Vitalik lần đầu tham gia AMA tiếng Trung: Giá trị dân chủ dưới góc nhìn của Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik lần đầu tham gia AMA tiếng Trung: Giá trị dân chủ dưới góc nhìn của Ethereum
Mục tiêu tồn tại của Ethereum không phải là trở thành một loại tiền tệ, mà là khám phá những điều gì khác ngoài tiền tệ có thể làm được bằng công nghệ blockchain.
Chuyên sâu báo cáo Web3Thực hiện: Kaori, BlockBeats
Lời người biên tập: Ngày 31 tháng 1, kênh YouTube Khoa học Công nghệ Lập pháp Cách Như Quân • Tiến sĩ Bảo đã mời nhà sáng lập Ethereum Vitalik tham gia một cuộc phỏng vấn hoàn toàn bằng tiếng Trung, và phần hai được phát hành vào ngày 7 tháng 2. Trong tập đầu tiên, người dẫn chương trình và Vitalik thảo luận về ý nghĩa của dân chủ đối với Ethereum cũng như cách Ethereum thực hiện dân chủ. Trong tập hai, Vitalik và người dẫn chương trình trao đổi về các hệ thống bỏ phiếu khác nhau và cách chúng hỗ trợ đạt được sự đồng thuận, bên cạnh đó còn đề cập đến thí nghiệm Zuzalu và Zupass, cơ chế tài trợ theo phương pháp bình phương (Quadratic Funding), cũng như tương lai của dân chủ và công nghệ. BlockBeats tổng hợp những quan điểm đáng chú ý của Vitalik trong chương trình để phục vụ bạn đọc. Nếu muốn nghe lại bản gốc âm thanh, vui lòng xem tại các liên kết sau: Tập 1, Tập 2.
Câu hỏi: Là người sáng lập Ethereum, dân chủ có giá trị như thế nào đối với ông? Mối liên hệ giữa dân chủ và blockchain là gì?
Vitalik: Bitcoin là hệ thống blockchain đầu tiên, ban đầu mục tiêu của Bitcoin là làm một hệ thống thanh toán tiền tệ + vàng kỹ thuật số. Nhưng Satoshi Nakamoto đồng thời đã phát minh ra hai thứ: một là hệ thống thanh toán, tạo ra một tài sản có giá trị từ con số không trên Internet; hai là công nghệ blockchain.
Điều này khiến tôi liên tưởng đến con dao quân dụng Thụy Sĩ – một công cụ tích hợp mười hay hai mươi chức năng, nhưng dù sao thì vẫn là một vật hữu hạn. Nếu bạn muốn tìm thêm chức năng mới, bạn phải mua một con dao khác. Nhưng có một cách tốt hơn: chính là tạo ra một ngôn ngữ lập trình phổ quát trên nền tảng blockchain. Tôi bắt đầu nghiên cứu sâu theo hướng này, và rồi White Paper của Ethereum ra đời.
Mục tiêu tồn tại của dự án Ethereum không phải là tạo ra một loại tiền tệ, mà là khám phá xem ngoài tiền tệ, công nghệ blockchain còn có thể làm được những gì. Một số đồng sáng lập viên cũng không bắt đầu hành trình blockchain từ Bitcoin. Vì vậy, tôi cho rằng Ethereum chính là Bitcoin cộng thêm một ngôn ngữ kỹ thuật phổ quát, một tài liệu mã nguồn mở, cùng khả năng lưu trữ chung cho tất cả mọi người.
Ta có thể hiểu blockchain theo một hướng khác. Tư tưởng mã nguồn mở (open source) đã tồn tại bốn mươi năm nay, nhưng hai mươi năm trước khái niệm này khá đơn giản – bạn có thể chạy các file mã nguồn mở trên máy tính cá nhân của mình. Tuy nhiên, phần lớn những điều thú vị mà con người ngày nay muốn làm, đặc biệt là hợp tác giữa người với người, vẫn chưa được kết nối với khái niệm mã nguồn mở, vì luôn phải đối mặt với vấn đề tập trung hóa: ai kiểm soát thì quyền lực thuộc về người đó.
Nguyên tắc của blockchain là phi tập trung – chúng ta muốn làm những thứ không bị kiểm soát bởi một công ty, một cá nhân hay một nhóm nhỏ nào. Nếu muốn xây dựng những ứng dụng phức tạp hơn tiền tệ, sẽ nảy sinh câu hỏi: Làm sao nâng cấp ứng dụng này? Chúng tôi đã và đang nghiên cứu nhiều phương pháp dân chủ khác nhau, ví dụ như người dùng ứng dụng có thể cùng nhau kiểm soát nó hay không.
