Vitalik, 42 ngày ở Chiang Mai
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik, 42 ngày ở Chiang Mai
Việc thường xuyên qua lại và trao đổi đối thoại đã mang lại cho anh ta không ít ý tưởng mới, một số suy nghĩ hệ thống mới đang dần hình thành trong tâm trí.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Zhou Zhou, Foresight News
Chiang Mai, một vùng nông thôn quốc tế lớn, nơi Vitalik gần đây đã sống khoảng 42 ngày. Với tần suất trung bình bay 55 lần mỗi năm và gần như tuần nào cũng "chuyển nhà", việc anh ở lại một thành phố liên tục trong thời gian dài như vậy là điều khá hiếm thấy.
Trong suốt 42 ngày đó, một thí nghiệm xã hội tự phát, phi tập trung và ngày càng thu hút nhiều người đã diễn ra. Cuối cùng, hơn 1000 chuyên gia blockchain từ khắp nơi trên thế giới lần lượt đổ về Chiang Mai, tự phát hình thành nên 8-9 thành phố và ngôi làng tạm (Pop-Up City). Họ sẽ xây dựng tại đây một "thành phố Web3" kéo dài sáu tuần.
Vitalik nói rằng nơi này chính là Zuzalu 2.0. Kể từ khi khởi xướng thí nghiệm "thành phố chớp nhoáng" đầu tiên có tên Zuzalu tại Cộng hòa Montenegro vào năm 2023, anh luôn tìm cách duy trì và phát triển tiếp thí nghiệm xã hội này. "Nhìn sự phát triển của Zuzalu 2.0, tôi cảm giác như đang chứng kiến con trai mình từng bước trưởng thành," Vitalik chia sẻ với tôi.
Ngành mã hóa thường mang hai bộ mặt đặc trưng rõ rệt: một mặt là các giao dịch tài chính mạo hiểm cao; mặt còn lại là những người lý tưởng chủ nghĩa luôn cố gắng xây dựng một "địa đàng mới" dựa trên cơ chế phi tập trung và khuyến khích của blockchain.
"Trong sáu tuần qua, có tổng cộng 1606 sự kiện được tổ chức: thiền định, đi bộ đường dài, Muay Thái, trị liệu âm thanh, buổi thuyết giảng Web3, trại huấn luyện kỹ thuật dành cho geek... Làng đông nhất, Edge City, có tới gần 500 người tham gia," Jiang, đồng sáng lập Social Layer, cho biết. Tại đây, mọi người đều dùng Social Layer để tổ chức hoạt động thay vì sử dụng nền tảng tiêu chuẩn hóa và thương mại hóa hơn như Luma. Ngoài Edge City còn có những "làng" khác như "Vườn Vô Hình" tập trung chủ yếu các nhà phát triển ZK toàn cầu, hay "Sơn Hải Ô" quy tụ đội ngũ nhân sự Web3 người Hoa, mỗi nơi đều vượt quá 100 người. Điều này giúp các thí nghiệm kiểu Zuzalu có thể kế thừa và phát triển.
Mật độ và phạm vi nhân lực Web3 tăng mạnh khiến nơi đây trở thành "công viên giải trí" tạm thời cho tư tưởng của Vitalik. Gần như mỗi ngày, Vitalik đều ghé thăm hai ba "làng Web3", trò chuyện với cư dân. Khi anh kể về điều này, tôi nhận thấy anh thuộc nằm lòng vị trí và đặc điểm của từng ngôi làng, thậm chí cụ thể đến cả khoảng cách và hướng đi giữa chúng.
Những cuộc gặp gỡ và trao đổi liên tục không nghi ngờ gì đã mang lại cho anh nhiều ý tưởng mới, hình thành nên những suy nghĩ hệ thống sâu sắc hơn trong tâm trí. Trong cuộc phỏng vấn này, Vitalik dành phần lớn thời gian để chia sẻ quan điểm về ứng dụng trong hệ sinh thái Ethereum, nhấn mạnh công nghệ đã đạt đến mức độ trưởng thành nhất định và đến lúc cần chú trọng vào ứng dụng. Anh cũng giới thiệu nhiều ứng dụng Web3 mới nhất mà anh biết được tại Chiang Mai. Ngoài ra, anh còn thảo luận về nhận định của mình đối với các tổ chức mã hóa như Solana, Binance, cũng như các yếu tố Trung Quốc như Tencent AI Labs và tiểu thuyết "Tam Thể". Cuối cùng, anh chia sẻ về lối sống, thói quen và sở thích cá nhân.
Vì vậy, Foresight News đã mời Vitalik thực hiện một cuộc phỏng vấn trực tiếp tại một "làng" ở Chiang Mai – Sơn Hải Ô – để anh chia sẻ những quan sát và suy ngẫm trong thời gian này. Dưới đây là nội dung bài phỏng vấn.
42 Ngày Ở Chiang Mai
Joe: Xin chào mọi người, tôi là Zhou Zhou từ Foresight News. Rất vui được mời nhà sáng lập Ethereum Vitalik tham gia buổi phỏng vấn hôm nay. Vitalik, anh có thể tự giới thiệu một chút không?
Vitalik: Xin chào, tôi là Vitalik Buterin, một người nắm giữ Dogecoin nổi tiếng.
