Forbes: Giá trị vốn hóa hàng tỷ đô la, các doanh nghiệp xác sống lang thang trong thế giới tiền mã hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Forbes: Giá trị vốn hóa hàng tỷ đô la, các doanh nghiệp xác sống lang thang trong thế giới tiền mã hóa
Blockchain zombie chủ yếu được chia thành hai loại: một là các sản phẩm bắt nguồn từ những blockchain tiền thân như Bitcoin và Ethereum, hai là những đối thủ cạnh tranh trực tiếp của chúng.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Steven Ehrlich, Maria Gracia Santillana Linares và Nina Bambysheva, phóng viên Forbes
Dịch: Luffy, Foresight News
Năm 2012, các tiên phong blockchain Jed McCaleb, Arthur Britto và David Schwartz đã thành lập Ripple Labs cùng với tiền mã hóa XRP, với tham vọng tạo ra một tiêu chuẩn tài chính toàn cầu mới giúp các ngân hàng chuyển tiền nhanh chóng với chi phí thấp nhất. Trong thập kỷ đầu tiên kể từ khi thành lập Ripple, hàng chục tổ chức tài chính, bao gồm Bank of America và Banco Santander, đã ký hợp đồng để thử nghiệm mạng lưới mới của Ripple. Để hỗ trợ dự án đầy tham vọng này, ban lãnh đạo Ripple đã tạo ra 100 tỷ token XRP và bán số lượng trị giá 1,4 tỷ USD ra công chúng. Vào đầu năm 2018, ở đỉnh cao của cơn sốt tiền mã hóa, vốn hóa thị trường của XRP đạt mức 132 tỷ USD, và tài sản ròng của người đồng sáng lập kiêm Chủ tịch điều hành Chris Larsen đạt 8 tỷ USD.
Xét về việc di chuyển tiền toàn cầu, Ripple Labs hiện không đạt được nhiều tiến triển đáng kể, và hầu như không ai tin rằng nó có thể làm rung chuyển liên minh ngân hàng Bỉ SWIFT, nơi mỗi ngày xử lý các giao dịch liên ngân hàng trị giá tới 5 nghìn tỷ USD. Dù không hoàn thành sứ mệnh chính, blockchain Ripple (sổ cái giao dịch XRP) vẫn tiếp tục vận hành. Về cơ bản nó gần như vô dụng, nhưng token XRP vẫn có vốn hóa thị trường lên tới 36 tỷ USD, trở thành tiền mã hóa lớn thứ sáu thế giới. Larsen vẫn là tỷ phú với khối tài sản khoảng 3,2 tỷ USD. Theo dữ liệu từ Messari, vào năm ngoái, mạng lưới blockchain Ripple chỉ thu về 583.000 USD tiền phí giao dịch. Theo cách tính toán của Phố Wall, điều này khiến "tỷ lệ giá/doanh thu" (P/S ratio) của XRP đạt mức 61.689. Trong khi đó, cổ phiếu nóng nhất thị trường Nvidia có vốn hóa hơn 2 nghìn tỷ USD và doanh thu 61 tỷ USD, tỷ lệ P/S của nó là 37.
Ripple Labs là một doanh nghiệp zombie trong lĩnh vực tiền mã hóa. Token XRP của nó vẫn còn hoạt động mạnh trên thị trường giao dịch, với khối lượng giao dịch hàng ngày khoảng 2 tỷ USD, nhưng ngoài mục đích đầu cơ thì chẳng có tác dụng gì khác. Không những SWIFT vẫn phát triển mạnh mẽ, mà hiện nay còn có những phương thức tốt hơn để thực hiện thanh toán quốc tế thông qua blockchain, ví dụ như stablecoin Tether – gắn giá với đô la Mỹ và có giá trị lưu hành lên đến 100 tỷ USD.