Nhiều người thường nghĩ dân chủ chỉ liên quan đến quốc gia, nhưng thực tế dân chủ là một khái niệm được sử dụng khắp nơi. Ví dụ, tương tác trên mạng xã hội cũng là một hình thức bỏ phiếu. Có dân chủ vĩ mô và dân chủ vi mô. Thực tế, hệ sinh thái blockchain cần những dạng dân chủ khác nhau, cũng giống như mạng xã hội hay chính trị quy mô lớn.
Câu hỏi: Trong các dự án mã nguồn mở liên quan đến Ethereum, có ví dụ nào đã áp dụng dân chủ trong thực tiễn?
Vitalik: Tôi có một blog, trong nhiều năm bài viết của tôi thường đăng ở hai nơi: một là website truyền thống vitalik.ca, hai là vitalik.eth, sử dụng tên miền ENS của Ethereum và hệ thống lưu trữ phi tập trung IPFS. Tháng trước tôi phát hiện vitalik.ca không dùng được nữa. Sau khi tìm hiểu, tôi biết được công ty cung cấp máy chủ của tôi đã ngừng hoạt động.
Những thứ tôi tạo ra, lâu nay vẫn phụ thuộc vào một công ty khác. Khi công ty đó biến mất, sản phẩm của tôi cũng mất theo. Nhưng ENS là một hợp đồng thông minh: bạn đăng một hash lên đó, hash này đại diện cho liên kết trang chủ của tôi; trong hệ thống IPFS, trang chủ của tôi cũng là một liên kết. Nội dung các trang web này đều nằm trên IPFS – mặc dù nó không phải blockchain, nhưng công nghệ rất tương tự. Chỉ cần một người duy trì, nội dung vẫn có thể được truy cập sau 100 năm nữa.
Trong lĩnh vực hàng hóa công cộng, những thứ chung này không ổn định, cần được phát triển liên tục. Ví dụ, giao thức Ethereum không ngừng được cải tiến, từ POW sang POS, mức tiêu thụ gas giảm ít nhất một ngàn lần. Ưu điểm của việc cải tiến giao thức blockchain là rất lớn, nhưng trước tiên phải xác định rõ: nếu giao thức cần cải tiến, ai sẽ là người thực hiện? Ethereum có EIP, vậy ai quyết định EIP nào được áp dụng? Vấn đề thứ hai là nghiên cứu, phát triển, kiểm thử, bảo mật – tất cả các EIP này đều đòi hỏi rất nhiều nhà phát triển và tài nguyên. Hiện tại, khoảng vài trăm người đang làm những việc này. Họ cần ai đó trả lương, và tiền lương đến từ đâu?
Ban đầu, hai phần này khá tập trung, do một nhóm nhỏ các nhà phát triển cốt lõi, bao gồm cả tôi, quyết định phiên bản testnet. Nhưng hiện nay đã có nhiều tổ chức tham gia. Quỹ Ethereum, một tổ chức phi lợi nhuận, ban đầu bán 60 triệu ETH, bạn có thể dùng một Bitcoin mua 2.000 ETH. Sau đó, 12 triệu ETH dành cho quỹ và các nhà phát triển ban đầu, phần còn lại được khai thác.
Quỹ ban đầu nhận được nhiều Bitcoin, nhưng sau đó giá Bitcoin sụt giảm mạnh, nên khoảng một năm sau, số tiền gần như cạn kiệt. May mắn thay, lúc đó giá ETH tăng mạnh.
Ban đầu, mọi thứ hoàn toàn phụ thuộc vào quỹ, nhưng hiện nay ngoài quỹ còn có nhiều tổ chức khác tham gia. Hiện có khoảng năm client đang triển khai các quy tắc giao thức Ethereum, một phần được quỹ hỗ trợ, một phần hoàn toàn độc lập. ConsenSys là công ty lớn đầu tiên làm việc trên Ethereum, hiện họ đang hỗ trợ hai client. Một hoặc hai năm trước, Arbitrum đã mua một công ty phát triển client.
Hiện nay, có nhiều cá nhân và tổ chức khác nhau đang tài trợ cho các đội ngũ khác nhau. Vì vậy, nếu bạn muốn tham gia vào nghiên cứu và phát triển hệ sinh thái cốt lõi Ethereum, ngay cả khi quỹ không thích bạn, hay tôi không thích bạn, bạn vẫn có thể tìm đến các cá nhân và công ty khác để xin hỗ trợ. Đây cũng là quá trình hệ sinh thái dần trở nên dân chủ hóa.
Hiện nay, nhiều công ty đang tự thực hiện các thí nghiệm trên Ethereum, trong đó có dự án Layer 2 mang tên Optimism đang tiến hành một thí nghiệm gọi là RetroPGF – có thể coi là một chương trình tài trợ, nhưng không theo kiểu truyền thống (tôi muốn làm điều gì đó, viết đơn xin tài trợ rồi nhận tiền). Thay vào đó, tôi đã làm điều gì đó rồi, và có thể nhận thưởng từ chương trình này.