Joe: Một lời giới thiệu rất biểu tượng. Lần này anh ở Chiang Mai khá lâu, hơn 30 ngày. Điều gì ở con người và sự việc tại đây đã thu hút anh?
Vitalik: Tôi thường xuyên di chuyển từ nơi này sang nơi khác. Tôi nhớ là trung bình mỗi năm bay khoảng 55 chuyến, chưa tính nối chuyến. Nhưng ở Chiang Mai, tôi đã sáu tuần liền không phải dọn nhà, cảm giác đây là cơ hội tốt để vừa làm việc vừa nghỉ ngơi. Dĩ nhiên, tôi nhận ra rằng ở Chiang Mai mỗi ngày đều có rất nhiều hoạt động.
Năm ngoái ở Montenegro, tôi đã thử nghiệm Zuzalu, và mọi người phản hồi rằng nó rất thành công như một thí nghiệm, nhưng không ai rõ bước tiếp theo nên là gì. Trong khoảng thời gian giữa Token2049 tại Singapore và Devcon tại Bangkok (khoảng 7 tuần), một nhóm người đã khởi xướng các hoạt động pop-up tại Chiang Mai. Ban đầu chỉ vài người, rồi dần dần nhiều thêm. Có thể nói cuối cùng nó đã phát triển thành Zuzalu 2.0, được hỗ trợ bởi cùng một quỹ (tức Quỹ Zuzalu). Là người sáng lập và khởi xướng Zuzalu 1.0, việc chứng kiến Zuzalu 2.0 phát triển khiến tôi cảm giác như đang nhìn con trai mình từng bước trưởng thành.
Tại đây thực sự có rất nhiều điều thú vị và cộng đồng hấp dẫn, có khoảng bảy hoặc tám Pop-Up lớn, mỗi cái mang đặc điểm riêng biệt. Ví dụ như (bây giờ) chúng ta đang ở Sơn Hải Ô, nơi diễn ra nhiều hoạt động thú vị, cả về kỹ thuật lẫn phi kỹ thuật, bao gồm cả các buổi thiền định.
Invisible Garden cách đây 900 mét, họ tập trung vào ZK và các sản phẩm liên quan Ethereum; cách 3km về hướng đông là MegaZu, một dự án nghiên cứu công nghệ L2 Ethereum, nhấn mạnh văn hóa phát triển, họ đang tổ chức Bootcamp (khóa huấn luyện cường độ cao); cách MegaZu một km về phía đông là Web3 Village, một cộng đồng người Việt Nam, với các bài phát biểu và hoạt động thú vị; thêm một km nữa về phía đông là Edge City, quy mô rất lớn, hiện có thể lên tới 300 người, mỗi tuần đều có nội dung mới. Tuần trước họ có một sự kiện về stablecoin, tuần này là về Dapp.
Mỗi khi bạn ghé thăm một pop-up, bạn sẽ thấy con người khác nhau, việc làm khác nhau, chủ đề thảo luận khác nhau, nên rất thú vị.
Joe: Anh gần như tham gia hoạt động mỗi ngày tại Chiang Mai. Trong quá trình này, hiểu biết và nhận thức của anh về Crypto có thay đổi gì mới không?
Vitalik: Tại Sơn Hải Ô, tôi nhận thấy cộng đồng Ethereum thường thảo luận hai vấn đề. Thứ nhất, vì sao họ quan tâm đến Ethereum; thứ hai, thách thức của Ethereum là gì.
Trên mạng Internet, có nhiều người đưa ra những quan điểm mà tôi cảm thấy kỳ lạ, ví dụ như "giá trị cốt lõi của Ethereum là vô dụng", hay "Crypto chỉ là một thị trường cờ bạc". Nhưng trong cộng đồng Ethereum, có một số người – bao gồm nhiều người Trung Quốc – mục tiêu tham gia Ethereum là vì chúng tôi trân trọng những giá trị và lý tưởng sống nhất định: muốn xây dựng một thế giới mở, một blockchain và nền tảng phi tập trung, phát triển các ứng dụng bền vững, tạo ra những ứng dụng tốt đẹp hơn cho xã hội. Đó chính là điều cộng đồng chúng tôi vẫn luôn nói.
Nhưng chúng tôi đã không làm được điều này trong một thời gian dài. Vì sao? Bởi trước năm nay, công nghệ của chúng tôi chưa đủ tốt. Năm 2021, chúng tôi chỉ có L1, chưa có L2. Phí giao dịch trên L1 Ethereum có thể là 1 đô la, 5 đô la, hoặc cao hơn. Năm ngoái, chúng tôi đã có nhiều L2, nhưng các L2 này vẫn chưa đủ an toàn, trải nghiệm ví rất tệ.
Năm nay có gì thay đổi? Thứ nhất, Optimistic và Arbitrum trong số các L2 đã đạt đến Stage 1. Theo khung đánh giá mà tôi đưa ra cách đây hai ba năm, nếu chưa đạt Stage 1 thì thực chất chỉ là ví đa chữ ký, chưa thực sự kết nối an toàn với Ethereum. Nhưng Optimistic hay Arbitrum đã đạt được: thứ nhất, độ an toàn tăng lên; thứ hai, phí giao dịch giảm mạnh. Tháng 2 năm nay, phí giao dịch trung bình trên L2 là 0,4 đô la, còn hiện tại đôi khi chỉ là 0,004 đô la.
