TechFlow
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
TechFlow
Khi bước vào thời đại ứng dụng thực sự, ZK sẽ trở thành yếu tố thiết yếu như blockchain.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Haotian
Bài viết mới của Vitalik dường như chỉ là lời khẳng định lại tinh thần Cypherpunk của Ethereum (phi tập trung, chống kiểm duyệt, có thể kiểm toán, các thành phần công cụ, hợp tác mở), nhưng thực chất là sự lo lắng và bất mãn của ông về việc hệ sinh thái hiện tại đang quá mức tài chính hóa (Degen).
Vậy làm sao để thoát khỏi bế tắc chỉ tập trung vào Degen? @VitalikButerin đã đưa ra năm hướng phát triển tích cực, tôi xin bổ sung thêm một số nhận xét cá nhân:
1) Rollup đang bắt đầu hiện hữu thực sự.
Nhận xét: Trong năm qua, thị trường lớp 2 (layer2) chứng kiến cảnh tượng cạnh tranh sôi động, "cuộc chiến layer2" đang diễn ra quyết liệt. Với Ethereum, càng nhiều chuỗi Rollup thì khả năng thu hút dòng tiền và gia tăng sức mạnh càng lớn. Tuy nhiên, layer2 của Ethereum đang dần bị các giải pháp RaaS, giải pháp DA và các máy ảo (VM) mô-đun chiếm lĩnh thị phần, khiến thị trường layer2 dần thoát khỏi sự chi phối tinh thần chính thống của Ethereum.
Đối với Ethereum đây thực sự không phải điều mà Vitalik mong muốn, nhưng đối với ngành Crypto nói chung, kết cục của thị trường layer2 chắc chắn sẽ phân hóa thành hai phe: phe thân Ethereum và phe rời bỏ Ethereum. Cuối cùng, layer2 nào thành công sẽ không phụ thuộc vào ràng buộc chính trị hay tính chính thống, mà tùy thuộc vào việc có thúc đẩy được việc áp dụng hàng loạt (Mass Adoption) hay không.
2) Sau một thời gian tạm lắng xuống do các biện pháp trừng phạt từ cơ quan quản lý đối với Tornado Cash, các giải pháp riêng tư thế hệ thứ hai như Railway và Nocturne đang dần hé lộ ánh sáng (ánh trăng).
Nhận xét: Giao dịch riêng tư (Privacy-Centric) là một lĩnh vực nghe có vẻ cần thiết nhưng triển khai chậm. Do môi trường DEX minh bạch công khai, tồn tại vấn đề MEV, lộ ý định giao dịch,... nên phần lớn các nhà tạo lập thị trường (market maker) và trader cá nhân trình độ cao đều thiên về tập trung hoạt động tại CEX.
Tương lai DEX có thể sánh ngang CEX hay không hoàn toàn phụ thuộc vào hạ tầng riêng tư (Privacy infra). Các giải pháp giao dịch riêng tư thế hệ đầu tiên như Tornado sử dụng phương pháp tách dòng tiền và trộn lẫn tài sản ở lớp hợp đồng thông minh đã bị lạm dụng rộng rãi cho rửa tiền bất hợp pháp, dẫn đến liên tiếp bị cơ quan quản lý trừng phạt. Các giải pháp giao dịch riêng tư thế hệ thứ hai đều dùng một lớp trung gian riêng tư — dù là Teller và handler của Nocturne hay Relayer của Railway — đảm nhiệm vai trò địa chỉ "From" trong giao dịch riêng tư, qua đó che giấu được ý định giao dịch thật sự của người dùng.
Về mặt kỹ thuật, thường sử dụng ZK-SNARKs, Paymaster dựa trên tài khoản trừu tượng (AA), hoặc đa ký (multi-sig) trong môi trường MPC đáng tin cậy. Người dùng chỉ cần chuyển đổi tài sản thành dạng riêng tư, sau đó gửi yêu cầu giao dịch tới lớp trung gian, lớp này sẽ thay mặt họ thực hiện các tương tác DeFi. Lớp trung gian càng tích lũy nhiều tài sản và người dùng thì hiệu ứng riêng tư càng tốt, đồng thời có thể song hành các giải pháp tuân thủ pháp lý, từ đó dễ trở thành xu hướng chính trong tương lai. (Sẽ phân tích sâu hơn khi có cơ hội)
3) Tài khoản trừu tượng (Account abstraction) đang bắt đầu cất cánh.
