Ngành tiền mã hóa vì sao lại cuồng nhiệt với các tác nhân AI đến vậy?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Ngành tiền mã hóa vì sao lại cuồng nhiệt với các tác nhân AI đến vậy?
Ngành công nghiệp tiền mã hóa đang đặt cược vào nền kinh tế tác nhân (agent economy) mới nổi, tuyên bố rằng cơ sở hạ tầng blockchain từ đầu đã được xây dựng dành riêng cho máy móc.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Nina Bambysheva, Tạp chí Forbes
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Trong 15 năm qua, ngành tiền mã hóa luôn bắt người dùng thông thường chịu đựng những quy trình cực kỳ rườm rà. Chỉ để hoàn tất một giao dịch chuyển tiền, người dùng phải ghi nhớ cụm từ khôi phục gồm 12 từ, hiểu rõ về phí gas, và chấp nhận thực tế rằng tài sản sẽ mất vĩnh viễn nếu dán nhầm địa chỉ.
Giờ đây, ngành công nghiệp cuối cùng đã tìm ra một lập luận hợp lý cho kiến trúc này: Tiền mã hóa vốn không được thiết kế dành riêng cho con người ngay từ đầu — đối tượng phục vụ thực sự của nó là máy móc. Những robot không biết mệt mỏi ấy chẳng bận tâm đến giao diện tồi tệ, không bao giờ làm thất lạc cụm từ khôi phục, cũng chẳng cần một nhà giao dịch giàu kinh nghiệm giải thích sự khác biệt giữa Base, Polygon và Optimism.
Brian Armstrong, đồng sáng lập và CEO của Coinbase, là một trong những người tích cực nhất truyền bá quan điểm này. Đầu tháng này, ông đăng trên X: “Chẳng mấy chốc số lượng tác nhân AI thực hiện giao dịch sẽ vượt qua con người. Chúng không thể mở tài khoản ngân hàng, nhưng hoàn toàn có thể sở hữu ví tiền mã hóa.”
Ông bổ sung trong một tập podcast gần đây: “Chúng tôi đang thúc đẩy tư duy ‘ưu tiên AI’ trên toàn bộ công ty.”
Đối với một ngành từng cam kết tái cấu trúc hệ thống tài chính suốt nhiều năm trời nhưng thực tế chủ yếu chỉ thay đổi hình thức đầu cơ, đây quả là một câu chuyện mới đầy tính chiến lược. Nhưng đây cũng có thể là câu chuyện đầu tiên trong nhiều năm qua thực sự hợp lý về mặt trực quan. Dù ngành tiền mã hóa vẫn còn hỗn loạn, nó mang đến khả năng mà tài chính truyền thống đến nay vẫn chưa đạt được: luồng tiền hoạt động toàn cầu, gần như tức thời và không cần xin phép.
McKinsey dự báo đến năm 2030, các tác nhân AI sẽ tạo ra quy mô thương mại tiêu dùng từ 3.000–5.000 tỷ USD — vượt xa tổng giá trị thị trường tiền mã hóa hiện tại khoảng 2.400 tỷ USD.
Matt Huang, Đối tác Quản lý của Paradigm — quỹ đầu tư mạo hiểm lớn nhất trong ngành tiền mã hóa — nhận định: “Điều này làm thay đổi sâu sắc cách chúng ta suy nghĩ về cục diện đầu tư và xây dựng sản phẩm. Giờ đây bạn phải thiết kế theo tư duy ‘ưu tiên tác nhân’, nghĩa là giả định phần lớn khách hàng của bạn sẽ là các tác nhân AI chứ không phải con người.”
Vô số công ty tiền mã hóa — bao gồm cả công ty khởi nghiệp thanh toán mới do Huang sáng lập mang tên Tempo — đang chạy đua để cải tạo hoặc tái định hình sản phẩm của mình nhằm phục vụ nhóm người dùng mới nổi này. Người sáng lập TRON, Justin Sun, thậm chí đã gọi trực tiếp giai đoạn này là Web4.0 (như thể Web3.0 thực sự đã được xây dựng xong vậy).
