Metis: Dẫn đầu con đường phi tập trung hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Metis: Dẫn đầu con đường phi tập trung hóa
Bộ sắp xếp phi tập trung đã trở thành đối tượng bị ghét bỏ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả bài viết: KevinLiu, Đồng sáng lập Metis kiêm CEO ZKM
Biên dịch bài viết: Block unicorn
Trong lĩnh vực công nghệ blockchain đang không ngừng phát triển, khái niệm phi tập trung đã trở thành một nguyên tắc chỉ đạo, đặc biệt với Ethereum, nơi phi tập trung là yếu tố khác biệt và lợi thế chính so với các hệ sinh thái blockchain khác. Tuy nhiên, câu hỏi từ ngày bước đi đầu tiên của Ethereum vẫn còn đó: Làm sao để đạt được sự phi tập trung?
Như bài viết này nêu rõ, Vitalik đã đề xuất những mốc quan trọng mà Ethereum Rollup cần đạt được để có đầy đủ chức năng và thực sự phi tập trung. Bằng cách trải qua các giai đoạn này, Rollup sẽ từ bỏ giai đoạn phát triển sơ khai ban đầu và đáp ứng được khía cạnh thách thức nhất trong bài toán tam giác blockchain.
Đề xuất của Vitalik đã phác họa rõ ràng về "làm thế nào": Rollup nên trở nên hoàn chỉnh chức năng và đạt được sự phi tập trung về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, phi tập trung không chỉ nằm ở tầng kỹ thuật; nó là một kiến trúc phức tạp mà chúng ta cần xây dựng. Vậy thì, "làm thế nào" để Rollup đạt được mục tiêu phi tập trung khó nắm bắt này?
Là đồng sáng lập của Metis, sau đó dẫn dắt một dự án chuyên xây dựng cơ sở hạ tầng cho công nghệ Rollup lai (ZKM), chính cái “làm thế nào” này khiến tôi trăn trở suốt đêm.
Các giai đoạn phi tập trung: Bản đồ chiến lược
Chặng đường tới phi tập trung toàn diện được chia làm bốn giai đoạn:
Giai đoạn 0: Khởi động lạnh —— Đặt nền móng cho sự phi tập trung Giai đoạn 0, hay còn gọi là “khởi động lạnh”, đánh dấu sự khởi đầu của dự án blockchain, tập trung vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng vững chắc. Tương tự như giai đoạn xây dựng nặng nhọc, đội ngũ cốt lõi đóng vai trò trung tâm trong phát triển và quản lý. Mặc dù khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, nhưng trong giai đoạn xây dựng này, việc kiểm soát quyền lực vẫn là một thách thức.
Trong độ phức tạp của giai đoạn 0, sự tham gia của cộng đồng cực kỳ quan trọng. Dù đội ngũ cốt lõi đang thống trị quá trình xây dựng, dự án vẫn khuyến khích cộng đồng tham gia thông qua bỏ phiếu, ủy quyền token,... Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ các hoạt động này chỉ diễn ra trong phạm vi tham số hạn chế, mang lại cảm giác phi tập trung bề ngoài.
Để thực sự thúc đẩy sự phi tập trung, cần có sự tham gia chiến lược từ cộng đồng. Ngoài bỏ phiếu dựa trên token, việc nuôi dưỡng quyền sở hữu thực sự của cộng đồng thông qua giao tiếp minh bạch, giáo dục và hợp tác cũng rất quan trọng. Xây dựng một cộng đồng thực sự cam kết với thành công của dự án sẽ tạo nền tảng cho sự phi tập trung ý nghĩa.
Tóm tắt ngắn gọn Giai đoạn 0:
1. Mục tiêu: Đặt nền tảng cho hoạt động kinh doanh.
2. Trọng tâm: Xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển và nỗ lực phi tập trung trong tương lai.
3. Phương pháp: Tập trung hiệu quả và thực thi thông qua đội ngũ xây dựng, đồng thời giúp cộng đồng hình thành cảm giác sở hữu đối với dự án, ngay cả khi điều đó chưa phải là quyền sở hữu theo nghĩa đen.
