Giải thích Web3.0 cho người mới: Một "Liên minh Báo thù" hoàn toàn mới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải thích Web3.0 cho người mới: Một "Liên minh Báo thù" hoàn toàn mới
Web3 tập hợp những công nghệ có ảnh hưởng lớn nhất trong thế kỷ 21, mang đến một tương lai công bằng hơn và lấy con người làm trung tâm cho nhân loại.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Mike Troiano
Dịch: MIM
5% những người—chiếm ưu thế trên Twitter và các mạng xã hội khác—mê mẩn với “Web3”. Một nhóm 5% khác cực kỳ ghét nó, còn khoảng 90% còn lại thì không hiểu những kẻ nghiện công nghệ này đang nói gì.
Nếu bạn thuộc nhóm 90%, và muốn biết chuyện gì đang xảy ra, hãy tiếp tục đọc.
Để bắt đầu, tôi sẽ tóm tắt ngắn gọn bối cảnh liên quan.
Các cỗ máy đã thúc đẩy Cách mạng Công nghiệp, thực hiện những công việc từng do con người làm trong nhiều thế kỷ… và chúng làm điều đó tốt hơn, nhanh hơn, rẻ hơn so với con người. Tuy nhiên, của cải do những cỗ máy này tạo ra lại tập trung vào tay một thiểu số cực kỳ nhỏ. Ngay cả khi họ bị chỉ trích và khinh miệt vì giữ lại phần lớn tài sản thay vì tái đầu tư vào xã hội, chúng ta vẫn gọi họ là những "đại gia hào nhoáng".
Khi máy móc đảm nhận phần lớn lao động thể chất, con người nhận ra rằng thông tin về công việc có thể có giá trị hơn chính công việc đó. Vì vậy, một loại máy tính mới được tạo ra để quản lý thông tin này. Những cỗ máy khổng lồ này chiếm nguyên cả căn phòng và một lần nữa lại nằm trong tay một nhóm rất ít người kiểm soát. Theo thời gian, máy tính ngày càng thu nhỏ lại, dẫn đến sự ra đời của máy tính cá nhân, và quyền lực quản lý thông tin cũng được phân phối rộng rãi hơn.
Mạng lưới ra đời nhằm giúp mọi người chia sẻ thông tin, và cuối cùng các mạng lưới này kết hợp thành Internet. Quyền lực trở nên phân tán hơn. Dần dần, khi thế kỷ 20 khép lại, lời hứa về một xã hội bình đẳng và hài hòa như chốn utopia dường như đã trong tầm tay.
Sau đó, World Wide Web, bong bóng dot-com, sự chuyển dịch sang kiến trúc đám mây, và sự nổi lên của mạng xã hội (còn gọi là "Web2.0") lần lượt xuất hiện. Đây là một bước tiến công nghệ đáng kinh ngạc, thay đổi xã hội và rực rỡ trong vòng đời của một người bình thường. Tất nhiên, nó kết nối chúng ta với nhau, giúp hàng tỷ người thoát khỏi đói nghèo cực độ và tạo ra của cải quy mô lớn. Nhưng giờ đây, của cải lại một lần nữa tập trung vào tay một thiểu số nhỏ.
Một loạt hệ quả bất ngờ đã làm lu mờ con đường phát triển này. Chúng ta đã thay đổi hành tinh theo cách mà chúng ta không thể đồng thuận, một phần là do chúng ta đã tạo ra những khoảng cách xã hội, văn hóa và kinh tế giữa người giàu và người nghèo trong nền kinh tế mới. Sự xói mòn của chân lý khách quan dựa trên thỏa hiệp khiến nó không thể vượt qua cảm xúc mãnh liệt và lòng trung thành bộ lạc. Trong nước, nền dân chủ bị đe dọa, các nhà độc tài trỗi dậy khắp nơi trên thế giới. Việc một người tức giận trước tất cả những điều này và lo lắng về tương lai là hoàn toàn dễ hiểu.
Và tiếp theo là Web3.
Wikipedia định nghĩa Web3 là “một ý tưởng về phiên bản Internet phi tập trung dựa trên blockchain công cộng”. Các định nghĩa vô ích khác bao gồm:
“Thế hệ thứ ba của các dịch vụ Internet dành cho website và ứng dụng, tập trung vào việc sử dụng dữ liệu do máy hiểu để cung cấp web ngữ nghĩa dựa trên dữ liệu.” (TechTarget)
“Một cấu trúc tính toán có thể kết hợp, lấy con người làm trung tâm và bảo vệ quyền riêng tư, dành cho thế hệ tiếp theo của mạng lưới.” (Fabric Ventures – bài viết này phù hợp với độc giả nâng cao.)
