Văn hóa trong tầm tay: Meme như một phương tiện mới cho truyền bá văn hóa và tích lũy giá trị
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Văn hóa trong tầm tay: Meme như một phương tiện mới cho truyền bá văn hóa và tích lũy giá trị
Tiền điện tử Meme là công cụ lý tưởng để đo lường giá trị cộng đồng.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: JJ Alicea
Biên dịch: TechFlow
Meme từ lâu đã là một phần của văn hóa nhân loại – chúng là những biểu tượng văn hóa xuyên thế hệ, những ý tưởng tích lũy thêm ý nghĩa theo thời gian. Meme đóng vai trò trọng tâm trong xã hội, mang theo sức ảnh hưởng tập thể.
Ngày nay, người ta thường cho rằng meme là thứ vụn vặt hoặc thậm chí hài hước, chủ yếu vì các meme trên mạng thường mang tính giải trí. Tuy nhiên, chính vì chứa đựng một hạt nhân sự thật nên sự hài hước mới chạm đến trái tim con người.
Như Richard Dawkins từng nói: “Meme tự lan truyền trong ‘bể meme’ bằng quá trình bắt chước, nhảy từ bộ não này sang bộ não khác, giống như gene lan truyền trong ‘bể gene’ qua tinh trùng hoặc trứng, nhảy từ cơ thể này sang cơ thể khác.”
Meme là đơn vị cơ bản của việc truyền bá văn hóa. Trong xã hội cổ đại, những câu chuyện tôn giáo và lịch sử chung được truyền miệng; mỗi người kể đều thêm vào góc nhìn hay cách diễn đạt riêng. Quá trình này giúp củng cố niềm tin và giá trị của cộng đồng, thấm sâu vào cấu trúc văn hóa. Tương tự, meme hiện đại là những mảnh tư tưởng hay văn hóa được truyền từ người này sang người khác, thường thay đổi mỗi lần thuật lại hoặc diễn giải lại. Cả hai hình thức truyền bá đều dựa vào sự lặp lại, sự cộng hưởng, và những biến đổi tinh tế khi mỗi cá nhân tái diễn giải và chia sẻ, giúp cốt lõi tư tưởng duy trì và thích nghi theo thời gian.
Vì vậy, meme trở thành công cụ kể chuyện hiện đại, đơn giản hóa những ý tưởng phức tạp thành dạng dễ chia sẻ, qua đó truyền tải thông điệp văn hóa.
Cộng đồng
Meme là đơn vị truyền bá văn hóa, còn cộng đồng là mảnh đất nuôi dưỡng giá trị cho meme. Nói cách khác, meme là những tư tưởng quan trọng, còn cộng đồng là đối tượng chịu ảnh hưởng của những tư tưởng đó.
Cộng đồng thường có những đặc điểm sau:
-
Sở thích và mục tiêu chung
-
Giao tiếp và tương tác
-
Cơ cấu và bản sắc
-
Chia sẻ tri thức và tài nguyên
-
Bản sắc tập thể
Các cộng đồng thường do một nhóm nhỏ người muốn thay đổi văn hóa đại chúng khởi xướng. Phong trào phần mềm mã nguồn mở bắt đầu từ một nhóm nhỏ lập trình viên, ví dụ như người sáng lập dự án Linux, người đã thách thức vị thế thống trị của phần mềm độc quyền, vận động cho quyền truy cập và chỉnh sửa mã nguồn miễn phí. Phong trào punk rock khởi nguồn từ New York và London, do một nhóm nhạc sĩ, nghệ sĩ và fan đầy nhiệt huyết thúc đẩy, phản đối âm thanh cầu kỳ của rock mainstream và chủ nghĩa tiêu dùng trong văn hóa đại chúng. VaccinateCA là một nhóm những người lạc quan về công nghệ, cam kết cung cấp thông tin về vaccine cho công chúng nhằm khắc phục thiếu sót trong hậu cần của chính phủ.
Lúc khởi đầu, những cộng đồng này đều rất địa phương, gồm một nhóm nhỏ những người tin tưởng kiên định, chia sẻ tầm nhìn và niềm tin vào khả năng thay đổi thế giới. Cuối cùng, chúng tạo ra ảnh hưởng sâu rộng trong các lĩnh vực như công nghệ, tài chính, văn hóa, nghệ thuật, giải trí và y tế.
