Một cuộc bầu cử tổng thống Romania bị các nhà giao dịch tiền mã hóa can thiệp
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Một cuộc bầu cử tổng thống Romania bị các nhà giao dịch tiền mã hóa can thiệp
Bầu cử Romania trong bối cảnh thao túng kỹ thuật số
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Simona Weinglass, Bloomberg
Dịch và biên tập: Saoirse, Foresight News
Trong đời thực, Bogdan Peșchir là một nhà giao dịch tiền mã hóa 36 tuổi đến từ thành phố Brașov thơ mộng ở vùng Transylvania. Từ ban công ngôi nhà của anh, những mái nhà đỏ rực, những nhà thờ phong cách Gothic và bốn mùa thay đổi trên núi Tampa hiện lên rõ nét. Còn trên TikTok, anh là Bogpr — “người hâm mộ chi tiêu lớn nhất” trên nền tảng này tại Romania.
Peșchir đặc biệt thích chi tiền cho các streamer. Nếu bạn đang phát trực tiếp trên TikTok và làm điều gì đó thu hút sự chú ý hoặc giành được sự công nhận từ anh — ví dụ như nhảy xuống kênh đào hay thực hiện cú nhào lộn ngược — thì anh có thể xem và gửi cho bạn những món quà hoạt hình lướt ngang màn hình. Giá mỗi món quà dao động từ vài xu đến hàng trăm đô la Mỹ; người nhận có thể quy đổi chúng thành tiền mặt. Ở quy mô này, những món quà kỹ thuật số đã vượt xa mức độ “thích” thông thường từ người lạ.
Peșchir liên tục tặng quà, và lượng người theo dõi anh gần đạt 200.000. Việc chi tiêu không ngừng nghỉ giúp anh liên tục mở khóa những món quà ngày càng hoành tráng và đắt đỏ hơn: ví dụ như “Đại bàng sấm sét ảo”, “Phượng hoàng lửa”. Vào mùa thu năm 2024, anh đạt cấp độ cao nhất — cấp 50 — trên TikTok, củng cố vị thế là một trong những người dùng tặng quà hàng đầu châu Âu. Anh còn được trao một đặc quyền hiếm có: có thể gửi món quà hoạt hình “Thiên mã bay lượn” tới các streamer mà anh đánh giá cao. Đây là một dạng danh tiếng rất đặc biệt — nhưng các công tố viên Romania khẳng định sức ảnh hưởng này cực kỳ mạnh mẽ. Họ đã bắt giữ Peșchir với cáo buộc sử dụng tiền bạc và uy tín để hỗ trợ một ứng cử viên cực hữu độc lập giành chiến thắng trong vòng bỏ phiếu đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống Romania vào tháng 11/2024.
Ứng cử viên này, Călin Georgescu, gần như bất ngờ nổi lên chỉ trong một đêm. Các cuộc thăm dò dư luận ba tuần trước bầu cử cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông chỉ đạt 1%, thấp đến mức không đủ điều kiện tham gia các cuộc tranh luận truyền hình quốc gia chính thức. Thế nhưng, ông lại giành được 22,9% số phiếu trong vòng đầu tiên, vượt xa 12 ứng cử viên khác. Chỉ sau ba ngày, Hội đồng Quốc phòng Tối cao Romania tuyên bố cuộc bầu cử đã bị can thiệp từ bên ngoài. Chính phủ công bố năm tài liệu tình báo đã được chỉnh sửa một phần, cáo buộc có một “cơ quan nhà nước” can dự vào cuộc bỏ phiếu. Đức và Mỹ trực tiếp chỉ tên Nga là quốc gia đứng sau hành vi này.
Toàn bộ chiến dịch được triển khai hoàn toàn trên mạng, chủ yếu qua TikTok. Hàng chục nghìn tài khoản giả tạo dựng nên hình ảnh Georgescu được yêu thích nồng nhiệt, đẩy nội dung về ông tràn ngập bảng tin của mọi người. Theo một báo cáo của chính phủ Pháp, hashtag #calingeorgescu trên TikTok đã được xem 73,2 triệu lượt trong vòng bảy ngày — một mức độ nóng chưa từng có đối với một quốc gia có dân số 19 triệu người, trong đó khoảng 9 triệu người sử dụng TikTok. Các công tố viên cho biết Peșchir cũng tham gia vào chiến dịch này: anh chuyển hướng việc tặng quà sang các nhà sáng tạo nội dung quảng bá Georgescu, đồng thời thích và bình luận dưới các nội dung ủng hộ ứng cử viên này. Trong tin nhắn gửi cho người quen, anh viết: “Tôi đang làm tất cả những gì có thể để tăng độ phủ cho ông ấy.”