Ripple không phải ngoại lệ duy nhất. Một khảo sát của Forbes cho thấy mặc dù ngoài Bitcoin và Ethereum, chỉ có vài blockchain đạt được sự phát triển đáng kể, hiện tại vẫn có ít nhất 50 blockchain trị giá hơn 1 tỷ USD trên thị trường, trong đó ít nhất 20 mạng là các mạng zombie hoạt động yếu kém. Sau khi Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) phê duyệt quỹ ETF Bitcoin giao ngay, thị trường tiền mã hóa tăng vọt. 20 blockchain được phân tích bởi Forbes – với những tham vọng lớn lao từ máy tính toàn cầu đa năng đến mạng thanh toán ẩn danh – có tổng vốn hóa đạt 116 tỷ USD, nhưng phần lớn trong số này rất ít người sử dụng.
Nhưng đừng mong đợi các loại tiền mã hóa như XRP sẽ sớm ngừng hoạt động; những công ty này sở hữu hàng tỷ USD tiền mặt và có thể tồn tại thêm nhiều năm nữa. Hiện tại Ripple đang nắm giữ 24 tỷ USD giá trị token XRP, có thể bán dần trong vòng bốn năm tới. Công ty đặt trụ sở tại San Francisco hiện có 900 nhân viên và liên tục phát hành thông cáo báo chí về các sự kiện như gần đây mua lại dịch vụ quản lý tài sản kỹ thuật số Standard Custody & Trust. Hơn một thập kỷ sau khi thành lập, công ty vẫn đang hợp tác với các ngân hàng trung ương tại Georgia và Cộng hòa Palau ở Nam Thái Bình Dương để vận hành các chương trình thí điểm tiền mã hóa.
Matt Hougan, Giám đốc Thông tin của Bitwise Asset Management, cho biết: «Đây giống như những quỹ đầu tư mạo hiểm hay công ty khởi nghiệp huy động quá nhiều vốn, nhưng không biết tận dụng hiệu quả và cũng không thể hoàn trả vốn cho nhà đầu tư.»
Hơn nữa, trong thế giới kỳ lạ của tài sản mã hóa, các blockchain zombie giàu có không cần lo lắng về những vấn đề truyền thống mà các công ty phải đối mặt. Chúng không có cổ đông hay cơ quan quản lý nào yêu cầu công bố báo cáo tài chính, và việc bán khống token cũng tương đối khó khăn. Miễn là còn đủ nhiều nhà đầu cơ sẵn sàng giao dịch token, các blockchain zombie giàu có sẽ tiếp tục lang thang trong hệ sinh thái tiền mã hóa.
Một nhà đầu tư mạo hiểm giấu tên nói rằng: «Với các giao thức mã hóa đã chết, không tồn tại quy trình thanh lý rõ ràng nào cả.»
Dưới đây là 20 blockchain có tổng vốn hóa thị trường vượt quá 100 tỷ USD, nhưng ngoài việc giao dịch tiền mã hóa mang tính đầu cơ, chúng gần như chẳng có tác dụng gì. Phần lớn các dự án blockchain này đều dư dả về tài chính, nhưng họ không phải báo cáo với cổ đông hay cơ quan quản lý nào.
Blockchain zombie chủ yếu chia làm hai nhóm: hoặc là sản phẩm kế thừa từ các blockchain tiên phong như Bitcoin và Ethereum, hoặc là đối thủ trực tiếp của chúng. Các sản phẩm kế thừa (còn gọi là «phân nhánh cứng» - hard fork) bao gồm Bitcoin Cash, Litecoin, Monero, BSV và Ethereum Classic. Năm blockchain này hiện có tổng định giá 23 tỷ USD. Chúng phần lớn là kết quả từ bất đồng giữa các lập trình viên về cách vận hành Bitcoin hoặc Ethereum. Vì mã nguồn nền tảng của các blockchain này là mã nguồn mở, bất kỳ ai cũng có thể tái sử dụng vì bất kỳ lý do gì. Khi các lập trình viên bất đồng, một nhóm sẽ tách ra và tạo nên mạng lưới mới, gọi là hard fork. Mỗi khi một chuỗi mới được tạo theo cách này, nó sẽ chia sẻ lịch sử giống hệt chuỗi gốc. Giống như các công cụ phái sinh chứng khoán, điều này có nghĩa là tất cả holder token tại thời điểm phân nhánh sẽ nhận được lượng token mới bằng đúng lượng họ sở hữu trên chuỗi gốc.
