Bóc bỏ lớp vỏ chống thể chế, tham gia vào trò chơi quyền lực: Lá bài tẩy tiền mã hóa dần lộ diện
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bóc bỏ lớp vỏ chống thể chế, tham gia vào trò chơi quyền lực: Lá bài tẩy tiền mã hóa dần lộ diện
Tiền mã hóa, một đổi mới trong lĩnh vực công nghệ, ảnh hưởng của nó vượt xa phạm vi dịch vụ đơn lẻ, mà còn hình thành nên một nền văn hóa độc đáo.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Charlie Warzel
Biên dịch: BitpushNews Yanan
Trong nhiều năm, những người hoài nghi về tiền mã hóa luôn thắc mắc: tất cả chuyện này rốt cuộc có ý nghĩa gì? Trong khi đó, những người ủng hộ tiền mã hóa lại không ngừng tìm kiếm câu trả lời thuyết phục. Họ tin chắc rằng blockchain – nền tảng công nghệ của tiền mã hóa và hàng loạt ứng dụng tương tự – là một đột phá vĩ đại mang tính bước ngoặt. Nó khéo léo ghi nhận chính xác quyền sở hữu trực tuyến, thúc đẩy mạnh mẽ sự trỗi dậy của các cộng đồng kỹ thuật số. Thậm chí, họ cho rằng blockchain chính là trụ cột xây dựng và duy trì thế hệ internet thứ ba siêu tài chính hóa. Trong kỷ nguyên internet hoàn toàn mới này, bạn có thể dễ dàng mua một tác phẩm nghệ thuật số hình con khỉ với giá 3,4 triệu USD mà không cần bất kỳ trung gian nào.
Và rồi còn có bản thân tiền mã hóa: Bitcoin, Ethereum, cùng vô số memecoin và token khởi nghiệp liên tục xuất hiện. Hầu hết đều là những tài sản biến động cao, mang tính đầu cơ mạnh —— một số người dùng chúng để giao dịch, tạo nội dung châm biếm, tích trữ giá trị, đôi khi trở nên giàu có chỉ trong một đêm, nhưng cũng có thể mất trắng tất cả. Đồng thời, chúng cũng thường bị sử dụng vào các hoạt động phi pháp như rửa tiền nổi tiếng, tài trợ bất hợp pháp cho doanh nghiệp khởi nghiệp hay lên kế hoạch cho các vụ lừa đảo tài chính phức tạp. Dù vậy, tiền mã hóa thực sự có những trường hợp ứng dụng nhất định. Nhưng từ lâu, điều khiến người ta nghi ngờ là công nghệ này quá phức tạp và không cung cấp chức năng nào mà hệ thống tài chính hiện đại chưa làm được —— nói cách khác, đối với những người không định dùng nó để phạm tội, tiền mã hóa giống như một giải pháp tìm kiếm vấn đề.
Tôi có xu hướng đồng tình với quan điểm này. Tôi từng dành thời gian đưa tin về NFT và các tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) dựa trên token mã hóa, ví dụ như DAO từng cố gắng mua bản in đầu tiên Hiến pháp Hoa Kỳ vào năm 2021. Tôi cũng đã đọc qua những bản bạch thư khó hiểu của các công ty khởi nghiệp Web3 và các giao thức tài chính phi tập trung (DeFi), nơi sử dụng hợp đồng thông minh để thực hiện các giao dịch dịch vụ tài chính mà không cần đến các ngân hàng lớn. Tuy nhiên, tôi vẫn chưa tìm thấy cái gọi là "ứng dụng then chốt".
Nhưng sau cuộc bầu cử tổng thống, tôi bắt đầu suy nghĩ khác đi về ảnh hưởng của tiền mã hóa.
Chính đổi mới trong lĩnh vực công nghệ này —— tiền mã hóa —— đã vượt xa phạm vi của một dịch vụ đơn lẻ, mà thay vào đó nuôi dưỡng ra một nền văn hóa đặc biệt. Nền văn hóa này vốn dĩ không tin tưởng vào các tổ chức truyền thống, đồng thời có chút cảm thông với những ai cố gắng thách thức hoặc phá vỡ các tổ chức ấy. Kết quả bầu cử gần đây, ở một mức độ nào đó, phản ánh sự nghi ngờ đối với quyền lực của các thể chế truyền thống (như chính phủ liên bang, hệ thống y tế công cộng, truyền thông), trong khi ngành công nghiệp tiền mã hóa đã góp phần thúc đẩy xu hướng này. Ngành này thành lập một ủy ban hành động chính trị siêu cấp tên là "Fairshake", huy động hơn 200 triệu đô la nhằm hỗ trợ các chính trị gia thân thiện với tiền mã hóa, bất kể họ thuộc đảng Dân chủ hay Cộng hòa.