Călin Georgescu hai ngày sau khi giành chiến thắng trong vòng bỏ phiếu đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống Romania, còn 10 ngày nữa là kết quả chiến thắng của ông bị tuyên bố vô hiệu. Ảnh: Andrei Pungovschi / Getty Images
Các công tố viên nghi ngờ những hành động này đóng vai trò then chốt — thậm chí có thể là một phần của chiến dịch phối hợp — trong kế hoạch chung của Nga nhằm đưa Georgescu lên nắm quyền. Họ gọi vai trò của Peșchir trong việc đẩy cao tỷ lệ ủng hộ Georgescu là “quyết định”. Nicușor Dan, tổng thống Romania đắc cử sau khi Georgescu bị hủy tư cách, từng công khai chỉ trích Peșchir. Tuy nhiên, đến nay Peșchir vẫn chưa bị truy tố chính thức. Anh khẳng định những cáo buộc của chính phủ hoàn toàn phi lý: anh chỉ đơn giản là thích chi tiêu hào phóng số tiền do mình tự kiếm được để tặng quà cho các ngôi sao mạng xã hội trên TikTok — và trùng hợp là anh cũng là một fan hâm mộ của Călin Georgescu.
Đối với Romania — từng chịu ách độc tài thân Xô Viết từ năm 1944 đến 1989 — những cáo buộc về việc Điện Kremlin can thiệp vào bầu cử đặc biệt nhạy cảm. Mức độ phản ứng của chính quyền Romania trong vụ việc này là vô cùng hiếm thấy so với các sự kiện tương tự. Tháng 12/2024, Toà án Hiến pháp Romania tuyên bố kết quả bầu cử vô hiệu vì vi phạm luật bầu cử: thứ nhất là “việc sử dụng không minh bạch” công nghệ kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo; thứ hai là nguồn tài trợ cho chiến dịch vận động tranh cử của Georgescu chưa được kê khai. Toà án quyết định tổ chức lại cuộc bầu cử vào tháng 5/2025 và cấm Georgescu ra tranh cử.
Việc bắt giữ Peșchir vào tháng 3/2025 từng gây chấn động. Anh bước vào trụ sở cảnh sát Bucharest đội mũ, đeo khẩu trang và kính râm; trước ống kính truyền hình, anh miễn cưỡng tháo chúng ra, để lộ mái tóc gọn gàng và gương mặt gầy, góc cạnh. Các công tố viên cáo buộc anh tội “hối lộ cử tri bằng phương tiện điện tử” và đề nghị tạm giam trong quá trình hoàn tất cáo trạng. Khoảng một tháng sau, anh được thả. Kể từ đó, một chiếc máy bay không người lái của cảnh sát đã bay lượn ngoài ban công nhà anh trong nhiều tháng liền; mọi chiếc laptop mới anh mua đều bị cơ quan chức năng tịch thu.
Các công tố viên cho biết trong 10 tháng trước cuộc bầu cử, Peșchir đã chi gần 900.000 đô la Mỹ để tặng quà trên TikTok cho hơn 250 nhà sáng tạo nội dung Romania. Trong 31 ngày cuối cùng trước bầu cử, anh gửi tặng quà trị giá 381.000 đô la Mỹ cho các tài khoản ủng hộ Georgescu. Chính phủ khẳng định đây là khoản đóng góp vận động tranh cử bất hợp pháp, chưa được kê khai.
Peșchir kịch liệt bác bỏ mọi cáo buộc về tội lỗi của mình. “Chính phủ chưa đưa ra bất kỳ bằng chứng nào,” anh viết trong email gửi tới tạp chí Bloomberg Businessweek, “đây hoàn toàn là một câu chuyện bịa đặt, nhằm tìm cớ hủy bỏ cuộc bầu cử.” Anh phủ nhận bị Moskva chỉ đạo, nói rằng “ngoài Chúa ra, chẳng ai có thể ra lệnh cho tôi — và tôi đã không nhận một xu nào từ bất kỳ ai trong nhiều năm nay.”
Cảnh sát cho biết vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra. Tạp chí Businessweek đã xem báo cáo của cơ quan tình báo Romania, bản sao hơn 100 trang tin nhắn của Peșchir và tiến hành trao đổi với anh qua cả gặp mặt lẫn thư điện tử. Những tin nhắn này đặc biệt giống như một cánh cửa hé mở, cho ta cái nhìn vào thế giới kỳ lạ của việc hỗ trợ tranh cử trên mạng xã hội. Một người sống khép kín như vậy lại trở thành nhân vật biểu tượng cho một trong những chiến dịch can thiệp bầu cử của Nga thành công nhất có thể xảy ra trong thế kỷ 21.
Bogpr đã hoạt động trên TikTok ít nhất từ năm 2023, nhưng thực sự nổi tiếng vào tháng 3/2024 — tám tháng trước bầu cử. Lúc đó, anh tặng quà trị giá hàng chục ngàn đô la Mỹ cho ca sĩ Romania Nicolae Guță. Theo lời Peșchir, nhờ hành động này mà anh được mệnh danh là “Vua TikTok” trong nước.
Mô hình kinh tế của TikTok xoay quanh việc mua các đồng tiền ảo trên nền tảng. Tại Romania, giá mỗi đồng tiền hơi cao hơn 1 xu Mỹ. Peșchir có thể chi 1 đồng để mua một bông hồng ảo, 30.000 đồng để mua một con sư tử, và 44.999 đồng để mua một “vũ trụ”. (Việc anh có từng mua món quà thiên mã trị giá 42.999 đồng hay không thì không rõ.) Người nhận quà có thể đổi chúng thành kim cương ảo rồi quy đổi thành tiền thật — với mức giá khoảng một nửa số tiền mà người tặng đã chi, còn một nửa còn lại là hoa hồng dành cho TikTok. (Công ty từ chối tiết lộ tỷ lệ hoa hồng cụ thể.)
