Lừa đảo? Bảo vệ môi trường? Đồng sáng lập WeWork tạo dự án tiền mã hóa trung hòa carbon mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Lừa đảo? Bảo vệ môi trường? Đồng sáng lập WeWork tạo dự án tiền mã hóa trung hòa carbon mới
Việc chuyển đổi tín chỉ carbon thành tiền mã hóa không thể giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Zatara
Dịch: Techflow intern
Chuyển đổi tín chỉ carbon thành tiền mã hóa không thể giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu.
Adam Neumann trở lại với công ty tiền mã hóa mới
Adam Neumann đã quay trở lại, và lần này ông tuyên bố muốn giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu thông qua blockchain. Bạn có lẽ còn nhớ ông ấy – người đồng sáng lập đã đưa WeWork đến với WeCrashed. Và bạn biết chuyện gì tiếp theo không? Ông cùng vợ đã thành lập một công ty mới tên là Flowcarbon, với tầm nhìn lớn nhất là token hóa tín chỉ carbon. Để thực hiện điều này, ông vừa huy động được 70 triệu USD.
Chúng tôi không phải nhà hoạt động vì môi trường, cũng không hiểu rõ tín chỉ carbon là gì, nên chúng tôi đã tìm hiểu:
Hiện tượng nóng lên toàn cầu đang ngày càng trầm trọng. Tin tốt là có rất nhiều người tài năng đang xây dựng các giải pháp nhằm cứu vãn tình hình, nhưng vấn đề là họ thường thiếu vốn. Vì vậy, để giải quyết điều này, các bên thứ ba đã tạo ra thị trường tín chỉ carbon – hoạt động như sau: mỗi khi một dự án thành công trong việc loại bỏ 1 tấn carbon khỏi bầu khí quyển, họ sẽ nhận được 1 tín chỉ carbon và có thể bán tín chỉ đó cho các doanh nghiệp. Đây là cách mà những công ty gây ô nhiễm có thể giảm lượng khí thải của mình và đáp ứng yêu cầu pháp lý – họ phải mua 1 tín chỉ carbon cho mỗi 1 tấn CO₂ do nhà máy hay xe tải công ty thải ra như một hình thức “bù đắp”.
Các công ty này có thể tuyên bố họ trung hòa carbon, đồng thời các dự án bảo vệ môi trường cũng nhận được nguồn tài trợ. Đó là một kết quả đôi bên cùng có lợi. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ các giao dịch này diễn ra chậm chạp và chủ yếu được thực hiện qua giao dịch phi tập trung (OTC). Flowcarbon ra đời nhằm giải quyết điểm bất cập này.
Flowcarbon đặt tất cả mọi thứ lên blockchain – các dự án hiện hữu có thể sử dụng tín chỉ carbon của họ và chuyển đổi thành token GNT, nhờ đó bất kỳ ai cũng có thể mua chúng – bạn, Apple, hay bất kỳ ai khác.
Mỗi token GNT được đảm bảo bởi 1 tín chỉ carbon từ các dự án loại bỏ hoặc giảm phát thải carbon. Nhờ vậy, thị trường carbon sẽ minh bạch hơn, thanh khoản cao hơn và dễ tiếp cận hơn. Việc khai thác tiền mã hóa bị ghét bỏ vì gây hại cho môi trường, vì vậy chúng tôi hoan nghênh khi thấy một số dự án bắt đầu hướng tới mục tiêu bảo vệ môi trường. Mô hình kinh doanh và phương pháp của Flowcarbon ở đây không phải là ý tưởng mới, nhưng là một ý tưởng tốt. Chỉ là chúng tôi chưa hoàn toàn tin tưởng vào Neumann – đây là vấn đề về niềm tin.
Cụ thể, Neumann muốn đặt tín chỉ carbon lên blockchain. Tuy nhiên, việc làm cho tín chỉ carbon dễ mua bán hơn sẽ không giải quyết được vấn đề cốt lõi trong hệ thống tín chỉ và bù trừ carbon – đó là bản thân chúng đã bị lỗi. Việc giao dịch dễ dàng hơn một sản phẩm đã hỏng cũng không khiến nó bớt hỏng đi.