Đáng chú ý, Donald Trump đã thể hiện sự nhiệt tình lớn đối với công nghệ tiền mã hóa. Trong chiến dịch tranh cử, ông không chỉ tích cực quảng bá một nền tảng tiền mã hóa mới tập trung vào tài chính phi tập trung (DeFi) mang tên "World Liberty Financial", mà còn tuyên bố sẽ sa thải Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) Gary Gensler —— người nổi tiếng vì siết chặt quy định đối với ngành công nghiệp tiền mã hóa. Việc ông Gensler từ chức đã được lên kế hoạch vào tháng Một, điều này thường xảy ra theo chu kỳ thay đổi chính phủ.
Hơn nữa, Trump còn cam kết nới lỏng các quy định liên quan, nhằm "biến nước Mỹ thành trung tâm toàn cầu của tiền mã hóa và cường quốc Bitcoin". Ông thẳng thắn tuyên bố trong chiến dịch: "Nếu bạn ủng hộ tiền mã hóa, thì bỏ phiếu cho Trump chính là lựa chọn tốt nhất của bạn."
Xét về ngắn hạn, tiền mã hóa dường như đã tạo ra một hiện tượng văn hóa dai dẳng và phức tạp, trong đó có cả những tín đồ trung thành, những người mơ về thiên đường công nghệ, kẻ đầu cơ, tội phạm, nạn nhân bị lừa, nhà đầu tư, cũng như các chính trị gia đang cố gắng chiều lòng cử tri. Cú sốc tài chính do công nghệ này mang lại đã khiến nhiều người trở nên giàu có chỉ trong một đêm, và họ đang tận dụng nguồn lực này để xây dựng một thế giới theo tầm nhìn riêng của mình.
Mặc dù tuyên ngôn ra đời của Bitcoin —— bản bạch thư đặt nền móng cho toàn bộ lĩnh vực tiền mã hóa —— không trực tiếp đề cập đến các vấn đề chính trị, nhưng tiền mã hóa nhanh chóng giành được sự yêu thích và ngưỡng mộ từ những người theo chủ nghĩa tự do mạng. Niềm tin cốt lõi của nhóm này có thể truy ngược về "Tuyên ngôn Độc lập Không gian Mạng" năm 1996, trong đó khẳng định rõ ràng: chính phủ không nên can thiệp vào việc quản lý internet.
Bitcoin và các loại tiền mã hóa khác đều được xây dựng dựa trên công nghệ blockchain, và đặc tính phi tập trung của blockchain khiến chúng mang sắc thái chống thể chế một cách tự nhiên. Chúng hoạt động mà không cần bất kỳ quyền lực trung ương hay trung gian nào. Nhà nghiên cứu quá cố về văn hóa kỹ thuật số David Golumbia, trong tác phẩm năm 2016 "Chính trị của Bitcoin: Phần mềm như chủ nghĩa cực đoan cánh hữu", đã phân tích sâu sắc: "Trong số những người ủng hộ cuồng nhiệt nhất của Bitcoin, không ít người miêu tả Cục Dự trữ Liên bang như một tổ chức vốn dĩ thoái hóa, một công cụ bị thao túng bởi các tay ngân hàng trong các thuyết âm mưu, những người muốn 'kiểm soát hoàn toàn cuộc sống của người dân'."
Đối với những người tin tưởng kiên định lúc bấy giờ, tiền mã hóa giống như một tia sáng công nghệ utopia, soi sáng con đường đấu tranh chống lại một hệ thống tài chính rạn nứt, loại trừ và đầy bóc lột. Họ tin chắc rằng đổi mới công nghệ này sẽ hoặc tái cấu trúc hệ thống tài chính, hoặc hoàn toàn lật đổ nó.
