Ẩn mình lớn giữa chốn riêng tư, viết trước thời điểm Nillion phát hành đồng tiền tệ
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Ẩn mình lớn giữa chốn riêng tư, viết trước thời điểm Nillion phát hành đồng tiền tệ
Không phải công nghệ bảo mật không quan trọng, mà là việc kết hợp công nghệ bảo mật với token không còn quan trọng nữa, ít nhất là ở giai đoạn hiện tại.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Tô Gia
Thương Ưởng thử sức ngựa, Tỷ Can thấy lòng người. Ngày NIL lên trời, chính là lúc XMR bị gỡ niêm yết.
Blockchain khởi nguồn từ công nghệ riêng tư, đặc biệt là mật mã học, từ đường cong elliptic đến bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof), tất cả đều chứng minh thành công của kinh tế học riêng tư trong thời đại Web3.0.
Nhưng mọi chuyện không hoàn hảo. Từ việc XMR liên tục bị các sàn CEX/DEX gỡ niêm yết, đến việc nhà sáng lập Tornado Cash bị bắt giữ, bạn sẽ nhận ra rằng dù Nillion có thể lên Binance, tinh thần kỹ sư của các dự án riêng tư đang dần suy yếu, đồng thời khả năng giao sản phẩm cuối cùng cũng khó gọi là hoàn hảo.
Trong việc mài giũa sản phẩm riêng tư, các dự án blockchain cần học hỏi từ các đối thủ Web2 để nâng cao trình độ thực thi.
Proton chứng minh riêng tư có thể là một sản phẩm vận hành hiệu quả
Riêng tư là một tính năng, chứ không phải một sản phẩm.
Việc chỉ nói riêng về việc riêng tư làm phong phú thêm hình thái sản phẩm là vô nghĩa. Nói cách khác, riêng tư cũng cần đạt được PMF (Product-Market Fit). Các gã khổng lồ như Google, Meta vừa xâm phạm riêng tư vừa khiến người dùng không thể rời bỏ, bởi sự tiện lợi và hiệu ứng mạng lưới — dễ dùng ngay từ đầu, ai cũng dùng, cá nhân hay môi trường văn phòng đều dùng, nên cuối cùng người dùng chấp nhận mọi thứ từ Google.
Chú thích ảnh: Phạt các gã khổng lồ, Nguồn ảnh: Proton
Trong vấn đề này, mô hình quản lý bằng phạt của cơ quan quản lý cực kỳ thất bại. Ngay cả với mức phạt kỷ lục 2,974 tỷ USD đối với "vua chịu phạt" Google, thì Google cũng chỉ cần khoảng 16 ngày để kiếm lại số tiền đó. Những khoản phạt này không chuyển thành doanh thu cho các doanh nghiệp công nghệ châu Âu, khiến họ càng bất lực trước Google.
Đối mặt với vấn đề này, Proton chọn cách tự xây dựng bộ sản phẩm toàn diện. Xuất phát từ CERN (Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Châu Âu), uy tín vốn có của các nhà nghiên cứu khoa học vượt trội hơn các công ty thương mại. Với công nghệ mật mã, mã nguồn mở, kiểm toán sản phẩm, những sản phẩm riêng tư mà họ tạo ra mới thực sự có ý nghĩa thực tiễn — bạn có thể không dùng bộ sản phẩm của Google mà vẫn thực hiện được các chức năng tương ứng.
Tất nhiên, hiệu ứng mạng lưới và lợi thế quy mô hiện tại vẫn chưa thể đối đầu với các gã khổng lồ, nhưng so với các dự án blockchain cùng lĩnh vực, sản phẩm của họ đủ tiện dụng hàng ngày, xứng đáng là một lựa chọn thay thế Google hợp lệ.