Flowcarbon có tầm nhìn và tham vọng mạnh mẽ, đồng thời nhận được sự hỗ trợ 70 triệu USD từ bộ phận tiền mã hóa của công ty đầu tư mạo hiểm a16z. Trên trang web của mình, Flowcarbon cho biết hệ thống mua bán tín chỉ carbon hiện tại được xây dựng trên một "cơ sở hạ tầng thị trường mờ ám và phân mảnh", trong khi bản thân các tín chỉ carbon lại "thiếu tính thanh khoản, khả năng tiếp cận và minh bạch về giá". Nói cách khác, vấn đề nằm ở thị trường tín chỉ carbon, và giải pháp được đưa ra là làm cho việc giao dịch tín chỉ dễ dàng hơn.
Nhân tiện nói, đây là luận điểm kinh điển của các công ty tiền mã hóa – dường như câu trả lời cho mọi thứ trong thế giới tiền mã hóa là hàng hóa hóa nhiều hơn. Nhưng khi nói đến cứu lấy Trái Đất (giống như hầu hết mọi việc trong cuộc sống), điều đó không nhất thiết đúng.
Tín chỉ carbon và bù trừ carbon là hai mặt của một vấn đề, và các thuật ngữ này thường được dùng thay thế cho nhau. Bù trừ carbon, còn gọi là trung hòa carbon, là các dự án giảm phát thải CO₂ (ví dụ phổ biến là bảo tồn rừng), và các dự án này tạo ra tín chỉ carbon. Cả hai đều được giao dịch theo đơn vị tấn CO₂. Flowcarbon dự kiến sẽ hoạt động bằng cách tạo ra một token tiền mã hóa mới mang tên Goddess Nature Token (GNT), đại diện cho các tín chỉ carbon; người dùng Flowcarbon muốn giao dịch tín chỉ carbon sẽ thực hiện thông qua việc mua bán các token này.
Phần thứ hai có thể gặp vấn đề là, khác với cổ phiếu hay tiền mã hóa, bù trừ carbon cuối cùng cần được "rút khỏi thị trường" thì mới tạo ra tác động lâu dài và có thể truy xuất được đối với lượng khí thải của doanh nghiệp hoặc cá nhân. Ví dụ, Google sẽ “rút” (retire) bất kỳ bù trừ carbon nào họ mua, ngừng giao dịch, để người khác không thể tuyên bố quyền lợi khí hậu tương ứng. (Hiệu quả thực tế của các khoản bù trừ này vẫn còn tranh luận.) Người dùng Flowcarbon có thể chọn vô hiệu hóa token của họ, đổi chúng sang dạng tín chỉ carbon truyền thống trên blockchain, hoặc tiếp tục giao dịch. Nếu người dùng Flowcarbon duy trì việc giao dịch tín chỉ carbon, họ sẽ không thể tuyên bố rằng họ đã bù đắp lượng phát thải của chính mình.
“Tôi nghĩ họ đang cố gắng giải quyết những vấn đề không thực sự là vấn đề,” giáo sư chính sách và kinh tế rừng tại Đại học Yale, Robert Mendelsohn nói. “Blockchain giỏi ở việc đảm bảo không mất mát thứ gì – nhưng đó không phải là vấn đề thực sự của thị trường giao dịch carbon hiện nay. Vấn đề nằm ở chỗ bản thân các tín chỉ có thể thực tế không dẫn đến việc giảm lượng carbon nào cả.”
Như đồng nghiệp của tôi, Umair Irfan, đã viết năm 2020, một trong những nguyên tắc then chốt để xây dựng tín chỉ carbon tốt là “tính bổ sung” – tức là đảm bảo rằng dự án bù trừ carbon thực sự làm giảm lượng phát thải, nếu không thì việc giảm đó sẽ không xảy ra. Điều này khó hơn tưởng tượng: một cuộc điều tra năm 2020 của Bloomberg cho thấy, một trong những tổ chức phi lợi nhuận môi trường lớn nhất thế giới, Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên (The Nature Conservancy), đã bán các khoản bù trừ carbon dựa trên các khu rừng mà ngay cả khi không có thêm tiền cũng có thể được bảo vệ. Nói cách khác, việc giảm phát thải từ những khu rừng này sẽ xảy ra dù có hay không có dự án, khiến chúng trở nên vô giá trị như một công cụ bù trừ carbon.
Đây chỉ là một ví dụ. Tín chỉ và bù trừ carbon thường không đạt yêu cầu, và trong một số trường hợp thậm chí còn gây hại thêm cho rừng. Các công ty mua số lượng lớn bù trừ carbon không thực sự tạo ra giảm phát thải bổ sung lại tuyên bố rằng họ đã thay đổi lượng khí thải của mình – nhưng thực tế thì không có ảnh hưởng gì. “Họ chẳng bù đắp gì cả,” Mendelsohn giải thích. “Họ chỉ cầm một tờ giấy vô giá trị và nói rằng mình được công nhận và ghi công. Bạn có thể đặt cái công trạng, cái tín chỉ đó lên blockchain, nhưng nó vẫn vô giá trị như nhau.”
