Hiểu được nền kinh tế phi tin cậy, bạn sẽ hiểu được Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Hiểu được nền kinh tế phi tin cậy, bạn sẽ hiểu được Ethereum
Việc giới thiệu hợp đồng thông minh đã cung cấp cho xã hội một cơ sở hạ tầng mới, hỗ trợ sự phát triển của các ứng dụng và dịch vụ thế hệ tiếp theo với mức độ tin cậy tối thiểu.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Naly
Biên dịch: TechFlow
Nền kinh tế phi tin cậy - Hiểu về Ethereum
Sự vận hành của xã hội loài người về cơ bản phụ thuộc vào niềm tin. Từ các mối quan hệ cá nhân đến toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu, niềm tin là sợi dây kết nối chúng ta với nhau.
Vấn đề then chốt là: sợi dây này bền chắc đến đâu?
Trong môi trường quy mô nhỏ, niềm tin có thể rất vững chắc. Bởi vì niềm tin được xây dựng dựa trên mối quan hệ, kiến thức và trách nhiệm trực tiếp – danh tiếng của một người ảnh hưởng trực tiếp đến các mối quan hệ họ thiết lập.
Tuy nhiên, khi số lượng tương tác tăng lên và mở rộng ra, độ mạnh tương đối của niềm tin trở nên rất mong manh. Tại sao? Càng đông người, càng ít mối quan hệ cá nhân được thiết lập, ảnh hưởng của danh tiếng càng giảm, các động lực cần phải tốt hơn, và hệ thống phải vận hành hiệu quả hơn.
Mục lục
-
Nền kinh tế phi tin cậy - Hiểu về Ethereum
-
Câu chuyện về niềm tin
-
Trò chơi lớn
-
-
Sự ra đời của Ethereum
-
Sức mạnh từ con số
-
Mã nguồn phi tin cậy
-
Bitcoin và Ethereum
-
Máy tính toàn cầu
-
An ninh kinh tế
-
Kinh tế lập trình được
-
Ứng dụng phi tập trung
-
Tài chính phi tập trung
-
Ổn định tệ phi tập trung
-
Thị trường cho vay
-
Sàn giao dịch phi tập trung
-
Giao thức thế chấp thanh khoản
-
-
Tổ chức tự trị phi tập trung
-
Nền kinh tế phi tin cậy
-
Ví dụ thực tế
Trong cuốn sách "Lịch sử loài người", Yuval Noah Harari giải thích rằng niềm tin có thể duy trì trong nhóm khoảng 150 người, con số này được gọi là Số Dunbar. Khi nhóm vượt quá giới hạn này, con người phải dựa vào việc phát triển những thần thoại chung, tôn giáo và ý thức hệ.
Ngày nay, khi quy mô các mối quan hệ mở rộng tới các tổ chức lớn hơn, công ty hay thị trường toàn cầu, giải pháp của xã hội là thể chế hóa niềm tin. Về cơ bản, đó là việc tạo dựng một câu chuyện khiến một số cá nhân nhất định trong hệ thống trở nên "đáng tin cậy" về mặt danh tiếng.
Hình ảnh dưới đây minh họa cách nhìn nhận này.
Dù nghe có vẻ đơn giản, điều này không phải lúc nào cũng hiệu quả.
Trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, những sản phẩm tài chính được các ngân hàng và tổ chức xếp hạng tín dụng - những "chứng nhận đáng tin cậy" này - đánh giá là an toàn tuyệt đối (AAA) hóa ra lại hoàn toàn ngược lại. Các ngân hàng đã gói ghém những tài sản kém chất lượng bằng giấy gói bóng bẩy và bán chúng như những tài sản cao cấp. Ngay khi mọi người nhận ra điều này, hệ thống sụp đổ, một cách thảm khốc.
Thị trường chứng khoán lao dốc, xóa sổ khoảng 30 nghìn tỷ USD giá trị vốn hóa toàn cầu. Giá nhà tại Mỹ giảm 30%, hơn 3 triệu căn nhà bị tịch thu.