MoonPay — vốn ban đầu hỗ trợ người dùng (và ngày càng nhiều hơn là phần mềm) mua bán tiền mã hóa thông qua các phương thức thanh toán thông thường — đã hoàn toàn tái cấu trúc chiến lược AI sau khi trợ lý AI mã nguồn mở OpenClaw gây tiếng vang. Kevin Arifin, phụ trách sản phẩm của MoonPay, cho biết: “MoonPay đặt cược vào một tương lai trong đó chúng ta không còn phải đầu tư nặng tay vào giao diện người dùng đẹp mắt, bởi vì các tác nhân AI sẽ trở thành cổng tương tác mới.”
Đối với những người dùng phổ thông vốn chẳng muốn quan tâm đến các chi tiết nền tảng của tiền mã hóa, đây rõ ràng là một tin tốt: bạn chỉ cần nói với AI bạn muốn làm gì — mua một ít Bitcoin, tìm một dịch vụ cho vay với lãi suất phù hợp, hay tạo lợi nhuận từ tài sản — và mọi việc còn lại sẽ do AI xử lý hết.
Tuy nhiên, tất cả những điều này hiện vẫn chưa đạt đến mức ứng dụng quy mô lớn.
Hiện nay, phần lớn thanh toán tiền mã hóa do các tác nhân AI thực hiện đều dựa trên tiêu chuẩn mở x402 do Coinbase phát triển, giao thức này cho phép các nhà cung cấp dịch vụ thu phí trực tiếp từ các tác nhân AI.
Mới đây thôi, ngay cả những tác vụ đơn giản như tra cứu dự báo thời tiết hay thuê sức mạnh tính toán, các nhà phát triển cũng phải đăng ký từng dịch vụ riêng lẻ, liên kết thẻ tín dụng và tạo khóa API. Với những dự án phức tạp hơn một chút, họ sẽ rơi vào tình trạng hỗn loạn trong quản lý tài khoản, gói đăng ký và khóa API.
x402 cung cấp một mô hình thanh toán linh hoạt hơn theo nguyên tắc “trả tiền theo mức sử dụng”: khi một tác nhân AI yêu cầu một dịch vụ nào đó, máy chủ sẽ trả về mức giá, và tác nhân AI tự động thanh toán bằng tiền mã hóa từ ví được nhà phát triển phân bổ sẵn. Cách làm này không chỉ giúp tính phí theo mức tiêu thụ thực tế, mà còn bắt đầu thay thế tràn lan các khóa API.
Reppel, Trưởng bộ phận Kỹ sư nền tảng nhà phát triển tại Coinbase và cũng là người sáng lập x402, chia sẻ: “Những ai từng sử dụng OpenClaw có thể nhớ rằng bạn phải cấu hình tới 10 khóa API trước khi bắt đầu sử dụng. Còn với x402, ví chính là khóa API phổ quát, có thể kết nối với bất kỳ dịch vụ nào hỗ trợ x402.”
Tính đến thời điểm hiện tại, người dùng chủ yếu của các tác nhân AI vẫn là các nhà phát triển. Theo thống kê từ nền tảng dữ liệu Artemis, kể từ khi x402 ra mắt vào tháng 5/2025, các trợ lý AI đã thực hiện khoảng 107 triệu giao dịch thông qua tiêu chuẩn này, với tổng giá trị thực tế khoảng 30 triệu USD; phần lớn giao dịch có giá trị rất nhỏ, chỉ từ 0,2–0,4 USD mỗi giao dịch.
Lucas Shin, nhà phân tích tại Artemis, nhận xét: “Rõ ràng, chúng ta vẫn đang ở giai đoạn rất sơ khai.” Ông cho rằng, lúc này khối lượng giao dịch gần như không quan trọng; các chỉ số then chốt hơn là xem đâu là những hệ sinh thái đang thực sự xây dựng, và có bao nhiêu thương gia sẵn sàng cung cấp dịch vụ thông qua x402. Hiện con số này vào khoảng 3.900, bao gồm Amazon Web Services, nền tảng phát triển blockchain Alchemy và nhà cung cấp dữ liệu Messari.
