Tại sao lại nói hệ sinh thái Bitcoin không thể sao chép được sự đa dạng trò chơi như hệ sinh thái Ethereum?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tại sao lại nói hệ sinh thái Bitcoin không thể sao chép được sự đa dạng trò chơi như hệ sinh thái Ethereum?
Thị trường này không thể toàn bộ chỉ là MEME.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Haotian
Sau khi thị trường inscriptions trở nên sôi động, nhiều người đã đặt quá nhiều kỳ vọng vào lớp L2 của BTC, cho rằng lớp thứ hai của Bitcoin sẽ rực rỡ như Ethereum layer2?
Nhưng thực tế là, "thành công" trong hệ sinh thái Bitcoin có thể sẽ bị đình trệ trong một thời gian dài ở giai đoạn kể chuyện về "phát hành tài sản", việc sao chép lại sự đa dạng ứng dụng như trên Ethereum có lẽ là điều không khả thi. Vì sao? Dưới đây là vài luận điểm kỹ thuật:
BTC và Ethereum thuộc về hai loại blockchain khác biệt hoàn toàn. Loại trước là một chuỗi "không trạng thái", trong khi loại sau dựa trên hợp đồng thông minh để thực hiện các logic tài chính phức tạp và khả năng tổ hợp cao.
Muốn sao chép các mô hình tài chính đa dạng như DEX, cho vay (Lending), phái sinh (Derivatives), Aggregator từ Ethereum sang Bitcoin, then chốt là phải xây dựng cho Bitcoin khả năng lập trình gồm “trạng thái + tính toán + xác minh”.
- Trạng thái (State): Hiện tại tập UTXO của Bitcoin chỉ có thể tính toán "số dư" thời gian thực, còn số dư lịch sử hay bản ghi lịch sử — những yếu tố nền tảng cần thiết cho hợp đồng — thì hoàn toàn không thể thực hiện được;
- Tính toán (Computation): Có thể coi điều kiện mở khóa UTXO trong script ScriptPubkey của Bitcoin như năng lực tính toán cốt lõi, nhưng khả năng này rất hạn chế, khó biểu đạt các logic nghiệp vụ phức tạp;
- Xác minh (Validation): Các nút đầy đủ (full node) trong mạng Bitcoin có thể xác minh thông tin như số dư UTXO và chữ ký script, nhưng chỉ giới hạn ở những xác minh cơ bản này; thậm chí mạng Bitcoin cũng không thể xác minh kết quả cụ thể của việc thực thi logic.
Tóm lại, muốn triển khai các ứng dụng tài chính phức tạp trên Bitcoin, cần mở rộng từ những "năng lực" hạn chế của Bitcoin để xây dựng một khuôn khổ lập trình có đủ "trạng thái + tính toán + xác minh".
Chúng ta hãy nhìn lại lộ trình mở rộng quy mô của Ethereum, từng trải qua nhiều hướng tiếp cận như Plasma, Rollup, Validium, cuối cùng chọn Rollup làm giải pháp chủ đạo. Còn với Bitcoin, những cải tiến ban đầu như thay đổi kích thước khối hay SegWit (chứng nhận tách rời) đã sớm kết thúc, hiện nay đang nằm giữa cuộc tranh luận về tính chính thống giữa sidechain Stacks, xác minh phía khách hàng RGB và kênh trạng thái Lightning Network.
Do sidechain Plasma không hỗ trợ hợp đồng thông minh, còn Validium lại quá độc lập và không kế thừa được độ an toàn từ mạng chính, nên giải pháp Rollup mới nổi lên thành công — vừa tận dụng được tính bảo mật dữ liệu (DA) từ Ethereum, vừa linh hoạt nâng cao giới hạn TPS, quan trọng hơn là hợp đồng Rollup trên mạng chính có thể được xác minh bởi Validators, và người dùng lớp 2 vẫn có quyền khiếu nại và rút tiền. Mặc dù trong thực tiễn vẫn tồn tại những điểm chưa hoàn hảo, nhưng về mặt lý thuyết, phương án Rollup đã giành được sự đồng thuận lớn từ thị trường.