Litecoin là phiên bản phân nhánh sớm từ Bitcoin. Được ra mắt năm 2011, đây là một phiên bản nhanh hơn và rẻ hơn dành cho thanh toán. Nó tạo block nhanh gấp bốn lần Bitcoin, trung bình cứ 2,5 phút lại tạo một block, trong khi Bitcoin là 10 phút. Giống Bitcoin, Litecoin xử lý giao dịch thông qua Proof-of-Work, nghĩa là hàng loạt máy tính đang chạy không tải (và tiêu thụ điện năng) để giải các phương trình toán học vô nghĩa. Cung token của Litecoin cũng bị giới hạn nghiêm ngặt ở mức 84 triệu, so với 21 triệu của Bitcoin. Hiện tại, vốn hóa thị trường của Litecoin là 6,5 tỷ USD, nhưng năm ngoái nó chỉ thu về 389.000 USD tiền phí giao dịch, trong khi Bitcoin là 800 triệu USD. Người dùng blockchain trả phí cho thợ đào nhằm khuyến khích xử lý giao dịch trong block tiếp theo. Những blockchain zombie như Litecoin tạo ra rất ít phí, cho thấy nhu cầu đối với nền tảng này là rất thấp. Những blockchain này cũng gặp khó khăn trong việc thu hút lập trình viên. Theo Báo cáo Lập trình viên của Electric Capital, đến cuối năm 2023, Litecoin chỉ có 74 lập trình viên mã nguồn mở hoạt động hàng tháng, trong khi Bitcoin có hơn 1.000 và Ethereum có hơn 7.000.
Bitcoin Cash thậm chí còn có vốn hóa lớn hơn Litecoin, đạt 7,9 tỷ USD, nhưng chỉ có 30 lập trình viên hoạt động hàng tháng, và doanh thu phí năm 2023 là 49.000 USD. Bitcoin Cash ra đời sau cuộc tranh luận gay gắt năm 2017 về việc Bitcoin có nên tăng kích thước block hay không. Cuộc tranh cãi này khá sâu xa. Về bản chất, phe ủng hộ Bitcoin Cash cho rằng tiền mã hóa nên chủ yếu được dùng như một phương tiện trao đổi (nói cách khác, bạn nên có thể dùng nó để mua hàng), trong khi phần còn lại cộng đồng muốn ưu tiên chức năng lưu trữ giá trị.
Bitcoin SV (BSV) gây tranh cãi hơn, vì đại diện của nó là nhà khoa học máy tính người Úc Craig Wright, người luôn tuyên bố mình là Satoshi Nakamoto – người sáng lập Bitcoin. «Tôi đã tạo ra Bitcoin», ông nói trong một cuộc phỏng vấn với Forbes năm 2023. Tòa án cấp cao Anh vào tháng Ba đã bác bỏ tuyên bố này, khẳng định có «bằng chứng áp đảo» cho thấy Wright không viết bản whitepaper Bitcoin ban đầu, không phải là Satoshi Nakamoto, và cũng không tạo ra «hệ thống Bitcoin». BSV bị Coinbase hủy niêm yết vào tháng Một, nhưng vẫn duy trì vốn hóa thị trường 1,6 tỷ USD.
Trong nhóm blockchain zombie, Ethereum Classic (ETC) là một trường hợp đặc biệt, vì thực chất nó mới chính là chuỗi Ethereum gốc. Chuỗi Ethereum ngày nay được biết đến rộng rãi thực chất là một bản phân nhánh của ETC, được tạo ra vào năm 2016 nhằm thu hồi lại 60 triệu USD ETF bị đánh cắp (tính theo giá hiện nay là 11,5 tỷ USD). Một bộ phận đáng kể cộng đồng Ethereum lo ngại rằng việc thay đổi lịch sử sổ cái để lấy lại tiền sẽ tạo ra rủi ro đạo đức, vì vậy họ quyết định tiếp tục duy trì ETC như một kho mã nguồn gốc chưa bị thay đổi. Một trong những nhà hỗ trợ lớn nhất cho blockchain này là Grayscale Investments có trụ sở tại Connecticut, công ty quản lý tài sản mã hóa lớn nhất thế giới, với người sáng lập tỷ phú Barry Silbert là một nhà đầu tư nổi tiếng ủng hộ ETC. ETC có vốn hóa thị trường 4,6 tỷ USD, nhưng năm 2023 chỉ tạo ra dưới 41.000 USD tiền phí giao dịch.