Trong những tháng đầu, việc Peșchir tặng quà cho các streamer dường như chẳng liên quan gì đến cuộc bầu cử. Anh đáp lại những lời kêu gọi quyên góp, ví dụ như từ cha mẹ của một đứa trẻ mắc bệnh nan y; anh tặng quà cho các nữ streamer trẻ tuổi vừa lip-sync vừa không nói lời nào; anh cũng tặng quà cho những người chỉ đăng video quay cảnh mình lái xe hay chặt củi.
“Tôi sẽ phát trực tiếp, mặc váy, hoá thân thành NPC — nhân vật không phải người chơi trong trò chơi — để thu hút sự chú ý của anh ấy,” ca sĩ hip-hop người Romani Gheorghe-Daniel Alexe (biệt danh Bahoi) cho biết. Theo cáo buộc của công tố viên, anh nhận được tổng cộng 2.400 đô la Mỹ quà từ Peșchir. Alexe nói người khác cũng tặng quà, nhưng Peșchir hoàn toàn thuộc một đẳng cấp khác.
Hầu như không một nhà sáng tạo TikTok nào biết tên thật và diện mạo thật của Peșchir. Alexe nhớ lại, anh hiếm khi tiết lộ thông tin cá nhân, chỉ nói rằng mình tin vào Chúa và coi việc tặng tiền là niềm vui lớn nhất. “Anh ấy nói, ‘Tôi có quá nhiều tiền, chẳng điều gì có thể làm tôi xúc động, bởi không điều gì kích thích được tôi,’” Alexe thuật lại, “chỉ có việc cho đi mới khiến tôi phấn khích.”
Thế hệ của Peșchir trưởng thành trong giai đoạn chuyển đổi xã hội dữ dội. Năm 1989, chế độ độc tài cộng sản do Nicolae Ceaușescu lãnh đạo sụp đổ cùng với Bức tường Berlin, chấm dứt thời kỳ chuyên chế cộng sản được xây dựng trên nền tảng chiếm đóng của Liên Xô sau Thế chiến II. Romania mở cửa với phương Tây, gia nhập NATO năm 2004 và Liên minh châu Âu năm 2007. Trong nhiều năm sau đó, kinh tế Romania tăng trưởng mạnh mẽ, từ một quốc gia từng nổi tiếng vì nạn trẻ em bị bỏ rơi trở thành nền kinh tế Đông Âu lớn thứ hai, chỉ sau Ba Lan. Ngày nay, Bucharest và nhiều thủ đô châu Âu khác đều có nghệ sĩ đường phố, quán cà phê chuyên biệt và không gian làm việc chung. Nhưng vẫn còn rất nhiều người Romania bị bỏ lại phía sau. Theo thống kê của EU, gần 30% dân số đối mặt với nguy cơ nghèo đói hoặc bị loại trừ khỏi xã hội — tỷ lệ cao thứ hai trong khối EU.
Các lực lượng cực hữu Romania đã xuất hiện trên mạng từ đầu thập niên 2010. Bà Oana Popescu-Zamfir, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu toàn cầu GlobalFocus Centre ở Bucharest, cho biết các nhóm này gồm những cổ động viên bóng đá cực đoan, người yêu thích nhạc hip-hop, những người hoạt động chống LGBTQ và những người vận động thống nhất người Roma. Dần dần, họ tụ họp quanh một đảng mới mang tên “Liên minh Người Romania” (AUR) — một đảng mang tính dân tộc chủ nghĩa, hoài cổ, bị các nhà phê bình lo ngại có màu sắc chuyên quyền, với chủ trương cốt lõi là tôn vinh truyền thống và Kitô giáo.
Georgescu từng là thành viên AUR và chia sẻ tầm nhìn tương tự, nhưng có thêm dấu ấn cá nhân. Ông gọi Ukraine là một “quốc gia hư cấu”, ca ngợi thủ lĩnh tổ chức cực hữu “Phong trào Đoàn thể” — từng giết hại người Do Thái và các đối thủ chính trị trong những thập niên trước Thế chiến II — là một “anh hùng”, nói rằng người này “đã đoàn kết hàng chục ngàn người bằng một mục tiêu duy nhất, một niềm tin duy nhất, bản sắc dân tộc và sự thuần khiết của người Romania”. Ông còn tiên đoán trong tương lai con người sẽ giao tiếp bằng sóng não và từng tuyên bố mình đã gặp người ngoài hành tinh. (Georgescu chưa phản hồi yêu cầu bình luận từ tạp chí này.)
