Tornado Cash thắng kiện, trung lập về công nghệ có đồng nghĩa với vô tội?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tornado Cash thắng kiện, trung lập về công nghệ có đồng nghĩa với vô tội?
Logic pháp lý cốt lõi đằng sau phán quyết này có lẽ chính là điểm then chốt để chúng ta hiểu mối quan hệ giữa công nghệ và pháp luật trong tương lai.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Lưu Hồng Lâm, Iris
Vụ việc máy trộn Tornado Cash lại có bước tiến lớn!
Tòa án Phúc thẩm Khu vực 5 Hoa Kỳ gần đây đã ra phán quyết rằng hợp đồng thông minh bất biến của Tornado Cash không đáp ứng định nghĩa về "tài sản" theo luật pháp truyền thống, do đó các biện pháp trừng phạt do Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ áp đặt bị coi là hành động vượt quyền hạn. Dù vậy, phán quyết này về công cụ trộn tiền Tornado Cash có thể là tin vui đối với phần lớn các nhà phát triển Web3. Tuy nhiên, điều đó cũng không có nghĩa là các nhà phát triển công nghệ hoàn toàn được miễn trừ trách nhiệm.
Là những chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực Web3, Luật sư ManQin cho rằng cần phải khai thác những bài học sâu sắc hơn từ hai sự kiện này: Liệu tính trung lập công nghệ có thực sự đồng nghĩa với việc hoàn toàn miễn trách? Trong việc xác định ranh giới trách nhiệm giữa công cụ công nghệ và hành vi người dùng, tư pháp có những nguyên tắc tham khảo nào đáng chú ý? Có lẽ logic pháp lý cốt lõi đằng sau phán quyết này chính là điểm mấu chốt giúp chúng ta hiểu rõ mối quan hệ tương lai giữa công nghệ và pháp luật.
Mấu chốt tranh chấp trong vụ Tornado Cash: Có cấu thành tài sản hay không?
Trọng tâm tranh chấp trong vụ án Tornado Cash nằm ở việc liệu hợp đồng thông minh có thể được xác định là "tài sản" theo nghĩa pháp lý hay không – điều này trực tiếp quyết định xem OFAC có cơ sở pháp lý để trừng phạt hay không. Lúc này, có người sẽ đặt câu hỏi: Việc xác định hợp đồng thông minh là tài sản hay không thì liên quan gì đến việc Mỹ có trừng phạt hay không?
Theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), Bộ Tài chính Mỹ chỉ có thể áp dụng đóng băng hoặc kiểm soát khi đối tượng được xác định là "tài sản". Trong vụ án này, lập luận trừng phạt của OFAC là: Với tư cách là một công cụ trộn tiền, Tornado Cash bị coi là phương tiện then chốt giúp tội phạm che giấu nguồn gốc tiền, thậm chí có liên quan mật thiết đến hoạt động rửa tiền. Theo dữ liệu từ OFAC, năm 2021, nhóm tin tặc Triều Tiên Lazarus Group đã sử dụng Tornado Cash để chuyển hơn 65% số tiền bất hợp pháp. Do đó, dù hợp đồng thông minh là một công cụ kỹ thuật, nhưng do mục đích sử dụng thực tế nên nó bị coi là tài sản và trở thành đối tượng trừng phạt.
Tuy nhiên, Tòa án Phúc thẩm Khu vực 5 Hoa Kỳ lại có quan điểm khác biệt. Tòa án chỉ ra rằng mục đích sử dụng của hợp đồng thông minh không thể quyết định bản chất pháp lý của nó, càng không thể vì người dùng sử dụng trái phép mà xếp nó vào loại "tài sản". Hợp đồng thông minh nền tảng của Tornado Cash là một đoạn mã tự vận hành, phi tập trung, không thể sở hữu, không thể kiểm soát hay sử dụng độc quyền, do đó không đáp ứng định nghĩa truyền thống về "tài sản". Trên cơ sở này, tòa án kết luận rằng các biện pháp trừng phạt của OFAC đã vượt quá thẩm quyền pháp định.
Tranh cãi này đã làm dấy lên cuộc thảo luận rộng rãi về tính trung lập công nghệ. Những người ủng hộ cho rằng công nghệ vốn vô tội, mục đích ban đầu của nó là cung cấp chức năng hợp pháp — ví dụ như công cụ trộn tiền nhằm bảo vệ quyền riêng tư người dùng chứ không phải hỗ trợ hoạt động phạm tội. Nhưng những người phản đối cho rằng hậu quả do lạm dụng công nghệ không nên để xã hội gánh chịu hoàn toàn, vai trò và trách nhiệm của nhà phát triển không thể bỏ qua. Vấn đề này được thể hiện rõ hơn nữa trong cáo buộc của Bộ Tư pháp Mỹ đối với hai đồng sáng lập Tornado Cash, Roman Storm và Roman Semenov. Bộ Tư pháp cho rằng các nhà phát triển này biết rõ công cụ có thể bị lạm dụng nhưng vẫn quảng bá việc sử dụng, hành vi này bị nghi ngờ là tham gia gián tiếp vào tội rửa tiền.