Bạn đã hiểu chưa? Tôi thì không.
Tôi sẽ giải thích bằng một phép so sánh:
Nếu Internet là Người Sắt, blockchain là Đội trưởng Mỹ, NFT là Thần Sấm, các ứng dụng phi tập trung là Người Khổng Lồ Xanh, thì Web3 chính là Biệt đội Báo thù – tập hợp tất cả các anh hùng từ những câu chuyện khác, nhưng quy tụ họ lại để tạo ra một thứ gì đó khác biệt, mới mẻ và tốt đẹp hơn.
Nếu không mô tả từng thành viên trong đội, sẽ rất khó để hiểu được Biệt đội Báo thù mà tôi sắp miêu tả bên dưới. Tuy nhiên, nếu Biệt đội Báo thù là “tập hợp những anh hùng mạnh nhất trên Trái đất, cùng nhau chống lại mối đe dọa chưa từng có đối với nhân loại”.
Web3 tập hợp những công nghệ có ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 21, mang lại một tương lai công bằng và lấy con người làm trung tâm hơn cho nhân loại.
Hãy cùng xem kỹ hơn những công nghệ này và cách chúng kết hợp để tạo ra những điều mới mẻ và đáng phấn khích.
Mạng lưới toàn cầu: Internet hiện đại
Nền tảng của Web3 là mạng lưới toàn cầu kết nối con người và máy móc. Ngày nay, phần lớn mọi người đều kết nối hoặc phụ thuộc vào Internet – một phát minh mới nhất thiết yếu đối với cuộc sống hiện đại, mà hầu hết chúng ta coi là điều hiển nhiên. Hàng tỷ người sử dụng nó mỗi ngày để kết nối, giao tiếp, học tập và giao dịch. Nó đã thay đổi dòng chảy của hàng hóa, dịch vụ, vốn và thậm chí cả cuộc sống tại các nước phát triển, tuy nhiên, chỉ có một khía cạnh đặc biệt đáng chú ý: tiền bạc.
Tiền kỹ thuật số: Tiền mã hóa trên blockchain
Bạn có thể di chuyển thông tin về tiền bạc trên Internet, nhưng bạn không thể di chuyển chính tiền bạc. Ít nhất là cho đến khi Bitcoin ra đời.
Bitcoin là tiền mặt kỹ thuật số. Nó không thể bị sao chép, làm giả, hay vượt quá giới hạn số lượng do người sáng tạo đặt ra. Tuy nhiên, nó có thể được mua, kiếm được và trao đổi, nhưng cần lưu ý rằng giá trị của nó có thể biến động mạnh và bất ngờ, ít nhất là trong ngắn hạn.
Về lâu dài, giá trị của nó tăng lên. Vào cuối năm 2015, sáu năm sau khi bản whitepaper ẩn danh được công bố, giá một Bitcoin khoảng 435 USD. Ngày nay, một Bitcoin có giá trị hơn 60.000 USD, mức lợi nhuận này không chỉ tạo ra một đội ngũ ủng hộ đông đảo mà còn thúc đẩy sự ra đời của hàng ngàn loại “tiền mã hóa” được thiết kế theo kiểu tương tự. Tất cả đều được xây dựng trên các hệ thống tương tự, lấy sổ cái phân tán làm trung tâm, cho phép giá trị di chuyển giữa các tài khoản thông qua một hệ thống gọi là blockchain – minh bạch và không thể thay đổi.
Blockchain, giống như Internet, cũng được xây dựng dựa trên một bộ tiêu chuẩn chung. Độ toàn vẹn của nó được đảm bảo bằng cách duy trì liên tục các bản ghi cần thiết để hoàn tất mọi giao dịch, điều kỳ diệu là các bản ghi này chứa bản sao được nén hoặc “băm” (hash) của mỗi giao dịch trước đó. Không quốc gia, cá nhân hay tổ chức nào sở hữu blockchain (cũng giống như Internet), chi phí vận hành blockchain được gánh vác bởi các bên độc lập và họ được bù đắp công sức thông qua việc đánh thuế trên mọi giao dịch.