Trong giới chính trị dòng chính, Georgescu bị coi là một kẻ lập dị. Nhưng trên TikTok, hình ảnh của ông lại hoàn toàn khác biệt. Trong một đoạn video, ông bơi giữa hồ đóng băng, khoe cơ bắp vai và cánh tay săn chắc; trong đoạn khác, ông cưỡi ngựa trắng mặc áo sơ mi thêu truyền thống. Ông tự xưng là “con trai nông dân”, “linh hồn dân tộc”, cáo buộc giới lãnh đạo hiện tại của Romania tham nhũng và bán đất nước cho các công ty nước ngoài. Ông tuyên bố mình là hy vọng cuối cùng của đất nước để chống lại chủ nghĩa toàn cầu muốn phá huỷ Kitô giáo và bản sắc riêng của Romania. Hệ tư tưởng của Georgescu được gọi chung là “chủ nghĩa chủ quyền”, đặt người dân thường đối lập với giới tinh hoa, quốc gia dân tộc đối lập với EU và NATO, truyền thống đối lập với chủ nghĩa tiến bộ.
Lời lẽ này đã chạm đến tận đáy lòng Peșchir. Trong tin nhắn, anh viết: “Tôi cảm thấy người này là do Chúa phái đến. Giờ đây Romania của chúng ta đã có cơ hội.”
Không thể phủ nhận rằng những điều kỳ lạ liên tiếp xảy ra trong vài tuần trước cuộc bầu cử tổng thống Romania tháng 11/2024. Mật khẩu của nhân viên cơ quan bầu cử Romania bị rò rỉ và xuất hiện trên diễn đàn tin tặc Nga. Báo cáo tình báo Romania cho biết hơn 85.000 cuộc tấn công mạng nhằm vào cơ sở hạ tầng bầu cử, trông như đến từ 33 quốc gia — nhưng báo cáo khẳng định đây rất có thể chỉ là màn ngụy trang địa chỉ IP.
Rõ ràng, một hoặc nhiều thế lực mạnh mẽ đã cố gắng phá hoại cuộc bầu cử Romania đồng thời che giấu dấu vết.
Theo báo Mediapart của Pháp, cơ quan tình báo Romania đã thông báo riêng với đồng nghiệp Pháp rằng họ tin rằng các cuộc tấn công này do Nga điều phối. Báo cáo nêu rõ, Romania đã truy nguyên một trong những cuộc tấn công này đến tổ chức tin tặc APT29 (còn gọi là “Gấu Thoải Mái”) thuộc Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR).
Tháng 10/2025, Tổng thống Dan cuối cùng đã công khai tuyên bố chính phủ đã xác định được nguồn gốc của tất cả các hành vi can thiệp — bao gồm cả chiến dịch lan truyền trên mạng xã hội không kiểm soát của Georgescu — là Nga. Ngày 2/10, Dan trình bày kết quả điều tra sơ bộ của Romania trước các nhà lãnh đạo châu Âu tại Copenhagen.
Tổng thống cho biết hoạt động của Nga bắt đầu từ năm 2019, khi một công ty Nga bắt đầu xây dựng hồ sơ xã hội của người Romania. Vài năm sau, hàng loạt nhóm Facebook Romania đột ngột xuất hiện với chủ đề y học thay thế, tôn giáo, công thức nấu ăn… mang những tên gọi như “Chỉ có một Đức Chúa thật”, “Vẻ đẹp Romania”. Dan khẳng định những nhóm này trông vô hại nhưng thực chất nhằm thử nghiệm các luận điệu dư luận khác nhau trên các nhóm dân cư khác nhau ở Romania.
Theo điều tra của Romania, các chuyên gia tiếp thị kỹ thuật số Nga cuối cùng đã xác định bốn chủ đề chính: “Người Romania dễ bị thuyết phục nhất bởi các câu chuyện về bản sắc, hoài cổ, thuyết âm mưu, tôn giáo và y học thay thế”, Tổng chưởng lý Romania Alex Florenta phát biểu tại một cuộc họp báo hai tuần trước chuyến đi Copenhagen của Dan.
Ví dụ, nhiều nhóm xuất hiện những người Romania trông như được tạo bởi AI, tuyên bố họ không cảm thấy xấu hổ khi sống ở nông thôn; một số khác là những người Romania chân chất, thường xuyên mất người thân nhưng vẫn tổ chức sinh nhật.
Khi cuộc bầu cử 2024 đến gần, nhiều nhóm này bắt đầu đăng nội dung ủng hộ Georgescu bên cạnh những công thức nấu ăn, câu danh ngôn truyền cảm hứng và những câu chuyện cảm động về người bình thường. Đồng thời, hàng loạt video và ảnh ồ ạt tràn ngập TikTok. Romania xác định một trong những nguồn chính là nhóm Telegram mang tên Propagatorcg, nơi quản trị viên tập trung quản lý nội dung tuyên truyền cho Georgescu, phân phát cho các tình nguyện viên và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng hashtag nào, cách chỉnh sửa video, ảnh và meme để thuật toán TikTok coi chúng là nội dung gốc.
