái giá phải trả rất nặng nề. Mỗi khi hoạt động kinh tế nội bộ DeFi được định giá bằng USDC, USDT, lợi nhuận thuế đúc tiền do việc phát hành tiền tệ tạo ra, toàn bộ chảy về Circle và Tether, chứ không phải các giao thức khác nhau tạo ra hoạt động giao dịch. Năm ngoái Tether chỉ dựa vào khoảng 100 nhân viên, tạo ra gần 10 tỷ USD lợi nhuận; Circle hoàn thành IPO, Coinbase chỉ phụ trách phân phối USDC, là có thể chia được một nửa thu nhập lãi ròng.

Ecuador, El Salvador sau khi thực hiện đô la hóa, lợi nhuận thuế đúc tiền vốn thuộc về ngân hàng trung ương nước mình, chuyển dịch tới Cục Dự trữ Liên bang Mỹ. Tương tự, khi DeFi vận hành dựa vào stablecoin, lợi nhuận đúc tiền toàn bộ do Tether, Circle thu được.

Các giao thức sử dụng tiền tệ do người khác phát hành, cũng hoàn toàn mất khả năng điều tiết nền kinh tế sinh thái của chính mình. Không thể thông qua điều tiết nguồn cung token native để đối phó với biến động chu kỳ sinh thái, hoạt động kinh tế cốt lõi không còn định giá bằng token native. Hoàn cảnh tương đương với các quốc gia toàn diện đô la hóa, không thể dựa vào phá giá tiền tệ để đối xung với chu kỳ đi xuống. Phương tiện duy nhất còn lại chỉ có thu chi. Hai năm qua, toàn bộ lĩnh vực DeFi chính là như vậy: một lượng lớn bỏ phiếu quản trị cắt giảm ngân sách tài trợ, sa thải nhân sự, làm chậm tiến độ nghiên cứu phát triển giao thức, giao thức không còn công cụ tiền tệ nào khác có thể sử dụng.

Đội ngũ cựu giám đốc điều hành của MakerDAO và Circle đang xây dựng dự án M⁰, định vị dự án là «Người quản lý hệ thống Eurodollar». Đội ngũ xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ nhiều bên phát hành stablecoin thế chấp bằng trái phiếu kho bạc, mục tiêu nhắm vào thị trường USD offshore 20 nghìn tỷ USD. Dự án không có ý định thay thế USD, mà là xây dựng kênh lưu thông USD hoàn thiện hơn.

Tôi cho rằng, đây là hình thái cuối cùng của quá trình đô la hóa crypto: cơ sở hạ tầng tái cấu trúc xung quanh việc đáp ứng nhu cầu tiền tệ chủ lưu, các loại token native trở thành vai trò thứ yếu.

Sẽ có người hỏi, vậy còn câu chuyện gốc về «Bitcoin hóa» thì sao? Ngay cả những người ủng hộ Bitcoin kiên định nhất cũng thừa nhận, điều này cần thời gian kéo dài hàng thập kỷ, chỉ có thể hiện thực hóa sau khi sự ổn định của chính hệ thống USD lay động. Nhưng hiện thực đầy mỉa mai là, ngành crypto đã xây dựng mạng lưới lưu thông USD hiệu quả nhất trong lịch sử. Ngành crypto không thể đẩy logic tiền tệ của chính mình ra thế giới, ngược lại là các quy tắc tiền tệ hiện có toàn cầu đã định hình lại ngành crypto.

Toàn bộ ngành đang đua nhau đóng gói sự thịnh vượng của RWA thành câu chuyện về việc Phố Wall phát hiện ra hiệu quả của blockchain. Đương nhiên, những người mua đầu tiên là người dùng native crypto, nhưng hai phần ba vốn có thể xác định đều chảy vào trái phiếu kho bạc được token hóa. Đây hiện là sản phẩm tài chính an toàn nhất, cơ bản nhất, chỉ là được bọc trong hợp đồng thông minh.