Hơn hai mươi năm qua, ngành công nghệ có một xu hướng thú vị: con người đưa ra những ý tưởng hấp dẫn từ rất sớm, nhưng có thể nhiều năm không ai làm được, rồi bất ngờ sau mười hay hai mươi năm, khi công nghệ đủ tốt, những ý tưởng ấy bỗng trở thành hiện thực.
Từ năm 2014, tôi đã rất hứng thú với thị trường dự đoán. Năm 2020, tôi tham gia Augur (một nền tảng thị trường dự đoán ra đời năm 2014), nhưng lúc đó người dùng rất ít, trải nghiệm của tôi cũng rất tệ. Năm 2021, tôi viết một bài viết có tên "Prediction Markets Tales from the Election", kiếm được 58.000 đô la Mỹ, nhưng phải trả 1.000 đô la phí giao dịch. Hiện tại, Polymarket dựa trên Polygon, gần như miễn phí.
Năm 2014 đã có thị trường dự đoán, trong suốt một thập kỷ nhiều doanh nhân liên tục thử nghiệm, nhưng mãi đến năm 2024 Polymarket mới bùng nổ. Vì sao các ứng dụng này giờ mới khả thi? Tôi cho rằng hai yếu tố then chốt là phí giao dịch thấp hơn và tốc độ xác nhận nhanh hơn.
Blockchain không phải là công nghệ đơn lẻ, nó cần nhiều công nghệ khác phát triển đầy đủ thì ứng dụng mới bùng nổ. Nếu bạn là nhà phát triển, muốn làm ứng dụng blockchain, hãy tưởng tượng ba tình huống: người dùng trả 5 đô la mỗi giao dịch, 0,5 đô la, hoặc 0,005 đô la. Trường hợp đầu tiên, ứng dụng duy nhất có thể thành công là sản phẩm tài chính giá trị cao, rủi ro cao.
Farcaster là một ví dụ cực kỳ thú vị khác. Họ sử dụng kiến trúc hybrid on-chain và off-chain: thông tin quan trọng như đăng ký tài khoản được lưu on-chain, còn nội dung người dùng đăng thì off-chain, với phương pháp lưu trữ off-chain phi tập trung rất sáng tạo. Mỗi khi đăng ký tài khoản hoặc cập nhật thông tin quan trọng, họ phải gửi một giao dịch – và giao dịch này phải trả phí. Nếu phí là 5 đô, 15 đô, thì ứng dụng này hoàn toàn không thể thành công. Nhưng nếu phí chỉ 0,001 đô hoặc 0,05 đô, thì hoàn toàn khả thi.
Vì vậy, ngành của chúng ta đã bước vào một giai đoạn mới: nhiều người yêu thích blockchain theo hướng lý tưởng, muốn làm ứng dụng phi tài chính, giải quyết vấn đề danh tính, thực hiện quản trị phi tập trung… nhưng trước đây chỉ có ứng dụng tài chính rủi ro cao là thành công. Bởi nếu phí giao dịch là 5 đô, thì đó là lựa chọn duy nhất. Khi phí giảm xuống 0,005 đô, rất nhiều điều trước đây không thể nay đã trở nên khả thi.
Vì vậy, tôi cảm nhận rằng nhiều ứng dụng blockchain đang có xu hướng thay đổi mới, rất nhiều điều trước đây bất khả thi nay đã trở nên có thể.
Joe: Ngoài Polymarket, Farcaster – những ứng dụng anh thường nhắc đến – trong thời gian ở Chiang Mai anh còn thấy ứng dụng nào thú vị khác không?
Vitalik: Tôi thấy MegaZu đang phát triển một số ứng dụng rất thú vị.
Năm 2018, tôi thấy một ứng dụng rất hay: họ muốn xây nền tảng sự kiện mã hóa. Đôi khi có 200 người đăng ký tham gia một sự kiện, nhưng ban tổ chức và người tham gia đều không biết cuối cùng có 100, 50 hay 20 người xuất hiện.
Vì vậy, mô hình họ xây dựng là "cam kết đáng tin cậy": nếu tham gia, người đăng ký phải gửi 0,01 hoặc 0,02 ETH; nếu không tham gia, số ETH đó sẽ mất. Nếu họ tham gia, họ sẽ nhận được một phần ETH từ những người không tham gia. Nhờ vậy, phần lớn người đăng ký sẽ thực sự tham dự sự kiện.
Tôi thấy ý tưởng ứng dụng này rất thú vị, có thể giúp giải quyết các vấn đề trong đời sống hằng ngày. Ứng dụng này ra đời năm 2018 nhưng sau đó im tiếng, tôi đoán là do phí giao dịch blockchain và trải nghiệm người dùng năm đó chưa tốt. Giờ đây, tại MegaZu, nhiều nhà phát triển đang thực hiện lại ý tưởng này, tôi thấy điều đó rất đáng chú ý.
"Nhiều Ứng Dụng Web3, Giờ Đã Khả Thi"
Joe: Anh và Quỹ Ethereum nhìn nhận thế nào về nhận định hiện tại của cộng đồng rằng hạ tầng quá nhiều, ứng dụng thì thiếu?