Trong năm blockchain phân nhánh được phân tích bởi Forbes, tất cả những chuyên gia nội ngành hoặc công ty phân tích dữ liệu mà chúng tôi hỏi đều không thể chỉ ra bất kỳ mục đích nghiêm túc nào của các nền tảng này ngoài việc đơn giản là giao dịch token của chúng.
«Điều khiến những doanh nghiệp zombie này sống sót chính là tính thanh khoản», một nhà đầu tư mạo hiểm nói. «Litecoin là một trong những token đầu tiên được Coinbase hỗ trợ, và rất nhiều người đang nắm giữ Litecoin.»
Bob Summerwill, Giám đốc điều hành của Ethereum Classic Cooperative, bổ sung: «ETC được niêm yết trên hầu hết các sàn giao dịch nhờ vào lịch sử của nó, tạo ra khối lượng giao dịch khá lớn, nhưng phần lớn hoạt động mang tính đầu cơ.»
Giá giao dịch ETC tăng 31% so với một năm trước, trong khi ETH tăng 77%. Bitcoin Cash còn vượt trội hơn Bitcoin, khi BTC tăng 121% trong 12 tháng qua và đạt mức cao kỷ lục vào giữa tháng Ba, trong khi Bitcoin Cash同期 tăng 164%.
Nhóm lớn nhất của các mạng zombie là những đối thủ tiềm năng của Ethereum. Hầu hết trong số họ tuyên bố đã cải tiến về mặt công nghệ so với Ethereum do Vitalik Buterin sáng lập năm 2014, vì Ethereum chỉ xử lý được khoảng một tá giao dịch mỗi giây và dễ bị phí cao trong thời gian cao điểm. Tezos, thành lập vào cuối năm 2014, là một trong những blockchain đầu tiên áp dụng cơ chế Proof-of-Stake (thay vì Proof-of-Work) để tạo token mới. Chi tiết khá rối rắm, nhưng Proof-of-Stake được nhiều người yêu thích tiền mã hóa ưa chuộng vì nó không yêu cầu năng lực tính toán tiêu tốn điện năng như khai thác Bitcoin.
Tezos đã huy động được 230 triệu USD trong đợt phát hành token lần đầu (ICO) năm 2017, và hiện tại vốn hóa thị trường của token XTZ là 1,2 tỷ USD. Tuy nhiên, nó xử lý khoảng 130.000 giao dịch mỗi ngày, trong khi Ethereum xử lý 1,2 triệu giao dịch, và tổng giá trị bị khóa (TVL) trên mạng lưới của nó chỉ là 66 triệu USD. Với các blockchain như Ethereum, TVL được coi là chỉ số sức khỏe phổ biến, vì chúng nhằm mục đích lưu trữ mọi thứ từ sàn giao dịch tiền mã hóa đến trò chơi video và NFT. Ethereum hiện có hơn 4.500 ứng dụng với TVL lên tới 48 tỷ USD.
Xét về phí «baking» (thuật ngữ mà cộng đồng Tezos dùng), doanh thu tháng Hai năm 2024 là 5.640 USD, và cả năm 2023 là 177.653 USD. Arthur Breitman, người đồng sáng lập Tezos cùng vợ Kathleen, khẳng định con số này thấp hơn nhiều so với thực tế. Theo Breitman, 75% tổng phí thanh toán cho mạng được trả bằng token XTZ, và những token này thường bị rút khỏi lưu thông (hoặc «đốt»), do đó không được tính vào số liệu phí công bố. Breitman ước tính kho bạc Tezos có 700 triệu USD và khẳng định chỉ 20% số tiền này được nắm giữ dưới dạng token XTZ. «Chúng tôi có rất nhiều Bitcoin, phần còn lại là danh mục đầu tư đa dạng gồm cổ phiếu và trái phiếu», ông nói.
Lời khẳng định của ông không thể xác minh. Việc phát triển Tezos được tài trợ bởi Quỹ Tezos, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Thụy Sĩ. Sứ mệnh của tổ chức này là «thúc đẩy giao thức Tezos thông qua các khoản tài trợ và các công cụ triển khai vốn khác». Trong nửa đầu năm 2023, Quỹ Tezos đã trao thưởng lên tới 18 triệu USD cho 31 đối tượng nhận tài trợ.