Tuy nhiên, ngày nay, hệ sinh thái văn hóa của tiền mã hóa đã trở nên đa dạng hơn rất nhiều. Các sàn giao dịch như Coinbase, Robinhood giúp mọi người có tài khoản ngân hàng và điện thoại thông minh đều có thể dễ dàng bước vào thế giới giao dịch từng bí ẩn này. Quả thật, vẫn tồn tại một nhóm "tín đồ cứng cỏi" tin tưởng tuyệt đối vào công nghệ tiền mã hóa; nhưng đồng thời, chúng ta cũng thấy các ngôi sao và "vua meme" tận dụng văn hóa mạng phổ biến để phát hành coin mới, thu hút sự chú ý bằng cách thổi phồng, cùng với hàng loạt nhà giao dịch ngày cố gắng tìm kiếm cơ hội làm giàu nhanh chóng từ các token mang tính đầu cơ cao.
Lợi nhuận từ tiền mã hóa thường gắn liền chặt chẽ với sự thổi phồng và tiếp thị, đặc điểm này đã sinh ra một nền văn hóa kỹ thuật số độc đáo. Nền văn hóa này không chỉ thu hút những người khao khát cảm giác thuộc về, mà còn cả những nhà đầu tư bị mê hoặc bởi giấc mơ "lợi nhuận ngàn lần", cũng như những người chơi đơn giản chỉ thích thú vì tiền mã hóa có thể "làm phiền phe chính thống". Dù tiền mã hóa đang dần tiến vào dòng chảy chính, nhiều người ủng hộ trung thành vẫn coi khoản đầu tư và cộng đồng của họ như biểu tượng của một nền văn hóa phản kháng.
Vì vậy, điều không có gì ngạc nhiên khi những chiến binh văn hóa cánh hữu như Jordan Peterson, Joe Rogan, dù hiện nay đã có tầm ảnh hưởng đáng kể, vẫn tự xem mình là "kẻ ngoài cuộc" và thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến tiền mã hóa. Tương tự, các nhà đầu tư mạo hiểm như Marc Andreessen, công ty của ông tham gia sâu vào lĩnh vực tiền mã hóa, cũng ngày càng nghiêng về lập trường chính trị bảo thủ hơn —— một chuyển biến đáng chú ý.
Thật dễ dàng để chế giễu các chu kỳ thổi phồng của tiền mã hóa —— bạn có thể cười nhạo sự tăng giảm giá điên cuồng của NFT "Khỉ Buồn Bã" (Bored Apes), hay coi thường văn hóa memecoin với những chiêu trò thổi phồng không đáy. Khi nhắc đến những cá nhân gây tranh cãi vì phát hành memecoin, không thể không kể đến Haliey Welch —— từ người nổi tiếng mạng xã hội chuyển sang làm người dẫn podcast, được biết đến nhiều hơn với biệt danh "Cô gái chim ưng" (Hawk Tuah girl). Memecoin do cô phát hành đã tăng giá mạnh trong thời gian ngắn, rồi sụp đổ nhanh chóng, khiến nhiều fan trung thành tức giận. Nếu bạn cảm thấy bối rối trước mô tả này, tôi xin lỗi, nhưng đồng thời —— chắc hẳn bạn đã hiểu được hàm ý của tôi.
Văn hóa tiền mã hóa đầy rẫy các thuật ngữ mạng bí ẩn và các biểu tượng thị giác độc đáo, trông xa lạ, thậm chí phản cảm so với dòng chính. Và những vụ bê bối liên tiếp bị phanh phui trong ngành —— như các vụ lừa đảo Ponzi, gian lận nhà đầu tư bán lẻ, các công ty như FTX vỡ nợ, các nền tảng như Celsius phá sản —— càng khiến người ta không thể tin tưởng. Tuy nhiên, dù trải qua những biến động này, hay đúng hơn là chính vì những trải nghiệm này, lĩnh vực tiền mã hóa vẫn tạo ra hàng loạt triệu phú, tỷ phú và khối vốn khổng lồ cho doanh nghiệp. Ngày nay, họ đang dùng khối tài sản tích lũy này để gây ảnh hưởng trên sân khấu chính trị.
