Người Hoa ở Malaysia, nhân vật chính vô hình trong thế giới tiền mã hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Người Hoa ở Malaysia, nhân vật chính vô hình trong thế giới tiền mã hóa
Vượt qua chu kỳ, đội quân bóng tối này luôn hoạt động trong ngành theo cách riêng của họ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Yanz, June, TechFlow
Khi người ta nói về những nhân vật chính trong thế giới tiền mã hóa, họ thường nghĩ đến các kỹ sư công nghệ ở Thung lũng Silicon, vốn đầu tư từ Phố Wall, các tổ chức đầu tư tại Singapore và Hồng Kông, hay các nhà phát triển đến từ Trung Quốc đại lục, nhưng rất ít ai hướng ánh mắt đến người Hoa gốc Malaysia.
Họ không từng xuất hiện trên bìa tạp chí Fortune như SBF, cũng chẳng được gắn nhãn “tỷ phú người Hoa giàu nhất” như Zhao Changpeng.
Họ hiếm khi tham gia phỏng vấn trước ống kính, thậm chí còn thường xuyên "ẩn mình" trên Twitter.
Tuy nhiên, nếu bạn thật sự phân tích lại bản đồ ngành công nghiệp tiền mã hóa, bạn sẽ ngạc nhiên nhận ra:
-
Nền tảng dữ liệu tiền mã hóa lớn nhất toàn cầu CoinGecko ra đời tại Kuala Lumpur;
-
Etherscan, một thành phần không thể thiếu trong hệ sinh thái Ethereum, do người Hoa Malaysia xây dựng;
-
Virtuals Protocol, dự án nổi bật trong xu hướng "AI + Crypto" thời kỳ tăng giá, cũng đến từ đội ngũ người Hoa Malaysia.
-
Jupiter – trung tâm thanh khoản trong hệ sinh thái Solana – đến từ Malaysia.
Những dự án này không phải là những mảnh vụn có thể thay thế dễ dàng, mà đã trở thành cơ sở hạ tầng của ngành tiền mã hóa và là tia lửa cho các câu chuyện mới.
Nếu không có người Hoa Malaysia, ngành công nghiệp tiền mã hóa ngày nay sẽ mất đi một đôi “mắt”, một tấm “bản đồ”, thậm chí cả một “con đường khám phá” trong tương lai.
Người kiến tạo
Năm 2014, Mt. Gox sụp đổ, cả thế giới tiền mã hóa chìm vào bóng tối. Đúng vào thời điểm hỗn loạn nhất của thị trường, Bobby Ong và TM Lee dùng 100 đô la Mỹ làm vốn khởi nghiệp để sáng lập nên CoinGecko.
Nguồn: Fintechnews
Một người học kinh tế, một người là lập trình viên. Họ tình cờ gặp nhau nhưng cùng chung một nhận định: thị trường khẩn cấp cần một nền tảng dữ liệu minh bạch và đáng tin cậy. Vì vậy, CoinGecko ra đời giữa khủng hoảng thị trường.
"Chúng tôi muốn xây dựng một doanh nghiệp phục vụ mọi người trên toàn thế giới", nhiều năm sau, họ tóm tắt lại lý do ban đầu. Thực tế chứng minh rằng, định hướng này là đúng đắn. Nhờ thuật toán Trust Score và khả năng bao phủ thị trường biên, CoinGecko nhanh chóng trở thành công cụ bắt buộc phải kiểm tra mỗi ngày của các nhà đầu tư. Mười năm trôi qua, nền tảng này đã ghi nhận hơn 17.000 loại token, API được sử dụng rộng rãi bởi Trezor, Metamask và nhiều nền tảng khác.
Cùng thời điểm đó, một thanh niên trẻ người Malaysia tên Matthew Tan đang tập trung theo dõi Ethereum. Trước đây anh từng vận hành một công cụ tìm kiếm blockchain mang tên Blockscan. Khi hợp đồng thông minh Ethereum ra đời, anh nhanh chóng nhận ra một vấn đề then chốt mà gần như tất cả đều bỏ qua: các trình duyệt khối thời điểm đó chỉ xử lý được giao dịch đơn giản từ điểm A tới điểm B, hoàn toàn không thể đối phó với độ phức tạp mà hợp đồng thông minh mang lại.