Sự sáng tạo có thể sở hữu: Token không thể thay thế (NFT)
Bản whitepaper Bitcoin ban đầu cũng định nghĩa cách các tài sản kỹ thuật số ngoài tiền mặt có thể được đưa vào blockchain và được bảo vệ. Các tài sản này bao gồm nghệ thuật, sách, bài viết, âm nhạc, video, thậm chí là các trải nghiệm ảo. Ý tưởng này mất một thời gian mới lan tỏa. Tuy nhiên, khi các meme được thêm vào blockchain vào năm 2016, mọi người lập tức bắt đầu giao dịch, và như vậy, trụ cột thứ hai của Web3 lặng lẽ được đặt vào vị trí.
NFT ("token không thể thay thế", phần mã hóa trên blockchain không thể sao chép hay làm giả) rất quan trọng vì chúng là chìa khóa để bảo vệ chính sự sáng tạo. Điều này đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế sáng tạo đang trỗi dậy, được xây dựng bởi hơn 50 triệu cá nhân độc lập gồm người sáng tạo nội dung, người tuyển chọn và người xây dựng cộng đồng (bao gồm người ảnh hưởng trên mạng xã hội, blogger và quay phim), cùng với các công cụ phần mềm và tài chính nhằm hỗ trợ họ phát triển và kiếm lời.
Nền kinh tế sáng tạo không chỉ là điều chúng ta mong muốn xảy ra, mà là điều cần phải xảy ra. Bạn còn nhớ những cỗ máy đã lấy đi công việc của người lao động chân tay trong Cách mạng Công nghiệp chứ? Chúng đã phát triển, trở nên thông minh hơn. Ngày nay, hậu duệ robot của chúng đang thay thế con người trong các công việc kỹ thuật và chuyên môn. Về điểm này, bất kỳ ai từng đặt hàng tại máy tự phục vụ của McDonald’s, tạo website trên SquareSpace hay lập di chúc trên LegalZoom đều có thể chứng minh điều đó.
Điều này dẫn chúng ta đến chân thứ tư, cũng là chân cuối cùng của chiếc ghế Web3.
Ứng dụng không chủ sở hữu: Ứng dụng phi tập trung (dApps)
Gần đây, Facebook gây tiếng vang khi đổi tên công ty thành Meta. Google cũng từng làm điều tương tự khi đổi tên thành Alphabet. Cả hai đều muốn tách biệt ứng dụng mà họ phát triển (Facebook, Google) với công ty thu lợi nhuận khổng lồ từ ứng dụng đó (Meta, Alphabet).
Hãy đẩy ý tưởng này xa hơn một bước, bạn có thể hình dung một ứng dụng thay đổi thế giới mà không có công ty nào hưởng lợi từ nó. Phần mềm mã nguồn mở đã tiến một bước theo hướng này, giao việc phát triển phần mềm cho một cộng đồng tình nguyện viên. Những người đóng góp cho phần mềm mã nguồn mở không được trả lương, nhưng họ có thể hưởng lợi bằng cách sử dụng phần mềm mà họ góp phần tạo ra, hoặc bằng cách bán các dịch vụ hỗ trợ liên quan.
dApps ("ứng dụng phi tập trung", một loại phần mềm chạy trên blockchain) đi xa hơn, tạo ra các hệ thống gồm các quy tắc và chỉ thị đơn giản hoạt động như phần mềm, không cần cá nhân hay doanh nghiệp nào vận hành chúng. Khác với các dự án mã nguồn mở, công việc xây dựng và vận hành dApps được thanh toán thông qua việc tự động tạo ra và gia tăng giá trị của các loại tiền mã hóa đặc trưng cho ứng dụng đó (đôi khi gọi là token tiện ích).
Chi tiết kỹ thuật về cách điều này xảy ra không quan trọng; điều quan trọng là sự thay đổi tinh vi trong mô hình kinh doanh này sẽ thay đổi mọi thứ đối với người dùng như thế nào.