Điều này đưa chúng ta trở lại với Trump. Liệu ông có thực sự thấu hiểu bản chất sâu xa của tiền mã hóa —— ngoài việc nhận ra đây là công cụ hiệu quả để tranh cử và huy động tiền bạc —— vẫn còn rất mơ hồ. Tuy nhiên, liên minh giữa Trump và những người ủng hộ tiền mã hóa lại có lý lẽ nhất định về mặt triết học. Bản thân Trump là một nhân vật thèm khát tiền bạc và không thiếu khí chất tham nhũng. Đối với những người ủng hộ ông, sức hấp dẫn của chính quyền Trump một phần đến từ lời hứa giảm quyền lực của chính phủ liên bang, trả đũa đối thủ chính trị và tái thiết lập các thể chế Mỹ. Rất dễ thấy làm thế nào tầm nhìn "Make America Great Again" (MAGA) lại giao thoa với một "văn hóa biên giới" căm ghét sâu sắc các thể chế hiện tại, coi chúng là mục nát và không đáng tin. Sự giao thoa này cũng hiện diện ở một số lãnh đạo công nghệ như David Sacks —— nhà đầu tư mạo hiểm phản đối "văn hóa thức tỉnh" —— được Trump bổ nhiệm làm người đứng đầu phụ trách trí tuệ nhân tạo và tiền mã hóa.
Tôi đã chia sẻ những quan điểm này với Molly White —— người theo dõi sát sao ngành công nghiệp tiền mã hóa trong thời gian dài. Cô chỉ ra rằng, những người vận động tiền mã hóa và phe MAGA còn có một điểm tương đồng khác —— đó là cả hai đều khao khát trở thành chính thể chế quyền lực mà họ miệng thì khinh bỉ. "Bitcoin, và ở mức độ nào đó các tài sản mã hóa khác, đều ẩn chứa tinh thần phản chính phủ, phản kiểm duyệt," cô giải thích với tôi. White nói rằng, mục đích ban đầu của tiền mã hóa được xây dựng dựa trên niềm tin rằng các tổ chức tài chính lớn và chính phủ không nên can thiệp vào lĩnh vực mới nổi này. Tuy nhiên, "nhiều người vận động tiền mã hóa đã tích lũy được khối tài sản khổng lồ nhờ nắm giữ các tài sản này, từ đó đạt được quyền lực to lớn. Theo thời gian, tư tưởng dần chuyển từ 'chúng tôi không muốn các tổ chức kia nắm quyền' sang 'chúng tôi muốn nắm quyền'."
White cho rằng, ngành công nghiệp tiền mã hóa đã biến đổi, trở thành phiên bản của chính hệ thống mà lý tưởng ban đầu của nó từng kịch liệt phản đối. "Hãy nhìn hành vi của các công ty tiền mã hóa như Coinbase, chúng giống hệt các tổ chức tài chính mà Satoshi Nakamoto —— người sáng lập Bitcoin —— từng chỉ trích. Những công ty này không chỉ duy trì mối quan hệ mật thiết với chính phủ, mà thậm chí còn thực hiện các thao tác như xác minh danh tính giống các ngân hàng truyền thống," cô phân tích. "Họ dường như xây dựng lại một hệ thống tài chính, nhưng thực tế lại cung cấp ít bảo vệ hơn cho người tiêu dùng."
Rõ ràng, nếu Trump trở lại cầm quyền, ngành công nghiệp tiền mã hóa và các ông lớn của nó có thể thực sự đạt được mong muốn. Ngành có thể đối mặt với một khung quy định mới, định nghĩa token là hàng hóa chứ không phải chứng khoán, từ đó nới lỏng đáng kể các hạn chế giao dịch và thúc đẩy sự tích hợp sâu hơn giữa các ngân hàng lớn và tài sản mã hóa. Tuần trước, Trump đề cử Paul Atkins —— cựu thành viên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch, là người ủng hộ tiền mã hóa —— làm Chủ tịch SEC. Tin tức này khiến giá Bitcoin lập tức tăng vọt, vượt ngưỡng 100.000 USD (so với cùng kỳ năm trước, giá Bitcoin còn chưa bằng một nửa con số này).
Bạn không cần phải là một người hoài nghi để nhận ra hiệu ứng vòng xoáy (flywheel effect): tiền mã hóa trỗi dậy như một lực lượng chính trị đáng gờm không phải vì công nghệ của nó có tính hữu ích rộng rãi và không thể chối cãi, mà là vì nó tạo ra một nhóm người siêu giàu, từ đó thu hút vô số ánh mắt và sự quan tâm. Ngành này dùng tiền để mua chuộc chính trị gia, và các chính trị gia đáp lại bằng những lời hứa nhằm chiều lòng nhà tài trợ. Cuối cùng, các ứng cử viên ủng hộ tiền mã hóa thắng cử, giá Bitcoin tăng cao, khiến nhóm người này giàu hơn nữa, từ đó có thể gia tăng ảnh hưởng chính trị lớn hơn.