Câu hỏi: Ông có thể nói về Zuzalu được không?
Vitalik: Đây là một thí nghiệm tôi thực hiện năm ngoái tại Montenegro. Trong năm đến mười năm qua, một số người đã bàn về ý tưởng xây dựng một thành phố mới, một quốc gia mới, như cuốn sách "Network State" của Balaji. Nhiều người tò mò về chủ đề này, nhưng tôi nhận thấy nhiều người chỉ nói chứ không ai làm.
Vì vậy, tôi quyết định thực hiện một thí nghiệm: khoảng 200 người từ các lĩnh vực khác nhau – một số là nhà phát triển và nhà nghiên cứu Ethereum, một số trong lĩnh vực khoa học sinh học, và một số là những người yêu thích quản trị – cùng sống chung hai tháng tại Montenegro, một quốc gia nhỏ ở Đông Âu, tạo thành một "thành phố tạm thời" (Pop-up City). Kết quả khá thú vị, một trong những mục tiêu của chúng tôi là triển khai một số công nghệ yêu thích trong các thành phố tạm thời như vậy.
Một ví dụ là Zupass – một hệ thống chứng minh danh tính dựa trên bằng chứng kiến thức không (zero-knowledge proof). Với Zupass, bạn có thể chứng minh mình là thành viên cộng đồng mà không cần tiết lộ tên, nhưng vẫn chứng minh được sự tham gia. Zupass gồm hai phần: một là quét mã QR để xác thực, hai là phần trực tuyến, dùng để đăng nhập vào các trang web. Ví dụ, trang web bỏ phiếu cho phép thành viên cộng đồng bỏ phiếu ẩn danh, đồng thời đảm bảo mỗi người chỉ được bỏ một lá phiếu. Công nghệ này có thể áp dụng cho mạng xã hội nhằm ngăn chặn khóa tài khoản và tài khoản giả.
Zupass ra đời tại Montenegro, nhưng hiện nay nhiều dự án khác đang sử dụng Zupass, biến nó thành một công cụ thực tế và hữu ích. Vì vậy, tôi cho rằng bằng chứng kiến thức không (zero-knowledge proof) sẽ là yếu tố quan trọng cho tự do và mở cửa trong tương lai.
Câu hỏi: Ông nghĩ công nghệ sẽ đóng vai trò gì trong thế giới thực? Một số người nói rằng trong tương lai bầu cử cũng có thể áp dụng bằng chứng kiến thức không, nhưng người khác cho rằng điều đó quá xa vời. Ông có thể chia sẻ tầm nhìn hay định hướng nào không?
Vitalik: Thực ra tôi cũng nghĩ không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn nhất. Chúng ta có thể bắt đầu từ các trường đại học, tổ chức phi lợi nhuận, áp dụng cơ chế tài trợ theo phương pháp bình phương (Quadratic Funding) – “tài trợ cho các hàng hóa công cộng thông qua đóng góp và vốn đối ứng, khuyến khích quyên góp cho các dự án công cộng, đồng thời cân nhắc số lượng người đóng góp và mức độ đóng góp” – để làm những điều thiết thực, xem kết quả ra sao, rồi từ từ mở rộng.
Công nghệ hiện đã đạt đến mức độ cho phép suy nghĩ về việc ứng dụng. Năm năm trước, chúng ta thực sự chưa có bằng chứng kiến thức không. Đó chỉ là một khái niệm học thuật, ví dụ như Zcash năm 2016, gửi một giao dịch trên máy tính cần tới hai phút để tạo bằng chứng. Giờ đây, trên điện thoại, bạn có thể tạo bằng chứng trong ba đến năm giây. Trong năm năm qua, khả năng sử dụng của người dùng đã được cải thiện rất nhiều. Trải nghiệm của nhà phát triển cũng được cải thiện mạnh: trước năm 2021, để làm một dự án dựa trên bằng chứng kiến thức không, bạn phải là một chuyên gia mật mã học, nhưng giờ đây đã có nhiều công cụ giúp bạn tự viết mã và tự động sinh ra bằng chứng.
Công nghệ đang ngày càng tốt hơn, vì vậy hiện tại ta có thể suy nghĩ xem trong các lĩnh vực của chính phủ, có thể áp dụng các phương pháp này để thực hiện những thí nghiệm quy mô lớn hay không. Một là các lĩnh vực liên quan đến hàng hóa công cộng, hai là các nội dung liên quan đến xác minh danh tính. Làm tốt bước đầu tiên, ta có thể suy nghĩ đến bước tiếp theo. Nhìn về dài hạn, tôi rất lạc quan.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
BlockBeats
