"Khủng hoảng tuổi trung niên" của Bitcoin: Làm thế nào để các tiền mã hóa kỳ cựu chinh phục thế hệ Z?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
"Khủng hoảng tuổi trung niên" của Bitcoin: Làm thế nào để các tiền mã hóa kỳ cựu chinh phục thế hệ Z?
Bitcoin đang đối mặt với một mối đe dọa sinh tồn mới, mối đe dọa này không đến từ Washington, Bắc Kinh hay siêu máy tính, mà đến từ sự thờ ơ của vài thế hệ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Christina Comben
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Khi mới ra đời, Bitcoin chỉ là một thứ "ngách nhỏ" không ai để ý. Nó không phải sản phẩm đổi mới từ Thung lũng Silicon, cũng chẳng phải kết quả của các cuộc họp nghiên cứu giữa các ngân hàng trung ương trên thế giới. Ngược lại, Bitcoin xuất hiện đúng thời điểm trong bối cảnh dư âm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, mang theo tính chất phá cách sâu sắc.
Một nhân vật bí ẩn có tên Satoshi Nakamoto đã đăng tải một bản whitepaper lên danh sách email dành cho những người yêu thích mật mã, đề xuất xây dựng một mạng lưới thanh toán ngang hàng có thể bỏ qua các cơ chế vận hành lỗi thời trong hệ thống tài chính sau năm 2008.
Bitcoin lúc đó là một "đồng tiền đối kháng", là công cụ phản kháng trực tiếp với các gói cứu trợ, sự sụp đổ của ngân hàng và kế hoạch trung ương. Những người sở hữu đầu tiên tự xem mình là "những kẻ nổi loạn kỹ thuật số", đang xây dựng hạ tầng cho một loại "tiền tệ tự do" hoàn toàn mới —— không bị kiểm duyệt, không biên giới, và không chịu sự chi phối bởi những ý muốn nhất thời của quan chức hay sự cố của các tổ chức cũ kỹ. Vào ngày 17 tháng 1 năm 2009, Satoshi Nakamoto từng đăng bài viết:
“Có lẽ tốt hơn hết là nên mua một ít Bitcoin, phòng khi nó thật sự trở nên phổ biến. Nếu đủ nhiều người cùng nghĩ như vậy, thì điều này sẽ trở thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm.”
Từ “tiên phong nổi loạn” đến “người được ưu ái của các định chế”
Trong vòng 15 năm, Bitcoin đã phát triển từ một bản whitepaper kỹ thuật khó hiểu thành một mạng lưới tiền tệ toàn cầu trị giá hơn 2 nghìn tỷ USD. Ánh sáng của “sự chấp thuận về quy định” —— điều trước đây tưởng chừng xa vời —— cuối cùng đã đến: ban đầu là những bước thăm dò thận trọng từ các cơ quan quản lý, sau đó là sự công nhận chính thức xuất hiện trên các trang tin tức. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessant đã nhận xét vào dịp kỷ niệm ngày ra đời của Bitcoin:
“Sau 17 năm kể từ khi bản whitepaper được phát hành, mạng lưới Bitcoin vẫn hoạt động ổn định, và độ bền vững còn mạnh mẽ hơn bất kỳ thời điểm nào trước đây. Bitcoin sẽ không bao giờ ‘sập’.”
Từ việc ra mắt các quỹ ETF giao ngay, dòng vốn hàng chục tỷ USD từ Phố Wall đổ vào, đến chính phủ Mỹ thông qua các đạo luật liên quan, các công ty niêm yết đưa Bitcoin vào bảng cân đối kế toán —— mỗi cột mốc đạt được đều cho thấy vị “kẻ nổi loạn thế hệ đầu” dường như đã chinh phục thêm một đỉnh cao nữa.
Nhưng đi kèm với “tính hợp pháp” là một mối đe dọa tinh vi và âm ỉ hơn: “sự tương quan”. Một công nghệ có khả năng thay đổi thế giới, sức sống của nó hoàn toàn phụ thuộc vào việc “câu chuyện” mà nó mang theo có tạo được tiếng vang hay không. Và rõ ràng, thế hệ trẻ không còn mặn mà với câu chuyện của Bitcoin.