Hệ điều hành Linux giúp doanh nghiệp và chính phủ tiết kiệm hơn 60 tỷ USD mỗi năm chi phí bản quyền, hỗ trợ hơn 90% hạ tầng mạng toàn cầu, trong khi Android – nền tảng dựa trên nhân Linux – vận hành khoảng 70% điện thoại thông minh trên thế giới. Punk rock trở thành nền nhạc cho các phong trào chính trị - xã hội tại Đông Âu (như phong trào Đoàn Kết ở Ba Lan) và châu Mỹ Latinh. Những người yêu punk và các ban nhạc đã phổ biến thể loại tạp chí chuyên về âm nhạc, chính trị và lối sống thay thế, trở thành tiền thân dân dã cho blog và báo chí kỹ thuật số độc lập ngày nay. VaccinateCA cung cấp thông tin đáng tin cậy về hơn 1000 điểm tiêm chủng, so với chỉ 127 lựa chọn từ Google, nhờ đó nâng cao đáng kể hiệu quả phân phối vaccine.
Đây chính là cách tạo giá trị từ dưới lên, mang tính dân dã, do cộng đồng dẫn dắt.
Meme
Việc sử dụng vàng có thể truy nguyên về thời cổ đại ở Mesopotamia, Ai Cập và một số vùng Đông Âu. Đến năm 4000 TCN, con người đã trân trọng vàng vì vẻ đẹp độc đáo, độ hiếm và tính dễ uốn, dùng để chế tạo đồ trang sức, vật dụng nghi lễ và biểu tượng địa vị. Đồng thời, đồng, bạc và đồng thau cũng được dùng rộng rãi để làm công cụ và đồ trang trí. Vậy điều gì khiến vàng trở nên đặc biệt?
Khác với các kim loại khác, vàng không bị xỉn màu hay ăn mòn, mang lại đặc tính bền vững, tượng trưng cho sự trường tồn và ổn định. Tính bền vững này có nghĩa là vàng có thể chống lại sự thay đổi, lỗi thời và cạnh tranh, do đó được kỳ vọng sẽ tồn tại lâu dài. Vàng trở thành một meme có sức ảnh hưởng bền vững vì tính quan trọng và độc đáo của nó đã chạm đến con người.
Vàng là một trong những loại tài sản lớn nhất toàn cầu, nhưng lại không có chức năng sử dụng thực tế – không phục vụ sản xuất, không sinh dòng tiền, cũng không có mô hình kinh doanh. Giá trị của vàng chỉ xuất phát từ sự công nhận chung của chúng ta. Tính hữu ích thực tế của vàng là hạn chế, nhưng giá trị của nó đến từ vẻ đẹp, độ hiếm và ý nghĩa biểu tượng trong văn hóa nhân loại. Vàng không có ứng dụng thực tiễn như dầu thô, cũng không đại diện cho quyền sở hữu giá trị như cổ phiếu Apple. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều người công nhận giá trị của vàng, nó không chỉ trở thành phương tiện lưu trữ giá trị, mà thậm chí còn có thể trở thành tiền tệ dự trữ toàn cầu, thay thế một biểu tượng văn hóa khác – đồng đô la Mỹ.
Có người cho rằng, Bitcoin (BTC) là “đồng tiền meme” đầu tiên trong thế giới kỹ thuật số – một tài sản lúc đầu dường như vô giá trị, nhưng nay đã trở thành nơi lưu trữ giá trị quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu.
Bitcoin không chỉ mang lại cuộc cách mạng trong lĩnh vực tài chính mà còn khơi dậy một phong trào văn hóa. Thông qua công nghệ phi tập trung, Bitcoin cho phép trao đổi giá trị ngang hàng, trao quyền tài chính cho con người, và thúc đẩy sự trỗi dậy của một cộng đồng dân dã toàn cầu gắn kết bởi niềm tin chung.
Bitcoin ra đời không lâu sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008 – thời điểm then chốt. Nó tận dụng sự mất lòng tin của công chúng vào hệ thống tài chính truyền thống, tạo ra một câu chuyện mới về giá trị phi tập trung. Người ta mua Bitcoin không phải vì nó sinh dòng tiền, mà vì đề xuất giá trị độc đáo của nó: là nơi lưu trữ giá trị, là niềm tin vào lợi nhuận tương lai, và quan trọng nhất, là biểu tượng cho một hệ sinh thái tài chính mới không bị kiểm soát bởi công ty hay cá nhân nào. Bitcoin là một tài sản phi tin nhiệm, có thể làm nền tảng cho nền kinh tế phi tập trung.
