Arcium tiền kiếp và hiện sinh: Solana bước vào kỷ nguyên quyền riêng tư 2.0
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Arcium tiền kiếp và hiện sinh: Solana bước vào kỷ nguyên quyền riêng tư 2.0
Arcium bước vào quy trình TGE, đánh dấu sự kết thúc của các dự án riêng tư cổ điển.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Tô Gia
Thời trang là một vòng tuần hoàn, Crypto là một chu kỳ, có thể các chu kỳ đã qua rồi, nhưng những dự án bắt chước sẽ mãi trường tồn.
Dự án máy tính siêu tốc mã hóa Arcium trên Solana chọn Coinlist để mở bán vòng cộng đồng, chỉ trong chớp mắt khiến tôi nhớ lại thời điểm 2017~2021, thời đại chạy script tranh suất trên Coinlist, là làng mới của các nhà khoa học và đội quân "farm" tiền ảo.
Một thế hệ mới thay thế thế hệ cũ, nhưng Arcium lại ba lần đổi cờ, vất vả tìm đường sống cho mình, may mắn thoát khỏi mùa Meme Solana, không biết liệu có thể thực hiện giấc mơ tại mùa Meme BSC hay không.
Đời trước: Dark pool Elusiv xóa repo bỏ chạy
Bằng ba câu, có thể tóm gọn lý do vì sao Elusiv biến thành Arcium:
-
Bạn có biết Arcium chẳng phải họ thật, Elusiv mới là tên gốc;
-
Mã hóa MPC dựa trên dữ liệu chỉ là lớp vỏ ngụy trang, dark pool mới là nghề cũ;
-
Privacy 1.0 là trạng thái riêng tư cá nhân, chuyển mình thành 2.0 nhấn mạnh hợp tác chia sẻ.
Elusiv khởi nguồn từ cuộc thi hackathon trên Solana, ban đầu là bản sao chép trên Solana của các dự án bảo mật như Zcash, Monero, Tornado Cash, tập trung xây dựng dịch vụ dark pool (thị trường giao dịch riêng) bằng công nghệ ZK/FHE/MPC.
Dịch vụ dark pool không phức tạp, giống như mạng ngầm (dark web), đều ám chỉ các hành vi sâu kín nằm ngoài bề mặt, mang cảm giác như chính phủ ngầm vậy. Về bản chất, dark pool là hình thức giao dịch ẩn danh ngoài sàn của các tổ chức lớn hoặc cá nhân giao dịch quy mô lớn nhằm tránh biến động trên thị trường thứ cấp.
Trên blockchain, hệ thống sổ cái công khai minh bạch khiến mọi giao dịch đều bị phơi bày, đây cũng là nguồn gốc của MEV, do đó nhu cầu chuyển sang giao dịch ẩn danh là có thật.
Tuy nhiên như đã nói, lúc này Privacy 1.0 về bản chất không khác gì mixer hay Monero, sau khi Tornado Cash bị cơ quan quản lý sờ gáy, tiếp tục làm theo cách này rõ ràng là khiêu khích trực tiếp chính quyền Mỹ, vì vậy mã nguồn Elusiv ngừng cập nhật từ hai năm trước.
Chú thích ảnh: Elusiv ngừng cập nhật, Nguồn ảnh: @ArciumHQ
Nếu bạn tìm kiếm từ khóa Dark Pool và FHE trên @ArciumHQ, sẽ thấy họ tập trung vào hai điều: thảo luận về ưu điểm của MPC so với FHE, chủ yếu là hiệu quả tính toán và chi phí; thứ hai là lạc quan dài hạn về dark pool, dù trước đây dùng tên Elusiv, nay thì dùng Arcium.
Nhưng thực tế, các công nghệ như MPC/FHE/ZK/TEE không có ưu nhược tuyệt đối, phần lớn là do khác biệt về bối cảnh ứng dụng: MPC tập trung vào tính toán đáng tin cậy giữa nhiều bên, FHE tập trung vào hành vi tính toán trên dữ liệu đã mã hóa, còn ZK đảm bảo tính hợp lệ của dữ liệu trước khi mã hóa.
Chú thích ảnh: So sánh công nghệ bảo mật theo góc nhìn Arcium, Nguồn ảnh: @ArciumHQ
Thực ra, có thể khẳng định chắc chắn rằng hiện tại các dự án định hướng công nghệ bảo mật đều đang khó khăn, đâu cần phải công kích lẫn nhau, cùng phát triển thị trường mới là lựa chọn đôi bên cùng có lợi. Nhưng chưa phải điểm gây sốc nhất, sau khi Tornado Cash có tín hiệu hồi sinh, Arcium lại tiếp tục cổ vũ dark pool.
Làm dự án khó, làm dự án nổi tiếng càng khó hơn, phải trải qua ngàn lần thử thách của thị trường mà vẫn giữ được như thuở ban đầu; làm nhà đầu tư nhỏ lẻ khó, kiếm tiền được lại càng khó hơn, phải từng chữ từng chữ giải nghĩa trong cảnh "toàn phe Trường Giang đều xài Bluetooth".
Đời nay: Chuyển hướng từ FHE song song sang máy tính siêu tốc mã hóa
Arcium có suy nghĩ riêng về bảo mật dựa trên dữ liệu.
Nói đơn giản, Arcium cân nhắc cách kết hợp đặc điểm blockchain với MPC, đáp án cũng rất đơn giản: MPC cần nhiều bên cùng xử lý, blockchain cần nhiều nút vận hành, vậy kết hợp hai yếu tố này chẳng phải chính là môi trường thực thi đa bên (MXEs - Multi-Party eXecution Environments)?
