Tại sao thanh toán blockchain lại trỗi dậy trở lại?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tại sao thanh toán blockchain lại trỗi dậy trở lại?
Thanh toán blockchain đang trải qua giai đoạn then chốt chuyển từ khám phá sang ứng dụng, lợi thế cốt lõi của nó dần được các tổ chức tài chính và người dùng trên khắp thế giới công nhận.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Mạnh Nham, Thiệu Thanh
Đầu cuối năm 2024, thanh toán blockchain bỗng nhiên tăng tốc. Nhiều tổ chức tài chính lớn lần lượt bắt đầu gia tăng hỗ trợ thanh toán dựa trên blockchain:
-
Ngày 26 tháng 9, BlackRock hợp tác với Ethena phát hành stablecoin đô la Mỹ USDb.
-
Ngày 3 tháng 10, PayPal hợp tác với EY sử dụng PYUSD do chính họ phát hành để hoàn tất khoản chuyển tiền thương mại ổn định đầu tiên.
-
Ngày 3 tháng 10, VISA công bố nền tảng VTAP, giúp các tổ chức tự phát hành và vận hành stablecoin.
-
Cũng vào ngày 3 tháng 10, SWIFT tuyên bố sẽ bắt đầu thí điểm giao dịch tiền kỹ thuật số và tài sản số vào năm 2025.
-
Ngày 16 tháng 10, gã khổng lồ thanh toán trực tuyến Stripe công bố hợp tác với Paxos để hỗ trợ thanh toán bằng stablecoin.
-
Ngày 19 tháng 10, Ngân hàng Société Générale của Pháp phát hành stablecoin euro EUR CoinVertible.
-
Ngày 21 tháng 10, Stripe công bố mua lại công ty khởi nghiệp thanh toán stablecoin Bridge với giá 1,1 tỷ USD.
-
Ngày 22 tháng 10, tại hội nghị thượng đỉnh BRICS ở Kazan, Nga, hệ thống thanh toán cạnh tranh với SWIFT mang tên BRICS Pay đã được công bố.
-
Ngày 24 tháng 10, Coinbase và A16Z cùng rót vốn cho công ty thanh toán blockchain Skyfire tích hợp công nghệ AI.
Mật độ sự kiện dày đặc như vậy không thể không thu hút sự chú ý. Người ta vẫn nhớ rằng sau khi dự án Libra của Meta thất bại vào năm 2019 do bị cản trở từ nhiều phía, hình thức thanh toán blockchain từng được xem là mang tiềm năng cách mạng đã dần biến mất khỏi tầm mắt. Hai năm trước, do thị trường tài sản mã hóa sụp đổ, phần lớn các tổ chức tài chính lớn đều né tránh "tiền kỹ thuật số" và "tài sản mã hóa", công chúng dần hình thành ấn tượng rằng "blockchain không có tương lai", một số người cho rằng blockchain vô dụng, một số khác cho rằng dù có dùng được nhưng trở lực từ thế giới thực quá lớn nên không thể thúc đẩy. Vậy điều gì đang xảy ra khiến thanh toán blockchain bỗng nhiên nóng lên? Liệu thanh toán blockchain có quay trở lại và bước vào con đường phát triển nhanh chóng?
Thành công âm thầm
Từ năm 2014 đến 2019, công nghệ blockchain đã khơi dậy sự tò mò và nhiệt huyết trên toàn cầu, từng được coi là công nghệ cách mạng có khả năng nâng cấp toàn diện internet và kinh tế số. Cuốn sách Cuộc cách mạng Blockchain xuất bản năm 2016 của Don Tapscott đại diện cho đỉnh cao của tâm lý lạc quan này. Tuy nhiên, trong mười năm ứng dụng vừa qua, việc áp dụng blockchain chưa đạt được thành công như kỳ vọng. Ngược lại, công chúng thông qua truyền thông chủ yếu tiếp nhận tin tức tiêu cực về blockchain, ví dụ như thất bại của dự án Libra từng được kỳ vọng rất cao, thất bại của hệ thống quản lý hậu cần blockchain hợp tác giữa IBM và Maersk, hay thất bại của dự án cải tạo sàn giao dịch chứng khoán ASX Úc bằng blockchain. Trong ngành internet, nhiều chuyên gia cho rằng công nghệ blockchain trong thời gian dài không tìm được ứng dụng thực tế, chỉ có thể dùng vào những ngõ ngách nhỏ, không có tác dụng gì trong "thế giới thực", thậm chí đã bị bác bỏ. Truyền thông đại chúng liên kết tiền kỹ thuật số blockchain với đầu cơ, thổi phồng, lừa đảo, rửa tiền và chuyển tiền bất hợp pháp, khiến công nghệ này bị gắn mác nặng nề trong tâm trí công chúng.