Vitalik: Tôi thấy một số người chỉ trích cộng đồng chúng tôi, nói rằng các triết gia Ethereum thích nói về công nghệ hơn là ứng dụng.
Tại sao vậy? Ban đầu chúng tôi chưa thể làm tốt ứng dụng vì công nghệ chưa hoàn thiện. Giờ đây, công nghệ đã đạt đến mức độ nhất định, đủ để phát triển ứng dụng. Vì vậy, chúng ta cần xây dựng một cộng đồng làm ứng dụng. Cả công nghệ lẫn ứng dụng, cả hai đều cần. Đây cũng là ưu điểm của sự đa dạng trong cộng đồng Ethereum.
Theo tôi, cách tốt nhất không phải bảo những người làm L1 đi làm ứng dụng – việc tốt nhất họ làm là tập trung vào các vấn đề L1. Chúng ta cần tạo cơ hội cho những người mới, dành thêm không gian trong cộng đồng. Thứ nhất là trao tự do, thứ hai là hỗ trợ nhiều hơn.
Joe: Có biện pháp cụ thể hơn không?
Vitalik: Thứ nhất là sự hỗ trợ trong cộng đồng. Nếu ai đó đang phát triển ứng dụng quan trọng, họ có thể chia sẻ điều đó trong cộng đồng – đó là điểm đầu tiên.
Thứ hai, nhiều người rất giỏi tạo sản phẩm dễ dùng cho người dùng, nhưng lại kém trong việc tích hợp với công nghệ blockchain, L1, L2 hay ví. Chúng ta cần các tổ chức gắn kết với các đội phát triển, như tổ chức cộng đồng, hackathon v.v.
Thêm một điểm nữa: gần đây quỹ sẽ mở rộng một đội, nhiệm vụ là tăng cường quan hệ với các ví như MetaMask, OKX, Rabbit... vì ví có liên hệ trực tiếp với người dùng.
Joe: Ba sản phẩm hàng đầu anh mong muốn được xây dựng trên Ethereum là gì?
Vitalik: Gần đây tôi thường xuyên nhắc đến Polymarket và Farcaster, không chỉ vì tôi thích hai ví dụ này, mà vì cả hai đại diện cho một hạng mục tiềm năng rất lớn. Polymarket có thể được xếp vào loại hình kết hợp tài chính và truyền thông mới. Hai mươi năm trước chúng ta có báo chí truyền thống, mười năm trước là mạng xã hội, nhưng giờ đây nhiều người không còn tin vào cả hai.
Mọi người đều nói muốn làm mạng xã hội Web3 tốt hơn, nhưng chỉ thêm chức năng thanh toán crypto vào sản phẩm hiện có – cách làm này đều thất bại. Mạng xã hội thành công như thế nào? Khi Twitter ra đời, mục tiêu không phải là "Facebook tiếp theo"; khi TikTok ra đời, mục tiêu không phải là "Twitter tiếp theo". Chúng ta cần phát minh một hạng mục và lĩnh vực hoàn toàn mới, chứ không phải sửa đổi một chút trên nền cũ, rồi hy vọng làm tốt hơn.
Tôi xếp Polymarket vào loại hình truyền thông. Khi muốn biết thế giới đang xảy ra gì, tôi đã hình thành thói quen kiểm tra Polymarket. Hoặc khi truyền thông nói một sự kiện xảy ra, tôi sẽ xem liệu nó có quan trọng bằng cách kiểm tra Polymarket. Hoặc trực tiếp xem Polymarket để biết có sự kiện quan trọng nào mới không. Nếu bạn thấy tiền đặt cược cho một sự kiện trên Polymarket tăng mạnh, bạn sẽ tò mò: chuyện gì đang xảy ra?
Nguồn ảnh: Polymarket (Bầu cử Tổng thống Mỹ 2024, 3,6 tỷ đô la được đặt cược toàn cầu)
Việc tồn tại song song ba hình thức truyền thông: truyền thống, mạng xã hội và Web3 – là điều thú vị. Polymarket có hai cách tham gia: thứ nhất là bạn có tiền và tham gia thị trường; thứ hai là bạn không có tiền nhưng vẫn xem kết quả thị trường. Tôi cho rằng sự kết hợp giữa thị trường và phi thị trường chắc chắn sẽ mở ra nhiều cơ hội. Tôi chưa biết rõ những cơ hội đó là gì, nhưng tôi tin chắc chúng sẽ rất nhiều – đó là điểm thứ nhất.
Với Farcaster, tôi cho rằng sản phẩm xã hội cần bổ sung yếu tố crypto. Hiện nay, các startup crypto đối mặt với một vấn đề lớn: bị chia thành hai cực. Một là chỉ làm những ứng dụng có thể kiếm tiền nhưng không bền vững, không có ý nghĩa lâu dài; hai là chỉ tập trung vào người dùng nhưng hoàn toàn không có doanh thu.
Vấn đề đầu tiên là startup không kiếm được tiền; vấn đề thứ hai là người dùng nếu không phải người lý tưởng chủ nghĩa thì sẽ không muốn tham gia. Một ứng dụng Web3 thành công sẽ kết hợp cả hai yếu tố này.