Giai đoạn 1: Phi tập trung cơ sở hạ tầng —— Phát huy sức mạnh của token tiện ích
Token tiện ích đóng hai vai trò trong giai đoạn 1. 1) Ngoài chức năng là công cụ giao dịch, chúng còn trở thành công cụ bảo vệ an ninh mạng và thúc đẩy sự phi tập trung. 2) Những người đóng góp thực sự sử dụng token tiện ích để stake, khai thác, bỏ phiếu và tham gia quản trị, tích cực định hình hướng phát triển của dự án.
Kích hoạt những người đóng góp thực sự: Cách tiếp cận xây dựng cộng tác
Giai đoạn 1 báo hiệu một thời đại mới, khi việc xây dựng và vận hành cơ sở hạ tầng không còn là đặc quyền của một cơ quan trung ương. Những người đóng góp thực sự, những người tích cực thúc đẩy tăng trưởng mạng lưới, sẽ nhận được công cụ và động lực để tham gia vào các quy trình then chốt. Sự dân chủ hóa này phù hợp với nguyên tắc phi tập trung, nuôi dưỡng quyền sở hữu tập thể.
Việc nhận thức được tầm quan trọng của việc phi tập trung cơ sở hạ tầng là cực kỳ thiết yếu. Khi cơ sở hạ tầng mạng càng trở nên phi tập trung, nó sẽ càng linh hoạt, thích nghi tốt hơn và có khả năng vượt qua những thách thức có thể phát sinh trong lĩnh vực công nghệ blockchain luôn biến động.
Bằng cách loại bỏ điểm kiểm soát đơn lẻ, tận dụng sức mạnh của token tiện ích để trao quyền cho những người đóng góp thực sự, các dự án blockchain đang đặt nền móng cho một hệ sinh thái mạnh mẽ và có tính tham gia cao hơn. Sự tiến hóa này không phải là một thành tựu cô lập, mà là một viên gạch chiến lược trên con đường hướng tới tương lai phi tập trung.
Tóm tắt ngắn gọn Giai đoạn 1:
1. Mục tiêu: Loại bỏ điểm kiểm soát đơn lẻ về mặt kỹ thuật.
2. Trọng tâm: Phân tán quyền kiểm soát và sở hữu đối với các thành phần then chốt, sử dụng token tiện ích để bảo vệ mạng lưới.
3. Phương pháp: Trao quyền cho những người đóng góp thực sự tham gia vào việc xây dựng và vận hành cơ sở hạ tầng, nuôi dưỡng một mạng lưới linh hoạt và kháng kiểm duyệt hơn.
Giai đoạn 2: Chia sẻ doanh thu - Điều hòa lợi ích để tăng trưởng bền vững
Nhiều dự án và hệ sinh thái blockchain gặp khó khăn trong việc xử lý những mục tiêu khác nhau giữa các holder token ngắn hạn và các bên liên quan dài hạn (như đội ngũ cốt lõi và những người đóng góp chính). Các holder ngắn hạn ưu tiên biến động giá tức thời, tìm kiếm lợi nhuận nhanh chóng, trong khi các bên liên quan dài hạn mong muốn xây dựng một tương lai bền vững.
Thay đổi tư duy: Từ khai thác airdrop sang tham gia hệ sinh thái
Chìa khóa để giải quyết xung đột này nằm ở việc thay đổi tư duy của các thành viên cộng đồng. Vượt ra khỏi xu hướng chỉ tham gia hệ sinh thái để khai thác airdrop, người tham gia phải đảm nhận vai trò tích cực hơn, tham gia vào sự tăng trưởng của hệ sinh thái. Thay đổi này có nghĩa là hiểu rằng phần thưởng đến từ sự tham gia tích cực chứ không phải đầu cơ thụ động.
Metis: Phi tập trung Sequencers (bộ sắp xếp khối) thông qua chia sẻ doanh thu
Một ví dụ sống động về phương pháp cách mạng này là quyết định của Metis trong việc phi tập trung bộ sắp xếp (Sequencer) của mình. Metis áp dụng mô hình chia sẻ doanh thu với tất cả các nhà vận hành nút, tạo ra một hệ thống mà các holder token có thể stake tài sản của họ để kiếm thu nhập và phần thưởng khai thác. Phương pháp này thiết lập mối quan hệ trực tiếp giữa sự tham gia của cộng đồng, việc stake để đảm bảo an ninh mạng và giá trị tổng thể của mạng Metis.