Nhưng thực tế hoàn toàn trái ngược với ấn tượng của công chúng: blockchain như một công nghệ thực sự đã đạt được thành công đáng kinh ngạc, hiện là công nghệ tiên tiến nhất cho việc trao đổi giá trị xuyên biên giới và trao đổi dữ liệu đáng tin cậy.
Để hiểu rõ điều này, cần phải hiểu được khái niệm "xuyên biên giới".
"Xuyên biên giới" ở đây không chỉ ranh giới địa lý hay hành chính, mà là vượt qua ranh giới niềm tin giữa các hệ thống tài chính, quốc gia, tổ chức và cá nhân khác nhau.
Một mâu thuẫn chính trong kinh tế số hiện nay là hiệu quả cao của internet trong việc truyền tải thông tin đối lập với hiệu suất thấp trong trao đổi giá trị do thiếu niềm tin giữa các chủ thể. Nói cách khác, thông tin có thể lan truyền với tốc độ ánh sáng, nhưng giá trị lại không thể vượt qua rào cản niềm tin. Hơn nữa, khi ngày càng nhiều vụ vi phạm quyền sở hữu dữ liệu và quyền riêng tư người dùng bởi các nền tảng trung gian internet bị phanh phui, nhận thức về quyền dữ liệu và bảo vệ riêng tư ngày càng mạnh mẽ, các rào cản niềm tin trong không gian kỹ thuật số sẽ ngày càng dày đặc. Nếu vấn đề này không được giải quyết, hiệu quả vận hành của kinh tế số sẽ liên tục giảm chứ không tăng lên.
Ưu thế cốt lõi của thanh toán blockchain nằm ở việc giúp các chủ thể có lợi ích khác nhau xây dựng niềm tin, đạt được đồng thuận, từ đó vượt qua rào cản niềm tin. Chẳng hạn, trong tình huống thanh toán xuyên biên giới, điều này có nghĩa là có thể thiết lập niềm tin giữa các bên, giảm ma sát đối chiếu sổ sách, nâng cao hiệu suất và giảm chi phí. Hệ thống thanh toán truyền thống cần nhiều trung gian tài chính riêng biệt để ghi chép, đối chiếu và thanh toán, mỗi khâu đều có thể gây ra ma sát và chậm trễ, nếu xảy ra lỗi thì càng phức tạp và tốn thời gian hơn. Trong khi đó, công nghệ blockchain thông qua sổ cái phân tán (distributed ledger) cho phép các bên chia sẻ cùng một bộ dữ liệu, cập nhật thông tin giao dịch theo thời gian thực, tránh được quy trình đối chiếu phức tạp. Cơ chế tin cậy này làm tăng đáng kể hiệu quả của thanh toán xuyên biên giới, đồng thời giảm mạnh chi phí, đặc biệt trong các giao dịch phức tạp đa quốc gia, đa tiền tệ, ưu thế của blockchain càng nổi bật. Thanh toán blockchain không chỉ giảm sự phụ thuộc vào các trung gian, mà còn hạ thấp ma sát do thiếu niềm tin lẫn nhau giữa các hệ thống tài chính khác nhau.
Trong mô hình kinh tế hiện tại, lợi thế vượt rào cản niềm tin của blockchain tập trung thể hiện rõ nhất ở thanh toán xuyên biên giới. Từ năm 2015, nhiều ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại lớn và tổ chức tài chính trên thế giới đã lặng lẽ tiến hành thử nghiệm thanh toán blockchain xuyên biên giới, kết quả đáng kinh ngạc. Ví dụ, dự án Cầu tiền tệ (mBridge) của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), một hệ thống thanh toán xuyên biên giới dựa trên blockchain bắt đầu từ năm 2019. Đến năm 2023, kết quả thử nghiệm mBridge cho thấy blockchain có lợi thế áp đảo so với các hệ thống thanh toán truyền thống như SWIFT: thời gian thanh toán xuyên biên giới rút ngắn từ vài ngày xuống chỉ vài giây, chi phí giao dịch gần như bằng không. Một ví dụ khác minh chứng điều này là thí nghiệm vi thanh toán xuyên biên giới của một ngân hàng thương mại lớn tại Úc. Họ chia 100.000 đô la Mỹ thành hàng trăm giao dịch nhỏ để chuyển tiền xuyên biên giới: dùng hệ thống SWIFT, tổng phí là 1.240 đô la Mỹ; còn dùng hệ thống blockchain, tổng phí cho cùng số lượng và số lần giao dịch chỉ 30 xu Mỹ. Thực tế, mạng thanh toán toàn cầu Libra tưởng chừng đã thất bại về mặt công chúng, nhưng về mặt kỹ thuật lại đạt thành công lớn. Dù dự án bị ngừng vì nhiều yếu tố phi kỹ thuật, nhưng hệ thống blockchain công cộng được phát triển từ dự án này – Aptos và Sui – đã đi vào hoạt động với hiệu năng kỹ thuật rất ấn tượng.