SocialFi cũng có lịch sử bên ngoài blockchain. Ví dụ năm 2012 có dự án Diaspora muốn làm Facebook phi tập trung, nhưng cuối cùng thất bại. Hiện nay, Bluesky, Threads v.v. đang đối mặt hai vấn đề. Thứ nhất là không thể kiếm tiền, nên không có đủ nguồn lực làm việc tốt. Thứ hai là nếu người dùng không phải người lý tưởng, họ sẽ không có động lực rời khỏi Twitter. Nếu tìm được cách kết hợp cả hai, sẽ hoàn hảo. Nhưng hiện chưa ai làm được điều này hoàn toàn. Làm sao kết hợp lý tưởng chủ nghĩa và kiếm tiền là điều rất quan trọng.
Joe: Anh có theo dõi các ứng dụng trên hệ sinh thái Solana, TON không?
Vitalik: Thỉnh thoảng tôi có trao đổi với người của Solana về những gì họ đang quan tâm. Thực sự có người đang biến DePIN thành internet hoặc hạ tầng thế hệ tiếp theo.
Còn các sàn giao dịch như Binance, họ phát triển mạnh ở nhiều nước đang phát triển. Năm 2021, chúng tôi đến Argentina và thấy rất nhiều người dùng Crypto, nhưng tôi nhận ra họ tuy là người dùng Crypto, nhưng không phải người dùng blockchain.
Có lần Giáng sinh, tôi đi bộ ngoài đường, vào một quán cà phê, ông chủ nhận ra tôi ngay lập tức và khoe tài khoản Binance của ông. Tôi hỏi liệu có thể dùng Ethereum để mua cà phê không, ông nói được. Quá trình thanh toán mất khoảng 5 phút, thời gian xác nhận giao dịch rất lâu – nhưng vấn đề này nay đã được giải quyết. Hiện tôi cũng quan tâm chủ đề này: chúng tôi hy vọng các sàn giao dịch có thể chấp nhận giao dịch trên chuỗi Ethereum sau 12 giây.
Joe: Vừa rồi anh nói nhiều người hiện nay là người dùng Crypto nhưng không phải người dùng blockchain. Liệu điều này có liên quan đến việc hành vi trên chuỗi hiện nay chủ yếu diễn ra trên trình duyệt web chứ không phải điện thoại?
Vitalik: Hiện nay có một số ví đang thúc đẩy điều này, ví dụ như Daimo trên Base là một ví dụ tốt, mục tiêu của họ là xây ví phi tập trung.
"Khủng Hoảng" Của Ethereum
Joe: Theo anh, khủng hoảng lớn nhất hiện nay của Ethereum là gì? Và trong hai năm qua, điều gì đã cản trở sự phát triển của Web3?
Vitalik: Tôi từng nghĩ liệu 2022 và 2023 có phải là thời điểm nguy hiểm nhất không, nhưng giờ tôi thấy tình hình đã khá hơn.
Năm 2022, AI bùng nổ, nhiều người bắt đầu cho rằng AI là cơ hội tương lai. Còn Crypto thì bị coi là vô dụng, chỉ để đánh bạc. Nhiều người có lý tưởng, muốn tạo tác động tích cực cho thế giới đã rời bỏ Crypto, vì như tôi đã nói, họ thất vọng với phí giao dịch và công nghệ. Tôi nhớ tháng 4/2022 khi đến Thung lũng Silicon, nói chuyện với một số chuyên gia AI nổi tiếng, họ đều nói "Crypto vô dụng" – điều này xảy ra trước cả sự kiện FTX sụp đổ, và sau FTX thì tình hình còn nghiêm trọng hơn.
Hiện nay, Crypto đã có nhiều tiến triển thành công về công nghệ, ứng dụng cũng bắt đầu gặt hái thành quả, nên tôi thấy tình hình đã tốt hơn.
Giờ đây, rủi ro tôi lo ngại là cộng đồng chúng ta trở nên quá đa dạng: người chú trọng tài chính, người theo chủ nghĩa cyberpunk, người quan tâm văn hóa, nghệ thuật, triết học... tư tưởng mỗi người khác nhau. Tình huống tồi tệ là họ bắt đầu không tôn trọng nhau: một nhóm chỉ làm ứng dụng kiếm tiền, nhóm khác muốn làm điều có ý nghĩa nhưng không có tiền. Tôi hy vọng hai phe này có thể kết hợp.
Joe: Solana ngày càng mạnh mẽ, nhiều người cho rằng nó đã trở thành đối thủ cạnh tranh quan trọng nhất của Ethereum. Anh nhìn nhận thế nào về điều này?
Vitalik: Tôi nghĩ họ tập trung hóa hơn nhiều so với Ethereum.
Thứ nhất, việc vận hành nút Solana khó hơn nhiều so với Ethereum; thứ hai, PoS của Solana tập trung hóa hơn; thứ ba, nhiều hoạt động trong cộng đồng do Quỹ Solana trực tiếp tài trợ.
Họ rất chú trọng ứng dụng, hay nói về DePIN, họ làm DePIN bằng cách hợp tác với các công ty lớn, bán thiết bị phần cứng, hợp tác với các công ty viễn thông xây internet mới. Các ứng dụng này có đặc điểm chung: nhu cầu phi tập trung hóa thấp hơn nhiều so với Ethereum. Tôi cho rằng thị trường mục tiêu họ theo đuổi thực sự khác với Ethereum.