Để hiểu quy mô khổng lồ của 30 nghìn tỷ USD, hãy hình dung: nếu bạn xếp chồng các tờ 1 đô la, chiều cao sẽ đạt khoảng 2 triệu dặm, dài hơn tám lần khoảng cách từ Trái đất đến Mặt trăng. Hoặc, nếu bạn tiêu một triệu đô la mỗi ngày, bạn sẽ mất hơn 82.000 năm mới tiêu hết số tiền đó!
Cuộc khủng hoảng tài chính 2008 chỉ là một trong nhiều ví dụ về sự sụp đổ thảm khốc của niềm tin dẫn đến tê liệt hệ thống.
-
Vụ bê bối Enron (2001): Hành vi kế toán gian lận của Enron dẫn đến phá sản, làm suy yếu niềm tin vào quản trị doanh nghiệp và các tiêu chuẩn kiểm toán.
-
Vụ bê bối gian lận tài khoản Wells Fargo (2016): Nhân viên Wells Fargo tạo ra hàng triệu tài khoản ngân hàng và thẻ tín dụng mà không được phép, dẫn đến tổn thất tài chính nghiêm trọng và mất niềm tin vào ngân hàng.
-
Vụ bê bối dữ liệu Facebook-Cambridge Analytica (2018): Việc Cambridge Analytica thu thập dữ liệu cá nhân từ người dùng Facebook mà không có sự đồng ý, làm nổi bật rủi ro khi dữ liệu cá nhân bị kiểm soát tập trung.
-
Sự cố rò rỉ dữ liệu Equifax (2017): Một vụ rò rỉ dữ liệu lớn tại Equifax phơi bày thông tin nhạy cảm của 147 triệu người, làm suy yếu niềm tin vào các tổ chức báo cáo tín dụng tập trung.
Trò chơi lớn
Tại sao những thực thể đáng tin cậy này liên tục phản bội niềm tin của chúng ta?
Đó là do bản năng tham lam bẩm sinh của con người, hay có lý do mang tính toán học? Hóa ra là cả hai.
Cuộc sống là một trò chơi lớn. Bạn tung xúc xắc, tiến quân trên bàn cờ, mua nhà, nhận 200 đô la khi đi qua điểm xuất phát, nâng cấp kỹ năng, xây dựng liên minh, kết thù, cuối cùng là xây dựng và phá vỡ niềm tin. Đó là một vòng tuần hoàn vô tận.
Để phân tích định lượng các quyết định lớn trong cuộc sống, chúng ta có thể tham khảo lý thuyết trò chơi – nghiên cứu toán học về tương tác chiến lược.
Cổng vào phổ biến nhất cho lĩnh vực này là "Dilemma của người tù" – một trò chơi nơi hai người bị bắt giữ và giam riêng. Họ có thể chọn hợp tác im lặng hoặc phản bội lẫn nhau.
Nếu cả hai đều im lặng, họ sẽ thụ án ngắn hạn. Nếu một người phản bội và người kia im lặng, kẻ phản bội sẽ được thả, còn người im lặng sẽ thụ án lâu hơn. Nếu cả hai đều phản bội nhau, họ sẽ thụ án trung bình.
Dilemma này minh họa sự xung đột giữa lý trí cá nhân và lý trí tập thể, cho thấy việc theo đuổi lợi ích cá nhân có thể dẫn đến kết quả tồi tệ hơn cho toàn xã hội.
Nếu ta ánh xạ cơ chế này sang nhiều lần lặp lại và tính toán xác suất thành công (tổng điểm), bạn có thể nghĩ xã hội phản bội sẽ gia tăng; như câu nói xưa – người tốt sẽ không bao giờ thắng.
Thực tế, kết quả lại hoàn toàn khác biệt. Khi trò chơi này được lập trình lặp lại trên máy tính và chạy hàng ngàn lần để cộng dồn điểm số, một số khám phá thú vị đã được tiết lộ.