Sự hào hứng của ngành tiền mã hóa đối với mô hình kinh doanh tác nhân AI là điều dễ hiểu. Rishin Sharma, Trưởng bộ phận Sản phẩm & Tăng trưởng AI thuộc Quỹ Solana, cho biết: “Gần như mọi đội kỹ thuật bạn nhìn thấy — kể cả đội của chúng tôi — đều đang sử dụng công cụ AI.” Ông khẳng định toàn bộ nhóm đều đang dùng AI, và hơn 70% mã nguồn được tạo ra bởi AI. Các nhà cung cấp dịch vụ từng xây dựng doanh nghiệp dựa trên API truyền thống giờ đây đang đặt ra một câu hỏi khác: không còn là “làm sao để thu hút thêm 100 nhà phát triển nữa”, mà là “làm sao để sẵn sàng phục vụ 100 tác nhân AI tiếp theo?”
Gần đây, Paradigm và Stripe đã ra mắt blockchain Tempo chuyên về thanh toán. Dự án này hồi năm ngoái đã huy động thành công 500 triệu USD trong vòng gọi vốn Series A với định giá 5 tỷ USD, đồng thời tung ra tiêu chuẩn giao dịch dành riêng cho tác nhân AI và hợp tác với Visa để hỗ trợ thanh toán bằng tiền pháp định.
Tuy nhiên, đa số người trong ngành tiền mã hóa cho rằng stablecoin mới là kênh thanh toán tự nhiên hơn dành cho các tác nhân AI. Thanh toán qua thẻ ngân hàng không hiệu quả trong các giao dịch nhỏ: các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán thường vừa thu phí theo tỷ lệ phần trăm, vừa thu thêm phí cố định khoảng 0,3 USD cho mỗi giao dịch — điều này khiến những giao dịch vài xu có thể bị phí nuốt sạch.
Đây cũng là lý do các tổ chức như Circle — nhà phát hành stablecoin lớn thứ hai — đang xây dựng hệ thống thanh toán dành riêng cho máy móc. Đầu tháng này, công ty này ra mắt tính năng thanh toán vi mô (nano payments), cho phép các tác nhân AI gửi USDC với số tiền cực nhỏ và miễn phí giao dịch trên chuỗi mới Arc cũng như nhiều chuỗi thử nghiệm khác, mức thấp nhất có thể dưới 1 xu. Nhưng mối đe dọa đối với các mạng lưới độc quyền như Visa và Mastercard không chỉ dừng ở thanh toán vi mô: các tác nhân AI sử dụng stablecoin có thể gây áp lực khổng lồ về phí đối với mọi loại giao dịch, bất kể quy mô.
Nếu các tác nhân phần mềm sắp trở thành nhóm người dùng quan trọng tiếp theo, vấn đề sẽ không còn chỉ là “chúng thanh toán như thế nào”, mà là “mạng lưới nào đang được xây dựng dành riêng cho chúng”. Jesse Pollak, người sáng lập chuỗi Base, chia sẻ: “Chúng tôi đang suy nghĩ toàn diện: từ hạ tầng nền tảng mở rộng và phi tập trung, đến các công cụ và mô hình tài khoản ở lớp trên, rồi đến giao diện sản phẩm mà các tác nhân thực sự tương tác. Câu hỏi đặt ra là: Làm sao để tất cả những yếu tố này đều ‘nguyên bản’ phù hợp với tác nhân?”
Ông đề cập rằng một số tác nhân đã vận hành như những doanh nghiệp siêu nhỏ. Ví dụ, tác nhân Felix do nhà sáng lập Nat Eliason tạo ra đã kiếm được 163.686 USD trong 30 ngày qua thông qua việc vận hành cửa hàng ứng dụng tác nhân AI và bán sách hướng dẫn tự xuất bản có tựa đề “Cách tuyển dụng AI”. Tất nhiên, tác nhân này cũng phát hành token tiền mã hóa — dù thị giá hiện chỉ đạt 1,5 triệu USD.