Nếu bạn cần blockchain 100 TPS, L1 Ethereum sẽ không bao giờ đáp ứng được. Bạn chỉ có hai lựa chọn: một là sang blockchain hiệu suất cao khác, hai là dùng L2 trên nền Ethereum như Arbitrum, Base, MegaETH v.v.
Vậy Ethereum có gì mà các chuỗi nhanh hơn không làm được? Tôi cam đoan với mọi người rằng đó là một blockchain phi tập trung, trung lập và an toàn lâu dài. Bạn có thể xem biểu đồ dữ liệu so sánh mức độ phi tập trung của các mỏ staking PoS Ethereum và Bitcoin, sẽ thấy Ethereum phi tập trung hơn cả Bitcoin.
Chúng tôi có kinh nghiệm và lịch sử thành công trong việc giải quyết các vấn đề tập trung hóa. Ví dụ điển hình là vấn đề client: ba năm trước, toàn bộ mạng Ethereum dùng Geth, Prysm; giờ đây không một client nào chiếm quá 52%.
Một ví dụ khác: hai năm trước, chúng tôi từng đối mặt khủng hoảng với Tornado Cash. Một số người bắt đầu cấm các giao dịch mã hóa, mọi người lo lắng Ethereum có còn trung lập không. Một năm sau, bạn có thể kiểm tra tỷ lệ khối nào từ chối các giao dịch này. Bạn sẽ thấy: hai năm trước có thể là hơn 80%, nhưng giờ luôn dao động quanh 20-50%. Một hay hai năm nữa, bạn sẽ thấy kết quả của việc giải quyết vấn đề này.
L1 Ethereum không phải nơi lý tưởng cho các ứng dụng hiệu suất cao. Nếu bạn làm game, L1 cũng không phải chỗ tốt nhất, vì vậy chúng ta cần L2. Kiến trúc Ethereum vốn dĩ như vậy. L1 Ethereum được thiết kế để phi tập trung, trung lập, an toàn – và là chuỗi duy nhất có thể so sánh với Bitcoin. L2 sẽ tập trung vào hiệu quả và tốc độ giao dịch, phục vụ người dùng đại chúng một blockchain tốt.
Joe: Liệu điều này có nghĩa hình thái cuối cùng của Ethereum nên là vô hình, ẩn mình phía sau mọi L2?
Vitalik: Phần nào đó đúng vậy. Ngoại lệ duy nhất là nếu Ethereum như một tài sản mà không ai biết đến, thì nó sẽ không thành công. Vì vậy, xét theo khía cạnh này, Ethereum không thể hoàn toàn trở thành thứ "ẩn sau hậu trường".
Ethereum cần được mọi người biết đến sự tồn tại của nó. Ethereum sẽ không giống Google Cloud, trở thành thứ hoàn toàn vô hình. Ưu điểm của Ethereum so với Google Cloud là: trong điều kiện bình thường thì vô hình, nhưng trong tình huống thiết yếu nhất thì lại hiện hữu – sự khác biệt nằm ở đó.
Vì vậy, trước khi tình huống thiết yếu đó xảy ra, chúng ta vẫn cần nói về sự tồn tại của L1 Ethereum, về những ưu điểm và đặc điểm của nó.
Joe: Vừa rồi anh có nhắc đến AI. Tần suất sử dụng sản phẩm AI của anh hiện nay như thế nào? Anh có thường dùng ChatGPT không?
Vitalik: Có, tôi thỉnh thoảng dùng ChatGPT, tôi còn mua riêng một GPU mạnh cho máy tính để chạy các mô hình cục bộ. Một số hình ảnh trong bài viết của tôi thực ra được vẽ bằng AI cục bộ.
Joe: Anh cảm nhận sự kết hợp giữa AI và Ethereum hiện nay đã tạo ra điều gì mới?
Vitalik: Tôi cảm thấy AI và Crypto trong mười năm qua đã có kết nối quan trọng: AI tham gia vào các sàn giao dịch phi tập trung. Ví dụ này rất thú vị, đại diện cho một hạng mục lớn và tiềm năng.
Hạng mục đó là gì? Crypto dùng hợp đồng thông minh để định nghĩa luật chơi, đảm bảo trò chơi được thực thi an toàn; AI có thể tham gia trò chơi đó. Trò chơi đó là gì? Sàn giao dịch phi tập trung là ví dụ đầu tiên, thị trường dự đoán là ví dụ thứ hai. Tương lai có thể có thêm nhiều ví dụ khác.
Joe: Ngoài kia cũng có tiếng nói cho rằng về mặt cơ chế kỹ thuật, Ethereum đang ngày càng tập trung hóa. Anh nhìn nhận thế nào về vấn đề này?
Vitalik: Tôi thấy lạ khi họ nói vậy, vì tôi cảm giác Ethereum đang ngày càng phi tập trung hơn. Giờ đây, vấn đề chúng ta đối mặt là những hệ quả của việc phi tập trung. Tôi có thể lấy ví dụ: phát triển client L1, năm năm trước chúng ta chỉ có một client là Geth, giờ đây đã có Geth, Nethemind, Besu v.v.
Bạn có thể truy cập website ClientDiversity.org, xem tỷ lệ phần trăm mạng Ethereum dùng các client khác nhau, sẽ thấy Geth chiếm 52%, các client khác thấp hơn. Không client nào hiện vượt quá 66%.