Sự tăng trưởng của hệ sinh thái và lợi ích cho các bên liên quan
Vẻ đẹp của mô hình này nằm ở đặc tính tự củng cố. Các nút hoạt động tích cực hơn và sự tham gia cộng đồng tăng lên sẽ dẫn đến mức độ stake cao hơn, từ đó tăng cường an ninh mạng. Khi hệ sinh thái Metis mở rộng, thu hút thêm nhiều dApp và nhà xây dựng, giá trị tổng thể của mạng cũng tăng lên. Do đó, cả các bên liên quan ngắn hạn lẫn dài hạn đều được hưởng lợi từ sự thịnh vượng của hệ sinh thái.
Lợi ích được điều phối: Tiền đề cho sự phát triển bền vững
Giai đoạn 2 tập trung vào việc điều phối lợi ích của tất cả các bên liên quan trong hệ sinh thái. Bằng cách khuyến khích sự tham gia tích cực và đóng góp, thay vì đầu cơ thụ động, các dự án blockchain có thể nuôi dưỡng một cộng đồng thực sự cam kết với thành công lâu dài của mạng lưới. Việc chuyển đổi từ tầm nhìn lợi nhuận ngắn hạn sang tăng trưởng bền vững tập thể đảm bảo rằng lợi ích của tất cả các bên liên quan được điều phối, đặt nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Chia sẻ doanh thu không chỉ là một cơ chế phân phối phần thưởng; nó là một lực lượng thay đổi, tái cấu trúc động lực cộng đồng và điều phối lợi ích. Như Metis đã chứng minh, phương pháp này mở đường cho một hệ sinh thái phi tập trung, nơi mỗi người tham gia không chỉ là người hưởng lợi mà còn là người đóng góp tích cực vào thành công chung của dự án.
Tóm tắt ngắn gọn Giai đoạn 2:
1. Mục tiêu: Điều phối lợi ích giữa các holder token ngắn hạn và các nhà xây dựng dài hạn.
2. Trọng tâm: Giới thiệu cơ chế chia sẻ doanh thu nhằm khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng.
3. Phương pháp: Thay đổi tư duy cộng đồng từ lợi nhuận ngắn hạn sang tham gia tích cực vào sự tăng trưởng hệ sinh thái, ví dụ như mô hình của Metis, nơi chia sẻ doanh thu khuyến khích hợp tác và đóng góp.
Giai đoạn 3: Quản trị toàn diện - Ứng phó với sự phức tạp bằng quản trị hai lớp
Mục tiêu cuối cùng của toàn bộ hành trình là xây dựng một cấu trúc quản trị toàn diện, điều phối lợi ích của cộng đồng rộng lớn hơn, các holder token nhỏ và các bên liên quan then chốt. Mặc dù quyền biểu quyết dựa trên số lượng token có thể đối mặt với rủi ro bị chi phối bởi những người nắm giữ lớn, cần một phương pháp tinh tế hơn. Giải pháp nằm ở việc học hỏi từ các cấu trúc chính trị hiện đại, tạo ra một hệ thống quản trị hai lớp, đảm bảo tính bao hàm và cân bằng ảnh hưởng của các bên liên quan khác nhau.
Giải quyết bài toán "cá mập"
Thách thức của giai đoạn này là kép: trao quyền cho các holder token nhỏ có khả năng ảnh hưởng đến các quyết định của hệ sinh thái, đồng thời ngăn chặn ảnh hưởng sai lệch từ những holder token lớn. Một cấu trúc quản trị đơn lớp truyền thống chỉ dựa trên số lượng token có thể vô tình nghiêng về phía "cá voi", làm lu mờ tiếng nói của những người đóng góp nhỏ hơn và các thành viên cộng đồng.
Mô hình quản trị hai lớp của Metis: Commons và Eco Nodes
Mô hình quản trị hai lớp của Metis gồm Commons và Eco Nodes. Commons giống như một tổ chức tự trị phi tập trung (DAO), nơi mỗi thành viên cộng đồng có thể tạo, tham gia và hình thành các nhóm sở thích.
Commons hoạt động tương tự như nghị viện trong hầu hết các cấu trúc chính trị phương Tây. Trong Commons, các holder token nhỏ tập hợp quyền biểu quyết của họ, cùng stake vào nền tảng quản trị, từ đó tăng cường ảnh hưởng. Sức mạnh tập thể này giúp các holder token nhỏ có tiếng nói thực chất hơn trong quá trình ra quyết định, cân bằng ảnh hưởng của những "cá voi" khổng lồ.