Xuất phát từ nền tảng này, thêm kỹ thuật thực thi song song, kết hợp các đặc điểm công nghệ FHE/ZK, có thể tạo ra hệ thống blockchain mã hóa vừa nhanh vừa an toàn.
Nếu quan tâm đến song song hóa, có thể đọc bài viết cũ chưa bị "bật lại": Song song không chỉ dành cho EVM, L1 hiệu năng cao (Sui) thách thức L2 Ethereum?
Nhưng những điều này cũng không quá quan trọng, giống như Nillion, vấn đề cốt lõi hiện tại là công nghệ bảo mật thiếu bối cảnh ứng dụng thực tiễn. Arcium chọn AI, DePIN và DeFi, hai lĩnh vực đầu có thể dùng làm chiêu bài gọi vốn phát hành token, chỉ có dark pool và giao dịch riêng tư (mixer) trong DeFi là có nhu cầu thị trường thực sự hiện nay.
Việc Arcium tuyên bố kiến trúc nhanh hơn FHE gấp 10.000 lần cũng vô nghĩa, bởi nhu cầu về FHE trên blockchain là bằng 0, nên 10.000 lần của con số 0 vẫn là 0.
Tôi không phủ nhận Arcium hay công nghệ MPC/FHE, nhưng nhu cầu dài hạn của họ không rõ ràng, dưới áp lực phát hành token, đội ngũ dự án chỉ còn cách tìm kiếm những nhu cầu không thật, giống như việc token rác dù có mua lại cũng vẫn là token rác.
Đời sau: Solana Privacy 2.0 lang thang vô định
Nhưng chuyện nào rồi cũng có bước ngoặt, Helius từng đóng góp bài viết kỹ thuật dễ hiểu nhất về Solana 2.0, giờ lại đang định nghĩa lại khái niệm Solana Privacy 2.0, dù tôi không tin điều này, nhưng nghe thì có vẻ hợp lý.
Cốt lõi chỉ một điểm: Privacy 2.0 là bảo mật đa bên, điển hình là trạng thái riêng tư chia sẻ, nói cách khác chính là MPC, cụ thể hơn là tổng hợp khái niệm của Arcium:
-
arxOS là hệ điều hành mã hóa, dùng để tập hợp năng lực tính toán từ các nút Arcium;
-
MXE là môi trường thực thi tính toán, cho phép tính toán an toàn diễn ra trên Arcium;
-
Arcis là ngôn ngữ lập trình sửa từ Rust, tương tự mối quan hệ giữa ngôn ngữ Move với Rust.
Ở đây thật sự phải phàn nàn một chút, cả StarkNet, ngôn ngữ Move, và Arcis đều là phiên bản chỉnh sửa từ Rust, có lẽ theo quan điểm đội ngũ dự án là tận dụng tối đa hiệu quả tùy biến ngôn ngữ, nhưng ngoài việc tăng gánh nặng cho nhà phát triển thì sẽ chẳng mang lại hiệu quả thực tế nào.
Chú thích ảnh: Sự khác biệt giữa Privacy 1.0 và 2.0, Nguồn ảnh: Helius
Thực tế, AI riêng tư có lẽ gần như không cần công nghệ MPC/FHE. Nếu LLM đủ nhỏ, MCP có thể trở thành tiêu chuẩn thực tế của ngành, trực tiếp đáp ứng nhu cầu hàng ngày của người dùng cá nhân mà không cần phơi bày quá mức thông tin riêng tư.
Nếu AI riêng tư hay AI cá nhân hóa có nghĩa là một công ty, tổ chức hoặc cá nhân tự triển khai LLM, thì mới có thể chấp nhận sự chậm trễ tương tác và tiêu hao năng lực tính toán do MPC/FHE mang lại. MPC rẻ hơn FHE, nhưng bản thân MPC cũng không hề tiết kiệm tài nguyên tính toán.
Thứ hai, dark pool và giao dịch riêng tư (chuyển tiền ẩn danh số nhỏ, mixer) chủ yếu đối mặt với vấn đề quản lý, kế đến mới là chi phí. Dark pool dành riêng cho các "cá lớn", cuộc chiến giữa dark pool thị trường tài chính truyền thống với SEC vẫn đang tiếp diễn, mixer cũng vậy.
Dù Trump tỏ ra tinh thần "ta chết rồi kệ trời mưa lũ", nhưng nếu dark pool trên chuỗi thực sự trỗi dậy, chẳng lẽ lại học theo Railgun và báo cáo mẫu riêng tư với cơ quan chức năng? Khi đó, thỏa thuận ngầm giữa các "cá lớn" sẽ khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ thiệt hại.
Chính phủ Mỹ chính thức từ bỏ truy đuổi Tornado Cash, nhưng qua trận chiến này, các giải pháp bảo mật thuần túy, cổ điển, thật sự sẽ không thể trở thành dòng chính thị trường nữa. TRM Labs và Railgun với sự tuân thủ bị động/chủ động đều cho phép cơ quan quản lý kiểm soát hành vi trên chuỗi.
Điều duy nhất còn thật là nhu cầu chuyển tiền ẩn danh số nhỏ, nhưng người dùng bình thường sẽ không trả phí thêm cho riêng tư. Bạn có thể coi đây là một dịch vụ, nhưng rất khó lấy điều này làm nền tảng cho logic PMF đầy đủ.
Kết luận
Arcium tiến vào quy trình TGE đánh dấu sự chấm dứt của các dự án bảo mật cổ điển, thậm chí còn kinh điển hơn cả việc Tornado Cash được minh oan, từ nay về sau, đội ngũ dự án sẽ tự giới hạn bản thân, ranh giới đã được thiết lập rõ ràng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@zuoyeweb3