Phản hồi từ người dùng cũng xác nhận điều này. Ước tính hiện có khoảng 560 triệu người dùng tiền mã hóa trên toàn cầu, trong đó 82 triệu người trực tiếp sử dụng blockchain. Nhiều người dùng cá nhân cho biết, một khi đã bắt đầu dùng blockchain để thanh toán, họ sẽ không bao giờ muốn quay lại ngân hàng truyền thống. Trong hai ba năm gần đây, thanh toán stablecoin trên blockchain công cộng trong lĩnh vực "bán lẻ" phát triển mạnh mẽ. Theo thống kê của VISA, đến quý III năm 2024, riêng khối lượng thanh toán stablecoin quan sát được trên blockchain công cộng đã đạt 1,8 nghìn tỷ USD mỗi tháng, và đang tiếp tục tăng tốc. Điều đáng kinh ngạc hơn là các trường hợp sử dụng stablecoin đang "vượt ra ngoài vòng tròn" đầu cơ, ngày càng được dùng rộng rãi trong các cảnh ứng dụng phi đầu cơ. Theo thống kê từ Circle – công ty phát hành stablecoin đô la Mỹ lớn thứ hai USDC – kể từ năm 2023, tỷ lệ sử dụng USDC trong các tình huống đầu cơ đã giảm 90%, phần bị giảm này đã được thay thế hoàn toàn bởi các cảnh ứng dụng chuyển khoản và thanh toán thực tế. Đặc biệt ở những khu vực và khâu yếu kém mà dịch vụ ngân hàng truyền thống không tiếp cận được, thanh toán bằng stablecoin như một công cụ thanh toán và lưu trữ giá trị đang lan rộng như cháy rừng. Sự thật này buộc ngày càng nhiều cá nhân và tổ chức phải buông bỏ thành kiến, suy nghĩ lại về chủ đề thanh toán blockchain.
Nếu thanh toán blockchain có lợi thế lớn như vậy, cũng đạt được tiến triển to lớn như vậy, tại sao công chúng lại không biết?
Lý do hàng đầu là môi trường chính trị quốc tế phức tạp hiện nay khiến một số quốc gia và nền kinh tế đối mặt với công nghệ cách mạng này bằng chính sách ngắn hạn, đàn áp và kìm hãm.
Mỹ là điển hình tiêu cực: không chỉ bóp chết mạng lưới thanh toán toàn cầu Libra ngay từ trứng nước, mà còn tích cực can thiệp vào sự phát triển công nghệ blockchain trên toàn cầu. Điển hình là dự án mBridge của BIS. Dự án này khởi động năm 2019, lúc đó chiến tranh Nga-Ukraine chưa bùng nổ. Nhưng khi dự án thành công, khẳng định ưu thế của blockchain, thì chiến tranh Nga-Ukraine đã xảy ra, Mỹ và phương Tây khởi động trừng phạt tài chính, loại Nga ra khỏi hệ thống SWIFT. Do đó, thành quả mBridge vô hình trung công bố với thế giới rằng SWIFT đã trở thành hệ thống lạc hậu hoàn toàn về mặt kỹ thuật, nên được thay thế bằng blockchain. Rõ ràng điều này không có lợi cho việc duy trì trừng phạt tài chính với Nga. Ngoài ra, do đô la Mỹ gắn chặt với hệ thống thanh toán quốc tế hiện tại, nên một mạng lưới thanh toán quốc tế tiên tiến, dựa trên quy tắc, tự động hóa cao sẽ ảnh hưởng thế nào đến đô la Mỹ cũng là câu hỏi cần nghiên cứu. Vì những lý do này, Mỹ đã trực tiếp cảnh báo BIS thận trọng trong việc phổ biến kết quả mBridge. Đây là nguyên nhân quan trọng khiến thành quả dự án không được truyền bá rộng rãi. Gần đây, BIS tuyên bố cân nhắc rút lui khỏi dự án mBridge, gửi tín hiệu rõ ràng đến toàn cầu rằng Mỹ sẵn sàng đàn áp đổi mới công nghệ để duy trì trật tự hiện tại. Điều này tương phản rõ rệt với cách đối xử với AI. Thực tế, khả năng gây xáo trộn trật tự hiện tại của AI không hề nhỏ hơn blockchain.