Không phải ai cũng lạc quan như vậy về triển vọng kết hợp giữa AI và tiền mã hóa. Haseeb Qureshi, Đối tác Quản lý tại quỹ đầu tư mạo hiểm Dragonfly, thẳng thắn nhận định: “Nhiều người đang phóng đại quá mức mức độ phát triển hiện tại. Thực tế là mọi thứ ở đây hiện nay cơ bản vẫn chỉ là đồ chơi.”
Ông bổ sung rằng các tác nhân có thể thực sự tạo ra dòng thanh toán nhỏ nhưng ổn định cho các dịch vụ như dữ liệu hay sức mạnh tính toán, tuy nhiên để đạt đến mức ảnh hưởng vĩ mô thì cần một số lượng khổng lồ các tác nhân. Dù sao, con người vẫn kiểm soát dòng tiền và cũng là nguồn nhu cầu chủ yếu.
Qureshi lo ngại ngành này lại đang lặp lại sai lầm cũ: nhầm tưởng xu hướng mới là cuộc cách mạng. “Nhiều nhà đầu tư trong ngành tiền mã hóa kém cỏi chính vì họ lập tức tin vào những câu chuyện do chính mình bịa ra. Ngành tiền mã hóa cứ thế mãi.”
Ông nhắc lại những cơn sốt IoT và metaverse trong quá khứ, khi các tín đồ từng tin rằng mọi thứ sẽ thay đổi chỉ trong một đêm, và tiền mã hóa sẽ trở thành trung tâm của tất cả. “Tiền mã hóa sẽ rất quan trọng, sẽ là một phần trong câu chuyện, nhưng không phải toàn bộ, và cũng sẽ không xảy ra trong một sớm một chiều.”
Bên ngoài ngành tiền mã hóa, quan điểm cho rằng “thương mại tác nhân sẽ giúp tiền mã hóa vượt mặt các ông lớn tài chính truyền thống” cũng chưa được công nhận rộng rãi.
Trace Cohen, Đối tác Chung tại Six Point Ventures — quỹ chuyên đầu tư vào các công ty AI và phần mềm theo ngành dọc — cho rằng luận điệu phổ biến trên mạng xã hội như “Visa, Mastercard và các hệ thống cũ sẽ trở nên vô nghĩa trong kỷ nguyên tác nhân AI” là hoàn toàn phi lý. “Điều này không thể xảy ra. Dù công nghệ có lỗi thời đến đâu, nó vẫn hoạt động hiệu quả.”
Theo ông, các tổ chức thẻ vẫn nắm giữ quyền kiểm soát đường truyền thanh toán, và lịch sử cho thấy khả năng cao hơn cả là họ sẽ mua lại hoặc hấp thu các doanh nghiệp mới tiềm năng thay vì bị thay thế. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận stablecoin có thể chiếm ưu thế hơn ở thị trường nước ngoài, nơi hệ thống ngân hàng thường nhỏ hơn, thiếu độ tin cậy và khả năng liên thông kém hơn.
Rào cản lớn hơn nằm ở việc xây dựng lại lớp niềm tin mà các công ty thanh toán truyền thống đã dày công vun đắp trong hàng chục năm qua. Olivia Chow, Giám đốc Tư vấn Zero-Knowledge và Chuyên gia Tư vấn Ngành Thanh toán, nhận định: “Visa và Mastercard giỏi nhất ở chỗ đặt ra luật chơi — mọi tình huống ngoại lệ, trách nhiệm của các bên, yêu cầu về tiêu chuẩn tham gia… đều được quy định rõ ràng.” Bà nói thêm: “Stablecoin vẫn cần xây dựng cơ chế tương ứng để xử lý gian lận, quản lý rủi ro, và xác định rõ người dùng thông thường nên làm gì khi gặp sự cố. Những người dùng này không đơn giản chỉ nói ‘Tôi quan tâm đến an ninh cá nhân và sẵn sàng chấp nhận rủi ro’. Trước khi đạt được điều đó, việc áp dụng đại trà là điều không thể.”