Sau đó, ngay khi hàng trăm nhà sáng tạo nội dung đăng tải nội dung liên quan đến Georgescu, phần thứ ba của chiến dịch bắt đầu: các tài khoản bot. Hai tuần trước ngày bỏ phiếu, 25.000 tài khoản TikTok vốn gần như im lìm đột nhiên trở nên sôi động, bắt đầu tương tác mạnh mẽ với nội dung ủng hộ Georgescu. Phó Chủ tịch Cơ quan Quản lý Viễn thông Romania (Ancom), ông Pavel Popescu, cho biết những tài khoản này có địa chỉ IP riêng biệt, mô phỏng thiết bị di động và liên tục thay đổi vị trí — giống hệt điện thoại thật. Điều này khiến chúng rất khó bị nhận diện là bot, và khiến dữ liệu tương tác của Georgescu trông hết sức chân thực trong mắt thuật toán TikTok.
“Ai cũng có thể mua 25.000 bot để thích cho mình, sự khác biệt không lớn,” Popescu nói, “nhưng khi bạn có 25.000 tài khoản hoạt động, chúng đi đâu theo đó, và ùa vào phòng phát trực tiếp ngay khi bạn bắt đầu — thì hoàn toàn khác biệt.”
Thông thường, một tài khoản có 10.000 người theo dõi khi phát trực tiếp có thể chỉ có khoảng 500 người xem đồng thời. Nhưng lượng người xem trực tiếp của Georgescu vượt xa mức mà số lượng người theo dõi của ông đáng lẽ phải có. “Chẳng mấy chốc, Georgescu xuất hiện trên bảng tin của mọi người, rồi lan rộng như tuyết lăn.” Popescu nói. Ngay sau khi các bot xuất hiện, Georgescu trở thành xu hướng nổi bật thứ chín toàn cầu trên TikTok.
Khi bị bắt, các công tố viên cáo buộc hành động hỗ trợ Georgescu của Peșchir gồm hai giai đoạn: trong những tháng đầu, anh tích luỹ danh tiếng và người theo dõi trên TikTok bằng việc tặng quà; khi gần đến vòng đầu tiên của bầu cử, anh bắt đầu thích và chia sẻ video và meme của Georgescu. Với danh tiếng và lượng người theo dõi khổng lồ của mình, những nội dung này tự động lan rộng. Khi Bogpr bước vào phòng phát trực tiếp, người dùng phấn khích như gặp ngôi sao. Khi anh gửi những món quà lớn như sư tử hay “vũ trụ”, ID của anh xuất hiện trên màn hình kèm hiệu ứng hoạt hình, và các streamer thường dừng phát trực tiếp để cảm ơn anh. Danh tiếng hào phóng của anh lan rộng, khiến nhiều người chủ động liên hệ anh đều đề cập đến việc anh ủng hộ Georgescu.
“Anh có thể cho tôi chút tiền không? Tôi sẵn sàng làm bất cứ điều gì,” Cristian Gunie, một người dùng TikTok vừa ra tù, nhắn cho Peșchir một tuần trước bầu cử, “Tôi có thể phát tờ rơi của ông Georgescu trên đường suốt cả ngày.”
“Xin chào, nếu anh phát trực tiếp làm việc này, tôi sẽ ủng hộ anh trong phòng phát trực tiếp.” Peșchir trả lời. Anh chỉ gửi cho Gunie một món quà: một chiếc máy bay trị giá 48,88 đô la Mỹ.
Trong nhiều tin nhắn giữa Peșchir và các nhà sáng tạo nội dung anh tài trợ, tồn tại sự chênh lệch rõ rệt: các nhà sáng tạo nói thẳng thừng, như thể việc nhận tiền để hỗ trợ Georgescu là chuyện đương nhiên; còn Peșchir lại thận trọng hơn nhiều trong cách dùng từ.
Bogdan Peșchir — được 200.000 người theo dõi trên TikTok gọi là Bogpr — được hộ tống tới trụ sở Tổng Viện Kiểm sát Romania tại Bucharest. Ảnh: Cristian Nistor / Thông tấn xã Romania
Costel Niculae, biệt danh Costelusclejeanioficial10, từng giết người lúc 14 tuổi và ngồi tù 22 năm. Tài khoản TikTok của anh đăng tải những câu chuyện trong tù, hát và những suy ngẫm đầy ngôn ngữ thô tục về cuộc đời.
Sáu ngày trước bầu cử, Niculae nhắn cho Peșchir rằng đã nhiều ngày không nhận được tin tức từ anh. “Anh không định đưa tôi tham gia hoạt động bầu cử sao?” anh viết, “Tôi có thể tập hợp nhiều người trong cộng đồng nơi tôi ở, và có cả bằng chứng hình ảnh.”
“Tôi không ‘đưa’ bất kỳ ai làm điều gì,” Peșchir trả lời, “Tôi chỉ nói với mọi người những điều tôi nghĩ là tốt cho đất nước. Tôi sẽ không trả tiền để thuê người làm việc.”
Niculae rất bối rối: “Tôi không hiểu. Sao anh lại bỏ mặc tôi? Tôi đã làm sai điều gì?”
“Tôi không bỏ mặc anh,” Peșchir đáp, “anh cứ làm điều anh thấy đúng.” Sau vài lần trao đổi, Peșchir nhấn mạnh lần nữa: “Không có kế hoạch trả tiền nào cả.” Tổng cộng, anh đã gửi quà trị giá 4.207,37 đô la Mỹ cho Niculae.