Chú thích ảnh: Sản phẩm Proton và phần so sánh, Nguồn ảnh: @zuoyeweb3
So với bộ Google Workspace, hiện tại Proton chủ yếu tập trung vào các sản phẩm đối trọng với Proton Mail. Đáng chú ý, Proton Mail cũng là sản phẩm yêu thích của Jack Dorsey, nhà sáng lập Twitter và Square.
Khác với các sản phẩm email thông thường, Proton Mail không yêu cầu liên kết số điện thoại và hỗ trợ chế độ mã hóa đầu cuối, đảm bảo truyền tải email riêng tư. Trước khi Telegram bị giám sát, kết hợp với chế độ đầu cuối của TG, gần như có thể xây dựng trải nghiệm thương mại riêng tư ở mức cao nhất hiện nay.
Tất nhiên, sau khi Telegram suy tàn, Proton Mail kết hợp với Signal cũng có thể đáp ứng nhu cầu lướt web riêng tư của đa số người dùng.
Tương tự Telegram, Proton cũng bắt đầu tiến vào lĩnh vực Web3, sản phẩm đầu tiên là Proton Wallet. Khác với các ví định hướng giao dịch như Bitget Wallet hay ví Binance, Proton Wallet khá dè dặt, chức năng còn sơ sài.
Ý nghĩa của Proton nằm ở việc chứng minh khả thi của việc xây dựng sản phẩm dựa trên công nghệ riêng tư. Khác với mô hình quảng cáo của các gã khổng lồ truyền thống, Proton áp dụng hệ thống trả phí; khác với hệ sinh thái token của các dự án Web3, Proton chưa đi đến bước phát hành token. Chúng ta có thể gọi đây là:
Một thực tiễn phi token hóa của công nghệ mã hóa.
Từ Skiff đến Nillion: Phiên bản token hóa của công nghệ mã hóa
Nếu coi Proton là Don Quixote, thì Skiff, Nym, Privasea đến Nillion giống như những người lùn tí hon — chưa tìm được PMF của mình, nhưng token (bà hoàng tuyết) đã đi trước một bước.
Ngày 9 tháng 2 năm 2024, Notion tuyên bố mua lại Skiff — đây là lần đầu tiên một sản phẩm lớn Web2 mua lại một startup Web3. Việc không theo đuổi phát hành token đã mở ra xu hướng mới cho ngành. Thêm một câu, việc Stripe mua Bridge thực chất là lần thứ hai.
Skiff cũng tương tự bộ công cụ Google, cung cấp bộ tài liệu dựa trên IPFS và dịch vụ email mã hóa, nhưng tồn tại một vấn đề lớn: giao diện người dùng cực kỳ xấu, trải nghiệm sử dụng rất tệ — đây cũng là vấn đề nghiêm trọng nhất của các sản phẩm Web3 hiện nay. Bị giới hạn bởi hạ tầng blockchain chậm chạp và đắt đỏ, việc phát triển các sản phẩm lớn dựa trên nền tảng này khó có thể đánh bại đối thủ Web2.
Proton là lựa chọn thay thế Google phù hợp, nhưng Skiff không phải lựa chọn thay thế Proton hợp lệ.
Bên cạnh đó, sự phát triển của các sản phẩm riêng tư Web3 khác cũng không mấy thuận lợi. Nym dần chuyển trọng tâm sang lĩnh vực VPN, Privasea theo hướng FHE tập trung vào ứng dụng AI, còn Nillion ngày nay vẫn đang mắc kẹt trong câu chuyện MPC của chu kỳ trước.
Đúng vậy, các câu chuyện công nghệ luôn diễn ra theo từng chu kỳ. MPC và Blind Compute (NBC) mà Nillion xây dựng là những câu chuyện phát sinh từ ứng dụng Ethereum và ZK trong lĩnh vực L2/Rollup. Ví dụ như ví AA, mô hình MPC đều thuộc nhóm này. Khi giá ETH trì trệ, các sản phẩm công nghệ riêng tư đều bị thị trường ruồng bỏ — rõ ràng nhất là FHE không trở thành bước tiếp theo của ZK. Bài viết bóc mẽ tham khảo: "FHE là bước tiếp theo của ZK, công nghệ mã hóa nói vậy".