Hiện tại chưa rõ Flowcarbon sẽ thực sự làm cho bù trừ carbon hữu ích hay đáng tin cậy hơn như thế nào. Nicole Shore, phát ngôn viên của Flowcarbon, trong một email cho biết các tín chỉ hỗ trợ GNT “tuân thủ các tiêu chuẩn của thị trường carbon toàn cầu”, đến từ một trong bốn tổ chức đăng ký tín chỉ carbon lớn. Công ty cũng khẳng định các tín chỉ đằng sau token đã được “chứng nhận”, nhưng không giải thích chi tiết quy trình chứng nhận diễn ra ra sao, hoặc liệu họ có hệ thống xác minh khác biệt so với thị trường tín chỉ carbon hiện tại hay không.
Khó khăn trong việc xác minh tín chỉ carbon có nghĩa là sẽ mất thời gian để có thêm tín chỉ đưa ra thị trường. Khi ngày càng nhiều công ty quan tâm đến việc mua tín chỉ để bù trừ lượng phát thải, điều này có thể dẫn đến tắc nghẽn.
“Vấn đề của thị trường hiện tại không liên quan đến việc chúng ta giao dịch hiệu quả hơn ra sao,” phó giáo sư khoa học máy tính và công nghệ tại Đại học Cambridge, đồng thời là giám đốc Trung tâm Tín chỉ Carbon Cambridge, Anil Madhavapeddy nói. “Chúng ta đơn giản là không có đủ nguồn cung.”
Madhavapeddy, giống như Flowcarbon, cũng đang nỗ lực xây dựng giải pháp tín chỉ carbon dựa trên blockchain. Nhưng khác với Flowcarbon, ông không quan tâm đến việc tạo ra một thị trường cho các tín chỉ này. Thay vào đó, ông tập trung vào việc sử dụng hình ảnh vệ tinh và công nghệ cảm biến từ xa để giám sát các dự án bù trừ carbon trên khắp thế giới, và ghi nhận kết quả lên blockchain để xác minh tính xác thực của chúng. Madhavapeddy hy vọng công nghệ có thể đẩy nhanh việc đưa thêm tín chỉ carbon ra thị trường.
Hiện tại, Madhavapeddy không muốn tạo ra một thị trường hoàn toàn mới cho tín chỉ carbon, mà muốn đảm bảo rằng các tín chỉ này dựa trên các dự án bảo vệ môi trường thực sự tạo ra tác động. “Do nguồn cung rất hạn chế, bạn không cần phải gắn thẻ cho tất cả những thứ này,” Madhavapeddy nói. “Các dự án (bù trừ carbon) mới cần nhiều năm mới triển khai được, vì vậy mọi thị trường hiện nay chỉ đang xoay vòng quanh các dự án cũ.”
Cơn sốt tiền mã hóa tín chỉ khí hậu cũng không bị các đối thủ truyền thống trên thị trường bỏ qua. Cơ quan đăng ký bù trừ carbon lớn nhất thế giới, Verra, tuần này tuyên bố sẽ không còn cho phép tín chỉ của họ được dùng làm cơ sở cho các token tiền mã hóa. Verra cho biết thị trường tiền mã hóa tín chỉ carbon đang gây nhầm lẫn quá lớn về việc ai mới thực sự được ghi nhận công lao giảm phát thải.
Khi tín chỉ carbon trở nên dễ tiếp cận hơn và có độ tin cậy được xác minh, các công ty như Flowcarbon có thể trở thành cổng truy cập dễ dàng hơn cho những người bình thường muốn bù trừ lượng khí thải của mình. Nhưng chúng ta đừng quên chuyện gì đã xảy ra lần trước khi Adam Neumann thành lập một công ty với mô hình kinh doanh đáng ngờ và hứa hẹn làm điều lớn lao. Dù chưa rõ Flowcarbon có khác biệt hay không, nhưng chúng ta không thể để mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên bị đặt vào vòng mạo hiểm tương tự.
Hàng hóa hóa thiên nhiên là một phần nguyên nhân khiến chúng ta rơi vào khủng hoảng khí hậu ngay từ đầu. Đã đến lúc chúng ta học hỏi từ những sai lầm của chính mình.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