Nếu những tin nhắn của Peșchir nghe như đã tra cứu kỹ luật bầu cử, thì đó là vì anh thực sự đã làm như vậy: cảnh sát tìm thấy lịch sử tìm kiếm trên máy tính của anh, bao gồm cả cụm từ “hối lộ bầu cử” và Luật Tài chính Bầu cử Romania số 334/2006. Tại Romania, việc mua phiếu và ứng cử viên nhận hỗ trợ tài chính không được tiết lộ đều là hành vi phạm pháp. Các công tố viên cho rằng, dù không nói rõ ràng, mối quan hệ trao đổi này vẫn ngầm tồn tại.
Peșchir từ chối bàn luận về những tin nhắn này, viện dẫn khả năng chúng liên quan đến phiên toà sắp tới nên không tiện thảo luận. Nhưng anh khẳng định mình thực sự yêu thích Georgescu và mong ông thắng cử, còn việc tra cứu luật bầu cử là để đảm bảo không vi phạm pháp luật. “Những cáo buộc này giống như một tình tiết trong tiểu thuyết Orwell — một nhà nước cảnh sát buộc tội bạn phạm ‘tội tư tưởng’ dù có bằng chứng rõ ràng trái ngược,” Peșchir viết trong email, “thật phi lý đến mức cùng cực.”
Các cuộc điều tra tài chính xuyên biên giới có thể kéo dài nhiều năm, trong khi các công tố viên Romania lại nổi tiếng vì tính bảo mật cao. Điều này có thể giải thích vì sao phía công tố và các quan chức hiếm khi lên tiếng công khai, chỉ thỉnh thoảng hàm ý rằng lời giải thích của Peșchir về việc chi tiêu hàng triệu đô la trên TikTok là khó tin. (Ông Popescu, quan chức quản lý viễn thông, từng nói: “Ai lại tự bỏ ra một triệu đô la để ủng hộ một người bỗng dưng xuất hiện từ hư không?”) Trong văn bản tố tụng, công tố viên cho rằng việc Peșchir cố ý tránh thể hiện rõ mối quan hệ trao đổi tiền bạc với những người ủng hộ Georgescu chính là bằng chứng cho thấy anh đang làm điều đó. Họ khẳng định những khoản tặng quà trên TikTok của anh trong nửa năm trước khi chiến dịch tranh cử bắt đầu đều là một phần của kế hoạch: anh đang thu phục người khác vào mạng lưới ngày càng mở rộng của mình, theo lời văn trong hồ sơ toà án, nhằm “tạo ra sự phụ thuộc và khai thác nó trong thời gian bầu cử”.
Peșchir nói rằng những khoản tặng quà không liên quan đến chính trị chỉ chứng tỏ anh có sở thích đa dạng trên TikTok. Luật sư của anh, ông Cristian Sirbu, cho biết thân chủ không chỉ gửi tiền cho những người ủng hộ Georgescu mà còn tặng quà cho người ủng hộ đối thủ của ông này. Ông Sirbu lưu ý rằng Peșchir từng nói rõ với người khác rằng việc anh gửi tiền không xuất phát từ mục đích chính trị.
“Nhưng thẩm phán hoàn toàn không lắng nghe,” ông Sirbu nhắc lại một vị thẩm phán trong phiên điều trần tháng 3 năm ngoái, “ông ấy nói, ngay cả khi (Peșchir) bảo người khác đừng làm theo, thì trên thực tế vẫn tồn tại một gợi ý tiềm thức khiến họ làm theo. Điều này cần đi khám chuyên khoa tâm thần rồi. Tôi thậm chí bắt đầu tự hỏi liệu mình có nên đến bệnh viện tâm thần kiểm tra không.”
Chính phủ còn cho biết khoảng 7 triệu đô la Mỹ được phát hiện trong tài khoản tiền mã hóa của Peșchir sau khi anh bị bắt “không phù hợp với mức sống tương ứng với hoạt động kinh doanh của công ty anh ấy”. Đây là cách diễn đạt gần nhất của chính phủ nhằm cáo buộc Peșchir có thu nhập ngoài sổ sách hoặc số tiền tặng quà trên TikTok không phải do anh tự có.
Tuy nhiên, đến nay các cáo buộc đối với Peșchir chưa liên quan đến nguồn gốc số tiền. Cho đến năm 2023, anh làm việc gần một thập kỷ tại công ty máy ATM Bitcoin tên BitXatm. Sau đó, anh tự nhận là nhà giao dịch tiền mã hóa toàn thời gian. “Phần lớn khoản đầu tư của tôi được thực hiện trên các nền tảng phi tập trung công khai, bất kỳ ai có kiến thức cơ bản về blockchain đều có thể dễ dàng xác minh,” anh nói.
Vụ việc của Peșchir là một phần trong cuộc điều tra lớn hơn nhằm vào những người hậu thuẫn đằng sau Georgescu. Từ sau khi giành chiến thắng vòng đầu rồi bị hủy tư cách, Georgescu luôn chịu sự giám sát chặt chẽ. Ông bị cáo buộc ca ngợi Phong trào Đoàn thể (một hành vi bị cấm theo luật Romania) và bị nghi âm mưu lật đổ chính phủ sau khi kết quả bầu cử bị hủy bỏ. Tháng 10/2025, Tổng chưởng lý Romania xác nhận đã yêu cầu sự hỗ trợ từ ít nhất ba quốc gia khác để điều tra nguồn tài trợ cho chiến dịch tranh cử của Georgescu.