Commons như lớp quản trị thứ nhất: Diễn đàn dân chủ
Trong Commons, các thành viên có thể gửi đề xuất, tham gia tranh luận và cùng nhau quyết định các vấn đề ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Không gian sôi động và bao hàm này đảm bảo rằng ngay cả các holder token nhỏ cũng có thể tích cực tham gia và đóng góp vào quản trị dự án. Các đề xuất được Commons phê duyệt sau đó sẽ chuyển sang lớp quản trị thứ hai.
Eco Nodes như lớp thứ hai: Người bảo vệ lợi ích dài hạn
Eco Nodes tạo thành tầng quản trị cao hơn; chúng bao gồm các nhà xây dựng cốt lõi, những người đóng góp và các bên liên quan sâu sắc với sự thành công và tăng trưởng lâu dài của hệ sinh thái. Eco Nodes hoạt động giống như thượng viện trong hầu hết các cấu trúc chính trị phương Tây. Khác với Commons, Eco Nodes đảm nhận trách nhiệm kép – xác minh các đề xuất và đưa ra hành động quyết định. Quyền biểu quyết của họ không chỉ được xác định bởi số lượng token; thay vào đó, nó được điều chỉnh tinh vi dựa trên quyền lực danh tiếng. Quyền lực danh tiếng này được giành lấy thông qua những đóng góp trước đó, tạo ra một hệ thống mang tính ưu tú hơn.
Cân bằng và đảm bảo trách nhiệm giải trình
Mô hình quản trị hai lớp duy trì sự cân bằng tinh tế bằng cách cho phép các holder token nhỏ cùng nhau ảnh hưởng đến quyết định, đồng thời để Eco Nodes đóng vai trò người canh cổng, xem xét tính hợp lý và khả thi lâu dài của các đề xuất. Hệ thống được thiết kế linh hoạt, cho phép Commons phát triển thành Eco Nodes khi đạt các tiêu chuẩn nhất định, và ngược lại Eco Nodes có thể bị trừng phạt nếu hành xử ác ý. Cách tiếp cận cân nhắc này đảm bảo trách nhiệm giải trình và thúc đẩy một cấu trúc quản trị năng động, phản hồi nhanh.
Bằng cách tận dụng ảnh hưởng tập thể trong Commons và kết hợp trí tuệ, kinh nghiệm từ Eco Nodes, Metis nhằm đảm bảo đại diện công bằng và minh bạch cho tất cả các bên liên quan. Cấu trúc quản trị đổi mới này thể hiện cam kết với sự phi tập trung thực sự và trao quyền cho cộng đồng.
Tóm tắt ngắn gọn Giai đoạn 3:
1. Mục tiêu: Xây dựng cấu trúc phù hợp cho các loại bên liên quan khác nhau.
2. Trọng tâm: Tạo ra mô hình quản trị hai lớp, cân bằng ảnh hưởng của các bên liên quan khác nhau, bao gồm cả holder token nhỏ và các đóng góp viên then chốt.
3. Phương pháp: Thiết lập lớp Commons để tham gia cộng đồng và phê duyệt đề xuất, cùng lớp Eco Nodes để xác minh và ra quyết định, đảm bảo cấu trúc quản trị công bằng và có trách nhiệm.
Kết luận
Đã đến lúc chuyển từ những cuộc thảo luận phổ biến về các mốc mở rộng sang những bước đi cụ thể, riêng biệt trên con đường hướng tới sự phi tập trung. Trở thành Rollup Optimistic đầu tiên phi tập trung bộ sắp xếp (Sequencer) và chia sẻ doanh thu là một trong số đó. Một yếu tố khác là cấu trúc quản trị hai lớp, điều phối lợi ích của đội ngũ cốt lõi dự án blockchain với lợi ích của cộng đồng holder token.
Bằng cách đi theo những bước này, chúng ta có thể hài hòa mục tiêu dường như mâu thuẫn giữa phi tập trung và tăng trưởng. Tôi háo hức chờ đợi những ý tưởng mới mẻ từ các dự án blockchain khác trên hành trình riêng của họ.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@MetisDAO