Những bản cáo phó “cái chết của Bitcoin” chất thành núi
Việc viết cáo phó cho Bitcoin đã trở thành một thói quen nhàm chán (thậm chí có thể nói là một “ngành công nghiệp”). Dù là sự mơ hồ trong mã nguồn ban đầu, vụ tấn công nghiêm trọng khiến sàn Mt. Gox sụp đổ, lệnh cấm khai thác tại Trung Quốc, sự đàn áp quyết liệt từ các cơ quan quản lý, hay mối đe dọa tiềm tàng từ máy tính lượng tử, những tiêu đề tin tức tuyên bố “Bitcoin đã chết” đến nay đã vượt quá 450 lần.
“Nhà tiên tri Omaha” Warren Buffett từng gọi Bitcoin là “tài sản tồi tệ hơn cả phân”; CEO của JPMorgan Jamie Dimon chế giễu:
“Tôi luôn hoàn toàn phản đối tiền mã hóa, Bitcoin và những thứ tương tự. Mục đích thực sự duy nhất của chúng là giúp tội phạm, buôn bán ma túy… rửa tiền, trốn thuế. Nếu tôi là chính phủ, tôi sẽ cấm ngay lập tức.”
Tuy nhiên, mỗi cuộc khủng hoảng dường như đều làm tăng “khả năng miễn dịch” của Bitcoin. Dù gặp phải lo sợ về quản lý, sự cố an ninh hay mùa đông giá xuống, mạng lưới Bitcoin luôn tiếp tục vận hành, các khối liên tục được tạo ra, và một câu chuyện mới cũng hình thành: Bitcoin là “không thể ngăn cản”.
Niềm tin này đã thấm sâu vào mọi cấp độ, ngay cả Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng từng công khai phát biểu:
“Bitcoin, ai có thể cấm nó? Không ai làm được. Ai có thể cấm việc sử dụng các công cụ thanh toán điện tử khác? Cũng không ai làm được —— vì tất cả đều là công nghệ mới.”
Thực tế, đối với thế hệ thiên niên kỷ trong kỷ nguyên số, Bitcoin đã trở thành người kế thừa tinh thần của vàng: nó có khả năng chống chịu cao, và nếu coi “sống sót” là một lợi thế, thì gần như có thể nói là “bất tử”.
Nhưng như Jameson Lopp, Giám đốc An ninh của công ty bảo mật tiền mã hóa Casa và chuyên gia an ninh Bitcoin, từng nói với CryptoSlate: mối đe dọa lớn nhất đối với Bitcoin không phải là đột phá công nghệ hay đấu tranh quy định. Đến năm 2025, mối đe dọa thực sự là “sự thờ ơ” —— quá ít người trẻ sẵn sàng quan tâm đến nó.
Thế hệ Z: Không tiền, cũng không có Bitcoin
“Thế hệ Z” (Zoomers) là thế hệ sinh ra cùng iPhone và Instagram, lớn lên với YouTube và TikTok. Họ trưởng thành trong bầu không khí kiệt quệ của “chủ nghĩa tư bản hậu kỳ”, đang viết lại các quy tắc kinh tế.
Sinh viên tốt nghiệp thế hệ Z điển hình đang đối mặt với tình trạng lương đình trệ, không thể mua nhà, mất việc làm cấp thấp, nợ thẻ tín dụng tăng vọt. Khi ranh giới của “tương lai” chỉ kéo dài đến kỳ lương tiếp theo, thì đâu cần thiết phải tích trữ giá trị cho ngày mai? Như Sean Ristau, Phó chủ tịch tài sản số của InvestiFi, từng nói với CryptoSlate:
“Ban đầu, Bitcoin là một thách thức trực tiếp đối với hệ thống tài chính, là một hình thức phản kháng. Giờ đây nó lại giống như ‘vàng kỹ thuật số’, chủ yếu nằm trong tay các tập đoàn lớn và ngân hàng. Với những người trẻ đang vật lộn với lạm phát, nợ nần và chi phí sinh hoạt tăng cao, hình ảnh này hoàn toàn không thể tạo được sự đồng cảm.”