Trên làm dưới theo, trong các tổ chức tài chính thương mại cũng tồn tại lực lượng cố ý phớt lờ và kìm hãm ứng dụng công nghệ blockchain. Các thử nghiệm thanh toán blockchain trong nhiều ngân hàng thương mại thường do các bộ phận đổi mới tài chính ở vị trí ngoại biên, chứ không phải bộ phận kinh doanh cốt lõi dẫn dắt. Giống như khi Tesla phát minh ra dòng điện xoay chiều từng bị Edison tích cực đàn áp, người đổi mới bị kiềm chế bởi các yếu tố phi kỹ thuật. Nguyên nhân sâu xa vẫn là bảo vệ lợi ích đã có. Vấn đề "đại lý" kinh điển trong kinh tế học thể hiện rõ ràng ở đây.
Một nguyên nhân quan trọng khác là thái độ tiêu cực của truyền thông chính thống. Trong vài năm qua, truyền thông chính thống say mê truyền bá hình ảnh tiêu cực của blockchain, luôn mặc định nghi ngờ, thờ ơ và từ chối mọi tin tốt liên quan đến blockchain, khiến đa số người dùng bình thường né tránh thanh toán blockchain.
Những yếu tố này khiến blockchain trở thành công nghệ bị chỉ trích nhiều nhất, ít được công chúng hiểu nhất kể từ vũ khí hạt nhân.
Thành công của thanh toán blockchain không thể ngăn cản
Những yếu tố trên có thể kìm hãm lâu dài hoặc vĩnh viễn sự phát triển blockchain không?
Chúng tôi cho rằng điều đó là không thể. Có năm lý do.
Thứ nhất, lợi thế cạnh tranh của blockchain trong các cảnh như thanh toán xuyên biên giới, thanh toán xã hội quá nổi bật, khó che giấu. Trong công nghệ, nếu một công nghệ mới có lợi thế hiệu suất và chi phí gấp mười lần trở lên so với thế hệ trước, nó được coi là đổi mới cách mạng. Còn thanh toán blockchain trong các cảnh nó giỏi, có lợi thế hiệu suất và chi phí gấp hàng ngàn đến hàng vạn lần so với công nghệ hiện tại. Với lợi thế kỹ thuật lớn như vậy, sức mạnh từ quyền lực, tiền bạc và dư luận chỉ có thể tạm thời làm chậm sự phát triển, tuyệt đối không thể ngăn chặn lâu dài.
Thứ hai, khi hiểu biết về công nghệ blockchain ngày càng sâu sắc, nhận thức về lợi thế của nó ngày càng rõ ràng, một số lo ngại được loại bỏ. Ví dụ, các cơ quan quản lý tài chính từng lo ngại chung rằng thanh toán blockchain sẽ khiến hoạt động tài chính thoát khỏi sự kiểm soát. Nhưng qua một loạt thử nghiệm đổi mới blockchain trong vài năm gần đây, người ta dần nhận ra blockchain thực tế cung cấp năng lực giám sát tài chính mạnh mẽ hơn. Chẳng hạn trong thí nghiệm thanh toán xuyên biên giới do Ample FinTech thực hiện dưới sự hướng dẫn của Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS), cơ quan quản lý có thể theo dõi trạng thái tuân thủ của hoạt động tài chính theo thời gian thực, và thậm chí trực tiếp thi hành pháp luật bằng cách thay đổi trạng thái hợp đồng thông minh, hiệu quả cao gấp ngàn lần so với công nghệ hiện tại. Ngoài ra, ảnh hưởng của thanh toán blockchain đối với hệ thống tiền tệ và kinh tế cũng đang được đánh giá rõ ràng hơn. Tại Diễn đàn Phố Tài chính ngày 23 tháng 10 năm 2024, cựu Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Chu Tiểu Xuyên đã phân tích giá trị của dự án mBridge trong việc thúc đẩy giao lưu kinh tế-thương mại giữa các khu vực châu Á, đồng thời khéo léo chỉ ra rằng việc sử dụng đô la Mỹ và mBridge không loại trừ nhau, và việc đô la Mỹ có tiếp tục là tiền dự trữ và tiền thanh toán thương mại quốc tế hay không, chủ yếu phụ thuộc vào bản thân nước Mỹ. Những nhận thức mới này góp phần tháo gỡ chiếc vòng kim cô kìm hãm sự phát triển blockchain.
Thứ ba, cục diện chính trị - kinh tế quốc tế phức tạp tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng thanh toán blockchain. Cạnh tranh và đối đầu chính trị - kinh tế quốc tế ngày càng gay gắt, cuộc đua công nghệ được các bên coi là yếu tố then chốt quyết định thắng bại. Sau khi chiến tranh Nga-Ukraine bùng nổ, giả thuyết rằng đô la Mỹ và hệ thống SWIFT có thể bị vũ khí hóa thành công cụ chiến tranh kinh tế-tài chính đã được xác nhận. Trong bối cảnh mới này, trên toàn cầu không tồn tại một lực lượng hay cơ chế phối hợp nào có thể vì bảo vệ lợi ích đã có mà kìm hãm, bỏ không dùng công nghệ blockchain lâu dài. Ngược lại, vì động cơ cạnh tranh, một khi bên nào khởi động ứng dụng thanh toán blockchain, bên kia không thể chấp nhận cái giá phải cạnh tranh bằng công nghệ kém hơn một ngàn lần. Từ tình hình hiện tại, sự im lặng ngầm giữa các nền kinh tế lớn toàn cầu từ năm 2019 nhằm kiềm chế ứng dụng tài chính blockchain đang dần lung lay.