Vì vậy, anh gần như liều lĩnh chuyển đổi Blockscan thành Etherscan.
"Đây không còn là việc chuyển giá trị từ điểm A sang điểm B. Có quá nhiều thứ cần một công cụ tìm kiếm để hiển thị."
Anh dứt khoát nâng cấp và biến đổi Blockscan – công cụ tìm kiếm blockchain đã vận hành hai năm – thành Etherscan, tái thiết kế lại kiến trúc nền tảng nhằm giải quyết riêng độ phức tạp của hợp đồng thông minh.
Ngày nay, Etherscan đã phát triển từ một công cụ đơn giản thành tiêu chuẩn thực tế trong hệ sinh thái Ethereum, gần như người dùng Ethereum nào cũng không thể thiếu nó. Cùng với sự xuất hiện của kỷ nguyên đa chuỗi, việc lần lượt ra mắt BscScan, PolygonScan, ArbiScan... càng củng cố vị thế thống trị của người Hoa Malaysia này trong lĩnh vực trình duyệt blockchain.
Thời gian trôi đến năm 2021. Dư âm mùa hè DeFi vẫn còn, một thanh niên tên TN Lee nhắm đến một vấn đề phức tạp hơn: làm sao đểlợi suất trở nên dễ dự đoán và có thể giao dịch?
Người này tốt nghiệp khoa học máy tính, am hiểu sâu sắc logic sản phẩm phái sinh tài chính, đã đưa ra một khái niệm lúc đó trông có vẻ điên rồ: token hóa lợi suất. Anh tách lợi suất tương lai thành token gốc (PT) và token lợi suất (YT), cho phép người dùng giao dịch độc lập hai phần này.
Một sáng tạo tưởng chừng đơn giản nhưng thực tế tiêu tốn nhiều năm nghiên cứu, đến năm 2021, Pendle Protocol bất ngờ xuất hiện.
Cũng trong năm 2021, nhà phát triển trẻ tuổi Siong hướng tầm nhìn đến Solana. Anh nhìn thấy tiềm năng hiệu suất cao, đồng thời cũng thấy rõ vấn đề thanh khoản phân tán và trượt giá quá lớn. Vì vậy, anh và nhóm đã xây dựng Jupiter, một bộ tổng hợp giao dịch tự động tìm ra con đường tối ưu nhờ thuật toán định tuyến thông minh.
Bắt đầu từ vô danh, đến năm 2024, Pendle và Jupiter đều thành công vượt bậc trong hệ sinh thái riêng. Pendle trở thành giao thức hàng đầu trong lĩnh vực DeFi với giá trị tài sản khóa (TVL) vượt 10 tỷ đô la Mỹ, trong khi Jupiter trở thành trung tâm thanh khoản trong hệ sinh thái Solana, khối lượng giao dịch hàng ngày thường xuyên vượt 1 tỷ đô la Mỹ, vốn hóa thị trường token thậm chí từng vượt ngưỡng 10 tỷ đô la Mỹ.
Câu chuyện khởi nghiệp chưa dừng lại. Năm 2024, Weekee Tiew – từng làm việc tại Boston Consulting Group – chuyển hướng sang AI. Trước đó, anh đã sáng lập hội chơi game PathDAO, được định giá lên tới 600 triệu đô la Mỹ, nhưng rồi lại rơi xuống đáy thị trường trong giai đoạn suy thoái, vật lộn tìm hướng đi mới. Năm 2024, anh chuyển mình và ra mắt Virtuals Protocol, tập trung vào việc tạo và phát hành tác nhân AI.
Nguồn:LinkedIn
Token $VIRTUAL của Virtuals Protocol đạt mức vốn hóa hơn 4,5 tỷ đô la Mỹ vào tháng 1 năm 2025, trở thành một trong những dự án tiêu biểu nhất trong lĩnh vực giao thoa giữa AI và Crypto.