Có cả Algorand, với vốn hóa thị trường 2 tỷ USD và tài chính dồi dào. Algorand từng được xem là «kẻ giết Ethereum» nhờ khả năng xử lý 7.500 giao dịch mỗi giây, nhưng trong năm 2023, phí giao dịch trên blockchain của nó chỉ là 63.000 USD. «Công nghệ của họ có thể ngang ngửa các blockchain khác, nhưng trên chuỗi không có nhiều hoạt động, vì ngoài người sáng lập, họ không có cộng đồng và nhân tài đáng chú ý nào», một chiến lược gia tiền mã hóa nổi bật nói.
Eric Wragge, phụ trách phát triển kinh doanh tại Quỹ Algorand Singapore, phản bác: «Chúng tôi đang ở mô hình Uber – mỗi khách hàng lên xe đều khiến chúng tôi lỗ tiền.» Đội ngũ lãnh đạo của họ đang nhanh chóng suy giảm. Trong hai năm qua, Quỹ Algorand đã thuê một CEO mới và tái cấu trúc hoàn toàn đội ngũ điều hành.
Một số blockchain zombie dường như hoàn toàn sống sót nhờ vào độ nổi tiếng của người sáng lập. Cardano, một đối thủ khác của Ethereum, được ra mắt năm 2017 sau khi người đồng sáng lập Charles Hoskinson bất đồng với đồng sáng lập Ethereum Buterin. Cardano có vốn hóa thị trường lên tới 23 tỷ USD, tổng giá trị bị khóa (TVL) là 396 triệu USD. Mặc dù chính Quỹ Cardano tuyên bố dự án vẫn chưa hoàn thành giai đoạn phát triển, nhưng năm ngoái nó đã tạo ra 3 triệu USD tiền phí giao dịch.
Bản thân Hoskinson cũng rất nổi bật. Ông sở hữu một trang trại rộng 11.000 mẫu Anh tại Wyoming, tài trợ cho các tổ chức tự xưng là săn người ngoài hành tinh, và gần đây đã mở một trung tâm y học chống lão hóa và tái tạo tại thị trấn Gillette. Ông không phải lúc nào cũng là người kể chuyện đáng tin cậy. Ông tuyên bố đã bỏ học chương trình tiến sĩ toán học tại Đại học Colorado Boulder, nhưng trường cho biết Hoskinson thực ra là sinh viên đại học chưa hoàn thành bằng. Suốt nhiều năm, ông ám chỉ mình từng làm việc cho DARPA, bộ phận nghiên cứu nổi tiếng của Lầu Năm Góc. Nhưng thực tế ông chỉ làm là quảng bá Cardano tới 980.000 người theo dõi trên X.
Matt Hougan từ Bitwise nói: «Cardano là một blockchain chưa sinh lời, vẫn đang xây dựng kiến trúc, hay chỉ là một dự án tương lai sẽ chẳng bao giờ thành hiện thực?»
20 blockchain zombie mà chúng tôi liệt kê chỉ là những ví dụ nổi bật nhất trong giao dịch tài sản số, hoàn toàn không xét đến tính hữu ích hoặc khả thi của dự án nền tảng. Còn nhiều blockchain zombie khác đang lang thang khắp nơi. Theo CoinGecko, có hơn 13.000 loại tiền mã hóa được niêm yết trên các sàn giao dịch, phần lớn mang đặc điểm của cổ phiếu đầu cơ giá rẻ, nhưng thực ra chúng không đại diện cho quyền sở hữu bất kỳ thứ gì. Do sự tăng giá của Bitcoin, tổng giá trị của tất cả tiền mã hóa hiện nay vào khoảng 2,5 nghìn tỷ USD.
Điều này dường như là một cơ hội tuyệt vời để bán khống, nhưng theo các công ty giao dịch tiền mã hóa, rất khó để đặt cược vào token của các blockchain zombie vì việc vay một lượng lớn token cơ bản để bán khống là không dễ dàng. Ngoài ra, do lịch sử giao dịch phi lý và biến động của tiền mã hóa, rủi ro bán khống cực kỳ cao. Bất kỳ token nào cũng có thể chỉ vì một dòng tweet đêm khuya của Elon Musk mà biến thành một meme coin.