Điều này mở ra một vấn đề sâu xa hơn: Khi mục đích thiết kế công nghệ lệch khỏi mục đích sử dụng thực tế, pháp luật nên can thiệp như thế nào? Đặc biệt trong hệ thống phi tập trung, làm sao cân bằng giữa tính không thể kiểm soát của công nghệ và rủi ro xã hội tiềm tàng? Ranh giới trách nhiệm của nhà phát triển nên được xác định ra sao?
Những câu hỏi này không chỉ giới hạn trong phạm vi tư pháp Mỹ. Trên toàn cầu, các quốc gia và khu vực đều đang đối mặt với những thách thức tương tự, còn thực tiễn tư pháp Trung Quốc lại thể hiện một logic pháp lý và thái độ quản lý hoàn toàn khác biệt.
Góc nhìn quản lý Trung Quốc: Can thiệp pháp lý dựa trên mục đích sử dụng thực tế
Khác với Mỹ nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý của nhà phát triển, tư pháp Trung Quốc khi xử lý vấn đề trung lập công nghệ thường thiên về phân tích xem công cụ kỹ thuật có gây hại cho lợi ích công cộng hay trật tự xã hội hay không, xuất phát từ mục đích sử dụng và tác động xã hội của công cụ đó.
Vụ án Kuaiqian (Kuaibo) là một ví dụ điển hình. Bản thân trình phát Kuaiqian là một công cụ công nghệ hiệu quả, nhưng đặc tính kỹ thuật của nó đã bị người dùng tận dụng rộng rãi để lan truyền nội dung vi phạm bản quyền. Tòa án cho rằng, mặc dù biết sản phẩm của mình có thể bị lạm dụng, Kuaiqian không những không áp dụng các biện pháp kỹ thuật hạn chế hiệu quả, mà còn thông qua tối ưu hóa thiết kế để khuyến khích người dùng sử dụng nhiều hơn. Cuối cùng, tòa án coi hành vi "bỏ mặc" của nhà phát triển đối với mục đích sử dụng công nghệ là một dạng tham gia gián tiếp, tuyên bố họ cấu thành hành vi hỗ trợ vi phạm. Tiền lệ này cho thấy nhận định về tính trung lập công nghệ của tư pháp Trung Quốc là có điều kiện: khả năng tiên liệu và các biện pháp ứng phó của nhà phát triển trong quá trình phát triển và phổ biến là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm pháp lý.
Trong lĩnh vực công nghệ tài chính, tư duy quản lý này cũng được áp dụng tương tự. Ví dụ, trong vụ việc một mỏ đào Bitcoin ở Hồ Nam năm 2019, tòa án phán quyết rằng dù mỏ đào không trực tiếp vi phạm pháp luật, nhưng hành vi tiêu thụ năng lượng cao đã gây tổn hại thực tế đến tài nguyên công cộng, do đó bị xác định là vi phạm quy định địa phương về quản lý năng lượng. Vụ việc này cho thấy khung pháp lý Trung Quốc không chỉ quan tâm công nghệ có hợp pháp hay không, mà còn chú trọng hơn đến tác động tiềm tàng của ứng dụng thực tế đối với lợi ích tổng thể của xã hội.
Thậm chí hơn nữa, tư pháp Trung Quốc không chỉ xem xét mục đích phạm tội của công nghệ mà còn có xu hướng tìm hiểu xem nhà phát triển có đủ khả năng tiên liệu rủi ro hay không. Ví dụ, trong vụ huy động vốn trái phép Token Better năm 2019, nền tảng đã tạo điều kiện cho việc thu hút vốn công chúng bất hợp pháp thông qua việc phát triển chức năng giao dịch tiền ảo. Mặc dù vụ án chủ yếu nhắm vào người vận hành nền tảng, trong quá trình xét xử tư pháp cũng nêu rõ: đội ngũ kỹ thuật, dù biết công cụ có thể bị lạm dụng để huy động vốn trái phép, nhưng không thực hiện các biện pháp chặn hoặc hạn chế kỹ thuật. Hành vi buông lỏng này bị coi là dung túng hành vi phạm pháp, gián tiếp làm tăng trách nhiệm pháp lý của nền tảng.
Hơn nữa, trọng tâm quản lý blockchain tại Trung Quốc nằm ở việc nhà phát triển sử dụng các biện pháp kỹ thuật nào để đảm bảo tuân thủ. Lấy ví dụ một dự án扶贫 (giảm nghèo) dựa trên blockchain của chính quyền địa phương, dù mục đích ban đầu là nâng cao tính minh bạch trong phân bổ ngân sách, nhưng do lỗi trong thiết kế hợp đồng thông minh, một phần ngân sách đã bị kẻ xấu sửa đổi và chuyển đi trái phép. Cuộc điều tra tư pháp chỉ ra rằng đội ngũ phát triển chưa xem xét đầy đủ rủi ro từ lỗ hổng kỹ thuật, thiết kế không đạt tiêu chuẩn an toàn hợp lý, do đó bị yêu cầu hỗ trợ truy cứu trách nhiệm và gánh một phần nghĩa vụ khắc phục.