Cho đến khi "nổi tiếng", Weekee Tiew xuất hiện trên nhiều chương trình podcast, mọi người mới ngạc nhiên nhận ra, hóa ra đây là một dự án đến từ Malaysia.
Không chỉ vậy, Pendle, Jupiter, Aevo, Drift cũng đều đến từ Malaysia.
Trên Twitter, dường như mọi người đã đồng thuận một điều: chu kỳ này là thời kỳ tăng giá khởi nghiệp thuộc về người Malaysia.
Người xây cầu
"Tôi còn rất nhiều bạn người Malaysia, họ không nói nhiều trên các nền tảng xã hội."
So với những doanh nhân nổi tiếng, phần lớn người Hoa Malaysia trong ngành tiền mã hóa giống như những mạch máu phân tán khắp ngành, kết nối các bộ phận linh hoạt, vai trò của họ như những kinh mạch, nối liền các thị trường với nền văn hóa khác nhau.
Người Hoa Malaysia là những người xây cầu bẩm sinh.
Cova, một người Hoa Malaysia, đã tiếp xúc với ngành tiền mã hóa được năm năm. Khi giao lưu ngày càng nhiều với các chuyên gia đến từ khắp nơi trên thế giới, cô mới thực sự nhận ra lợi thế độc đáo của người Hoa Malaysia trong ngành.
"Tôi cảm thấy người Hoa Malaysia là những nhà phiên dịch bẩm sinh. Thông thường, một người Hoa Malaysia biết nói ít nhất ba ngôn ngữ – Trung, Mã Lai, Anh – nếu không tính phương ngữ, một số thậm chí còn thêm tiếng Nhật và Hàn."
Họ từ khi mẫu giáo đã sống trong môi trường đan xen tiếng Trung, tiếng Anh và tiếng Mã Lai, cộng thêm các nền tảng cá nhân khác biệt, lại thêm tiếng Quảng Đông, tiếng Triều Châu, tiếng Khách Gia… Khả năng "đa luồng" về ngôn ngữ này khiến họ xử lý công việc trong nhóm vô cùng thuần thục – bắt kịp xu hướng nóng ở phương Tây, nắm chắc thị trường Đông Nam Á, hợp tác tốt với đội ngũquốc tế, kết nối dễ dàng với khách hàng khắp nơi.
Khả năng ngôn ngữ này đặc biệt quý giá trong thế giới tiền mã hóa. Người sáng lập Virtuals Protocol – Weekee Tiew – có thể trên podcast tiếng Anh trình bày với khán giả phương Tây cách Virtuals giúp AI và Crypto thực sự hòa quyện, đồng thời cũng có thể trực tiếp nói với người dùng Trung Quốc về tầm nhìn lớn lao của Virtuals tại các sự kiện ngoại tuyến. Khả năng đa ngôn ngữ này cho phép anh phục vụ đồng thời các cộng đồng nhà phát triển đến từ các nền văn hóa khác nhau.
Ở điểm giao thoa văn hóa, Cova cũng cho rằng người Hoa Malaysia và người Singapore dễ hòa nhập hơn.
"Ví dụ như các dự án hay văn hóa meme do Mỹ dẫn dắt, hoặc một số nền văn hóa nhỏ hơn từ các quốc gia khác, người Hoa Malaysia và người Singapore thường nhanh chóng hòa nhập và thấu hiểu."
ADN văn hóa của người Hoa Malaysia dường như là chiếc chìa khóa vạn năng, mở ra cánh cửa thị trường quốc tế đa dạng.
Tuy nhiên, lợi thế đa ngôn ngữ thiên phú này cũng mang đến một tác dụng phụ bất ngờ: sự mơ hồ về bản sắc.
Mỗi khi người Hoa Malaysia vận hành tài khoản Twitter hay khởi xướng dự án tiền mã hóa, họ đều phải đối mặt với một lựa chọn quan trọng: nên dùng tiếng Anh hay tiếng Trung làm phương tiện truyền thông chính? Quyết định này thường xác định đối tượng và phạm vi thị trường mà họ có thể tiếp cận.