Dù Bitcoin có vẻ “mạnh mẽ” trên thị trường đến đâu, trong mắt nhiều người thuộc thế hệ Z, nó vẫn mang mùi vị đáng ngờ của “thế hệ baby boomer”. Những người ủng hộ Bitcoin đầu tiên mang theo những “vết sẹo chiến đấu” từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008, trong khi thế hệ Z quen thuộc hơn với cổ phiếu meme, giao dịch quyền chọn trên Robinhood và các đồng tiền như Dogecoin.
Jeff Park, CIO của ProCap BTC và cố vấn của Bitwise, cảnh báo rằng câu chuyện của Bitcoin phải thay đổi. Ông cho rằng thế hệ Z tìm kiếm “ý nghĩa”, chứ không phải công cụ chống lạm phát:
“Nói cho cùng, nếu giới trẻ không chấp nhận Bitcoin, thì toàn bộ logic của Bitcoin sẽ sụp đổ.”
Trong tập gần đây của podcast “The Bitcoin Story”, nhà vận động tiền mã hóa American HODL cũng thừa nhận:
“Việc thế hệ Z thiếu hứng thú với Bitcoin thực sự là một vấn đề lớn —— vì họ quá ‘vô chính phủ’. Chúng ta phải chủ động tiếp cận họ liên tục, cố gắng đánh thức họ, nói với họ: ‘Này anh bạn, vì lợi ích tự thân và để tự bảo vệ mình, hãy hành động ngay khi còn kịp!’ Cả hai lý do này đều rất quan trọng.”
Bối cảnh chính trị: Cuộc đua “sở hữu Bitcoin” giữa Đảng Đỏ và Đảng Xanh
Sự chia rẽ đảng phái quanh Bitcoin chưa bao giờ sắc nét đến thế. Khi chính quyền Biden tăng cường “Chiến dịch siết chặt 2.0” (Choke Point 2.0) nhằm đàn áp các doanh nghiệp tiền mã hóa, lập trường của Đảng Dân chủ trở thành “tiền mã hóa có hại, quản lý là điều cần thiết”.
Ngược lại, phe Cộng hòa MAGA, lực lượng chủ nghĩa tự do cá nhân kiên định, cùng một số trung dung ôn hòa, giờ đây xem việc ủng hộ Bitcoin như một cách “thể hiện lập trường độc lập tài chính và phục hưng quốc gia”.
(Ghi chú: MAGA, viết tắt của “Make America Great Again” (Giúp nước Mỹ vĩ đại trở lại), ban đầu là khẩu hiệu trung tâm do cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016, sau đó trở thành biểu tượng ý thức hệ cho nhóm ủng hộ ông, phong trào chính trị liên quan và phe cánh bảo thủ.)
Nhưng thế hệ Z hoàn toàn không quan tâm. Họ đổ xô vào các cộng đồng trực tuyến nơi “đoàn kết” quan trọng hơn đầu cơ. Câu chuyện chính trị của Bitcoin, vốn là “tự do thoát khỏi sự kiểm soát của chính phủ”, giờ đây phải đối mặt với lo lắng kinh tế ngày càng gia tăng —— và sự bất tín phổ biến đối với chính phủ Mỹ cũng như mọi định chế. Park cảnh báo:
“Có lý do khiến các ứng cử viên cánh tả không ủng hộ Bitcoin trong bầu cử —— không phải vì họ sợ ‘hệ thống’, mà vì họ cho rằng việc ủng hộ Bitcoin sẽ gây hại cho lợi ích của họ. Đây chắc chắn là điều xấu. Để Bitcoin thành công, nó phải trở thành nền tảng chung của ‘Bitcoin và Mandani (chính trị gia cánh tả)’, chứ không phải công cụ riêng của ‘Bitcoin và Ackman (nhà tư bản cánh hữu)’.”
Khi Trump và ngày càng nhiều phe Cộng hòa ca ngợi Bitcoin như một “công nghệ yêu nước”, thì thế hệ Z nghiêng về cánh tả lại chuyển sang các nhà lãnh đạo xã hội chủ nghĩa như Zolan Mandani. Trong mắt họ, Bitcoin đã trở thành “sở thích phụ của những người tự do cá nhân” (hoặc tệ hơn), là một phần của “thế lực bảo thủ”. Dù nhìn từ góc độ nào, nó cũng không còn là “kẻ nổi loạn” hiểu văn hóa đường phố nữa.