Nhận xét: Thị trường đã gần như miễn nhiễm với khái niệm tài khoản trừu tượng (Account Abstraction) vì nó quá cơ bản; giá trị của nó chỉ thực sự bộc lộ khi các ứng dụng ở tầng trên nổ tung. Có thể nói, tài khoản trừu tượng giống như một miếng vá, giúp Ethereum có đủ tự tin để giữ chân thanh khoản, không bị các blockchain hiệu suất cao như Solana hút mất.
Hơn nữa, hiện tại lĩnh vực tài khoản trừu tượng đã khá sôi động, chỉ là phần lớn các giải pháp vẫn tập trung xây dựng hạ tầng nền tảng, chưa được thị trường kiểm nghiệm nên cảm giác của mọi người vẫn là "không ảnh hưởng gì". Nhưng tôi cho rằng, nếu layer2 của Ethereum muốn thực sự bùng nổ các ứng dụng tần suất cao và trở thành cổng vào cho người dùng mới, thì tài khoản trừu tượng là chủ đề bắt buộc phải giải quyết. Khi chơi layer2, nhất định đừng quên lựa chọn một vài ứng dụng nền tảng về tài khoản trừu tượng.
4) Các client nhẹ (light clients), vốn bị lãng quên lâu dài, giờ đây đang bắt đầu hiện hữu thực sự.
Nhận xét: Sau khi Ethereum chuyển sang POS, client nhẹ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, bởi chúng có thể mở rộng khả năng xác thực của Validators Ethereum, giúp sự đồng thuận của Ethereum lan tỏa sang các chuỗi khác. Ví dụ: Nếu xây dựng một giải pháp DA ba bên, có thể dùng mô hình Restaking để một bộ phận validators của Ethereum tham gia duy trì sự đồng thuận của sidechain, điều này sẽ thuyết phục hơn so với việc xây dựng sự đồng thuận hoàn toàn bằng các validator bên thứ ba. Một ví dụ khác: Xây dựng giải pháp Sequencer phi tập trung cũng có thể dùng Restaking, để các validator của Ethereum tham gia vào đội ngũ sequencer của sidechain.
Tất cả những ý tưởng này đều dựa trên nền tảng của giải pháp client nhẹ. Eigenlayer – cái tên quen thuộc với nhiều người – chính là ví dụ điển hình khi dùng client nhẹ để mở rộng năng lực của các validator Ethereum. Xét về chiến lược, đây là vũ khí mạnh mẽ giúp Ethereum chống lại sự xâm nhập từ các giải pháp DA bên ngoài và bảo vệ vị thế chính thống của mình.
5) Chứng minh không kiến thức (zero-knowledge proofs), một công nghệ từng nghĩ rằng còn cách xa cả thập kỷ, nay đã hiện diện, ngày càng thân thiện với nhà phát triển, và đang ở ngưỡng cửa ứng dụng cho người dùng cuối.
Nhận xét: Zero-knowledge (ZK) từng được ca ngợi và kỳ vọng bao nhiêu, thì nay lại gây thất vọng và nuối tiếc bấy nhiêu. Bởi ZK không thể giải quyết tức thì các vấn đề về riêng tư và mở rộng quy mô. Ví dụ: Cuộc đua giữa OP-Rollup và ZK-Rollup đến cuối cùng ai cũng biết ZK mạnh hơn, nhưng không thể phủ nhận thực tế là OP vẫn phổ biến hơn ZK.
Theo tôi, công nghệ ZK phù hợp hơn với tương lai, và vượt ra ngoài câu chuyện tài chính thuần túy. Cảm xúc thất vọng hiện tại của cộng đồng về ZK là có thể hiểu được, nhưng khi bước vào thời đại ứng dụng thực sự, ZK sẽ trở thành yếu tố thiết yếu như bản thân blockchain vậy. (Câu này hình như Vitalik cũng từng nói rồi).
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Haotian | CryptoInsight