Một ví dụ điển hình là, nếu không nói rõ, bạn khó có thể đoán được KOL nổi tiếng khu vực Trung văn Sát Phá Lang (@Wolfy_XBT) thực chất là người Hoa Malaysia. Tương tự, các KOL nổi tiếng khu vực tiếng Anh như @ahboyash và @sandraaleow cũng đến từ Malaysia.
Quan trọng hơn, để đạt được sự công nhận và chấp nhận rộng rãi hơn trên thị trường toàn cầu, nhiều doanh nhân người Hoa Malaysia một cách có ý thức hay vô thức làm mờ dấu ấn địa phương của mình. Họ mong muốn sản phẩm của mình được coi là giải pháp “quốc tế”, chứ không phải một dự án đến từ một quốc gia cụ thể nào.
Chiến lược này về mặt thương mại thường là sáng suốt, nhưng cũng dẫn đến một kết quả đáng tiếc: phần lớn người dùng không biết rằng những sản phẩm thay đổi thế giới này thực ra đến từ Malaysia.
Khi bạn dùng Etherscan để tra cứu giao dịch Ethereum, bạn có thể không nghĩ rằng đây là sản phẩm của một đội ngũ người Hoa Malaysia; khi bạn giao dịch token trên Jupiter, khi bạn nghiên cứu chiến lược lợi suất của Pendle, bạn có lẽ sẽ nghiêng về nghĩ rằng đây là thành quả của một đội ngũ tinh hoa châu Âu - Mỹ.
Chính sự "vô hình" này phản ánh khả năng thích nghi của người Hoa Malaysia trong bối cảnh toàn cầu hóa, nhưng cũng cho thấy hoàn cảnh phức tạp của họ về bản sắc và định vị thị trường.
Sau sự mơ hồ bản sắc này còn ẩn chứa một vấn đề sâu xa hơn: chảy máu chất xám.
Nhiều người Hoa Malaysia để thực hiện sự nghiệp, cuối cùng chọn rời quê hương. Mảnh đất màu mỡ này liên tục nuôi dưỡng từng lớp nhân tài, nhưng do các yếu tố thực tế, dù là môi trường chính sách, quy mô thị trường hay mức độ quốc tế hóa, những nhân tài này thường bị buộc phải chảy ra thị trường nước ngoài.
Họ tỏa sáng trên sân khấu toàn cầu, nhưng ít ai biết được nguồn gốc thực sự của họ. Sự “thành công vô hình” này vừa cho thấy khả năng thích nghi của người Hoa Malaysia trong bối cảnh toàn cầu hóa, vừa là cái giá mà nhóm này phải trả trong quá trình toàn cầu hóa.
Họ là những người xây cầu tốt nhất, nhưng cũng là những người xây dựng dễ bị quên mất bản sắc nhất.
Người thay đổi nhận thức
Chuyên cần, chân thực, biết đủ – đây là những đặc điểm chung của phần lớn người Hoa Malaysia. Họ hiếm khi quảng bá ồn ào thành tựu trên mạng xã hội, mà thà dùng kết quả công việc thực tế để nói lên tất cả.
Tính cách khiêm tốn này có mối liên hệ sâu sắc với trải nghiệm lịch sử của họ.
Trong làn sóng di cư "xuống Nam Dương" cuối đời Thanh, người Hoa từ vùng duyên hải đông nam Trung Quốc di cư đến bán đảo Mã Lai, đối mặt với môi trường và văn hóa hoàn toàn xa lạ, họ chỉ có thể dựa vào sự chăm chỉ và trí tuệ để tìm chỗ đứng trong hệ thống kinh tế thuộc địa Anh. Tuy nhiên, ngay cả khi đạt thành công trong kinh doanh nhờ nỗ lực, chính sách "chia để trị" của chính quyền thực dân luôn đẩy người Hoa ra khỏi quyền lực chính trị.