Tổng thống Dan thừa nhận vào mùa thu năm ngoái rằng chính phủ vẫn gặp khó khăn trong việc kết án Peșchir. “Chúng tôi biết (các chiến dịch thao túng ảnh hưởng dư luận trên mạng xã hội) được thực hiện như thế nào,” ông nói, “chúng tôi biết một số manh mối — dù là các tài khoản giả hay các công ty quảng cáo trả phí — đều có bằng chứng dẫn về Nga. Điều chúng tôi chưa biết là ai đã thiết kế toàn bộ chiến lược. Cũng tương tự, chúng tôi biết rất ít về dòng tiền… và mọi thứ liên quan đến Bogdan Peșchir.”
Peșchir đã bị bắt gần một năm. Một nguồn tin cảnh sát tiết lộ với Tạp chí Businessweek rằng vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra. Anh đã về nhà, có thể tự do đi lại và đã có chiếc laptop mới thay cho những chiếc bị tịch thu. Anh nói mình đang cố gắng phục hồi tài chính thông qua giao dịch tiền mã hóa. Anh mô tả bản thân là một người làm việc chăm chỉ, hướng nội, “sống một cuộc đời rất bình yên và tĩnh lặng”, phần lớn thời gian ở trong văn phòng. “Thời gian rảnh duy nhất của tôi là đi nhà thờ, ở bên thú cưng, đọc sách hoặc lái xe thư giãn vào ban đêm,” anh nói, và việc tặng quà trên TikTok chỉ là một cách khác để giải toả căng thẳng.
Tháng 12/2024, chính phủ Romania đã chuyển hồ sơ TikTok lên Ủy ban Châu Âu để điều tra xem nền tảng này có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ngăn chặn việc bị thao túng hay không. Kết quả điều tra đến nay vẫn chưa được công bố.
TikTok thừa nhận đã có những nỗ lực thao túng bầu cử, nhưng không đồng ý với mô tả của chính quyền Romania về chiến dịch thao túng. Trong email gửi Tạp chí Businessweek, người phát ngôn TikTok cho biết công ty đã vô hiệu hoá nhiều mạng lưới thao túng nhắm vào Romania trong tháng 11–12/2024, và những mạng lưới này không chỉ hỗ trợ Georgescu. “Xét đến phạm vi rộng các ứng cử viên được hỗ trợ, việc khẳng định Călin Georgescu là người hưởng lợi duy nhất từ các hoạt động phi thực tế trên TikTok là không chính xác, cũng như không thể đo lường mức độ lợi ích tương đối mà các ứng cử viên khác thu được,” người phát ngôn nói.
Tuy nhiên, Dan trực tiếp chỉ đích danh đối thủ duy nhất. “Chúng ta đang đối mặt với một cuộc tấn công thông tin của Nga nhằm vào các quốc gia châu Âu,” ông tuyên bố tháng 10, định nghĩa hành vi bị nghi can thiệp bầu cử Romania là một dạng “chiến tranh hỗn hợp”.
Thuật ngữ này chỉ những hành vi thù địch gián tiếp giữa các quốc gia mà không liên quan đến xâm lược vũ trang, nhằm phá hoại mục tiêu từ bên trong. Chính phủ phương Tây thường quy trách nhiệm cho Nga về chiến lược này, cáo buộc nước này can thiệp bầu cử, phá hoại cơ sở hạ tầng, hỗ trợ đảo chính… Còn Nga luôn phủ nhận mọi liên quan.
Theo quan điểm của những người ủng hộ lập trường chính phủ, việc càng khó chứng minh thì càng chứng tỏ những kẻ âm mưu che giấu dấu vết rất kỹ lưỡng. Còn theo những người hoài nghi, điều này lại cho thấy “âm mưu” được nói đến chỉ là một thuyết âm mưu.
Quyết định hủy bỏ cuộc bầu cử — chưa từng có tiền lệ — khiến nhiều người Romania bất mãn. Elena Lasconi, ứng cử viên chính thống xếp thứ hai sau Georgescu và từng có cơ hội đối đầu ông trong vòng chung kết, gọi việc hủy bỏ bầu cử là “giáng một đòn chí mạng vào cốt lõi của nền dân chủ — lá phiếu.” Tháng 1/2025, hàng chục ngàn người biểu tình tại Bucharest, một số người cầm theo chiếc quan tài viết chữ “dân chủ”.
Một thời, quyết định loại Georgescu ra khỏi cuộc đua của Romania dường như phản tác dụng. Một ứng cử viên chủ quyền khác, George Simion, tuyên bố ra tranh cử. Giống Georgescu, ông hoài nghi về EU và viện trợ của khối này cho Ukraine, đồng thời cho rằng Nga không đe doạ NATO. Georgescu công khai ủng hộ ông.