Bà cũng cho rằng, do các tổ chức thẻ đã bắt đầu hỗ trợ giao dịch tác nhân, thương mại AI có thể không đe dọa đến hoạt động kinh doanh của họ mà ngược lại còn mở rộng phạm vi ảnh hưởng. “Nếu họ làm đúng, thay vì ăn mòn doanh nghiệp hiện có, họ còn tăng cường sức mạnh và củng cố vị thế thị trường — bởi lúc đó họ không còn chỉ là nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, mà còn bước vào khâu khám phá lưu lượng truy cập.”
Tuy nhiên, thanh toán chỉ là một phần của câu chuyện. Cùng với xu hướng ngày càng nhiều tài sản truyền thống được mã hóa trên blockchain — điển hình là quỹ trái phiếu kho bạc trị giá 2 tỷ USD BUIDL của BlackRock và quỹ tiền tệ chính phủ trị giá 1 tỷ USD FOBXX của Franklin Templeton — cơ sở hạ tầng mới cho quản lý tài sản đang âm thầm hình thành. Dù sao, chỉ số chứng khoán về bản chất cũng chỉ là một danh mục tài sản được xây dựng dựa trên các quy tắc. Một khi cổ phiếu, trái phiếu và quỹ được mã hóa đầy đủ, các tác nhân AI sẽ không chỉ thực hiện thanh toán mà còn có thể nắm giữ tài sản, tái cân bằng danh mục đầu tư và điều phối dòng tiền xuyên thị trường — hoàn toàn không cần thông qua tài khoản môi giới truyền thống.
Triển vọng này xuất hiện đúng vào thời điểm một trong những đợt chuyển giao tài sản lớn nhất trong lịch sử nhân loại đang diễn ra. Trong 20 năm tới, khoảng 84.000 tỷ USD tài sản sẽ được chuyển từ thế hệ bùng nổ dân số (baby boomers) sang thế hệ kế tiếp. Nhiều người trong số họ lớn lên cùng Robinhood, đã sở hữu ví tiền mã hóa, và sẵn sàng đặt cược vào mọi thứ — từ kết quả bầu cử đến địa điểm tổ chức hôn lễ của Taylor Swift và bạn trai cô ấy.
Đồng thời, ngành tư vấn tài chính cũng đang già hóa. Tại Mỹ có khoảng 330.000 cố vấn tài chính, với độ tuổi trung bình là 56. Theo dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu Cerulli Associates, gần 40% trong số này sẽ nghỉ hưu trong thập kỷ tới, để lại một khoảng trống lớn trong quản lý tài sản cho nhà đầu tư cá nhân.
Các công ty tiền mã hóa đã bắt đầu chuẩn bị cho điều này. Hôm thứ Ba, MoonPay — công ty được báo cáo đang đàm phán huy động vốn với công ty mẹ của NYSE và có định giá 5 tỷ USD — đã ra mắt tiêu chuẩn ví mở nhằm hỗ trợ các tác nhân AI quản lý tài chính và thực hiện giao dịch trên nhiều chuỗi blockchain.
Joseph Chalom, cựu Trưởng bộ Chiến lược Tài sản Số tại BlackRock và hiện là CEO của Sharplink — công ty quản lý kho bạc Ethereum — nhận định: “Tôi không nghĩ đợt bùng nổ tiền mã hóa lần này sẽ giống như những lần trước.” Ông tin rằng sự kết hợp giữa các đổi mới trong lĩnh vực tiền mã hóa như stablecoin, tài sản được mã hóa và cơ sở hạ tầng ví phổ biến, cộng thêm trí tuệ nhân tạo hiểu rõ sở thích và mục tiêu của người dùng, cùng với làn sóng chuyển giao tài sản giữa các thế hệ, sẽ tạo nên một sức mạnh tổng hợp cực kỳ mạnh mẽ. “Một khi nhà đầu tư nhận ra mình đã bỏ lỡ điều gì, sẽ rất khó để quay đầu lại.”
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Forbes