Thứ tư, tính ứng dụng mở rộng mạnh mẽ của công nghệ blockchain sẽ thúc đẩy, thậm chí ép buộc các bên tham gia cạnh tranh. Hiện nay người ta thường cho rằng ứng dụng blockchain tập trung ở lĩnh vực tài chính, nhưng thực tế khi kết hợp với các đổi mới mật mã học không ngừng phát triển, blockchain có thể thay đổi đáng kể cách chúng ta lưu trữ, truyền tải, xác minh và sử dụng dữ liệu. Ở một số khía cạnh, blockchain giống như internet: chi phí chủ yếu là thiết lập kết nối, một khi kết nối rồi, sẽ mở khóa vô số cảnh ứng dụng. Nhớ lại thập niên 90 thế kỷ trước, để truy cập internet cần lắp đặt cơ sở hạ tầng như mạng, bộ định tuyến, người dùng cần cài đặt card mạng hoặc modem đặc biệt để kết nối. Chi phí truy cập này là rào cản chính khi người dùng ứng dụng internet. Nhưng khi người dùng kết nối internet trên diện rộng, hàng loạt ứng dụng đổi mới liền tuôn trào. Blockchain cũng tương tự: trở ngại lớn nhất cho việc phổ biến ứng dụng là để mỗi người dùng xây dựng danh tính số của riêng mình và kết nối với blockchain thông qua ví số. Điều này không dễ, liên quan đến lượng lớn giáo dục người dùng và quảng bá thị trường. Nhưng một khi vượt qua được rào cản này, hàng loạt ứng dụng đổi mới cũng sẽ xuất hiện, từ lĩnh vực thương mại điện tử, quản lý dữ liệu, đến hợp tác tổ chức, ứng dụng quân sự, mô hình sử dụng mạng của con người sẽ thay đổi hoàn toàn. Do tính mở rộng mạnh mẽ này, các bên cạnh tranh không thể chấp nhận rủi ro đứng yên lâu dài.
Thứ năm, sự ủng hộ của giới trẻ. Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ sôi động năm 2024, cả hai ứng cử viên của hai đảng đều bày tỏ ủng hộ công nghệ blockchain, Trump đặc biệt tích cực. Theo chủ trương chiến dịch của Trump, nếu đắc cử ông sẽ thúc đẩy mạnh mẽ tài sản số và phát triển blockchain, đặc biệt thúc đẩy nhanh chóng thông qua Đạo luật Đổi mới Tài chính và Công nghệ Thế kỷ 21, hay còn gọi là Đạo luật FIT21 nổi tiếng, để xây dựng khung quản lý mới cho sự phát triển blockchain và tài sản số. Tại sao tài sản số mã hóa trở thành chủ đề bầu cử? Vì cả hai đảng đều muốn giành lấy giới trẻ. Dù là thanh niên ở châu Phi không thể mở tài khoản ngân hàng, hay chủ doanh nghiệp thương mại điện tử ở Đông Nam Á cần thanh toán nhanh chóng giữa các bên, một khi vượt qua rào cản nhập môn, trải nghiệm được lợi thế thanh toán blockchain, họ sẽ say mê không rời. Do đó xu hướng thực tế hiện nay là thanh toán stablecoin trên blockchain ngày càng được dùng ngoài các cảnh phi đầu cơ, tốc độ và quy mô phát triển vượt xa kỳ vọng ban đầu. Khi giới trẻ vượt qua cảm giác lạ lẫm ban đầu, nắm vững thao tác cơ bản của thanh toán blockchain, họ sẽ không bao giờ muốn quay lại hệ thống tài chính truyền thống. Mọi nỗ lực dùng biện pháp cưỡng chế để ngăn chặn xu hướng này, về dài hạn, chắc chắn sẽ vô ích. Hơn nữa, điều bất lợi hơn với tài chính truyền thống là tài chính mã hóa càng phát triển, áp lực quản lý đối với tài chính truyền thống càng lớn, gây ra ngày càng nhiều rắc rối và ma sát cho khách hàng, càng không được giới trẻ yêu thích, vòng luẩn quẩn xấu này rất khó phá vỡ. Hiện nay ở nhiều quốc gia và khu vực, chất lượng dịch vụ ngân hàng truyền thống đang nhanh chóng suy giảm, người dùng phàn nàn về dịch vụ ngân hàng đang tích tụ nhanh chóng, lòng tin cũng đang nhanh chóng mất đi. Về dài hạn, không quốc gia nào có thể vì duy trì mô hình quản lý tài chính hiện tại mà kìm hãm vĩnh viễn ứng dụng công nghệ tài chính blockchain. Các tổ chức tài chính truyền thống hoặc phải ôm lấy blockchain, hoặc sẽ bị lật đổ.