Tại sao tư tưởng Bitcoin không lay chuyển được giới trẻ?
Tuyên ngôn cốt lõi ban đầu của Bitcoin —— “thoát khỏi sự kiểm soát của ngân hàng, tiết kiệm chống lạm phát, tài sản kỹ thuật số không thể bị tịch thu” —— hoàn toàn không tạo được nhiệt huyết trong giới trẻ. Với họ, tiền bạc không giống một “pháo đài cần bảo vệ”, mà giống như “điểm số trong trò chơi vô hạn”: luôn luân chuyển, luôn biến động. Như Jamie Elkaleh, CMO của ví Bitget, nói với CryptoSlate:
“Văn hóa đầu tư của thế hệ Z nhanh hơn, mang tính xã hội cao hơn và phụ thuộc nhiều vào meme. Họ thiên về các đồng tiền do cộng đồng dẫn dắt, tài sản liên quan AI và nền kinh tế sáng tạo nội dung —— vì những thứ này mang lại cảm giác ‘tham gia’, phù hợp với thói quen hành vi kỹ thuật số của họ. Người dùng trẻ thường xem Bitcoin như ‘tài sản của các quỹ và kho bạc’, chứ không phải ‘nền tảng mà họ có thể trực tiếp tham gia’… Câu chuyện ‘vàng kỹ thuật số’ của Bitcoin dù mang lại cảm giác an toàn và danh dự, nhưng lại thiếu ‘tính tương tác’ và ‘sức sống hướng tới mục tiêu’ —— hai yếu tố then chốt trong nhu cầu tham gia tài chính của thế hệ này.”
Ristau bổ sung:
“Tỷ lệ sở hữu tiền mã hóa đang tăng nhanh (hơn một nửa thế hệ Z từng sở hữu tài sản số), nhưng đối tượng của Bitcoin vẫn nghiêng về nhóm lớn tuổi, giàu có và chủ yếu là nam giới. Người dùng trẻ đang theo đuổi những thứ hoàn toàn khác: các đồng tiền meme có mục tiêu rõ ràng, token liên quan AI, và các dự án xã hội hoặc game thú vị, thiết thực hoặc do cộng đồng dẫn dắt. Vậy vấn đề nằm ở đâu?”
Là “vấn đề cơ cấu dân số”, hay “cơ hội cơ cấu dân số”?
Việc giới trẻ dưới 25 tuổi ngày càng thất vọng với thế giới và hoàn cảnh bản thân, có gì đáng ngạc nhiên không? Lạm phát cao, kênh tích lũy của cải bị tắc nghẽn, hoàn toàn không tin tưởng vào các định chế mà cha mẹ họ từng dựa vào —— tất cả đều là thực tế họ đang đối mặt.
Mâu thuẫn thay, chính tình thế này có thể thúc đẩy làn sóng áp dụng Bitcoin tiếp theo. Grant Cardone, CEO của Cardone Capital, nói với CryptoSlate:
“Bitcoin hoàn toàn không có ‘khủng hoảng thanh niên’. Vấn đề thực sự không nằm ở độ tuổi của người sở hữu, mà ở tư duy. Người ta nói với thế hệ Z ‘hãy trade meme coin, đừng tích lũy của cải’, vì vậy họ theo đuổi tiền nhanh, chứ không phải tài sản dài hạn có thể truyền lại. Bitcoin được thiết kế cho những người ‘có tầm nhìn dài hạn’ —— những người hiểu rằng ‘quyền kiểm soát, sự khan hiếm, tự do’ mới là nền tảng của của cải.”
Nhìn từ góc độ này, “vấn đề cơ cấu dân số” mà Bitcoin được cho là gặp phải, thực ra giống như một “cơ hội cơ cấu dân số”. Một xu hướng mới do “thế hệ khao khát quyền sở hữu kỹ thuật số” dẫn dắt có thể sắp xuất hiện. Như Elkaleh nhấn mạnh:
“Gốc rễ của ‘khủng hoảng thanh niên’ đối với Bitcoin nằm ở khoảng cách ngày càng rộng giữa ‘sự trưởng thành của định chế’ và ‘tính liên quan văn hóa’. Ý chí sở hữu của nhà đầu tư trẻ không biến mất, nhưng điểm chạm đầu tiên của họ với tiền mã hóa ngày càng là các ‘tài sản liên quan văn hóa’, chứ không phải Bitcoin. Dù các định chế và ETF tăng độ tin cậy cho Bitcoin, chúng cũng làm lệch trọng tâm khỏi ‘cộng đồng gốc’ và ‘các cộng đồng trực tuyến bản địa’.”