Chương trình máy tính thành công nhất được gọi là "Tit for Tat" (Ăn miếng trả miếng), có những đặc điểm sau:
-
Lành thiện: Không phải là người đầu tiên phản bội
-
Báo oán: Nếu đối thủ phản bội, lập tức đáp trả
-
Độ lượng: Báo oán nhưng không nuôi hận
(Xem thêm về lý thuyết trò chơi tại video này.)
Vì vậy, lòng tốt và sự đáng tin cậy có lợi cho xã hội không?
Ý tôi là, điều này rất hợp lý – trong hầu hết mọi tình huống cuộc sống, hợp tác đều có lợi hơn. Điều này rõ ràng trong thể thao đồng đội, các mối quan hệ và kinh doanh. Những người hợp tác tốt thường là những người xuất sắc nhất!
Tôi thấy đặc biệt thú vị là khi ánh xạ sang khoảng thời gian dài hơn và sang các lĩnh vực như tiến hóa sinh học, một mẫu hình khác xuất hiện.
(Xem về lý thuyết trò chơi tiến hóa tại video này.)
Khi các xã hội hợp tác phát triển, chúng đạt đến một điểm bất ổn, bởi bất kỳ cá thể nào có xu hướng phản bội đều lập tức phá vỡ cân bằng, làm giảm các mối quan hệ (xem trên, Số Dunbar). Điều này rõ ràng trong sự hình thành hợp tác bên trong quốc gia hay doanh nghiệp, sự trỗi dậy của đế chế cho đến khi đạt độ trưởng thành, và một khi sự phản bội nội bộ và mất cân bằng bắt đầu, sự suy tàn là điều không thể tránh khỏi.
Tóm lại, trong một đội người tốt, chỉ cần một kẻ xấu là có thể chiếm lợi.
Sự chọn lọc tiến hóa thiên về các chiến lược quyết định giúp đỡ dựa trên danh tiếng trước đó của người nhận. Trong môi trường quy mô nhỏ, điều này khả thi, nhưng khi nhóm vượt quá giới hạn 150 người như đã thảo luận, nền tảng danh tiếng dựa trên quyền lực trung tâm này tồn tại điểm yếu.
Để có thể hình thành các xã hội hợp tác rộng rãi và tiên tiến, cần phải có một cấu trúc hỗ trợ. Tôi và nhiều người khác tin rằng hệ thống tài chính toàn cầu và sinh kế của từng thành viên trong xã hội không thể chỉ dựa vào "lời nói tốt" của những người có động cơ kinh tế để bóp méo sự thật nhằm trục lợi.
Niềm tin tài chính cần được định nghĩa lại một cách khẩn cấp.
Sự ra đời của Ethereum
Sức mạnh từ con số
Năm 2009, Bitcoin ra đời; đây là một mô hình tài chính nhằm loại bỏ vấn đề niềm tin trong hệ thống tài chính thông qua một tài sản tiền tệ không thể thay đổi.
Bitcoin đạt được điều này bằng cách giới thiệu blockchain. Blockchain là một cơ sở dữ liệu phi tập trung được bảo vệ bởi hàng loạt máy tính và được thúc đẩy bởi một đơn vị tiền tệ giới hạn – Bitcoin (BTC).
Bitcoin là một mạng ngang hàng và được bảo mật bằng mã hóa. Nó cho phép tất cả người dùng tự lưu trữ tiền của mình và được quản lý bởi một kế hoạch phát hành không thể bị một quyền lực đơn lẻ tùy tiện phình to. Những yếu tố này khiến Bitcoin được mệnh danh là vàng kỹ thuật số.
Xem bài viết bên dưới để có cái nhìn tổng quan về mạng Bitcoin.
Hình: Nền kinh tế không cần cho phép – Bitcoin
Mã nguồn phi tin cậy
Sáu năm sau khi Bitcoin ra đời, Vitalik Buterin hình dung ra một blockchain tổng quát hơn. Blockchain này không chỉ cho phép người dùng nắm giữ và chuyển giao tài sản kỹ thuật số, mà còn tận dụng tính không thể thay đổi của blockchain để tạo ra các ứng dụng phi tin cậy và xây dựng các nền kinh tế con phi tập trung.