Theo đó, ba hướng phát triển hiện nay của Bitcoin — sidechain, xác minh phía khách hàng, và kênh trạng thái — đều đang đi theo con đường riêng biệt:
- Sidechain Stacks hỗ trợ hợp đồng thông minh và có nhiều loại ứng dụng, nhưng lại vận hành theo cơ chế đồng thuận độc lập ngoài Bitcoin, khó nhận được sự công nhận rộng rãi;
- Xác minh phía khách hàng RGB kế thừa mô hình UTXO từ mạng chính, cho phép xử lý các giao dịch phức tạp hơn bên ngoài chuỗi nhờ client, nhưng lại thiếu cơ chế kiểm tra hai chiều và ràng buộc với mạng chính Bitcoin, nên chưa tạo được đà phát triển mạnh;
- Kênh trạng thái Lightning Network vì gần gũi với các nhà phát triển lõi của Bitcoin, hiện được xem là lĩnh vực mở rộng quy mô tương đối chính thống, tuy nhiên tốc độ phát triển của mạng sét quá chậm. Gần đây ra mắt Taproot Assets nhưng lại chỉ chạy trực tiếp trên mạng chính, còn việc triển khai thực tế lên Lightning Network thì vẫn rất xa vời.
Nếu so sánh theo chuẩn mực của Ethereum, một lớp 2 trưởng thành cần ít nhất: được bảo vệ an ninh từ mạng chính, hiệu suất mở rộng rõ rệt, và đặc biệt là có thể chạy hợp đồng thông minh với nhiều kịch bản đa dạng. Theo tiêu chí này, cả sidechain, xác minh phía khách hàng và kênh trạng thái dường như đều chưa đạt yêu cầu.
Được bảo vệ từ mạng chính: Lightning Network > Xác minh phía khách hàng > Sidechain;
Hiệu suất mở rộng: Sidechain > Xác minh phía khách hàng > Lightning Network;
Tính chất hợp đồng: Sidechain > Xác minh phía khách hàng > Lightning Network.
So sánh rõ ràng các giáo điều mới về mở rộng quy mô: Nếu an toàn là ưu tiên tuyệt đối, chắc chắn phải kiên nhẫn chờ Lightning Network phát triển thành quy mô lớn; nếu chỉ cần mở rộng quy mô, thì đừng cố sửa đổi Bitcoin, một sidechain phù hợp sẽ giải quyết mọi vấn đề; nếu muốn cân bằng cả ba yếu tố, thì xác minh phía khách hàng RGB là lựa chọn tối ưu.
Vấn đề đặt ra: Rốt cuộc con đường nào mới đáng để gửi gắm viễn cảnh layer2 của Bitcoin?
1) Sidechain: Về mặt kỹ thuật đều có thể thực hiện, nhưng đây là một chuỗi đồng thuận độc lập, chẳng khác gì Ethereum. Vấn đề nghịch lý xuất hiện: chúng ta đã có một mạng lưới xác minh hợp đồng thông minh siêu cấp như Ethereum rồi, tại sao phải tạo thêm một sidechain Bitcoin hoàn toàn mới? Hãy để Bitcoin giữ vai trò chuỗi lưu trữ giá trị, còn các chuỗi kiểu Ethereum sẽ mở rộng không gian sáng tạo phát triển — như vậy chẳng phải hoàn hảo hơn sao? Việc cố gắng đi ngược lại xu thế này thì ý nghĩa ở đâu?