Hai tháng sau chiến thắng ngắn ngủi trong cuộc bầu cử của ứng cử viên này, người ủng hộ ông tập trung tại trụ sở cảnh sát nơi ông bị triệu tập để điều tra. Ảnh: Alex Nicodim / Thông tấn xã Anadolu
Trong vòng đầu của cuộc bầu cử lại vào tháng 5/2025, Simion giành được 41% phiếu, vượt xa con số 23% của Georgescu năm ngoái. Đối thủ của ông trong vòng chung kết là Dan — nhà toán học và nhà hoạt động xã hội, từ năm 2020 giữ chức thị trưởng Bucharest. Nhiều hãng truyền thông toàn cầu dự đoán Simion sẽ chiến thắng. Tiêu đề Reuters ngày 7/5: “Simion – ứng cử viên cực hữu Romania dẫn đầu trong thăm dò trước vòng chung kết”. Đồng tiền Romania (leu) giảm xuống mức thấp kỷ lục so với euro, rõ ràng phản ánh nỗi lo ngại của nhà đầu tư về chính sách kinh tế của Simion.
Trên TikTok, Simion có 1,3 triệu người theo dõi, trong khi Dan chỉ có 350.000. Simion đăng video mình làm việc cùng công nhân, hoặc ở nhà thờ; Dan đăng video mình tận hưởng đời sống đô thị tại Bucharest, đi nhà hàng và chia sẻ việc nhà với bạn đời. Simion nói về việc khôi phục phẩm giá và công lý cho người Romania; Dan giải bài toán toán học, giải thích cách cân bằng ngân sách. Simion kêu gọi người Romania gia nhập một “phong trào lịch sử vĩ đại”; Dan nói về pháp quyền và chủ nghĩa tự do.
TikTok — hiện vẫn đang bị EU điều tra — đã phản ứng tích cực hơn rõ rệt đối với các hoạt động đáng ngờ trên nền tảng trong vòng chung kết. Ông Mircea Toma, Thư ký Nhà nước của Ủy ban Truyền thông Thị giác Romania (cơ quan quản lý truyền hình và phát thanh), cho biết TikTok đã tăng gấp đôi số nhân viên kiểm duyệt tiếng Romania và hợp tác chặt chẽ hơn với cơ quan quản lý. “Chúng tôi đánh dấu nội dung, và chỉ vài phút sau nó đã bị xoá,” ông Toma nói, “trước đây thì chẳng tìm được ai cả.”
Ngày 18/5 — ngày bỏ phiếu — cử tri Romania lại gây bất ngờ. Dan giành chiến thắng với 53,6% so với 46,4% của Simion. Kết quả được công bố lúc 21 giờ tối, đông đảo người dân tập trung bên ngoài trụ sở vận động tranh cử của Dan gần Công viên Cișmigiu ở Bucharest. Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt mức kỷ lục 65%, trong khi tỷ lệ này ở vòng đầu bị hủy chỉ là 53%. Đám đông hô vang “Châu Âu, Châu Âu!” và “Phát xít xuống đường!”, nhiều người vẫy cờ EU.
Ứng cử viên được Nga ưa thích đã thất bại, nhưng tư tưởng chính trị theo kiểu Georgescu rõ ràng vẫn còn tồn tại. “Xã hội chúng ta phân cực hơn bao giờ hết,” nhà báo Romania Victor Ilie nhận định, “bởi vì chúng ta hủy bỏ cuộc bầu cử rồi tổ chức lại, nên tất cả những người đã bỏ phiếu cho Simion và Georgescu đều không coi Nicușor Dan là tổng thống hợp pháp. Còn ở phía bên kia, những người đã bỏ phiếu cho Dan lại vui mừng tột độ vì phe cực hữu thất bại, và sùng bái ông theo một cách cực đoan. Hai nhóm này đã không còn giao tiếp với nhau.”
Dĩ nhiên, người kiên quyết tin rằng Georgescu mới là nạn nhân thực sự của việc can thiệp bầu cử là Bogdan Peșchir. “Cuộc bầu cử Romania phải bị hủy bỏ vì người ‘sai’ đã chiến thắng — sai đối với giới tinh hoa chính trị,” anh nói.
Khi được hỏi vì sao ông nghĩ Georgescu lại nổi tiếng đến vậy, Peșchir nói, đơn giản là vì ông có sức lôi cuốn. “Tôi nghĩ chỉ vì mọi người đồng cảm với quan điểm của ông ấy,” anh nói, “xã hội Romania khao khát thay đổi sâu sắc, và họ coi ông ấy là một người ngoài cuộc. Ông ấy rất giỏi chạm đến những vấn đề quan trọng thực sự làm tổn thương Romania.”
Theo một nghĩa nào đó, điều này hiển nhiên. Chiến dịch lan truyền virus do các tài khoản giả tạo khởi xướng đã mang lại cho Georgescu lợi thế dẫn đầu khổng lồ, giúp ông nhanh chóng len lỏi vào điện thoại của người dân. Và một khi đã tiếp cận được công chúng, nhiều người thực sự bị thuyết phục. Một chiến dịch tranh cử giả tạo cuối cùng đã trở thành ý chí thực sự của nhân dân.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Bloomberg