Vì vậy chúng tôi cho rằng, dù trong mười năm qua ứng dụng blockchain đã đi một đoạn đường vòng, nhưng với thanh toán làm điểm đột phá, con đường ứng dụng quy mô lớn của blockchain đã dần rõ ràng. Trong thời gian không dài, thanh toán sẽ thúc đẩy ứng dụng blockchain trên diện rộng trong thị trường thương mại và tiêu dùng, kích thích đổi mới bùng nổ, tạo ra hậu quả kinh tế và công nghệ trọng đại.
Tại sao thanh toán blockchain bỗng nhiên lật ngược tình thế?
Thanh toán blockchain đi theo đường cong "khởi đầu cao, đi xuống thấp". Sau năm 2015, khi một số ngân hàng trung ương xây dựng hệ thống thanh toán thế hệ mới như CBDC, ban đầu họ từng ưa chuộng công nghệ blockchain, nhưng sau khi khảo sát kỹ lưỡng, không những không áp dụng mà còn quyết định bỏ dùng. Người dùng thông thường thậm chí không có ý định thử công nghệ thanh toán mới này. Giới công nghệ tài chính sau giai đoạn phấn khích ban đầu với blockchain, nhiệt huyết nhanh chóng nguội lạnh. Sau năm 2021, các chuyên gia tài chính chính thống hiếm khi tích cực tham gia nghiên cứu và phát triển thanh toán blockchain. Trong bối cảnh đó, sự phục hồi nhanh chóng kiểu "cháy lại từ tro tàn" của thanh toán blockchain trong gần một năm qua là điều bất ngờ. Tại sao chuyện này lại xảy ra? Chúng tôi cho rằng có những nguyên nhân chính sau:
Thứ nhất, cơ sở hạ tầng blockchain dần hoàn thiện, điểm yếu được khắc phục, ưu thế "gen công nghệ" vốn có của nó được chứng minh.
Xét về "gen công nghệ", thanh toán blockchain là công nghệ thế hệ mới cách mạng, vượt trội hoàn toàn so với hệ thống thanh toán chính thống hiện nay, lợi thế lớn nhất là chuyển khoản, thanh toán, kết toán hợp nhất làm một, hoàn toàn loại bỏ sự chậm trễ và ma sát do nhiều sổ cái riêng biệt ghi chép, đối chiếu sau sự kiện, nâng cao đáng kể hiệu quả thanh toán-kết toán.
Tuy nhiên, do cơ sở hạ tầng blockchain trước đây chưa hoàn thiện, người dùng khi sử dụng thường phải trả phí cao hơn, lại phải chờ từ vài phút đến vài chục phút mới hoàn tất thanh toán, điều này làm mất đi lợi thế hiệu quả vốn có của blockchain, khiến người dùng cảm thấy hiệu quả thấp.
Gần đây, nhờ sự phát triển của blockchain công cộng hiệu suất cao và công nghệ mạng lớp hai (layer-2), cơ sở hạ tầng blockchain đạt được tiến bộ kỹ thuật lớn, lợi thế về hiệu suất và chi phí được thể hiện đầy đủ. Một số blockchain hiệu suất cao có thể thực hiện hàng ngàn giao dịch mỗi giây lần lượt đưa vào ứng dụng thực tế. Thực tế cho thấy, nhờ cải tiến công nghệ và cơ sở hạ tầng, những phỏng đoán ban đầu về lợi thế nội tại của thanh toán blockchain đã được chứng thực. Trước lợi thế về hiệu suất và chi phí gấp hàng ngàn lần, mọi nghi ngờ về việc blockchain có dùng được hay không đã trở nên vô nghĩa.
Thứ hai, stablecoin đưa ra câu trả lời thực dụng cho vấn đề "nguồn gốc giá trị", trở thành phương tiện trao đổi và thước đo giá trị được đồng thuận.
Trong giai đoạn đầu phát triển blockchain, một chủ đề nóng là nguồn gốc giá trị của các loại tiền mã hóa như Bitcoin và Ethereum. Các chuyên gia tiền tệ, nhà kinh tế, sử gia và triết gia lần lượt tham gia thảo luận, trong thời gian ngắn hoàn thành việc khai sáng lý luận ngân hàng tiền tệ cho một thế hệ người. Nhưng dù người ta có thừa nhận hay không vị trí "vàng kỹ thuật số" của Bitcoin, đều không thay đổi thực tế giá cả tăng giảm mạnh. Một tài sản tăng giảm mạnh như vậy, có nền tảng giá trị vững chắc hay không có thể tranh luận, nhưng chắc chắn không thể làm phương tiện trao đổi và thước đo giá trị, điều này là không thể tranh cãi.