Nếu Geth gặp sự cố thì sao? Thứ nhất, mạng Ethereum sẽ không finalize, vì cần 66% nút đồng thuận. Khi đó sẽ xảy ra fork, nhưng fork đó không finalize. Lúc này, các nhà phát triển client sẽ tìm xem client nào có lỗi. Khi phát hiện Geth có vấn đề, các client khác sẽ không thay đổi, chỉ Geth được sửa.
Năm 2016 từng xảy ra sự việc tương tự, Geth chiếm 85% mạng. Sau 12 giờ mọi thứ đã ổn định. Giờ đây, mạng sẽ không finalize. Nếu có ứng dụng yêu cầu độ an toàn cao, họ sẽ lập tức nhận ra có vấn đề và chờ xác nhận thêm. Sau 12 giờ, phiên bản mới của Geth ra đời thì mọi chuyện ổn.
Về nguồn tài trợ cho các công ty đứng sau client: năm 2021, về lý thuyết các công ty client khác nhau, nhưng tiền đều do Quỹ Ethereum tài trợ. Vậy nên mức độ phi tập trung năm 2021 chưa cao. Tại sao chúng tôi làm vậy? Vì chúng tôi muốn các công ty client tồn tại, muốn tạo cơ hội để họ phát triển. Giờ đây, một số công ty client không còn cần tiền từ quỹ, nên gần đây chúng tôi cấp rất ít tài trợ.
Một điểm khác liên quan giao thức: năm năm trước, tôi gần như là nhà nghiên cứu giao thức duy nhất. Giờ đây, chúng tôi có đội nghiên cứu ít nhất 20 người, một số thuộc Quỹ Ethereum, ngoài ra còn có các đội khác như Paradigm – họ công bố ý tưởng riêng về giao thức, và nhiều đội khác nữa.
Các tổ chức trong hệ sinh thái Ethereum: năm năm trước, lớn nhất là Quỹ Ethereum, thứ hai là Consensus, còn lại chẳng có gì. Giờ đây, ngoài các công ty client như đã nói, còn có các tổ chức độc lập như ETH Global, đủ loại ví như Metamask, Rainbow, Trust Wallet, Rabbit v.v., trong khi ba năm trước chỉ có Metamask.
Năm nay, vấn đề mọi người đặc biệt quan tâm là khả năng tương tác. Nhiều L2 khác nhau, nhiều ví khác nhau, việc tích hợp gặp vấn đề. Nếu chúng ta tập trung hóa, sẽ không có vấn đề này.
Vì vậy, điều chúng tôi mong muốn giải quyết nhất là làm sao vừa giữ được hệ sinh thái phi tập trung, vừa vẫn có thể phối hợp tại những điểm quan trọng, cải tiến các tiêu chuẩn then chốt.
Joe: Vừa rồi anh nói phi tập trung cũng gây ra một số vấn đề. Tôi cũng thấy mọi người bàn luận về tình trạng các L2 tự chiến, Ethereum không tạo được sức mạnh tổng hợp, hay quan điểm các hệ sinh thái khác đang làm loãng tài nguyên của Ethereum. Anh nghĩ sao?
Vitalik: Tôi nhớ tháng Tám, cuộc tranh luận này rất nhiều, về vấn đề các L2, về sự kiện Ethereum, có cảm giác cạnh tranh. Nhưng tôi nhận thấy sau khi mọi người nói về điều này, các L2, ví và ban tổ chức đều rất sẵn lòng giải quyết vấn đề.
Hôm trước tại Chiang Mai, chúng tôi có một sự kiện về khả năng tương tác giữa L2 và ví. Tại Devcon sẽ có sự kiện lớn hơn. Tất cả đều đồng ý rằng cần nhiều tiêu chuẩn hơn, cần khả năng tương tác giữa các L2, và sẵn sàng thúc đẩy điều này. Tôi nghĩ một số người bên ngoài, để hạ bệ Ethereum, nói rằng các L2 đang tự chiến, nhưng nếu bạn nghe chính những người trong L2 nói gì, nghĩ gì, bạn sẽ thấy họ không muốn chiến đấu, họ muốn hợp tác.
30 Tuổi: Đứng Vững Và Chỉ Là 30
Joe: Cuối cùng, chúng ta hãy nói về một số chủ đề cá nhân hơn. Khổng Tử nói "tam thập nhi lập", năm nay anh cũng vừa tròn 30 tuổi. Mười năm trước anh viết bản white paper Ethereum, 10 năm sau, anh đã hoàn thành giấc mơ ngày đó chưa? 10 năm tới anh sẽ làm gì?
Vitalik: Có thể nói là hoàn thành một phần, và tôi cũng nhận ra mình đã thay đổi nhiều trong việc hiểu chúng ta cần làm gì.
Thay đổi lớn nhất là tư duy của tôi. Mười năm trước tôi chú trọng lý thuyết, dùng kinh tế học, toán học để khám phá cơ chế mới. Nhưng giờ đây thời đại đã khác, hầu hết các cơ chế có thể phát minh đã được phát minh. Việc chúng ta làm giờ đây không phải phát minh cơ chế hoàn toàn mới, mà là tối ưu hóa những thứ hiện có. Quá trình tối ưu hóa này không thể chỉ dựa vào lý thuyết – trong một số lĩnh vực như mật mã học, bằng chứng không kiến thức thì được, nhưng ở nhiều lĩnh vực, cách duy nhất là làm thí nghiệm: làm thử, xem thành công ở đâu, thất bại ở đâu, rồi cải tiến liên tục.