Không phải công nghệ riêng tư không quan trọng, mà là sự kết hợp giữa công nghệ riêng tư và token không còn quan trọng nữa — ít nhất là trong giai đoạn hiện tại.
Nếu không có công nghệ riêng tư, Proton không thể xây dựng được logic kinh doanh và ma trận sản phẩm của mình — đó mới là mô hình PMF tốt. Nhưng với các sản phẩm như Nillion, khoản đầu tư từ Binance và Hack VC dường như quan trọng hơn nhiều.
Còn về khái niệm Blind Compute, lớp đáng tin cậy, đa hệ sinh thái, AI riêng tư... đều không phải nguồn lợi nhuận thực sự của Nillion. Tất cả chúng ta đều hiểu rõ, sản phẩm duy nhất mà Nillion có thể có chính là token của nó. Theo tiêu chí này, ít nhất Nym còn thực sự muốn giành thị trường từ các dịch vụ VPN.
Chú thích ảnh: Bài báo khoa học mới nhất của Nillion, Nguồn ảnh: Nillion
Trong bài báo kỹ thuật mới nhất, trọng tâm nghiên cứu của Nillion vẫn là ứng dụng MPC. Các thuật toán MPC chia sẻ bí mật truyền thống khiến khối lượng dữ liệu tăng vọt trong quá trình xử lý, và Nillion đang nghiên cứu cách giảm độ phức tạp của thuật toán để nâng cao hiệu suất tính toán.
Thôi thì, hãy chờ xem biểu hiện mở cửa giao dịch của token Nillion. Vẫn là câu đó, các công nghệ riêng tư Web3 kết hợp AI kiểu này không thể tìm được ứng dụng thực tế, vì OpenAI và DeepSeek đều không có những yếu tố này. Nếu một sản phẩm mới tích hợp công nghệ riêng tư có thể chiếm thị phần từ họ, thì đó mới là một bước đột phá ý nghĩa.
Nếu không có ý nghĩa, vậy hãy nhìn @Optimism, ít ra họ thật sự tin rằng riêng tư rất quan trọng.
Nhưng Privacy is Good, vẫn cần những Privacy Product để hiện thực hóa. Nói suông về MPC / ZK / TEE / FHE / AI là vô nghĩa, ai cũng có thể hô khẩu hiệu suông mà không giải quyết vấn đề, nhưng cuối cùng sẽ làm tổn hại đến uy tín xã hội của các công nghệ phía sau.
Hậu quả đã xuất hiện: giờ đây, người ta sợ hãi khi nhắc đến L2, và cũng bắt đầu cảm giác ZK là trò lừa đảo.
Sau sự cố Safe gây thiệt hại khổng lồ cho Bybit, ngoài sự im lặng của Vitalik, còn có sự im lặng của các lập trình viên frontend và cơ chế đa ký.
Kết luận
Monero, tiền môn la (XMR), có vẻ đã xa lạ với những người sống trong thời đại meme BNB Chain tốc độ cao ngày nay. Nhưng nó lẽ ra nên là nỗ lực cuối cùng thực sự cân nhắc việc kết hợp công nghệ mật mã với ứng dụng thực tế, kể từ sau Bitcoin.
Ngày 7 tháng 2 năm 2024, hai ngày trước khi Skiff chính thức thông báo "gia nhập" Notion, XMR bị Binance hủy niêm yết — "rời khỏi" nguồn thanh khoản lớn nhất. Có lẽ từ nay về sau, những gì gọi là công nghệ riêng tư đều giống như F-47, chỉ là một phần của trò chơi "chiến thắng", chỉ là kinh tế học riêng tư Web3 vẫn chưa phá sản hoàn toàn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@zuoyeweb3