Sau khi Malaysia giành độc lập năm 1957, triết lý chính trị “người Mã Lai ưu tiên” và Chính sách Kinh tế Mới sau đó đã hạn chế cơ hội phát triển của người Hoa trong giáo dục, việc làm và kinh doanh thông qua hệ thống hạn ngạch. Chỉ tiêu tuyển sinh đại học bị giới hạn, công việc trong chính phủ có rào cản, thậm chí việc thành lập doanh nghiệp cũng đối mặt với đủ loại rào cản chính sách.
Sức ép hệ thống kéo dài này đã hình thành triết lý sống độc đáo của người Hoa Malaysia: vì không thể thay đổi môi trường lớn, hãy tập trung làm tốt những điều mình kiểm soát được. Họ học cách tồn tại trong khe hẹp, học cách chứng minh giá trị bằng năng lực, học cách kiên cường vượt nghịch cảnh.
"Người Hoa Malaysia luôn chịu áp lực chính sách, nên phần lớn đều làm việc dưới nước, chỉ cần kiếm được tiền là được."
Phẩm chất kiên cường được rèn giũa từ trải nghiệm lịch sử này lại trở thành lợi thế độc đáo trong ngành tiền mã hóa đầy thử thách. Khi thị trường giảm mạnh, họ không hoảng loạn; khi dự án gặp khó khăn, họ tìm cách giải quyết thay vì than vãn; khi cơ hội đến, họ âm thầm nắm lấy chứ không phô trương...
Tuy nhiên, việc tập trung làm việc, theo đuổi giấc mơ để kiếm lời, dùng thành công dự án để chứng minh năng lực, từ đó thay đổi định kiến lâu nay về nhóm người Hoa Malaysia, quá trình này không hề dễ dàng.
Danh tiếng ban đầu của các dự án tiền mã hóa Malaysia không mấy tích cực, nhiều dự án bị nghi ngờ thao túng thị trường hay vận hành mô hình lừa đảo kim tự tháp. Một ví dụ trực quan là Cova cho biết các đối tác thường mặc định người Hoa Malaysia là đội ngũ “làm dự án ma”, định kiến này khiến việc thiết lập quan hệ kinh doanh phải chịu thêm chi phí tin cậy.
Hiện tượng tiêu cực này có nguồn gốc lịch sử.
Việc thiếu hụt quản lý fintech sớm tại Malaysia thực sự đã tạo ra nhiều khoảng trống xám, một số thành phần xấu lợi dụng kẽ hở pháp lý để huy động vốn trái phép và lừa đảo. Nhiều dự án mang danh “đổi mới blockchain” liên tục “cắt cỏ” nhà đầu tư, không chỉ gây hại cho người tham gia mà còn làm ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ Malaysia.
Tệ hơn nữa, các trường hợp tiêu cực này thường lan truyền nhanh và rộng hơn các câu chuyện tích cực. Khi người ta nghe cụm “dự án Malaysia”, phản ứng đầu tiên có thể không phải là đổi mới công nghệ, mà là “cẩn thận bị cắt cỏ”. Thành kiến này trở thành rào cản vô hình mà mọi doanh nhân người Hoa Malaysia đều phải đối mặt.
Nhưng thời đại đang thay đổi. Những thành công toàn cầu của CoinGecko, Etherscan, Pendle, Jupiter, Virtuals Protocol đang đưa các dự án chất lượng của Malaysia ra ánh đèn sân khấu quốc tế, từng chút một cải thiện nhận thức của người dùng toàn cầu về các dự án công nghệ Malaysia.
"Tôi nghĩ những Builder làm việc chăm chỉ này, qua hai ba chu kỳ tăng giá, đã chứng minh họ không phải là những đội ngũ chơi trò kim tự tháp như định kiến, mà ngay từ đầu đã làm các dự án quy mô quốc tế," một người làm trong ngành người Hoa Malaysia nói như vậy.
Vượt qua các chu kỳ, đội quân bóng ma này luôn lặng lẽ làm việc trong ngành. Kiến tạo, xây cầu, thực hiện giấc mơ… cho đến khi được nhìn thấy, được công nhận, hoặc đơn giản là “chỉ cần kiếm được tiền là được”.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