Những tuyên bố này ban đầu có thể gây nhầm lẫn, nên hãy kiên nhẫn.
Điều quan trọng nhất cần hiểu là sáng tạo cốt lõi của Ethereum là hợp đồng thông minh.
Hợp đồng thông minh là một giao thức kỹ thuật số tự động thực hiện và thi hành các thỏa thuận dưới các điều kiện được định nghĩa trước thông qua mã, mà không cần can thiệp của con người.
Việc triển khai các hợp đồng này dựa vào một số đặc điểm then chốt của blockchain:
-
Sổ cái bất biến: Một khi hợp đồng được triển khai, các điều khoản của nó không thể thay đổi.
-
An ninh kinh tế phi tập trung: Mạng được đảm bảo an toàn thông qua động lực kinh tế và lượng lớn người tham gia mạng (thay vì một thực thể trung tâm duy nhất).
Bạn có thể hình dung hợp đồng thông minh giống như một cuốn sách công thức nấu ăn, tự động nấu món ăn khi tất cả nguyên liệu đã sẵn sàng. Một khi mã (trong ẩn dụ này là công thức) được cung cấp, không cần thêm can thiệp nào nữa.
Công thức này là mã nguồn mở, có nghĩa là ai cũng có thể xem trước sẽ nấu gì (và nấu như thế nào) trước khi đồng ý hợp đồng. Nó cũng bất biến, nghĩa là một khi triển khai thì không thể thay đổi.
Bitcoin so với Ethereum
Nhìn ở tầm vĩ mô, ta có thể so sánh mạng Bitcoin như một chiếc máy tính rất an toàn. Cũng như máy tính thực hiện các phép toán số học, mạng Bitcoin xử lý hiệu quả việc truyền giá trị ngang hàng.
Trong khi đó, Ethereum có thể được ví như App Store của Apple – nó cung cấp một nền tảng cơ sở để các nhà phát triển xây dựng và chạy các ứng dụng.
Cũng như App Store cung cấp môi trường an toàn cho các ứng dụng trên iPhone, Ethereum cung cấp một môi trường blockchain phi tập trung và có thể lập trình để tạo và thực thi các hợp đồng thông minh và các ứng dụng phi tập trung (dApps).
Tiếp tục ẩn dụ này, trong khi Bitcoin là một mạng giao dịch, Ethereum giống như cả một chiếc máy tính.
Máy tính toàn cầu
Khác với máy tính truyền thống, trạng thái của máy tính truyền thống được thực hiện nội bộ (tức là trạng thái cụ thể của hệ thống hoặc phần mềm tại một thời điểm nhất định), máy tính Ethereum, còn gọi là Máy ảo Ethereum (EVM), hoạt động bằng cách thực thi các hợp đồng trên một mạng máy tính khổng lồ.
Khi một giao dịch được thực hiện trên blockchain Ethereum, EVM đảm bảo rằng mỗi máy tính (hoặc nút) trong mạng xử lý và phê duyệt giao dịch theo cùng một cách.
Mỗi khi thêm một nhóm giao dịch mới, nó được gọi là "khối" – do đó có tên blockchain. Các blockchain công cộng như Ethereum cho phép bất kỳ ai thêm dữ liệu, nhưng không thể xóa dữ liệu.
Mạng được vận hành bởi tiền điện tử Ether (ETH), dùng để thanh toán tài nguyên tính toán cho các giao dịch. Mỗi giao dịch đều yêu cầu ETH để thực hiện, điều này có nghĩa là nếu Bitcoin (BTC) là vàng kỹ thuật số, thì Ether (ETH) chính là dầu kỹ thuật số.