2) Xác minh phía khách hàng: Tương tự như Rollup của Ethereum, hiệu suất tổng hợp của RGB client verification phù hợp hơn để trở thành giải pháp mở rộng quy mô chính cho Bitcoin. Tuy nhiên, thị trường này giống như cái tên của nó — hiện vẫn là một "hộp đen", chưa biết sẽ phát triển đến đâu, chưa thể đưa ra kết luận vội vàng;
3) Kênh trạng thái: Do tính chính thống từ Lightning Labs, mạng sét từng được kỳ vọng rất lớn trong việc mở rộng Bitcoin. Nhưng sau Taproot Assets, Lightning Network thiên về tính chất mạng thanh toán, có thể dẫn tới một giải pháp sidechain tương tự Plasma trên Ethereum, khó lòng trở thành lớp 2 đa năng như mong đợi để hỗ trợ nhiều loại hình tài chính.
Về bản chất, việc cố gắng sao chép nguyên xi các mô hình tài chính đa dạng từ Ethereum sang Bitcoin là quá vội vàng. Không gian mở rộng của hệ sinh thái Bitcoin có thể rất lớn, nhưng không nhất thiết phải đi theo vết xe của Ethereum.
Hãy tưởng tượng, ngay cả trên Ethereum, việc đổi mới cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ chủ nghĩa nguyên giáo định sẵn đằng sau. Huống hồ gì Bitcoin – nơi mà giáo điều và tín điều còn nghiêm khắc hơn gấp bội?
Trên đây là toàn bộ nội dung.
Sự phồn vinh của hệ sinh thái Ethereum layer2 bắt nguồn từ tính tổ hợp vô hạn của hợp đồng thông minh — giống như xếp chồng Lego không giới hạn. Rủi ro lớn nhất trong quá trình này thực ra là quá tải đồng thuận, nhưng những ứng dụng đa dạng trong phạm vi chịu tải đã đủ tạo nên một sân khấu rộng lớn cho các nhà phát triển.
Còn với hệ sinh thái layer2 của Bitcoin, do chức năng nền tảng quá yếu, không gian mở rộng lại quá rộng, nhưng đồng thời sự đồng thuận về an ninh lại quá nghiêm ngặt. Thành cũng nhờ đồng thuận, bại cũng vì đồng thuận — chính đồng thuận đã tạo nên bức tường thành tuyệt đối cho Bitcoin, nhưng cũng là rào cản căn bản khiến đổi mới sinh thái bị giới hạn.
Vì vậy, trong sự hỗn loạn và mâu thuẫn này, phần lớn vốn đầu tư, tổ chức và người dùng đại chúng cảm thấy khó hiểu.
Các VC bên ngoài hệ sinh thái Bitcoin ôm lượng vốn khổng lồ nhưng chỉ đứng ngoài cửa không thể bước vào, vì họ không biết câu chuyện "Build" trên Bitcoin nên được kể như thế nào để có tính logic hợp lý. Trong khi đó, các nhà phát triển trong hệ sinh thái Bitcoin lại dao động giữa các hướng đi, thiếu định hướng phát triển thống nhất.
Các nhà đầu tư nhỏ lẻ dù hào hứng FOMO nhưng chỉ quan tâm đến thần thoại làm giàu từ việc phát hành token qua inscriptions, không ai để tâm đến việc xây dựng (build).
Dù con đường phát hành tài sản trên hệ sinh thái Ethereum có nhiều hình thức, nhưng cuối cùng vẫn xoay quanh sợi dây ngầm "bắt giữ giá trị" — dù là do VC dẫn dắt hay nhà đầu tư bán lẻ thúc đẩy, cuối cùng đều phải có giá trị tích tụ.
Hệ sinh thái Bitcoin cũng vậy, thị trường không thể mãi dừng lại ở giai đoạn thịnh vượng thuần túy "phát hành tài sản", cuối cùng vẫn cần đột phá công nghệ liên tục, cần người xây dựng (build), cần các dự án phát triển bền vững.
Thị trường này không thể toàn bộ chỉ là các MEME.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Haotian | CryptoInsight