Lấy một ví dụ cụ thể: 10 năm trước tôi từng có một lý tưởng, muốn phát minh một mô hình quản trị có thể chứng minh bằng toán học là tối ưu và chắc chắn đúng. Trong nhiều trường hợp, bạn có thể chứng minh bằng toán học là đúng, nhưng bên ngoài cơ chế là các bên tham gia khác nhau, bạn không thể tạo ra một cơ chế quản trị ổn định tuyệt đối.
Trong "Tam Thể", có những nhà khoa học làm nhiều thí nghiệm, nhưng cuối cùng phát hiện vật lý không tồn tại nữa, nên họ tự tử. Tôi cảm giác kinh tế học cũng không tồn tại. Nếu chúng ta muốn làm nhiều hơn, cách duy nhất là làm thí nghiệm. Nếu giờ đây chúng ta muốn tối ưu cơ chế hàng hóa công cộng, cách duy nhất là làm thêm một thí nghiệm, sửa cơ chế, làm lại thí nghiệm, sửa lại cơ chế. Tôi nghĩ trong hiện tại và 10 năm tới, tôi sẽ dành nhiều thời gian hơn cho những việc như vậy.
Joe: Anh có sở thích nào ngoài lĩnh vực Crypto không?
Vitalik: Đi bộ, chạy bộ, đọc sách hoặc xem các nội dung khác nhau trên internet, đến các nơi khác nhau để học ngôn ngữ mới.
Joe: Anh thích thể loại sách nào?
Vitalik: Chủ yếu là sách phi hư cấu: kinh tế, lịch sử, xã hội... Trên mạng bạn sẽ thấy một số người viết bài rất dài, thực ra cũng tương đương viết một cuốn sách.
Joe: Anh thường nạp năng lượng ở đâu? Buổi sáng anh điều chỉnh bản thân như thế nào để đạt trạng thái tốt nhất?
Vitalik: Điểm thú vị nhất trong cuộc sống của tôi có lẽ là hai dạng công việc. Thứ nhất là công việc introverted (hướng nội): viết code, viết bài, trao đổi với các nhà phát triển. Thứ hai là công việc extroverted (hướng ngoại): tham gia sự kiện.
Tôi phát hiện một điều thú vị: hai dạng công việc này là nơi nghỉ ngơi cho nhau. Khi bạn làm một loại quá nhiều và cần nghỉ, bạn có thể chuyển sang làm loại kia.
Joe: Nhà văn, nhạc sĩ và triết gia yêu thích của anh là ai?
Vitalik: Câu hỏi này thực sự rất khó trả lời, vì thật sự khó nói ai hay hơn ai.
Joe: Nếu anh không làm việc trong lĩnh vực Crypto, anh sẽ làm gì?
Vitalik: Trước khi vào Crypto, tôi làm về giáo dục trực tuyến, nên tôi nghĩ đây là chủ đề quan trọng.
Hai năm tới, mục tiêu của tôi là kết hợp Crypto với các hướng công nghệ quan trọng khác. Nếu không có Crypto, tôi có thể làm một số việc liên quan Dapp như y tế, DCI (kết nối trung tâm dữ liệu). Nếu làm việc liên quan Crypto, tôi sẽ làm Community Notes.
Joe: Anh sẽ nghỉ hưu không? Hay biến mất như Satoshi Nakamoto?
Vitalik: Nếu tôi không làm công việc hiện tại, tôi cảm thấy sẽ cô đơn.
Joe: Anh thích khía cạnh nào nhất trong văn hóa Trung Hoa?
Vitalik: Tôi luôn cảm thấy cộng đồng Trung Quốc rất thân thiện, họ có nhiều ý tưởng thú vị, quan tâm xây dựng cộng đồng tốt, quan tâm đến các giá trị của Ethereum và blockchain. Ngoài ra, một số điểm đơn giản hơn như: đồ ăn Trung Quốc rất ngon.
Joe: Anh thích món Trung Hoa nào?
Vitalik: Rau xanh, cá hấp.
Joe: Được rồi, buổi trò chuyện đã đến hồi kết. Cảm ơn Vitalik đã nhận phỏng vấn của Foresight News, cũng cảm ơn các chuyên gia Web3 trong cộng đồng Hoa ngữ đã đóng góp câu hỏi cho buổi phỏng vấn này, bao gồm: đồng sáng lập Mask Network Yisi, đồng sáng lập Social Layer Jiang, đồng sáng lập Foresight Ventures Forest, đồng sáng lập Conflux Yuanjie, đồng sáng lập Scroll Sandy, KOL Jason... Những câu hỏi của họ phần nào đại diện cho tiếng nói cộng đồng Hoa ngữ. Tất nhiên, cũng phải cảm ơn rất nhiều sự hỗ trợ của Audrey từ Sơn Hải Ô, và cảm ơn nhiếp ảnh gia Shaka. Xin cảm ơn mọi người.
Vitalik: Vâng, cảm ơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Foresight News