Trong một báo cáo gần đây, ngân hàng lớn nhất thế giới – Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC) – đã ca ngợi sự tăng trưởng của Ethereum và Bitcoin. Ngân hàng này so sánh Bitcoin với vàng do tính khan hiếm, đồng thời gọi Ethereum là "dầu kỹ thuật số", nhấn mạnh vai trò của nó trong "cung cấp một nền tảng mạnh mẽ" để hỗ trợ vô số đổi mới Web3. – FXStreet
Lưu ý rằng, khi nói giao dịch, khác với mạng Bitcoin, chúng ta không chỉ nói đến việc gửi tiền. Trên Ethereum, giao dịch là bất kỳ thao tác nào thay đổi trạng thái mạng, do sự hiện diện của hợp đồng thông minh, có thể là từ triển khai hợp đồng mới, bỏ phiếu quản trị, đến mua vật phẩm trong game trên chuỗi. (Chi tiết hơn ở phần sau)
An ninh kinh tế
Hình: Hơn 30 triệu ETH đang được thế chấp trên mạng Ethereum
Một trong những câu hỏi đầu tiên mọi người nghĩ đến về mạng Ethereum là an ninh. Làm sao chúng ta đảm bảo an toàn cho các hợp đồng thông minh này?
Ethereum được đảm bảo an toàn về mặt kinh tế thông qua cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake (PoS).
Trong PoS, trạng thái mạng được thay đổi thông qua các trình xác thực – những người tham gia chịu trách nhiệm lưu trữ dữ liệu, xử lý giao dịch và thêm khối mới vào blockchain.
Để trở thành trình xác thực, người dùng phải khóa một lượng Ether (ETH) làm tài sản thế chấp và vận hành phần cứng tính toán cần thiết để duy trì và cập nhật trạng thái mạng. Để minh họa cách thêm khối mới, giả sử trong một khối xảy ra hai giao dịch đơn giản.
-
John gửi 1 ETH cho Betty.
-
Nhà phát triển Bob chi 2 ETH để tạo một hợp đồng thông minh mới.
Nhiệm vụ của tất cả các trình xác thực trong mạng là xác minh hai giao dịch này và cập nhật trạng thái mạng tương ứng. Trong ví dụ này, các trình xác thực cần đảm bảo tài khoản của John giảm 1 ETH, tài khoản của Betty tăng 1 ETH, và một hợp đồng thông minh mới được tạo và ghi lại trên blockchain.
Các trình xác thực trong mạng cập nhật trạng thái trên phần cứng cục bộ của họ, và một khi đa số (trên 50%) đồng ý rằng giao dịch hợp lệ và thay đổi trạng thái đúng, khối tiếp theo sẽ được thêm vào. Cơ chế đồng thuận này đảm bảo tính toàn vẹn và độ chính xác của trạng thái mạng.
Nếu một trình xác thực không trung thực và nói dối về trạng thái mạng (ví dụ, cập nhật máy tính cục bộ rằng John gửi 1 ETH cho George thay vì Betty), và trên 50% người tham gia mạng có ý kiến khác, họ sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị phạt cắt giảm (slashing) và mất một phần hoặc toàn bộ ETH đã thế chấp.
Hình: Có hơn 1 triệu trình xác thực trên mạng Ethereum
Các trình xác thực được thưởng bằng ETH mới đúc và phí giao dịch, điều này tạo động lực kinh tế để họ hành xử vì lợi ích tốt nhất của mạng.
Tóm lại, các bên tham gia được khuyến khích về mặt kinh tế để đảm bảo an toàn cho mạng Ethereum.
Quy tắc 50% này có nghĩa là nếu ai đó muốn xuyên tạc thông tin hoặc lừa đảo hệ thống, họ cần kiểm soát hơn một nửa (51%) máy tính trên mạng. Hiện tại, điều này cần khoảng 103 tỷ USD.
Điều này gần như là bất khả thi vì những lý do sau:
-
Thanh khoản thị trường: Thị trường Ethereum thiếu thanh khoản đủ lớn để xử lý mua 103 tỷ USD mà không gây ra biến động giá cực đoan.
-
Giới hạn sàn giao dịch: Không có sàn giao dịch đơn lẻ hay tổ hợp các sàn nào có thể xử lý giao dịch quy mô lớn như vậy trong một lần.