Người nắm giữ Bitcoin cảm thấy họ là một phần của điều gì đó lớn lao hơn – họ là thành viên của một cộng đồng, chứ không chỉ là nhà đầu tư. Nếu còn nghi ngờ, hãy thử tìm kiếm “Apple tattoo” hay “Uber tattoo”, rồi so sánh với “Bitcoin tattoo”.
Giá trị của cộng đồng
Thế giới bên ngoài thường đánh giá thấp sức mạnh và giá trị của cộng đồng, giống như họ từng hiểu sai về Bitcoin. Trong lĩnh vực tài chính truyền thống, các chuyên gia thường dựa vào các phương pháp được giảng dạy tại các trường như Wharton – như dòng tiền chiết khấu, phân tích so sánh, dòng tiền và EBITDA. Vì vậy, các công ty xây dựng chỉ số và báo cáo theo những khuôn khổ này. Chính cái nhìn hẹp hòi này là lý do nhiều người ban đầu hiểu sai giá trị của GameStop, cũng như lý do tại sao các tài sản mã hóa như Bitcoin hay các đồng tiền meme vẫn chưa được giới tài chính truyền thống hiểu thấu đáo.
Ngày nay, giá trị to lớn đang nằm trong các cộng đồng do các “công ty” tạo ra. Ở đây, “công ty” có thể là bất cứ thứ gì – từ startup, công ty đại chúng, giao thức mã hóa, người nổi tiếng, một ý tưởng, đến cả một subreddit. Theo thời gian, tiêu chuẩn đánh giá công ty sẽ không chỉ giới hạn ở lợi nhuận, mà còn bao gồm giá trị mà cộng đồng tạo ra và tích lũy – dù là nội bộ hay bên ngoài (ví dụ như Reddit và GameStop).
Hơn 86% người dùng internet tin tưởng Reddit và các cộng đồng của nó hơn quảng cáo khi tìm hiểu sản phẩm và thương hiệu mới. Người trưởng thành dưới 45 tuổi tin tưởng tin tức trên nền tảng mạng xã hội hơn các mạng tin tức truyền thống, 63% thế hệ Z và Millennials tin tưởng người nổi tiếng hơn thương hiệu. Một thành viên trung bình thuộc thế hệ Z dành 8,5 giờ mỗi ngày trực tuyến, trong đó 55% dùng điện thoại thông minh hơn 5 giờ mỗi ngày, và người Mỹ trung bình gửi 94 tin nhắn mỗi ngày.
Cộng đồng sách trên TikTok thúc đẩy doanh số bán sách trong ngành xuất bản, một số cuốn sách tăng doanh số tới 1000% sau khi được cộng đồng giới thiệu. Cộng đồng r/WallStreetBets trên Reddit đã đẩy giá cổ phiếu GameStop từ dưới 20 USD lên trên 300 USD chỉ trong vài ngày. Bia Bud Light sụt giảm 26% doanh số sau một chiến dịch hợp tác, cổ phiếu AB InBev giảm 20%, vốn hóa bốc hơi 26 tỷ USD – tất cả đều do cộng đồng bảo thủ của họ thúc đẩy.
Tầm quan trọng của cộng đồng khó đo lường bằng các khuôn khổ đánh giá tài chính truyền thống vì ảnh hưởng của chúng khó dự đoán. Cộng đồng mang tính động, luôn phát triển và thay đổi, không thể đơn giản mô tả bằng bản chào bán hay mô hình tài chính.
Các tổ chức tài chính thường phớt lờ sức mạnh bền vững của cộng đồng, coi chúng là hiện tượng bất thường và đánh giá thấp ảnh hưởng của chúng.
Chúng tôi tin rằng, khi mức độ kết nối gia tăng và tương tác trực tuyến tiếp tục phát triển, cộng đồng sẽ tiếp tục phát triển và gia tăng ảnh hưởng. Sự phổ biến của các nền tảng kỹ thuật số khiến cá nhân dễ dàng tìm kiếm và kết nối với những người có cùng chí hướng hơn bao giờ hết, phá vỡ các rào cản địa lý và xã hội từng hạn chế sự hình thành cộng đồng trước đây.
Đồng tiền Meme: Phương tiện sở hữu mới cho cộng đồng
Đồng tiền meme là công cụ lý tưởng để đo lường giá trị cộng đồng. Chúng là hiện thân kỹ thuật số của văn hóa.