Tuy nhiên, tư pháp Trung Quốc không hoàn toàn phủ nhận công cụ công nghệ. Thực tế, đối với một số công nghệ bảo vệ quyền riêng tư, tòa án cũng thừa nhận rõ tính hợp pháp và hợp lý của chúng. Ví dụ, trong một vụ tranh chấp pháp lý về phần mềm trò chuyện mã hóa năm 2020, tòa án phán quyết rằng dịch vụ mã hóa đầu cuối do nhà phát triển cung cấp về bản chất không vi phạm pháp luật, và nhà phát triển không thể kiểm soát cách người dùng sử dụng công nghệ này, do đó không phải chịu trách nhiệm cho hành vi lạm dụng. Phán quyết này vừa bảo vệ không gian đổi mới công nghệ, vừa xác định ranh giới trách nhiệm rõ ràng cho nhà phát triển ở một mức độ nhất định.
Vậy quay lại câu hỏi cốt lõi: Khi mục đích sử dụng công nghệ mã hóa chuyển từ bảo vệ quyền riêng tư sang rửa tiền, lừa đảo và các hoạt động phạm tội khác, làm thế nào để xác định "nghĩa vụ chú ý" và trách nhiệm pháp lý của nhà phát triển?
Trong môi trường tư pháp Trung Quốc, nghĩa vụ chú ý này thường gắn liền với hành vi của nhà phát triển trong giai đoạn phổ biến. Nếu nhà phát triển thông qua marketing, thiết kế để khuyến khích sử dụng sai pháp luật, tòa án thường có xu hướng đưa họ vào phạm vi truy cứu trách nhiệm. Ví dụ, trong vụ传销 (đa cấp) tiền điện tử "PlusToken", nhà phát triển lấy danh nghĩa blockchain, sử dụng công nghệ hợp đồng thông minh để thiết kế và quảng bá nền tảng đa cấp, khiến hàng loạt người dùng bị lừa đảo. Tòa án cuối cùng xác định rằng nhà phát triển phải chịu trách nhiệm trực tiếp vì công nghệ của họ bị dùng vào hoạt động bất hợp pháp, và truy cứu trách nhiệm pháp lý. Điều này khiến các nhà phát triển công nghệ trong môi trường Trung Quốc phải thận trọng hơn trước những thách thức pháp lý tiềm tàng.
Tóm lại, khi xử lý các vấn đề ranh giới giữa công nghệ và pháp luật, tư pháp Trung Quốc mang góc nhìn thực dụng hơn. Góc nhìn này không hoàn toàn bác bỏ tính trung lập công nghệ, cũng không đơn thuần dựa vào mục đích ban đầu để xác định tính hợp pháp, mà tổng hợp xem xét tác động xã hội và hậu quả sử dụng công nghệ. Đối với công nghệ mã hóa, thái độ tư pháp này vừa là lời cảnh tỉnh trước rủi ro tiềm tàng, vừa cung cấp lộ trình tham khảo để ngành phát triển hợp pháp, tuân thủ. Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, khả năng thích ứng của pháp luật đang trở thành thách thức chung mà các hệ thống tư pháp trên thế giới cùng đối mặt, và thực tiễn tư pháp Trung Quốc có thể đã đưa ra một hướng giải quyết khác biệt cho thách thức này.
Tổng kết của Luật sư ManQin: Đổi mới công nghệ và trách nhiệm pháp lý song hành
Vụ án Tornado Cash đã mở ra một hướng suy nghĩ mới cho thực tiễn tư pháp toàn cầu. Dù tòa án Mỹ phán quyết rằng hợp đồng thông minh bất biến không cấu thành "tài sản", kết quả này tạm thời mang lại một mức độ bảo vệ pháp lý nhất định cho các nhà phát triển, nhưng tranh luận về tính trung lập công nghệ vẫn chưa chấm dứt. Ngược lại, tư pháp Trung Quốc khi xử lý các vấn đề tương tự lại nhấn mạnh hơn vào trách nhiệm xã hội của nhà phát triển, yêu cầu họ phải có khả năng tiên liệu rủi ro đầy đủ trong quá trình thiết kế và phổ biến, đồng thời chủ động thực hiện các biện pháp tuân thủ. Thái độ quản lý thực tế này tuy có thể gây một số ràng buộc nhất định đối với đổi mới ngành, nhưng đồng thời cũng cung cấp tham khảo và bài học quý giá cho thực tiễn pháp lý công nghệ toàn cầu.
Ở điểm giao thoa giữa công nghệ và pháp luật, con đường duy nhất là đổi mới và trách nhiệm phải đi đôi với nhau. Trong tương lai, Luật sư ManQin mong muốn cùng ngành nghề thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý tuân thủ công nghệ, hỗ trợ Web3 phát triển theo hướng lành mạnh và bền vững hơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