Ví dụ, trong phiên bản dApp của Facebook, sẽ không có Meta. Không có thực thể tập trung nào hưởng lợi nhuận từ ứng dụng, mà lợi nhuận sẽ được phân phối hoàn toàn trở lại cho người dùng nền tảng. Hãy suy nghĩ kỹ và dễ dàng nhận ra tại sao điều này nên xảy ra. Facebook mà không có người dùng thì chẳng có giá trị gì. Nếu người dùng không thể giữ lại toàn bộ giá trị mà họ tạo ra, thì tại sao họ không thể giữ lại càng nhiều càng tốt? Trên "Facebook dạng dApp" sắp tới, họ sẽ làm được điều đó.
Cơ hội giải quyết mọi vấn đề
Facebook, Google, YouTube, Twitter, Instagram, thậm chí cả Medium – nền tảng tôi đang dùng để viết bài này – đều được thúc đẩy bởi nội dung do người dùng chia sẻ, tìm kiếm, tạo ra, đăng tải, quay phim, tuyển chọn hoặc viết. Trong thế giới Web3, những người dùng này sẽ nhận được phần chia công bằng từ giá trị mà họ tạo ra trên các nền tảng này, thay vì để các tỷ phú công nghệ mặc áo hoodie ở Thung lũng Silicon chiếm đoạt 99% giá trị.
Không chỉ các nền tảng mạng xã hội. Ngân hàng không có tiền nếu không có chúng ta, vì vậy họ cũng sẽ chịu tác động tương tự. Nếu không có ai gánh rủi ro và đóng phí bảo hiểm, công ty bảo hiểm không thể quản lý rủi ro, vì vậy hãy đưa họ vào danh sách những bên bị đe dọa. Nhiều doanh nghiệp tạo ra của cải khổng lồ hiện nay có thể được phi tập trung hóa – thực sự dân chủ hóa – chưa kể đến luật sư, kế toán và các nhà cung cấp dịch vụ khác, nhiều người trong số họ sẽ sớm mất việc vì các hợp đồng thông minh trên blockchain.
Việc tái phân phối của cải này thực sự có thể thay đổi mọi thứ, không thông qua con đường chính trị – vốn dễ bị ảnh hưởng bởi các lợi ích đặc biệt có tiền – mà thông qua tiến bộ công nghệ hiệu quả hơn, khó ngăn cản hơn.
Ít tỷ phú đi tên lửa tư nhân hơn, tiền lương thực tế ở đáy tầng lớp nhiều hơn. Kinh tế sáng tạo trở thành lựa chọn khả thi về mặt tài chính, đặc biệt khi tốc độ robot thay thế công việc con người ngày càng nhanh. Sự bất an tài chính và phẫn nộ trong đại chúng được giảm nhẹ, ảnh hưởng chính trị của tầng lớp tinh hoa có lợi ích cũng suy yếu.
Với sự kết hợp của mạng lưới toàn cầu, tiền tệ kỹ thuật số, sự sáng tạo có thể sở hữu và các ứng dụng không chủ sở hữu – chúng ta gọi chung là Web3 – tất cả điều này đều trở nên khả thi.
Mọi thứ phụ thuộc vào cách chúng ta hành động ngay bây giờ
Chỉ những người lạc quan điên rồ mới cho rằng Web3 có khả năng xóa bỏ những tội ác tích tụ trong thế kỷ 21, đưa nhân loại cuối cùng vững chắc tiến tới một xã hội công bằng, sạch sẽ và ổn định hơn. Rất khó tưởng tượng một thế giới như vậy: nơi lợi nhuận từ lao động của máy móc đủ để xóa bỏ nghèo đói, bệnh tật và tuyệt vọng; nơi công việc của nghệ sĩ và nhà thám hiểm được đánh giá cao và được bảo vệ; nơi cuộc sống được đo lường bằng hành động thiện lành chứ không phải của cải tích lũy.
Tuy nhiên, ngay cả một kẻ bi quan dai dẳng cũng phải thừa nhận rằng kết quả vẫn chưa chắc chắn; ít nhất là vào lúc này, lựa chọn vẫn nằm trong tay chúng ta.
Chúng ta đã thấy mọi thứ thay đổi nhanh chóng đến thế nào. Xã hội như vậy sẽ hiện thực hóa khi những người quyền lực nhất trong chúng ta sẵn sàng gác lại ích kỷ trong những khoảnh khắc thực sự quan trọng, hành động vì lợi ích của toàn nhân loại.
Link gốc: https://medium.com/g20-ventures/what-the-hell-is-web3-heres-an-explanation-in-plain-english-b223108b5ffb
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