Thu hẹp khoảng cách: Làm sao để Bitcoin hòa nhập văn hóa thanh niên?
Vậy Bitcoin phải làm gì để phá vỡ hiện trạng “do nhà đầu tư lớn tuổi chi phối”, thu hút các nhà sáng tạo, game thủ và doanh nhân kỹ thuật số thuộc thế hệ Z? Câu trả lời nằm ở “tính thực dụng, niềm tin và hòa nhập văn hóa”. Quan điểm của Cardone rất thẳng thắn:
“Bitcoin không cần ‘thay đổi bản thân’ để phù hợp với thế hệ Z; mà chính thế hệ Z cần ‘thức tỉnh và hiểu rõ Bitcoin’. Nhưng tôi có thể nói cho bạn ba điều bắt buộc phải làm để khiến Bitcoin hấp dẫn hơn: giáo dục, trao quyền và trải nghiệm.”
Ristau cho rằng trọng tâm nên đặt nhiều hơn vào “tính thực dụng của Bitcoin” và “các trường hợp sử dụng đang gia tăng trên toàn cầu”. Ông chỉ ra:
“Chống lạm phát, tự do tài chính, giảm chi phí chuyển tiền toàn cầu —— đây đều là những điểm bán hàng then chốt. Trong những năm gần đây, khối lượng chuyển tiền bằng tiền mã hóa đã tăng hơn 400%. Câu chuyện này mới nên là trọng tâm tuyên truyền.”
Elkaleh cũng nhấn mạnh rằng câu chuyện của Bitcoin cần được “làm mới”, và phải được gắn chặt vào “tính thực dụng”:
“Điều quan trọng không kém là cập nhật khung kể chuyện. Định vị ‘vàng kỹ thuật số’ có thể tạo tiếng vang với các định chế và nhà đầu tư dài hạn, nhưng không giải thích được ‘giá trị thực dụng’ của Bitcoin đối với người bình thường. Với người dùng trẻ, ‘tính liên quan’ của Bitcoin thể hiện ở việc nó ‘có thể làm được gì’ —— bảo vệ quyền riêng tư, tự lưu giữ, chống kiểm duyệt, hỗ trợ giao dịch vì mục đích từ thiện. Kết nối những nguyên tắc cốt lõi này với các tình huống cụ thể như ‘chuyển tiền xuyên biên giới’, ‘quyên góp cộng đồng’ mới có thể khiến ý nghĩa của Bitcoin vượt qua bản thân ‘biến động giá’.”
Bitcoin đã trải qua nhiều mối đe dọa sinh tồn hơn bất kỳ sản phẩm kỹ thuật số nào. Nó vượt qua sự nghi ngờ từ các gã khổng lồ Phố Wall, cũng chịu được áp lực từ các cơ quan quản lý. Nhưng mối đe dọa lớn nhất có lẽ là “mất đi tia lửa tuổi trẻ” —— những kẻ nổi loạn, những người mơ mộng và những người xây dựng đã thổi hồn vào Bitcoin.
Cuối cùng, Bitcoin sẽ trở thành “hiện vật trong viện bảo tàng”, hay “đồng tiền thay đổi thế giới”? Câu trả lời vẫn như xưa, phụ thuộc vào “bao nhiêu người sẵn sàng tiếp nhận ngọn đuốc của nó”.
Tóm lại, sự tồn tại của “đồng tiền tự do” phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi câu chuyện từ “tài sản kế thừa” sang “câu chuyện có ý nghĩa”. Từ lúc mới ra đời, Bitcoin không bao giờ nên là thứ “nhàm chán”. Để phát triển bền vững trong thập kỷ tới và lâu hơn nữa, nó cần “sức sống”, chứ không chỉ đơn thuần là “giá trị”.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@CryptoSlate