-
Vấn đề quy định và tuân thủ: Một giao dịch quy mô như vậy sẽ thu hút sự chú ý của các cơ quan quản lý và cần tuân thủ các quy định chống rửa tiền (AML) và biết khách hàng (KYC) rộng rãi.
-
Rủi ro đối tác: Gần như không thể tìm được đủ người bán để đáp ứng nhu cầu 103 tỷ USD ETH.
Kinh tế lập trình được
Chúng ta đã biết rằng Ethereum không chỉ cho phép giao dịch và lưu trữ giá trị tài chính, mà còn cho phép tạo và thực thi các giao thức phi tin cậy dựa trên các chỉ dẫn được định nghĩa trước.
Điều này có nghĩa là, trong khi Bitcoin tạo ra một đơn vị tiền tệ phi tập trung có giới hạn, Ethereum mở ra khả năng cho một hệ thống tài chính mới.
Trước đây, hệ thống tài chính cần các trung gian như ngân hàng và tổ chức cho vay, còn hợp đồng thông minh cho phép lập trình các ứng dụng phi tập trung (dApps), những ứng dụng này một khi triển khai thì không cần can thiệp của con người nữa.
Ứng dụng phi tập trung
Vậy, có thể tạo ra những ứng dụng phi tập trung nào?
Gần như bất cứ thứ gì cần giao thức, trung gian, niềm tin và điểm lỗi tập trung đều có thể tận dụng công nghệ blockchain để phi tập trung hóa và giảm tải hệ thống.
Từ quản lý chuỗi cung ứng và chăm sóc sức khỏe đến trò chơi và định danh kỹ thuật số, không gian thiết kế tiềm năng là vô hạn. Ngoài việc loại bỏ trung gian con người, công nghệ blockchain còn nâng cao hiệu quả và tính kết nối của dữ liệu. Những cơ sở dữ liệu cô lập và lỗi thời đang dần chuyển mình thành lớp công nghệ hiệu quả và kết nối hơn.
-
Blockchain, công nghệ ghi chép kỹ thuật số dùng cho mạng Bitcoin và các tiền điện tử khác, là một ứng cử viên tiềm năng thay đổi thế giới tài chính. Nhưng nó cũng có triển vọng lớn trong quản lý chuỗi cung ứng. Blockchain có thể cải thiện đáng kể chuỗi cung ứng bằng cách đẩy nhanh và tiết kiệm chi phí hơn việc giao hàng, tăng cường truy xuất nguồn gốc sản phẩm, cải thiện phối hợp giữa các đối tác và hỗ trợ việc tiếp cận tài chính. – Harvard Business Review
Cho đến nay, lĩnh vực thu hút sự chú ý lớn nhất là Tài chính phi tập trung,简称 DeFi.
Tài chính phi tập trung
Các thị trường cho vay trên chuỗi cho phép bất kỳ ai có kết nối internet cung cấp tài sản mã hóa và kiếm lãi bằng cách cho vay các tài sản này. Các giao dịch này không có sự can thiệp của trung gian, chỉ do một đoạn mã hóa xác định lãi suất trước dựa trên mô hình toán học của cơ chế cung cầu.
Sự xuất hiện của các stablecoin cung cấp cho người dùng phiên bản mã hóa của các đồng tiền pháp định (như đô la Mỹ và euro) – một ngành trị giá 161 tỷ USD, đã thu hút sự tham gia của các gã khổng lồ tài chính truyền thống như Visa và Paypal.
Hình: Visa
Stablecoin được hỗ trợ bởi dự trữ ngoài chuỗi minh bạch (như trái phiếu kho bạc Mỹ), hoặc neo theo đô la Mỹ nhưng được đảm bảo bằng ETH, cho phép bất kỳ ai, ở bất kỳ đâu truy cập tức thì vào đồng tiền mã hóa trực tuyến theo lựa chọn của họ.
Công nghệ này đặc biệt quan trọng đối với những quốc gia mà tiền tệ bị lạm phát và mất giá do tham lam và thao túng từ quyền lực tập trung.
Ví dụ:
-
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Thêm vào mục ưa thíchChia sẻ lên mạng xã hội
@defi_naly