Đồng tiền meme giống như mạng xã hội – giá trị của chúng đến từ cộng đồng tập hợp xung quanh. Tuy nhiên, chúng mang lại sự thay đổi căn bản trong cách phân phối và kiểm soát giá trị. Khác với các nền tảng như Instagram hay Facebook, nơi giá trị được tạo ra chủ yếu từ hoạt động người dùng (như sáng tạo nội dung, tương tác, dữ liệu) lại thuộc về nền tảng và cổ đông của họ, thì đồng tiền meme đảo ngược mô hình này bằng cách biến người dùng thành người sáng tạo và sở hữu giá trị của mạng lưới.
Bonk được phân phối qua đợt airdrop cho người dùng, nhanh chóng trở thành đồng tiền meme ưa thích của cộng đồng Solana. Những người nhận đầu tiên là những người đã kiên trì và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng, giao thức và hạ tầng cốt lõi sau khi FTX sụp đổ. Bonk trở thành biểu tượng được mã hóa cho tinh thần kiên cường trong nghịch cảnh, niềm đam mê lan tỏa từ những người nhận ban đầu đến cộng đồng rộng lớn hơn, làm tăng giá trị của Bonk và tạo ra của cải trong hệ sinh thái. Số của cải này ở lại trong cộng đồng, thúc đẩy các dự án như Bonkbot, tạo ra giá trị lớn cho Solana, người dùng sản phẩm và token Bonk.
Đây là cách tạo giá trị dân dã, từ dưới lên, do cộng đồng dẫn dắt – không có nhà đầu tư bên ngoài, chỉ có những nhà tư bản lao động tạo giá trị cho cộng đồng.
Khi chúng ta số hóa ngày càng nhiều tài sản trên thế giới, nhiều meme hơn nữa có thể được thương mại hóa, sản xuất và tự phát tạo ra – khái niệm “meme” được mở rộng để bao gồm mọi thứ mang ý nghĩa xã hội, và biến các hợp đồng thông minh bất biến thành công cụ thương mại hóa cho cộng đồng.
Dự báo tương lai
Tương lai sẽ có nhiều điểm tương đồng với quá khứ. Công nghệ sẽ tiếp tục phát triển, các thành phố sẽ mở rộng, văn hóa sẽ điều chỉnh theo các công cụ và phương tiện của thời đại, nhưng máy móc sẽ không thống trị việc sáng tạo văn hóa. Việc sáng tạo, truyền bá và duy trì văn hóa không thể giao khoán cho những ma trận dữ liệu khổng lồ. Dù máy móc có thể tạo ra các sản phẩm giống meme – những bản sao hàng loạt, được tối ưu hóa bằng thuật toán từ những ý tưởng quen thuộc, nhằm thu hút sự chú ý ngắn ngủi – thì chúng vẫn thiếu đi sự cộng hưởng sâu sắc và sức mạnh chuyển hóa của meme thật sự.
Trong suốt lịch sử, văn hóa luôn là kết quả của nỗ lực tập thể, và meme là đơn vị truyền bá nhỏ nhất, mang theo tư tưởng và giá trị của thời đại. Meme không chỉ là những mảnh truyền thông; chúng là phương tiện chia sẻ ý nghĩa. Meme phát triển không phải vì chúng được tạo ra, mà vì chúng được con người chấp nhận và lan truyền. Chúng không nảy sinh từ sự sáng tạo cô lập, mà từ sự thấu hiểu chung, tiếng cười và cảm xúc chung.
Trên đại lộ Losaida ở Manhattan, có một quán ăn Puerto Rico nhỏ tên Rinconcito. Họ không có đặt chỗ trước, chương trình thưởng, hệ thống tích điểm hay thẻ khách hàng thân thiết điện tử. Họ không yêu cầu email bạn để gửi quảng cáo, cũng chẳng có kênh liên lạc nào. Bạn sẽ không thấy họ trên TikTok chạy theo xu hướng ăn uống mới nhất, hay đăng ký bản quyền nước sốt để bán đại trà.
Họ kinh doanh văn hóa. Món ăn được nấu bởi những con người chân thật với mức giá công bằng – đã như vậy suốt mấy thập kỷ. Ở mỗi cộng đồng, luôn tồn tại một sự cộng hưởng rõ ràng rằng: đây chính là cách mọi thứ nên vận hành. Đó chính là thành phần bí mật – văn hóa được bày bán.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@anagramxyz