Stablecoin tránh được tranh luận triết học về nguồn gốc giá trị, dùng thái độ thực dụng giải quyết vấn đề này, đồng thời điều hòa mâu thuẫn giữa cộng đồng tài sản mã hóa, cơ quan quản lý và ngành tài chính truyền thống, trở thành phương tiện trao đổi và thước đo giá trị được đồng thuận rộng rãi, trở thành "tiền tệ" chủ đạo trong thanh toán blockchain. Hiện nay có hơn 180 loại stablecoin có lưu thông nhất định, 26 quốc gia và khu vực đã ban hành khung quản lý stablecoin, quy mô stablecoin toàn cầu vượt quá 170 tỷ USD, hỗ trợ giao dịch 1,8 nghìn tỷ USD mỗi tháng, tương đương mỗi stablecoin luân chuyển mười lần mỗi tháng, bản thân điều này đã là bằng chứng cho sự vượt trội của công nghệ blockchain.
Thứ ba, lợi thế chi phí giao dịch thấp vốn có của blockchain củng cố hiệu ứng mạng.
Nhiều đặc tính của blockchain giảm toàn diện chi phí giao dịch thanh toán blockchain. Trong đó, tài khoản quyền tự chủ cực kỳ giảm门槛 gia nhập mạng. Người dùng tự lưu ký tài sản, giảm đáng kể ma sát tin cậy. Hợp đồng thông minh giảm chi phí đàm phán, soạn thảo và thực thi hợp đồng. Ghi chép giao dịch minh bạch, không thể sửa đổi, giảm chi phí thu thập chứng cứ và trọng tài khi tranh chấp. Bản chất không biên giới về không gian-thời gian, vận hành suốt 24/7 không biên giới, giảm ma sát về thời gian giao dịch. Có thể nói, ở mọi khâu giao dịch, blockchain đều giảm ma sát, khiến mức độ "bôi trơn" của mạng thanh toán blockchain là điều hệ thống thanh toán truyền thống không thể so sánh.
Thứ tư, xung đột địa chính trị thúc đẩy tăng tốc phát triển blockchain.
Gần đây, xung đột địa chính trị quốc tế gia tăng,格局 toàn cầu hóa bị vỡ vụn, rào cản giao thương và trao đổi quốc tế ngày càng rõ rệt, ranh giới niềm tin ngày càng dày đặc. Trong thời đại toàn cầu hóa trước đây, các chủ thể ký hiệp định quốc tế, duy trì niềm tin cơ bản, trên cơ sở đó, khi phát hiện bất thường mới huy động con người phối hợp, điều tra và thực thi pháp luật. Trong thời đại mới, niềm tin giữa các chủ thể suy giảm mạnh, tình huống bất thường xảy ra thường xuyên, tiếp tục duy trì mô hình giám sát thủ công sẽ không chỉ khiến cơ quan quản lý quá tải, mà còn gây ma sát ngày càng khó chịu cho đại đa số doanh nghiệp và cá nhân tuân thủ pháp luật, việc ứng dụng công nghệ mới đã không thể ngăn cản. Và blockchain hiện là công nghệ mới trưởng thành duy nhất có hy vọng đột phá trong lĩnh vực này.
Tất nhiên, chúng ta cũng phải nhìn nhận rằng do công nghệ chưa trưởng thành và các nguyên nhân khác, thanh toán blockchain vẫn đối mặt nhiều thách thức, ví dụ:
-
Trải nghiệm người dùng khác biệt rõ rệt so với ứng dụng internet truyền thống,门槛 nhập môn cao.
-
Vẫn tồn tại vấn đề phí giao dịch dao động mạnh, quản lý khóa khó khăn.
-
Dữ liệu minh bạch quá mức khiến blockchain không thể thích nghi với nhiều cảnh ứng dụng thương mại cần bảo vệ riêng tư.
-
Hợp đồng thông minh dẫn đến rủi ro an ninh cao trong thực tiễn.
-
Cần cơ sở hạ tầng hỗ trợ đồng bộ như danh tính số, chứng chỉ số, khung合规 mới.
Tuy nhiên, cùng với sự tiến bộ không ngừng của công nghệ và phổ cập giáo dục người dùng, những vấn đề này sẽ từng bước được giải quyết trong tương lai.