Lấy ví dụ Ethereum Classic. Vào tháng 8 năm 2020, khi ETC đang giao dịch ở mức khoảng 6 USD mỗi token, nó đã bị tấn công ba lần theo kiểu gọi là «tấn công 51%» trong vòng một tháng. Điều này xảy ra khi một holder token duy nhất kiểm soát hơn một nửa năng lực tính toán của mạng, năng lực này được dùng để tạo block và «quản lý» nền tảng. Nếu những «cuộc chiếm đoạt độc hại» này là vĩnh viễn (nhưng thực tế không phải vậy), chúng có thể làm thay đổi sổ cái vốn phải bất biến của blockchain. Nói cách khác, bất kỳ ai sở hữu 51% sức mạnh băm đều có thể hoàn tác các giao dịch đã thanh toán trước đó, hoặc tự đúc vô hạn token cho bản thân. Dù Ethereum Classic bị lộ điểm yếu an ninh ba lần trong một tháng, nó đã thoát khỏi cú đánh chết người vào mùa hè năm 2020 và hiện đang giao dịch ở mức 31 USD.
Phương pháp của Bộ Tư pháp và Ủy ban Chứng khoán Mỹ trong việc truy quét gian lận và trộm cắp tiền mã hóa là truy tìm các sàn giao dịch lớn. FTX đã bị đóng cửa, người sáng lập Sam Bankman-Fried bị tống giam. Người sáng lập Binance Zhao Changpeng đã bị đuổi khỏi công ty, và năm ngoái, Zhao Changpeng thừa nhận vi phạm quy định chống rửa tiền và trừng phạt, sàn giao dịch của ông buộc phải nộp phạt 4,3 tỷ USD.
Hai sàn giao dịch lớn khác là Coinbase và Kraken cũng bị SEC kiện vì hoạt động như môi giới và sàn giao dịch chứng khoán chưa đăng ký. Một số token của các blockchain zombie như Cardano và Algorand được coi là chứng khoán.
Người nắm giữ token có thể lấy được số tiền hàng tỷ USD đang nằm trong kho bạc của các doanh nghiệp blockchain zombie không? Tiếc là điều đó có lẽ rất xa vời. Phó Hiệu trưởng Trường Luật Vanderbilt, Yesha Yadav, nói: «Việc này đòi hỏi phải có căn cứ tố tụng và thiệt hại thực tế như gian lận.» Bà chỉ ra rằng các vụ án trước đây có sự phân hóa về việc các tổ chức phi tập trung hoặc quỹ có nên chịu trách nhiệm hay không.
Tháng 9 năm 2022, chính phủ liên bang đã kiện các thành viên của một tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) có tên Ooki DAO, cáo buộc họ bán các hợp đồng tương lai hàng hóa chưa đăng ký. Tháng 6, một tòa án bang California ra lệnh tổ chức này phải trả 644.000 USD tiền phạt. Số tiền này lẽ ra phải trừ từ kho bạc «phi tập trung» của họ, nhưng chính phủ vẫn đang chờ thanh toán. Hai tháng sau, một thẩm phán liên bang tại New York bác đơn kiện đối với sàn giao dịch tiền mã hóa phi tập trung Uniswap, phán quyết rằng không có thực thể tập trung nào là «bị đơn xác định được».
Đừng mong đợi bất kỳ blockchain nào dư dả tiền bạc mà không làm gì sẽ sớm sụp đổ. Họ đang bận rộn tiêu tiền vào những dự án không có triển vọng. Tháng Ba năm nay, Quỹ Phát triển Stellar đã công bố sẽ đầu tư 100 triệu USD vào các công ty có kế hoạch sử dụng nền tảng hợp đồng thông minh mới của họ, một tổ chức phi lợi nhuận quản lý 2,5 tỷ USD tiền của blockchain zombie Stellar, đang tìm cách đa dạng hóa hoạt động ngoài lĩnh vực thanh toán gần như không tồn tại của mình.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Forbes