Dù Trump chưa chính thức bước vào Nhà Trắng, nhưng chuỗi phản ứng có thể xảy ra này đã phần nào hiện rõ. Justin Sun —— tỷ phú tiền mã hóa Trung Quốc —— gần đây đã chi 30 triệu USD để mua số lượng lớn token "World Liberty Financial" của Trump —— thương vụ này có thể mang lại lợi nhuận lớn cho Trump, đồng thời dấy lên lo ngại rằng các khoản đầu tư tiền mã hóa của tổng thống sắp nhậm chức có thể trở thành kênh hối lộ thuận tiện. Có tin đồn rằng Trump có thể thực hiện lời hứa trước đó, thành lập một kho dự trữ chiến lược Bitcoin tại Mỹ, thậm chí có thể yêu cầu chính phủ liên bang mỗi năm mua tới 200.000 Bitcoin trong năm năm tới —— và có thể dùng dự trữ vàng quốc gia để trao đổi. Đối với các cá voi tiền mã hóa, đây rõ ràng là một kế hoạch cực kỳ hấp dẫn —— một bữa tiệc chuyển giao tài sản từ chính phủ sang giới siêu giàu tiền mã hóa. Thực tế, điều này cho phép người nắm giữ tiền mã hóa bán tài sản của họ cho chính phủ với giá cao, từ đó tiếp tục đẩy giá tài sản lên. Đối với một công nghệ vốn dĩ theo đuổi lý tưởng phi tập trung, việc sử dụng chính phủ để hỗ trợ giá Bitcoin rõ ràng là một hành động tràn đầy mỉa mai.
Trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, tiền mã hóa có thể trở thành "chất bôi trơn" cho hoạt động của chính phủ, nhưng điều đáng lo ngại hơn là hậu quả nếu các lãnh đạo ngành công nghiệp tiền mã hóa đạt được tất cả mục tiêu của họ. Đồng nghiệp của tôi, Annie Lowrey, gần đây viết: "Các quy tắc có lợi cho ngành sẽ kích thích lượng lớn vốn đổ vào thị trường tiền mã hóa, điều này không chỉ khiến những người nắm giữ tài sản mã hóa hiện tại giàu hơn, mà còn có thể gia tăng biến động thị trường, khiến hàng triệu người Mỹ đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo, gian lận và scam."
White cũng bày tỏ mối lo tương tự, đặc biệt khi tiền mã hóa ngày càng hòa nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Sự sụp đổ của FTX tuy gây thiệt hại nặng nề cho một bộ phận người dùng, nhưng chưa tạo ra cú sốc dây chuyền thực sự đến hệ thống tài chính rộng lớn hơn. Cô坦言 với tôi: "Lúc đó, các công ty tiền mã hóa chưa lớn đến mức 'quá lớn để sụp đổ', cũng chưa cần chính phủ cứu trợ. Tuy nhiên, nếu cho phép các ngân hàng tham gia sâu hơn, nếu tiền mã hóa tích hợp chặt chẽ hơn với tài chính truyền thống, tôi lo rằng ngành này sẽ phình to hơn nữa, và một khi sụp đổ, sức tàn phá cũng sẽ kinh khủng hơn nhiều."
Tương lai của tiền mã hóa vẫn bị bao phủ bởi lớp sương mù dày đặc, nhưng ít nhất trong ngắn hạn, ảnh hưởng của nó dường như rõ ràng hơn so với trước ngày 5 tháng 11. Thực tế cho thấy, tiền mã hóa thực sự đã tìm thấy một ứng dụng cực kỳ cụ thể —— như một công nghệ, nó bám chặt vào một nền văn hóa coi tham lam và đầu cơ là đức tính, tiếp tục nuôi dưỡng xu hướng này, đồng thời vui vẻ chấp nhận tính biến động của thị trường. Về tiền mã hóa, điều duy nhất dường như có thể khẳng định là nó thu hút và định hình một loạt cá nhân đa dạng —— những người có thể mạo hiểm, quá lạc quan về lợi ích công nghệ, hoặc nghi ngờ sâu sắc các tổ chức truyền thống. Chính những đặc điểm này khiến tiền mã hóa phù hợp đến kỳ lạ với thập niên 2020 đầy bất ổn và mất niềm tin, cũng như tinh thần hư vô và tham nhũng đặc trưng của thời Trump.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