Quản lý là thách thức, cũng là điểm đột phá
Một vấn đề cần đề cập là thanh toán blockchain hiện nay có "lợi thế" quản lý thấp, điều này do hai nguyên nhân. Một mặt là do hệ thống quản lý toàn cầu đối với thanh toán blockchain chưa được xây dựng, mặt khác là do lợi thế vốn có từ việc tự lưu ký tài sản, khiến trách nhiệm compliance vốn do trung gian đảm nhận tan biến vào hư vô. Quản lý thấp thực tế cũng là lý do quan trọng khiến nhiều người dùng thanh toán blockchain. Tuy nhiên, công nghệ thanh toán blockchain không tự nhiên bài xích quản lý. Ngược lại, chính hợp đồng thông minh có thể trở thành công cụ quản lý tốt. Nhưng hiện nay cơ quan quản lý tài chính của đa số quốc gia toàn cầu phản ứng rất tiêu cực với vấn đề này, cơ bản áp dụng cách làm bịt tai trộm chuông, tự lừa dối bản thân, ban hành quy tắc cứng nhắc,一刀切 trong khi rõ ràng không có khả năng thực thi, kết quả là chặn đứng đổi mới và khám phá ứng dụng bình thường, nhưng lại buông xuôi, bất lực trước đa số giao dịch bất hợp pháp. Chính trong bối cảnh này, Đạo luật FIT21 của Mỹ mới đặc biệt thu hút sự chú ý. Đạo luật này mang thái độ tích cực, kết hợp ngăn chặn và dẫn dắt, lấy dẫn dắt làm chính, đưa blockchain và tài sản số vào khung mới để định hướng hợp lý, nếu được thực thi, có thể mở ra cục diện đổi mới mới cho internet giá trị.
Dù thanh toán blockchain đã đạt tiến triển đáng kể, nhưng tương lai phát triển của nó phụ thuộc chủ yếu vào thái độ quản lý và chính sách của các quốc gia. Cạnh tranh giữa các quốc gia và nền kinh tế trong lĩnh vực thanh toán blockchain ngày càng gay gắt, quản lý và chính sách trở thành yếu tố then chốt quyết định thắng bại. Những quốc gia có thể thúc đẩy mạnh mẽ phát triển thanh toán blockchain sẽ chiếm vị thế thuận lợi trong hệ thống tài chính tương lai.
Trong cục diện cạnh tranh quốc tế, thái độ của các quốc gia đối với công nghệ blockchain hoàn toàn khác biệt. Một số quốc gia áp dụng chính sách cởi mở và hỗ trợ để thu hút doanh nghiệp và nhà đầu tư blockchain, thúc đẩy hợp pháp hóa và ứng dụng rộng rãi công nghệ liên quan; trong khi một số khác thận trọng hoặc kìm hãm thanh toán blockchain, dẫn đến tụt hậu trong phát triển công nghệ và bố cục ngành nghề. Ví dụ Mỹ, trong cuộc bầu cử Mỹ 2024, cả hai ứng cử viên đều bày tỏ ủng hộ blockchain, đánh dấu bước ngoặt tích cực trong chính sách quản lý. Trong khi đó Nga, Brazil và các nước khác thông qua các dự án như BRICS Pay tích cực khám phá hệ thống thanh toán blockchain độc lập với SWIFT, nhằm thoát khỏi xiềng xích hệ thống tài chính truyền thống.
Sự bất định về chính sách và quản lý là trở ngại lớn nhất hiện nay đối với phát triển thanh toán blockchain, nhưng cũng là điểm đột phá tiềm năng nhất. Cùng với tiến bộ công nghệ và phổ cập giáo dục người dùng, nhiều quốc gia và nền kinh tế sẽ phải xem xét lại lập trường đối với thanh toán blockchain. Chính sách quản lý tích cực, cởi mở sẽ thúc đẩy phổ cập thanh toán blockchain toàn cầu, trong khi những quốc gia do dự hoặc kìm hãm về chính sách có thể rơi vào thế yếu trong cuộc cạnh tranh tài chính tương lai.
Kết luận
Thanh toán blockchain đang trải qua giai đoạn then chốt từ khám phá sang ứng dụng, lợi thế cốt lõi của nó ngày càng được các tổ chức tài chính và người dùng toàn cầu công nhận. Như đã thảo luận trong bài viết này, thanh toán blockchain凭借 khả năng vượt rào cản niềm tin, hiệu suất tăng mạnh, chi phí giảm, cùng sự ủng hộ rộng rãi từ thế hệ trẻ, đang trở thành lực lượng không thể xem nhẹ trong hệ thống tài chính toàn cầu. Dù vẫn còn thách thức, nhưng về dài hạn, chính sách và quản lý cởi mở, tích cực sẽ là chìa khóa thúc đẩy phát triển toàn diện thanh toán blockchain, và tiềm năng của công nghệ này sẽ tiếp tục được giải phóng, dẫn dắt sự đổi mới kinh tế số và internet trong tương lai.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Yan Meng
